
वैवस्वतोत्पत्तिवर्णनम् (Vaivasvatotpatti-varṇanam)
Chanda and Munda
Inilalarawan ng adhyayang ito ang Vaivasvata Manvantara: ang mga uri at antas ng mga deva, ang mga pangkat ng mga diyos at ang Indra ng panahong iyon, bilang kaayusan ng langit. Binabanggit din ang Pitong Dakilang Rishi (Saptarishi) na nag-iingat ng Dharma sa yugtong ito. Pagkaraan, isinasalaysay si Manu Vaivasvata at ang siyam niyang anak na lalaki, na pinagmulan ng pag-usbong ng mga angkan at paghahari, at ng pagpapatuloy ng sangkatauhan sa ilalim ng banal na batas.
Verse 1
इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे वैवस्वतोत्पत्तिर्नामाष्टसप्ततितमोऽध्यायः ऊनाशीतितमोऽध्यायः- 79 मार्कण्डेय उवाच आदित्या वसवो रुद्राः साध्या विश्वे मरुद्गणाः । भृगवोऽङ्गिरसश्चाष्टौ यत्र देवगणाः स्मृताः ॥
Sinabi ni Mārkaṇḍeya: Sa (Manvantara) na iyon, ang mga diyos ay inaalala bilang mga Āditya, Vasu, Rudra, Sādhya, Viśvedevas, at ang mga pangkat ng Marut; at may walong (pangkat) ng Bhṛgu at Aṅgirasa.
Verse 2
आदित्या वसवो रुद्रा विज्ञेयाः कश्यपात्मजाः । साध्याश्च मरुतो विश्वे धर्मपुत्रगणास्त्रयः ॥
Ang mga Āditya, Vasu, at Rudra ay dapat makilalang mga anak ni Kaśyapa. Ang mga Sādhya, Marut, at Viśvedevar ay tatlong pangkat ng mga anak ni Dharma.
Verse 3
भृगोस्तु भृगवो देवाः पुत्रा ह्यङ्गिरसः सुताः । एष सर्गश्च मारीचो विज्ञेयः साम्प्रताधिपः ॥
Sa mga diyos, ang mga Bhṛgu ay tunay na mga anak ni Bhṛgu; at ang mga Aṅgirasa ay mga anak ni Aṅgiras. Ang paglalang na ito (sarga) ay dapat maunawaan bilang ang linyang Mārīca, na siyang namamayani sa kasalukuyan.
Verse 4
ऊर्जस्वी नाम चैवेन्द्रो महात्मा यज्ञभागभुक् । अतीतानागताः ये च वर्तन्ते साम्प्रतञ्च ये ॥
At si Indra ay tinatawag na Ūrjasvī—dakilang-loob, tagatanggap ng bahagi sa handog na sakripisyo. Yaong mga Indra na lumipas, yaong darating, at yaong umiiral sa kasalukuyan din—
Verse 5
सर्वे ते त्रिदशेन्द्रास्तु विज्ञेयास्तुल्यलक्षणाः । सहस्राक्षाः कुलिशिनः सर्व एव पुरन्दराः ॥
Ang lahat ng Indra ng mga diyos ay dapat makilalang magkakatulad ang mga katangian: may sanlibong mata, may hawak na vajra (kulog), at tunay na pawang “tagawasak ng mga kuta” (Purandara).
Verse 6
मघवन्तो वृषाः सर्वे शृङ्गिणो गजगामिनः । ते शतक्रतवः सर्वे भूताभिभवतेजसः ॥
Silang lahat ay mga Maghavan—matipuno na gaya ng toro, may sungay, at kumikilos sa lakad ng elepante. Silang lahat ay mga Śatakratu, nagtataglay ng ningning na dumadaig sa mga nilalang.
