Adhyaya 91: The Gods’ Hymn to Kātyāyanī and the Goddess’ Prophecy of Future Manifestations

Verse 1

जज्वलुश्चाग्नयः शान्ताः शान्ता दिग्जनितस्वनाः । इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये शुम्भवधोनाम नवतितमोऽध्यायः । एकनवतितमोऽध्यायः- ९१ । ऋषिरुवाच देव्याऽ हते तत्र महासुरेन्द्रे सेन्द्राः सुरा वन्हिपुरोगमास्ताम् । कात्यायनीं तुष्टुवुरिष्टलाभाद् विकाशिवक्त्राब्जविकाशिताशाः ॥

Ang mga apoy, na ngayo’y napayapa, ay nagliyab nang matatag; ang mga tunog na bumangon mula sa mga dako ay tumahimik. (Dito nagtatapos, sa Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa, sa Sāvarṇika Manvantara, sa Devī Māhātmya, ang ikasiyamnapung kabanata na tinatawag na “Ang Pagpaslang kay Śumbha”.) Nagsisimula ang Kabanata 91. Sinabi ng Ṛṣi: Nang mapatay ng Diyosa ang dakilang panginoon ng mga Asura, ang mga diyos—kasama si Indra, at si Agni sa unahan—ay nagpuri kay Kātyāyanī, namumukadkad ang kanilang mga mukha, at natupad ang kanilang pag-asa sa pagkamit ng minimithing layon.

Verse 2

देवा ऊचुः देवि प्रपन्नार्तिहरे प्रसीद प्रसीद मातर्जगतोऽखिलस्य । प्रसीद विश्वेश्वरि पाहि विश्वं त्वमीश्वरी देवि चराचरस्य ॥

Nagsalita ang mga diyos: O Diyosa, tagapag-alis ng pagdurusa ng mga kumakalinga, mahabag ka—mahabag ka, O Ina ng buong sansinukob. Maawa ka, O Kataas-taasang Tagapamahala ng kosmos; ingatan mo ang daigdig. O Diyosa, Ikaw ang namumuno sa lahat ng gumagalaw at sa lahat ng di-gumagalaw.

Verse 3

आधारभूता जगतस्त्वमेकामहीस्वरूपेण यतः स्थितासि । अपां स्वरूपस्थितया त्वयैतदाप्याय्यते कृत्स्नमलङ्घ्यवीर्ये ॥

Ikaw lamang ang saligan ng daigdig, sapagkat nananahan Ka sa anyo ng lupa. At sa pamamagitan Mo, na nananahan bilang anyo ng tubig, ang buong sansinukob na ito ay pinangangalagaan at pinauunlad—O Ikaw na may kapangyarihang walang kapantay.

Verse 4

त्वं वैष्णवी शक्तिरनन्तवीर्या विश्वस्य बीजं परमासि माया । सम्मोहितं देवि समस्तमेतत्तवैव वै प्रसन्ना भुवि मुक्तिहेतुः ॥

Ikaw ang kapangyarihang Vaiṣṇavī, na may walang-hanggang kagitingan; Ikaw ang binhi ng sansinukob; Ikaw ang kataas-taasang Māyā. O Diyosa, ang lahat ng ito ay nalilinlang sa pamamagitan Mo; ngunit Ikaw lamang, kapag nagkaloob ng biyaya sa daigdig, ang nagiging sanhi ng paglaya (mokṣa).

Verse 5

विद्याः समास्तास्तव देवि भेदाः स्त्रियः समास्ताः सकला जगत्सु । त्वयैकया पूरितमम्बयैतत्का ते स्तुतिः स्तव्यपरा परोक्तिः ॥

Lahat ng sangay ng kaalaman ay mga anyo Mo, O Diyosa; at ang lahat ng kababaihan sa lahat ng daigdig ay mga anyo Mo rin. Sa Iyo lamang, O Ina, ang buong sansinukob na ito ay napupuno at nalulukuban. Anong papuri pa ang maibibigay sa Iyo—anong mga salita ang makasasapat upang purihin ang Karapat-dapat Purihin?

