Adhyaya 65
Divine PlanDharmaRestoration26 Shlokas

Adhyaya 65: Svarocis Enjoys on the Mountain; A Debate on Marital Fidelity and Desire

स्वरोचिषो भोगविहारः कलहंसिचक्रवाकीसंवादश्च (Svarociṣo Bhoga-vihāraḥ Kalahamsī-Cakravākī-saṃvādaś ca)

The Divine Plan

Sa adhyayang ito, si Svarocis Manu ay nagpakasaya sa paglalakbay at pagluwag ng loob sa bundok, sa gitna ng payapang kagandahan ng kalikasan. Sumunod ang pag-uusap nina Kalahamsī at Cakravākī tungkol sa katapatan sa pag-aasawa at sa lakas ng pagnanasa, na naglalarawan ng tunggalian ng dharma at pita, at nag-iiwan ng aral na may pagninilay.

Celestial Realms

Svarga (as a comparative ideal of pleasure)

Key Content Points

Svarociṣ, with his wives, enjoys a paradisal mountain setting supplied with sumptuous offerings (ornaments, perfumes, gold vessels, divine bedding).A kalahaṃsī praises Svarociṣ as ‘blessed’ for enjoying desired pleasures with many beloveds; she generalizes about mismatched beauty and desire in human couples.A cakravākī refutes this praise, asserting that true prosperity is exclusive, reciprocal attachment; divided passion causes daily decline of dharma.Svarociṣ overhears the birds’ exchange, feels shame, and contemplates the truth of their ethical judgment.A didactic animal vignette follows: a deer instructs does to seek shameless males elsewhere, warning that one male with many mates becomes an object of ridicule and loses religious merit.

Focus Keywords

Markandeya Purana Adhyaya 65Svarocis ManvantaraKalahamsi Cakravaki dialoguePuranic ethics on desiredharma and marital fidelity in PuranasMarkandeya Purana Svarocisanimal allegory in Markandeya Purana

Shlokas in Adhyaya 65

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेऽथ स्वारोचिषे मन्वन्तरेऽ चतुःषष्ठितमोऽध्यायः । पञ्चषष्ठितमोऽध्यायः- ६५ मार्कण्डेय उवाच । ततः स ताभिः सहितः पत्नीभिरमरद्युतिः । ररामा तस्मिन् शैलेन्द्रे रम्यकानननिर्झरे ॥

Sa gayon nagwakas ang Kabanata 64 ng Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa, sa Svārociṣa Manvantara; nagsisimula ang Kabanata 65. Sinabi ni Mārkaṇḍeya: Pagkaraan, ang maningning na nilalang na makalangit, kasama ang mga asawa, ay naglibang sa maringal na bundok na yaon sa gitna ng magagandang kakahuyan at mga talon.

Verse 2

सर्वोपभोगरत्नानि मधूनि मधुराणि च । निधयः समुपाजह्रुः पद्मिन्या वशवर्तिनः ॥

Ang mga Nidhi (mga kayamanan), na nasa ilalim ng kapangyarihan ni Padminī, ay nagdala ng mga hiyas para sa bawat kaluguran, at pati ng matatamis na pulot.

Verse 3

स्रजो वस्त्राण्यलङ्कारान् गन्धाढ्यमनुलेपनम् । आसनान्यतिशुभ्राणि काञ्चनानि यथेच्छया ॥

Mga kuwintas na bulaklak, kasuotan, palamuti, mababangong pahid na hitik sa samyo, at mga upuang ginto na labis ang kislap—lahat ng ito’y inihanda ayon sa nais.

Verse 4

सौवर्णानि महाभाग ! करकान् भाजनानि च । तथा शय्याश्च विविधा दिव्यैरास्तरणैर्युताः ॥

O mapalad, nagdala rin sila ng mga pitsel at sisidlang ginto; at sari-saring higaan na may mga sapin at kumot na makalangit.

Verse 5

एवं स ताभिः सहितो दिव्यगन्धाधिवासिते । ररम स्व रुचिर्भाभिर्भासिते वरपर्वते ॥

Kaya nga, kasama ang mga minamahal na babae, siya’y naglibang sa dakilang bundok, na pinabango ng samyo ng mga diyos at pinagliwanag ng maningning na ningning ng kanilang sariling kagandahan.

Verse 6

ताश्चापि सह तेनेति लेभिरे मुदमुत्तमाम् । रममाणाः यथा स्वर्गे तथा तत्र शिलोच्चये ॥

Ang mga babaeng iyon din, sa piling niya, ay nakamtan ang sukdulang ligaya—naglibang doon sa batuhing taluktok na wari’y nasa langit.