Verse 7
धर्माद्यैः कारणैः शुद्धैराधिपत्यगुणान्विताः । भूतभव्यभवन्नाथाः शृणु चैतत् त्रयं द्विज ॥
Taglay ang paghahari at mga katangian nito, at nalinis ng mga sanhi na nagsisimula sa dharma—mga panginoon ng nakaraan, hinaharap, at kasalukuyan—pakinggan ninyo ang tatluhang aral na ito, O mga dalawang-ulit na isinilang.
Verse 8
भूर्लोकोऽयं स्मृता भूमिरन्तरिक्षं दिवः स्मृतम् । दिव्याख्याश्च तथा स्वर्गस्त्रैलोक्यमिति गद्यते ॥
Ang Bhūr-loka ay kilala bilang daigdig; ang gitnang rehiyon (antarikṣa) ay tinatawag na langit/kalawakan; at gayundin ang Svarga, na tinatawag na ‘divya’, ay binabanggit bilang tatlong daigdig (trailokya).
Verse 9
अत्रिश्चैव वसिष्ठश्च काश्यपश्च महानृषिः । गौतमश्च भरद्वाजौ विश्वामित्रोऽथ कौशिकः ॥
Sina Atri, Vasiṣṭha, at Kāśyapa na dakilang rishi; sina Gautama at Bharadvāja; at si Viśvāmitra—na tinatawag ding Kauśika.
Verse 10
तथैव पुत्रो भगवाञृचीकस्य महात्मनः । जमदग्निस्तु सप्तैते मुनयोऽत्र नथान्तरे ॥
Gayundin, si Jamadagni—ang pinagpalang anak ng dakilang-loob na Ṛcīka—(ang lumilikha ng kabuuan): sila ang pitong rishi rito, sa panahong ito (ng Manvantara).
Verse 11
इक्ष्वाकुर्नाभगश्चैव धृष्टः शर्यातिरेव च । नरिष्यन्तश्च विख्यातो नाभागारिष्ट एव च ॥
Sina Ikṣvāku at Nābhaga; sina Dhṛṣṭa at Śaryāti; ang tanyag na Nariṣyanta; at gayundin si Nābhāga-Āriṣṭa.
Verse 12
करूषश्च पृषध्रश्च वसुमान् लोकविश्रुतः । मनोर् वैवस्वतस्यैते नव पुत्राः प्रकीर्तिताः ॥
Sina Karūṣa at Pṛṣadhra, at si Vasumān na bantog sa daigdig—sila ang ipinahahayag bilang siyam na anak na lalaki ni Vaivasvata Manu.
Verse 13
वैवस्वतमिदं ब्रह्मन् कथितान्ते मयाऽन्तरम् । अस्मिन् श्रुते नरः सद्यः पठिते चैव सत्तम । मुच्यते पातकैः सर्वैः पुण्यञ्च महदश्नते ॥
Kaya nga, O brāhmaṇa, isinalaysay ko sa iyo ang salaysay na ito tungkol kay Vaivasvata (ang Manvantara). Ang sinumang makarinig nito—o kapag ito’y binibigkas—O pinakamainam sa mga mabubuti, agad siyang napapalaya sa lahat ng kasalanan at nagkakamit ng dakilang kabutihang-loob (puṇya).
Rather than a debated dilemma, the chapter advances a doctrinal catalog: cosmic administration is cyclical and typological—especially in its portrayal of successive Indras as ‘tulyalakṣaṇa’ (sharing defining marks)—thereby reinforcing the Purāṇic logic of recurring governance across time.
It anchors the Vaivasvata Manvantara by naming its operative deva-classes, specifying the period’s Indra (Ūrjasvī), listing the Saptaṛṣis, and recording Vaivasvata Manu’s nine sons—standard identifiers used to map each manvantara in Purāṇic chronology.
The chapter catalogues (1) deva lineages (Ādityas/Vasus/Rudras linked to Kaśyapa; Sādhyas/Maruts/Viśvedevas linked to Dharma’s progeny), (2) the Saptaṛṣi succession, and (3) Vaivasvata Manu’s nine sons (including Ikṣvāku), supplying genealogical indices that support later royal and ritual histories derived from manvantara frameworks.