Verse 6

सर्वभूता यदा देवी स्वर्गमुक्तिप्रदायिनी । त्वं स्तुता स्तुतये का वा भवन्तु परमोक्तयः ॥

Kapag ang Diyosa ay umiiral bilang lahat ng nilalang, at Siya ang nagbibigay ng langit at ng paglaya, kung Siya’y napapurihan na—anong papuri pa ang makasasapat? Anong “pinakamataas na pagbigkas” pa ang maaari pang sabihin?

Verse 7

सर्वस्य बुद्धिरूपेण जनस्य हृदि संस्थिते । स्वर्गापवर्गदे देवि नारायणि नमोऽस्तु ते ॥

O Diyosa—tagapagkaloob ng langit at moksha—na nananahan sa puso ng lahat bilang katalinuhan (buddhi); O Nārāyaṇī, pagpupugay at pagyukod sa Iyo.

Verse 8

कलाकाष्ठादिरूपेण परिणामप्रदायिनी । विश्वस्योपरतौ शक्ते नारायणि नमोऽस्तु ते ॥

Sa mga anyo ng kalā, kāṣṭhā at iba pang sukat ng panahon, Ikaw ang nagkakaloob ng pagbabago. O Kapangyarihan sa pagwawakas ng daigdig (pralaya), O Nārāyaṇī, pagpupugay sa Iyo.

Verse 9

सर्वमङ्गलमाङ्गल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके । शरण्ये त्र्यम्बके गौरि नारायणि नमोऽस्तु ते ॥

O Kabutihan ng lahat ng kabutihan; O Śivā; tagaganap ng lahat ng layunin; O Kanlungan; O Tryambakā; O Gaurī—O Nārāyaṇī, pagpupugay sa Iyo.

Verse 10

सृष्टिस्थितिविनाशानां शक्तिभूते सनातनि । गुणाश्रये गुणमये नारायणि नमोऽस्तु ते ॥

O Walang Hanggan, Ikaw ang mismong kapangyarihan ng paglikha, pag-iingat, at pagwasak; tagapagsuporta ng mga guṇa at binubuo rin ng mga guṇa—O Nārāyaṇī, pagpupugay sa Iyo.

Verse 11

शरणागतदीनार्तपरित्राणपरायणे । सर्वस्यार्तिहरे देवि नारायणि नमोऽस्तु ते ॥

O Diyosa na masigasig na nagpoprotekta sa mga lumalapit bilang kanlungan—sa dukha at sa nagdurusa; tagapag-alis ng dalamhati ng lahat—O Nārāyaṇī, pagpupugay sa Iyo.

Verse 12

हंसयुक्तविमानस्थे ब्रह्माणी रूपधारिणि । कौशाम्भः क्षरिके देवि नारायणी नमोऽस्तु ते ॥

Pagpupugay sa Iyo, O Nārāyaṇī—O Diyosa na nakasakay sa karwaheng panghimpapawid na hinihila ng mga sisne, na nag-aanyong Brahmāṇī, at nagbubuhos ng ningning na kumikislap na parang kintab ng bulak na sutla.

Verse 13

त्रिशूलचन्द्राहिधरे महावृषभवाहिनि । माहेश्वरीस्वरूपेण नारायणी नमोऽस्तु ते ॥

Pagpupugay sa Iyo, O Nārāyaṇī—tagapagdala ng trident, buwan, at ahas; nakasakay sa dakilang toro; na nagpapakita sa mismong anyo ni Māheśvarī.

Verse 14

मयूरकुक्कुटवृते महाशक्तिधरेऽमघे । कौमारीरूपसंस्थाने नारायणी नमोऽस्तु ते ॥

Pagpupugay sa Iyo, O Nārāyaṇī—na may kasamang pabo-real at tandang, tagapagdala ng dakilang sibat (śakti), O walang dungis; nananahan sa anyo ni Kaumārī.

Verse 15

शङ्खचक्रगदाशार्ङ्गगृहीतपरमायुधे । प्रसीद वैष्णवीरूपे नारायणी नमोऽस्तु ते ॥

Pagpupugay sa Iyo, O Nārāyaṇī—na may hawak na mga sandatang kataas-taasan: kabibe, diskos, pamalo, at busog na Śārṅga. Maging mapagpala, O Ikaw na nasa anyo ni Vaiṣṇavī.