Verse 7

कलहंसी जगादैकां चक्रवाकीं जले सतीम् । तस्य तासाञ्च ललिते सम्बन्धे च स्पृहावती ॥

Isang babaeng kala-haṃsa ang nagsalita sa isang babaeng cakravāka, na malinis at tapat sa tubig—sapagkat siya mismo’y may pananabik sa marikit na ugnayan sa pagitan niya at ng mga babaeng iyon.

Verse 8

धन्यो 'यमतिपुण्यो 'यं यो 'यौवनगोचरः । दयिताभिः सहैताभिर्भुङ्क्ते भोगानभीप्सितान् ॥

Mapalad siya—tunay na lubhang may dakilang kabutihan—na nasa saklaw ng kabataan at tinatamasa ang ninanais na kaluguran kasama ng mga minamahal na babae.

Verse 9

सन्ति यौवनिनः श्लाघ्यास्तत्पत्न्यो नातिशोभनाः । जगत्यामल्पकाः पत्न्यः पतयश्चातिशोभनाः ॥

May mga kabataang lalaking kapuri-puri, ngunit ang kanilang mga asawa’y hindi gaanong maganda. Sa daigdig, bihira ang pagkakataong ang asawa’y napakaganda at ang asawa ring lalaki’y napakapogì.

Verse 10

अभीष्टा कस्यचित्कान्ता कान्तः कस्याश्चिदीप्सितः । परस्परानुरागाढ्यं दाम्पत्यमतिदुर्लभम् ॥

Maaaring hangarin ng lalaki ang minamahal na asawa, at maaaring hangarin ng babae ang minamahal na asawa; ngunit ang pag-aasawang hitik sa pag-ibig na kapwa-tugon ay napakabihira.

Verse 11

धन्यो 'यं दयिताभीष्टो ह्येताश्चास्यातिवल्लभाः । परस्परानुरागो हि धन्यानामेव जायते ॥

Mapalad ang taong minimithi ng kanyang mga minamahal, at ang mga babaeng iyon ay lubhang mahalaga sa kanya; sapagkat ang pag-ibig na kapwa-tugon ay tunay na sumisibol lamang sa mga mapapalad.

Verse 12

एतन्निशम्य वचनं कलहंसीसमीरितम् । उवाच चक्रवाकी तां नातिविस्मितमानसा ॥

Nang marinig ang pahayag na binigkas ng kala-haṃsī, sumagot sa kanya ang cakravākī, na ang isip ay hindi labis na namangha.

Verse 13

नायं धन्यो यतो लज्जा नान्यस्त्रीसन्निकर्षतः । अन्यां स्त्रियमयं भुङ्क्ते न सर्वास्वस्य मानसम् ॥

Hindi siya mapalad, sapagkat wala siyang hiya sa piling ng ibang mga babae. Ang lalaking ito’y nakikipagniig sa ibang babae; ang kanyang isip ay hindi matatag at hindi nananatili sa tapat na pag-ibig sa sinuman.

Verse 14

चित्तानुराग एकस्मिन्नधिष्ठाने यतः सखि । ततो हि प्रीतिमानेष भाऱ्यासु भविता कथम् ॥

Kaibigang mahal, yamang ang pag-ibig ng puso ay nananahan lamang sa iisang luklukan (iisang pinagtutuunan), paano niya tunay na mamahalin ang (lahat ng) mga asawa?

Verse 15

एता न दयिताः पत्युर्नैतासां दयितः पतिः । विनोदमात्रमेवैताः यथा परिजनोऽपरः ॥

Ang mga babaeng ito ay hindi tunay na minamahal ng asawa, ni ang asawa ay tunay na minamahal nila. Sila’y para lamang sa aliw—gaya ng iba pang mga kasamang tagapaglingkod sa sambahayan.

Verse 16

एतासाञ्च यदीष्टोऽयं तत्किं प्राणान्न मुञ्चति । आलिङ्गत्यपरां कान्तां ध्यातो वै कान्तयाऽन्यया ॥

Kung tunay siyang minimithi nila, bakit hindi niya isusuko ang buhay (para sa isa)? Sa halip, habang niyayakap siya ng isang minamahal, siya’y tunay na iniisip ng isa pang minamahal.

Verse 17

विद्याप्रदानमूल्येन विक्रीतो ह्येष भृत्यवत् । प्रवर्तते न हि प्रेम समं बह्वीषु तिष्ठति ॥

Para bang siya’y naipagbili na tulad ng isang alipin kapalit ng halagang pagbibigay ng aral. Sapagkat ang pag-ibig ay hindi dumadaloy nang pantay; hindi ito nananatiling iisa sa gitna ng marami (na kapareha).

