Adhyaya 9: Vasiṣṭha and Viśvāmitra’s Mutual Curse: The Āḍi–Baka Battle and Brahmā’s Pacification

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे हरिश्चन्द्रोपाख्यानं नामाष्टमोऽध्यायः । नवमोऽध्यायः पक्षिण ऊचुः राज्यच्युते हरिश्चन्द्रे गते च त्रिदशालयम् । निश्चक्राम महातेजा जलवासात् पुरोहितः ॥

Sa gayon, sa Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa, nagwakas ang ikawalong kabanata na tinatawag na “Ang Salaysay ni Hariścandra.” Ngayon ay nagsisimula ang ikasiyam na kabanata. Nagsalita ang mga ibon: Nang si Hariścandra ay napatalsik sa kanyang kaharian at nagtungo sa tahanan ng mga diyos, lumabas mula sa kanyang tahanang nasa tubig ang maningning na pari ng angkan.

Verse 2

वशिष्ठो द्वादशाब्दान्ते गङ्गापर्युषितो मुनिः । शुश्राव च समस्तन्तु विश्वामित्रविचेष्टितम् ॥

Pagkaraan ng labindalawang taon, ang pantas na si Vasiṣṭha—na nananatili sa tabi ng Gaṅgā—ay nakarinig nang ganap tungkol sa mga gawa ni Viśvāmitra.

Verse 3

हरिश्चन्द्रस्य नाशञ्च राज्ञश्चोदारकर्मणः । चण्डालसम्प्रयोगञ्च भार्यातनयविक्रयम् ॥

(Narinig niya) ang tungkol sa pagbagsak ni Hariścandra—ang haring marangal ang mga gawa—at ang kanyang pakikisama sa mga Caṇḍāla, at ang pagbebenta sa kanyang asawa at anak na lalaki.

Verse 4

स श्रुत्वा सुमहाभागः प्रीतिमानवनīपतौ । चकार कोपं तेजस्वी विश्वामित्रऋषिं प्रति ॥

Pagkarinig nito, ang lubhang mapalad at maningning na iyon—na may paglingap sa hari—ay nag-alab sa galit laban sa pantas na si Viśvāmitra.

Verse 5

वशिष्ठ उवाच मम पुत्रशतं तेन विश्वामित्रेण घातितम् । तत्रापि नाभवत् क्रोधस्तादृशो यादृशो 'द्य मे ॥

Sinabi ni Vasiṣṭha: “Isang daan sa aking mga anak ang pinaslang ng Viśvāmitra na iyon; gayunman, kahit noon ay hindi sumiklab sa akin ang galit na tulad ng sumiklab ngayon.”

Verse 6

श्रुत्वा नराधिपमिमं स्वराज्यादवरīपितम् । महात्मानं महाभागं देवब्राह्मणपूजकम् ॥

Nang marinig na ang haring ito’y itinaboy mula sa sariling paghahari—bagaman siya’y marangal ang loob, lubhang mapalad, at sumasamba sa mga diyos at sa mga brahmana—ang nagsasalita ay napukaw ng poot.

Verse 7

यस्मात् स सत्यवाक् शान्तः शत्रावपि विमत्सरः । अनागाश्चैव धर्मात्मा अप्रमत्‍तो मदाश्रयः ॥

Sapagkat siya’y tapat sa pananalita, mapayapa, walang inggit kahit sa kaaway; walang dungis, matuwid ang loob, mapagmatyag, at debotong kumakapit sa akin bilang kanlungan.

Verse 8

सपत्नीभृत्यपुत्रस्तु प्रापितो 'न्त्यां दशां नृपः । स राज्याच्च्यावितो 'नेन बहुशश्च खिलीकृतः ॥

Ang haring iyon—kasama ang kanyang asawa, mga lingkod, at mga anak na lalaki—ay dinala sa sukdulang kagipitan. Siya’y pinalayas sa kaharian ng taong ito at paulit-ulit na ipinahiya.

Verse 9

तस्माद् दुरात्मा ब्रह्मद्विट् प्राज्ञानामवरोपितः । मच्छापोपहतो मूढः स बकत्वमवाप्स्यति ॥

Kaya nga, ang masamang-loob na napopoot sa mga Brahmana—na nagbagsak sa mga pantas—na tinamaan ng aking sumpa, ang nalilinlang na iyon ay aabot sa kalagayang baka (tagak/heron).

Verse 10

पक्षिण ऊचुः श्रुत्वा शापं महातेजा विश्वामित्रो 'पि कौशिकः । त्वमप्याडिर्भवस्तेवति प्रतिशापमयच्छत ॥

Sinabi ng mga ibon: Nang marinig ang sumpa, si Viśvāmitra Kauśika na may dakilang ningning ay nagwika rin ng panumbat na sumpa: “Ikaw man ay magiging isang āḍi.”