Verse 16

गृहीतोग्रमहाचक्रे दंष्ट्रोद्धृतवसुन्धरे । वराहरूपिणि शिवे नारायणी नमोऽस्तु ते ॥

Pagpupugay sa Iyo, O Nārāyaṇī—na humahawak ng mabagsik at dakilang diskos; na nag-angat sa Daigdig sa iyong pangil; O mapalad at mapagpala, na nagpapakita sa anyo ni Varāha.

Verse 17

नृसिंहरूपेणोग्रेण हन्तुं दैत्यान् कृतोद्यमे । त्रैलोक्यत्राणसहिते नारायणी नमोऽस्तु ते ॥

Pagpupugay sa Iyo, O Nārāyaṇī—na sa mabangis na anyo ni Nṛsiṁha ay handang pumatay sa mga daitya, at kaisa sa pagliligtas ng tatlong daigdig.

Verse 18

किरीटिनि महावज्रे सहस्रनयनोज्ज्वले । वृत्रप्राणहरे चैन्द्रि नारायणी नमोऽस्तु ते ॥

Pagpupugay sa Iyo, O Nārāyaṇī—ang may putong, tagapagdala ng dakilang vajra; nagliliwanag sa ningning ng may sanlibong mata (Indra). O Aindrī, pumatay sa hininga-buhay ni Vṛtra.

Verse 19

शिवदूतीस्वरूपेण हतदैत्यमहाबले । घोररूपे महारावे नारायणी नमोऽस्तु ते ॥

Pagpupugay sa Iyo, O Nārāyaṇī—na sa anyo ni Śivadūtī, na may dakilang lakas, ay pumatay sa mga daitya; may nakatatakot na anyo at makapangyarihang ungol.

Verse 20

दंष्ट्राकरालवदने शिरोमालाविभूषणे । चामुण्डे मुण्डमथने नारायणी नमोऽस्तु ते ॥

Pagpupugay sa Iyo, O Nārāyaṇī—O Cāmuṇḍā, na may nakapanghihilakbot na pangil at kakila-kilabot na mukha, pinalamutian ng kuwintas na mga ulo; O dumudurog kay Muṇḍa.

Verse 21

लक्ष्मि लज्जे महाविद्ये श्रद्धे पुष्टे स्वधे ध्रुवे । महारात्रे महामाये नारायणी नमोऽस्तु ते ॥

Pagpupugay sa Iyo, O Nārāyaṇī—O Lakṣmī; O Lajjā (banal na kahinhinan); O Mahāvidyā (Dakilang Kaalaman); O Śraddhā (Pananampalataya); O Puṣṭi (Pagpapalusog); O Svadhā (handog sa mga ninuno); O Dhruvā (ang Matatag); O Mahārātrī (Dakilang Gabi); O Mahāmāyā (Dakilang Māyā/Kapangyarihan).

Verse 22

मेधे सरस्वति वरे भूतिबाब्रवि तामसि । नियते त्वं प्रसीदेऽशे नारायणि नमोऽस्तु ते ॥

O Katalinuhan, O Sarasvatī, O pinakadakila; O Kasaganaan; O Bābhravī; O Tāmasī; O Niyati (Pagpipigil/Kautusan)—O Maharlikang Ginang, mahabag ka. O Nārāyaṇī, pagpupugay sa Iyo.

Verse 23

सर्वतः पाणिपादान्ते सर्वतोऽक्षिशिरोमुखे । सर्वतः श्रवणघ्राणे नारायणि नमोऽस्तु ते ॥

Sa bawat dako naroon ang iyong mga kamay at paa; sa bawat dako naroon ang iyong mga mata, ulo, at mukha; sa bawat dako naroon ang iyong mga tainga at ilong. O Nārāyaṇī, pagpupugay sa Iyo.

Verse 24

सर्वस्वरूपे सर्वेशे सर्वशक्तिसमन्विते । भयेभ्यस्त्राहि नो देवि दुर्गे देवि नमोऽस्तु ते ॥

O Ikaw na ang anyo ay ang lahat, O Tagapaghari ng lahat, puspos ng bawat kapangyarihan—iligtas mo kami sa lahat ng takot, O Devī Durgā. O Devī, pagpupugay sa Iyo.