Verse 18

कलहंसि ! पतिर्धन्यो मम धन्याहमेव च । यस्यैकस्याञ्चिरं चित्तं यस्याश्चैकत्र संस्थितम् ॥

O babaeng sisne! Mapalad ang aking asawa, at mapalad din ako—ang kanyang isip ay matagal na nakatuon sa iisa lamang, at ang kanyang isip (sa akin) ay nananatili rin sa isang dako (sa kanya).

Verse 19

सर्वसत्त्वृतज्ञोऽसौ स्वरोचिरपराजितः । निशम्य लज्जितो दध्यौ सत्यमेव हि नानृतम् ॥

Siya—na nakaaalam ng mga daing ng lahat ng nilalang, ngunit (gayunman) nadaig ni Svaroci—pagkarinig nito ay napahiya at nagmuni: “Tunay ngang ito’y katotohanan, hindi kasinungalingan.”

Verse 20

ततो वर्षशते याते रममाणो महागिरौ । रममाणः समं ताभिर्ददर्श पुरतो मृगम् ॥

Nang lumipas ang isang daang taon, habang naglilibang sa dakilang bundok—nakikipaglaro kasama nila—nakita niya ang isang usa sa kanyang harapan.

Verse 21

सुस्निग्धपीनावयवं मृगयूथविहारिणम् । वासिताभिः सुरूपाभिर्मृगीभिः परिवारितम् ॥

Nakita niya ang isang usa na may mga biyas na makinis at ganap na malusog, gumagala sa gitna ng kawan—napalilibutan ng mababangong at magagandang mga inahing usa.

Verse 22

आकृष्टघ्राणपुटका जिघ्रन्तीस्तास्ततो मृगीः । उवाच स मृगो रामा लज्जात्यागेन गम्यताम् ॥

Nang ang mga inahing usa, nakausli ang mga butas ng ilong, ay sumisinghot (sa kanya), sinabi ng usang iyon: “O mga kaibig-ibig, humayo—talikdan ang hiya/pagkamahinahon.”

Verse 23

नाहं स्वरोचिस्तच्छीलो न चैवाहं सुलोचनाः । निर्लज्जा बहवः सन्ति तादृशास्तत्र गच्छतः ॥

“Hindi ako si Svaroci, ni hindi ako kabilang sa ganyang uri; at hindi rin ako (para) sa mga babaeng may magagandang mata. Marami ang walang hiya—doon kayo humayo, sa mga gaya nila.”

Verse 24

एका त्वनेकानुगता यथा हासास्पदं जने । अनेकाभिस्तथैवैकॊ भोगदृष्ट्या निरीक्षितः ॥

Kung paanong ang isang babaeng sumusunod sa marami ay nagiging katatawanan sa mga tao, gayon din ang isang lalaki (na napalilibutan) ng marami ay tinitingnan sa matang pawang libangan lamang.

Verse 25

तस्य धर्मक्रियाहानिरह्न्यहनि जायते । सक्तोऽन्यभार्यया चान्यकामासक्तः सदैव सः ॥

Para sa kanya, ang pagkalugi ng mga pagsasagawa ng dharma ay dumarating araw-araw. Siya’y nahuhumaling sa asawa ng ibang lalaki at laging nalululong sa iba pang di-wastong pagnanasa.

Verse 26

यस्तादृशोऽन्यस्तच्छीलः परलोकपराङ्मुखः । तं कामयत भद्रं वो नाहं तुल्यः स्वरोचिषा ॥

Kung nanaisin mo, hangarin mo ang isa pang lalaki na ganyan ang ugali, na tumalikod sa kabutihang ukol sa kabilang daigdig. Pagpapala sa iyo; hindi ako kapantay niya sa ningning (svārociṣā).

Frequently Asked Questions

It examines whether pleasure with multiple partners can be considered ‘fortune’ (dhanya) and argues that divided attachment undermines dharma; true well-being is framed as exclusive, reciprocal, single-minded affection.

It functions as a Svarociṣa-manvantara character-episode: Svarociṣ’s conduct is evaluated through didactic animal speech, providing a moral lens on rulership and personal discipline within that manvantara’s narrative texture.

No. It is not within the Devi Mahatmyam (Adhyāyas 81–93); its focus is an ethical critique of promiscuity and dharma-decline, presented through a framed exchange between birds and an instructive animal exemplum.