Verse 11

अन्यो 'न्यशापात् तौ प्राप्तौ तिर्यक्त्वं परमद्युतī । वशिष्ठः स महातेजा विश्वामित्रश्च कौशिकः ॥

Sa pagsumpa sa isa’t isa, ang dalawang may sukdulang ningning—si Vasiṣṭha na dakilang maningning at si Viśvāmitra Kauśika—ay napasa kalagayang di-tao (tiryak).

Verse 12

अन्यजातिसमायोगं गतावप्यamitaujasau । यuyudhāte 'तिसंरब्धौ महाबलपराक्रमau ॥

Bagaman napasailalim na sila sa ibang kapanganakan/uri, yaong may di-masusukat na lakas ay nagpatuloy sa pakikipaglaban—lubhang nagngangalit, may dakilang lakas at kagitingan.

Verse 13

योजनानां सहस्रे द्वे प्रमाणेनाडिरुच्छ्रितः । यन्नवत्यधिकं ब्रह्मन् ! सहस्रत्रितयं बकः ॥

Ang āḍi, ayon sa sukat, ay umabot sa dalawang libong yojana ang taas; at ang baka, O brāhmana, sa tatlong libong (yojana) dagdag pa ang siyamnapu.

Verse 14

तौ तु पक्षप्रहाराभ्यामन्योन्यस्योरुविक्रमौ । प्रहरन्तौ भयं तीव्रं प्रजानाञ्चक्रतुस् तदा ॥

Ngunit ang dalawang yaon, na may napakalaking lakas, ay nagbanggaan sa isa’t isa sa pamamagitan ng mga hampas ng kanilang mga pakpak; at sa patuloy nilang paghampas, nagdulot sila ng matinding pangamba sa lahat ng nilalang.

Verse 15

विधूय पक्षाणि बको रक्तोद्वृत्ताक्षिराहनत् । आडिं सोऽप्युन्नतग्रीवो बकं पद्भ्यामताडयत् ॥

Si Baka, habang inaalog ang kanyang mga pakpak at ang mga matang namumula’y umiikot, ay tumama sa kanyang kalaban. At si Āḍi naman, itinaas nang mataas ang leeg, at hinampas si Baka gamit ang kanyang mga paa.

Verse 16

तयोः पक्षानिलापास्ताः प्रपेतुर्गिरयो भुवि । गिरिप्रपाताभिहता चकम्पे च वसुन्धरा ॥

Dahil sa bugso ng hangin mula sa kanilang mga pakpak, ang mga bundok ay bumagsak sa ibabaw ng lupa; at ang Daigdig, tinamaan ng pagguho ng mga bundok, ay nagsimulang yumanig.

Verse 17

क्ष्मा कम्पमाना जलधीनुद्वृत्ताम्बूंश्चकार च । ननामा चैकपार्श्वेन पातालगमनोनमुखी ॥

Nang yumanig ang Daigdig, pinasiklab niya ang mga karagatan upang umalon at umapaw ang tubig; at siya’y tumagilid din sa isang panig, na wari’y bumabaling tungo sa paglusong sa daigdig-ilalim.

Verse 18

केचिद् गिरिनिपातेन केचिद् अम्भोधिवारिणा । केचिन् महीसञ्चलनात् प्रययुः प्राणिनः क्षयम् ॥

May ilang nilalang ang namatay dahil sa pagbagsak ng mga bundok, ang ilan dahil sa tubig ng karagatan, at ang iba pa—dahil sa pagyanig ng lupa—ang mga may buhay ay napahamak.

Verse 19

इति सर्वं परित्रस्तं हाहाभूतम् अचेतनम् । जगदासीद् सुसम्भ्रान्तं पर्यस्तक्षितिमण्डलम् ॥

Kaya’t ang lahat ay nanginig sa takot—nauwi sa mga sigaw na “hā hā,” nawalan ng ulirat; ang daigdig ay lubos na nalito, na wari’y ang mismong saklaw ng lupa ay naibaligtad.

Verse 20

हा वत्स ! हा कान्त ! शिशो ! प्रयाह्येषोऽस्मि संस्थितः । हा प्रियॆ ! कान्त ! शैलोऽयं पतत्याशु पलायताम् ॥

“Ay, anak! Ay, minamahal! Munting isa—umalis, umalis! Nakatayo ako rito. Ay, mahal ko—bumabagsak ang bundok na ito; tumakas ka nang mabilis!”

Verse 21

इत्याकुलीकृते लोके संत्रासविमुखे तदा । सुरैः परिवृतः सर्वैराजगाम पितामहः ॥

Nang ang daigdig ay gayon ngang naihagis sa kaguluhan at nalunod sa sindak, dumating doon si Pitāmaha (Brahmā), na napalilibutan ng lahat ng mga diyos.

Verse 22

प्रत्युवाच च विश्वेशास्तावुभावतिको पितौ । युद्धं वा विरमत् वेतल्लोकाः स्वास्थ्यं व्रजन्तु च ॥

At ang Panginoon ng sansinukob ay nagsalita sa dalawang labis na nagngangalit: “Tumigil nawa ang labang ito, upang ang mga daigdig ay makabalik sa kagalingan.”