Verse 25

एतत्ते वदनं सौम्यं लोचनत्रयभूषितम् । पातु नः सर्वभीतिभ्यः कात्यायनि नमोऽस्तु ते ॥

Nawa’y ang iyong maamong mukha, na pinalamutian ng tatlong mata, ang magtanggol sa amin sa lahat ng takot. O Kātyāyanī, pagpupugay sa Iyo.

Verse 26

ज्वालाकरालमत्युग्रमशेषासुरशूदनम् । त्रिशूलं पातु नो भीतेर्भद्रकाली नमोऽस्तु ते ॥

Nawa’y ang iyong trishula—nakapanghihilakbot na tila apoy, ubod ng bagsik, tagapagpuksa ng lahat ng asura—ang magtanggol sa amin sa takot. O Bhadrakālī, pagpupugay sa Iyo.

Verse 27

हिनस्ति दैत्यतेजांसि स्वनेनापूर्य या जगत् । सा घण्टा पातु नो देवि पापेभ्यो नः सुतानिव ॥

Yaong kampana na pumupuno sa daigdig ng tunog at dumudurog sa ningning ng mga asura—nawa’y ipagsanggalang kami laban sa mga kasalanan, O Devī, gaya ng pag-iingat ng ina sa kanyang mga anak.

Verse 28

असुरासृग्वसापङ्कचर्चितस्ते करोज्ज्वलः । शुभाय खड्गो भवतु चण्डिके त्वां नता वयम् ॥

Ang iyong makinang na kamay na may hawak na tabak, nabahiran ng putik ng dugo at taba ng mga asura—nawa’y maging mapalad at mapagkalinga ang tabak para sa aming kapakanan. O Caṇḍikā, kami’y yumuyuko sa iyo.

Verse 29

रोगानशेषानपहंसि तुष्टा रुष्टा तु कामान्सकलानभीष्टान् । त्वामाश्रितानां न विपन्नराणां त्वामाश्रिता ह्याश्रयतां प्रयान्ति ॥

Kapag ikaw ay nalulugod, inaalis mo ang lahat ng karamdaman; kapag ikaw ay nagagalit, winawasak mo ang lahat ng minimithing layon. Ang mga kumakalinga sa iyo ay hindi napapahamak; tunay, ang mga kumalinga sa iyo ay nagiging kanlungan ng iba.

Verse 30

एतत्कृतं यत्कदनं त्वयाद्य धर्मद्विषां देवि महासुराणाम् । रूपैरनेकैर्बहुधाऽऽत्ममूर्ति कृत्वाम्बिके तत्प्रकरोति काऽन्या ॥

Ang pagdurog na paglipol sa mga dakilang asura na napopoot sa dharma ay ginawa mo ngayon, O Devī. Ginawa mong sari-sari at maraming anyo ang sarili mong anyo, O Ambikā—sino pa ang makagagawa ng gayong gawa?

Verse 31

विद्यासु शास्त्रेषु विवेकदीपेष्वाद्येषु वाक्येषु च का त्वदन्या । ममत्वगर्तेऽतिमहान्धकारे विभ्रामयत्येतदतीव विश्वम् ॥

Sa mga kaalaman, sa mga kasulatan, sa mga ilawan ng pag-unawa, at sa mga sinaunang bigkas—sino pa ba kundi ikaw ang kumikilos doon? Gayunman, ang buong daigdig na ito’y labis na nalilinlang, pagala-gala sa malalim na dilim ng hukay ng “akin” (pagkapit sa pag-aangkin).

Verse 32

रक्षांसि यत्रोग्रविषाश्च नागा यत्रारयो दस्युबलानि यत्र । दावानलो यत्र तथाब्धिमध्ये तत्र स्थिता त्वं परिपासि विश्वम् ॥

Kung saan may mga rākṣasa, kung saan nananahan ang mga ahas na may nakapangingilabot na lason, kung saan naroon ang mga kaaway at mga pangkat ng tulisan; kung saan may sunog sa gubat, at maging sa gitna ng karagatan—doon, sapagkat Ikaw ay nananahan sa lahat ng dako, Iyong pinangangalagaan ang sansinukob.

Verse 33

विश्वेश्वरि त्वं परिपासि विश्वं विश्वात्मिका धारयसिति विश्वम् । विश्वेशवन्द्या भवती भवन्ति विश्वाश्रया ये त्वयि भक्तिनम्राः ॥

O Kataas-taasang Pinuno ng sansinukob, Ikaw ang nag-iingat sa sansinukob; bilang mismong Sarili ng lahat, Ikaw ang sumusuporta sa sansinukob. Sinasamba Ka maging ng Panginoon ng sansinukob; yaong yumuyuko sa debosyon sa Iyo ay nagiging kanlungan ng daigdig.

Verse 34

देवि प्रसीद परिपालय नोऽपरिभीतेर्नित्यं यथासुरवधादधुनैव सद्यः । पापानि सर्वजगतां प्रशमं नयाशु उत्पातपाकजनितांश्च महोपसर्गान् ॥

O Diyosa, mahabagin Ka; ingatan Mo kami lagi mula sa takot sa lahat ng panahon, gaya ng ginawa Mo sa pagpatay sa mga asura—ngayon, kaagad. Madaliin Mong payapain ang mga kasalanan ng lahat ng daigdig, at gayundin ang malalaking kapahamakan na dulot ng paghinog ng masasamang palatandaan.

Verse 35

प्रणतानां प्रसीद त्वं देवि विश्वार्तिहारिणी । त्रैलोक्यवासिनामीड्ये लोकानां वरदा भव ॥

O Diyosa, tagapag-alis ng pagdurusa ng daigdig, mahabag Ka sa mga yumuyuko. O Ikaw na pinupuri ng mga nananahan sa tatlong daigdig, maging tagapagkaloob ng mga biyaya sa mga daigdig.

Verse 36

श्रीदेव्युवाच वरदाहं सुरगण वरं यन्मनसेच्छथ । तं वृणुध्वं प्रयच्छामि जगतामुपकारकम् ॥

Wika ng Mapalad na Diyosa: O kapulungan ng mga diyos, Ako ang tagapagkaloob ng mga biyaya. Anumang biyayang ninanais ninyo sa inyong isipan—piliin iyon; ipagkakaloob Ko, isang biyayang kapaki-pakinabang sa mga daigdig.

Verse 37

देवा ऊचुः सर्वबाधाप्रशमनं त्रैलोक्यस्याखिलेश्वरि । एवमेव त्वया कार्यमस्मद्वैरिविनाशनम् ॥

Nagsalita ang mga diyos: O Kataas-taasang Pinuno ng lahat, pawiin mo ang lahat ng pagdurusa sa tatlong daigdig. Gayundin, isakatuparan mo ang paglipol sa aming mga kaaway.

Verse 38

श्रीदेव्युवाच वैवस्वतेऽन्तरे प्राप्ते अष्टाविंशतिमे युगे । शुम्भो निशुम्भश्चैवाऽन्यावुत्पत्स्येते महासुरौ ॥

Sinabi ng Mapalad na Diyosa: Kapag dumating ang Vaivasvata Manvantara, sa ika-28 na siklo ng yuga, lilitaw ang dalawang dakilang asura—Śumbha at Niśumbha.

Verse 39

नन्दगोपगृहे जाता यशोदागर्भसम्भवा । ततस्तौ नाशयिष्यामि विन्ध्याचलनिवासिनी ॥

Isisilang sa sambahayan ni Nanda na pastol ng baka, at lilitaw mula sa sinapupunan ni Yaśodā; pagkatapos, mananahan sa Bundok Vindhya, wawasakin Ko ang dalawang iyon (Śumbha at Niśumbha).

Verse 40

पुनरप्यतिरौद्रेण रूपेण पृथिवीतले । अवतीर्य हनिष्यामि वैप्रचित्तांस्तु दानवान् ॥

Muli, bababa Ako sa ibabaw ng lupa sa anyong lubhang mabangis, at papatayin Ko ang mga Dānava na mula sa angkan ni Vaipracitta.

Verse 41

भक्षयन्त्याश्च तानुग्रान् वैप्रचित्तान् सुदानवान् । रक्ता दन्ता भविष्यन्ति दाडिमी कुसुमोपमाः ॥

At habang nilalamon Ko ang mababangis na Dānava ng Vaipracitta, ang Aking mga ngipin ay mamumula, gaya ng mga bulaklak ng granada.