Verse 23

शृण्वन्तावपि तौ वाक्यं ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । कोपामर्षसमाविष्टौ युयुधाते न तस्थतुः ॥

Bagaman narinig nila ang mga salita ni Brahmā, ang Ipinanganak mula sa Di-nahahayag, ang dalawang iyon—na sinapian ng galit at hinanakit—ay nagpatuloy sa pakikipaglaban at hindi tumigil.

Verse 24

ततः पितामहो देवस्तं दृष्ट्वा लोकसङ्क्षयम् । तयोश्च हितमन्विच्छन् तिर्यग्भावमपानुदत् ॥

Pagkaraan, ang Dakilang Ninuno (Brahmā), nang makita na ang mga daigdig ay patungo sa kapahamakan at sa paghahangad ng kapakanan ng kanilang dalawa, ay nag-alis sa kalagayang nagpaanyo sa kanila bilang mga hayop.

Verse 25

ततस्तौ पूर्वदेहस्थौ प्राह देवः प्रजापतिः । व्युदस्ते तामसे भावे वशिष्ठ०-कौशिकर्षभौ ॥

Pagkatapos, nang maibalik sila sa kanilang dating katawan, ang banal na Panginoon ng mga nilalang (Prajāpati, Brahmā) ay nagsalita sa dalawang ‘toro’ sa hanay ng mga pantas—Vasiṣṭha at Kauśika—na naihulog sa kalagayang tamasiko.

Verse 26

जहि वत्स वशिष्ठ त्वं त्वञ्च कौशिक सत्तम । तामसं भावमाश्रित्य ईदृग्युद्धं चिकीर्षितम् ॥

“Tumigil ka, anak ko—O Vasiṣṭha; at ikaw rin, O pinakamainam sa Kauśika! Sa pagkapit sa ugaling tamasiko, ninais ninyong magsagawa ng ganitong labanan.”

Verse 27

राजसूयविपाकोऽयं हरिश्चन्द्रस्य भूपतेः । युवयोर्विग्रहश्चायं पृथिवीक्षयकारकः ॥

“Ito ang hinog na bunga ng ritong Rājasūya para kay Haring Hariścandra; at ang inyong alitan ay yaong nagdudulot ng pagkapinsala at pagkapagod ng daigdig.”

Verse 28

न चापि कौशिकश्रेष्ठस्तस्य राज्ञोऽपरध्यते । स्वर्गप्राप्तिकरो ब्रह्मन्नपकारपदे स्थितः ॥

“At tunay nga, O pinakamainam sa Kauśika, huwag kang gumawa ng anumang pagkakasala laban sa haring iyon. O Brahmin, siya’y nasa kalagayang nagdudulot ng pag-abot sa langit, hindi sa pook ng kapinsalaan.”

Verse 29

तपो विघ्नस्य कर्तारौ कामक्रोधवशं गतौ । परित्यजत भद्रं वो ब्रह्म हि प्रचुरं बलम् ॥

“Kayong dalawa ay naging mga tagapaglikha ng hadlang sa pag-aayuno at pagkamapagtapa, sapagkat napasailalim kayo sa pagnanasa at galit. Talikuran ninyo ito—nawa’y ikabuti ninyo—sapagkat ang brahman (kapangyarihang espirituwal) ay tunay na lakas na sagana.”

Verse 30

एवमुक्तौ ततस्तेन लज्जितौ तावुभावपि । क्षमयामासतुः प्रीत्या परिष्वज्य परस्परम् ॥

Nang sa gayon ay pagsabihan niya sila, kapwa sila napahiya; at sa pag-ibig, sila’y nagkapatawaran sa isa’t isa, at nagyakapan.

Verse 31

ततः सुरैर्वन्द्यमानो ब्रह्मा लोकं निजं ययौ । वशिष्ठोऽप्यात्मनः स्थानं कौशिकोऽपि स्वामाश्रयम् ॥

Pagkaraan, si Brahmā, na pinupuri ng mga diyos, ay nagtungo sa sarili niyang daigdig. Si Vasiṣṭha man ay bumalik sa kanyang pook, at si Kauśika rin ay sa sarili niyang kanlungan.

Verse 32

एतदाडिबकं युद्धं हरिश्चन्द्रकथां तथा । कथयिष्यन्ति ये मर्त्याः सम्यक् श्रोष्यन्ति चैव ये ॥

Yaong mga mortal na magsasalaysay ng labanan sa Āḍibaka, at gayundin ng salaysay tungkol kay Hariścandra—at yaong mga makikinig dito nang wasto—

Verse 33

तेषां पापापनॊदन्तु श्रुतं ह्येव करिष्यति । न चैव विघ्नकार्याणि भविष्यन्ति कदाचन ॥

Para sa kanila, ang mismong pakikinig nito ay mag-aalis ng mga kasalanan; at kailanman ay hindi lilitaw ang mga gawaing nagdudulot ng hadlang (para sa kanila).