Verse 42

ततो मां देवताः स्वर्गे मर्त्यलोके च मानवाः । स्तुवन्तो व्याहरिष्यन्ति सततं रक्तदन्तिकाम् ॥

Pagkaraan, ang mga diyos sa langit at ang mga tao sa mundong may kamatayan, sa pagpupuri sa akin, ay patuloy na magpapahayag sa akin bilang Raktadantikā, “Ang May Pulang Ngipin/Pangil.”

Verse 43

भूयश्च शतवार्षिक्यामनावृष्ट्यामनम्भसि । मुनिभिः संस्तुता भूमौ संभविश्याम्ययोनिजा ॥

Muli, kapag dumating ang tagtuyot sa loob ng sandaang taon—kapag walang ulan at walang tubig—ako, na pinupuri ng mga rishi, ay magpapakita sa lupa bilang Ayonijā, “yaong hindi isinilang mula sa sinapupunan.”

Verse 44

ततः शतेन नेत्राणां निरीक्षिष्यामि यन्मुनीन् । कीर्तयिष्यन्ति मनुजाः शताक्षीमिति मां ततः ॥

Sa gayon, sa pamamagitan ng sandaang mata ay titingin ako sa mga rishi; pagkaraan nito, ipagdiriwang ako ng mga tao bilang Śatākṣī, “Ang May Sandaang Mata.”

Verse 45

ततोऽहमखिलं लोकमात्मदेहसमुद्भवैः । भरिष्यामि सुराः शाकैरावृष्टेः प्राणधारकैः ॥

Pagkatapos, aking itataguyod ang buong daigdig—pati ang mga diyos—sa pamamagitan ng mga gulay na isinilang mula sa aking sariling katawan, na siyang sumusuporta sa buhay kapag walang ulan.

Verse 46

शाकम्भरीति विख्यातिं तदा यास्याम्यहं भुवि । तत्रैव च वधिष्यामि दुर्गमाख्यं महासुरम् । दुर्गा देवीति विख्यातं तन्मे नाम भविष्यति ॥

Sa lupa noon, makakamit ko ang katanyagan bilang Śākambharī. Doon din ay aking papatayin ang dakilang asura na nagngangalang Durgama; at ang “Durgā Devī” ay magiging bantog bilang aking pangalan.

Verse 47

पुनश्चाहं यदा भीमं रूप कृत्वा हिमाचले । रक्षांसि भक्षयिष्यामि पुनीनां त्राणकारणात् ॥

At muli, kapag ako’y mag-aanyong nakapanghihilakbot sa Himalaya, lalamunin ko ang mga rākṣasa upang ipagtanggol ang mga rishi (mga pantas).

Verse 48

तदा मां मुनयः सर्वे स्तोष्यन्त्यानम्रमूर्तयः । भीमा देवीति विख्यातं तन्मे नाम भविष्यति ॥

Pagkatapos, ang lahat ng rishi, na nakayukong katawan, ay pupuri sa akin; at ang pangalang “Bhīmā Devī” ay magiging tanyag bilang aking pangalan.

Verse 49

यदारुणाख्यस्त्रैलोक्ये महाबाधां करिष्यति । तदाहं भ्रातरं रूपं कृत्वासंख्येयषट्पदम् ॥

Kapag ang tinatawag na Aruṇa ay magdulot ng matinding pighati sa tatlong daigdig, saka ako mag-aanyong Bhrāmarī—na magiging di-mabilang na mga bubuyog.

Verse 50

त्रैलोक्यस्य हितार्थाय वधिष्यामि महासुरम् । भ्रामरीति च मां चोका स्तदा स्तोष्यन्ति सर्वतः ॥

Para sa kapakanan ng tatlong daigdig, papatayin ko ang dakilang asura na iyon; at pagkatapos, sa lahat ng dako, pupurihin ako ng mga tao bilang Bhrāmarī.

Verse 51

इत्थं यदा यदा बाधा दानवोत्था भविष्यति । तदा तदावतार्याहं करिष्याम्यरिसंक्षयम् ॥

Kaya nga, tuwing may pagdurusang nagmumula sa mga dānava, sa pagkakataong iyon at muli, bababa ako at magdudulot ng pagkapuksa sa mga kaaway.