Adhyaya 53: Rudrasarga and the Measure of the Manvantaras: Svayambhuva Manu, Priyavrata’s Line, and the Seven Dvipas

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे रुद्रसर्गाभिधानो नाम द्विपञ्चाशोऽध्यायः । त्रिपञ्चाशोऽध्यायः— क्रौष्टुकिरुवाच— स्वायम्भुवं त्वयाख्यातमेतन्मन्वन्तरञ्च यत् । तदहं भगवन् सम्यक् श्रोतुमिच्छामि कथ्यताम् ॥

Sa gayon nagwakas, sa Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa, ang ika-52 kabanata na tinatawag na “Rudra-sarga.” (Ngayon ay nagsisimula) ang ika-53 kabanata. Sinabi ni Krauṣṭuki: “Inilarawan mo na si Svāyambhuva (Manu) at ang Manvantara na iyon. Nais kong marinig ito nang wasto at ganap, O Mapalad—ipahayag mo sa akin.”

Verse 2

मन्वन्तरप्रमाणञ्च देवा देवर्षयस्तथा । ये च क्षितीशा भगवन् देवेन्द्रश्चैव यस्तथा ॥

Isalaysay mo rin ang sukat (tagal) ng isang Manvantara, ang mga deva at mga banal na rishi, at ang mga haring nasa lupa, O Mapalad; at gayundin kung sino ang Indra sa panahong iyon.

Verse 3

मार्कण्डेय उवाच— मन्वन्तराणां संख्याता साधिका ह्येकसप्ततिः । मानुषेण प्रमाणेन शृणु मन्वन्तरं च मे ॥

Sinabi ni Mārkaṇḍeya: Ang mga Manvantara ay binibilang na pitumpu’t isa (at may higit pa). Pakinggan mo mula sa akin ang sukat ng isang Manvantara ayon sa bilang ng tao.

Verse 4

त्रिंशत्कोट्यस्तु संख्याताः सहस्राणि च विंशतिः । सप्तषष्टिस्तथान्यानि नियुतानि च संख्यया ॥

Ito ay binibilang na tatlumpung krore, at dalawampung libo, at dagdag pang animnapu’t pito, at bukod pa rito ay mga niyuta (sampung-libo) ayon sa bilang. (Ito’y bahagi ng ipinahayag na sukat ng Manvantara.)

Verse 5

मन्वन्तरप्रमाणञ्च इत्येतत् साधिकं विना । अष्टौ शतसहस्राणि दिव्यया संख्यया स्मृतम् ॥

At ang sukat ng isang Manvantara na ito—hindi kasama ang “dagdag” (sādhika) na bahagi—ay inaalala bilang walong daang libo sa banal na pagtutuos ng mga deva.

Verse 6

द्विपञ्चाशत्तथान्यानि सहस्राण्यधिकानि च । स्वायम्भुवो मनुः पूर्वं मनुः स्वारोचिषस्तथा ॥

At may dagdag pang limampu’t dalawang libo. Ang una ay si Svāyambhuva Manu; gayundin ang kasunod ay si Svārociṣa Manu.

Verse 7

औत्तमस्तामसश्चैव रैवतश्चाक्षुषस्तथा । षडेते मनवोऽतीतास्तथा वैवस्वतोऽधुना ॥

Pagkatapos ay (sumunod) sina Auttama, Tāmasa, Raivata, at Cākṣuṣa. Lumipas na ang anim na Manu na ito; at ngayon ay si Vaivasvata (Manu).

Verse 8

सावर्णिः पञ्च रौच्याश्च भौत्याश्चागामिनस्त्वमी । एतेषां विस्तरं भूयो मन्वन्तरपरिग्रहे ॥

Si Sāvarṇi, ang limang Raucyas, at ang Bhoutya—sila ang mga Manu na darating pa. Ang masusing salaysay tungkol sa kanila ay ibibigay pa sa pagtalakay ng mga Manvantara.

Verse 9

वक्ष्ये देवानृषींश्चैव यक्षेन्द्राः पितरश्च ये । उत्पत्तिं संग्रहं ब्रह्मन् श्रूयतामस्य सन्ततिः ॥

Ipahahayag ko ang mga deva at ang mga rishi, at ang mga panginoon ng Yakṣa, at gayundin ang mga Pitṛ (mga ninuno). Pati ang pinagmulan at ang pagbubuod/paglalagom—O Brahmin, pakinggan ang pagkakasunod-sunod ng salaysay na ito.

Verse 10

यच्च तेषामभूत् क्षेत्रं तत्पुत्राणां महात्मनाम् । मनोः स्वायम्भुवस्यासन् दश पुत्रास्तु तत्समाः ॥

Anumang lupain (kṣetra) na pag-aari ng mga anak na dakila ang loob, gayundin ay may sampung anak si Manu Svāyambhuva, kapantay nila sa tindig at dangal.

Verse 11

यैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपर्वता । ससमुद्राकरवती प्रतिवर्षं निवेशिता ॥

Sa pamamagitan nila, ang buong daigdig na ito—na binubuo ng pitong kontinente at mga bundok nito, kasama ang mga dagat at mga minahan—ay pinanirahan at hinati-hati, varṣa sa varṣa (bawat rehiyon).

Verse 12

ससमुद्राकरवती प्रतिवर्षं त्रेतायुगे तथा । प्रियव्रतस्य पुत्रैस्तैः पौत्रैः स्वायम्भुवस्य च ॥

Kaya rin, sa Tretāyuga, ang daigdig—na may mga dagat at mga minahan—ay inayos ayon sa varṣa, ng mga anak ni Priyavrata at ng mga apo ni Svāyambhuva (Manu).

Verse 13

प्रियव्रतात् प्रजावत्यां वीरात् कन्या व्यजायत । कन्या सा तु महाभागा कर्दमस्य प्रजापते ॥

Mula sa magiting na si Priyavrata at kay Prajāvatī ay isinilang ang isang anak na babae. Ang pinagpalang anak na iyon ay (naikaugnay) kay Kardama, ang Prajāpati.

Verse 14

कन्ये द्वे दश पुत्रांश्च सम्राट्कुक्षी च ते उभे । तयोर्वै भ्रातरः शूराः प्रजापतिसमा दश ॥

May dalawang anak na babae—Samrāṭ at Kukṣi—at mayroon ding sampung anak na lalaki. Ang kanilang mga kapatid na lalaki ay sampung bayani, kasingdakila ng mga Prajāpati.

Verse 15

आग्नीध्रो मेधातिथिश्च वपुष्मांश्च तथापरः । ज्योतिष्मान्द्युतिमान् भव्यः सवनः सप्त एव ते ॥

Sila ay eksaktong pito: Āgnīdhra, Medhātithi, Vapuṣmān, Jyotiṣmān, Dyutimān, Bhavya, at Savana.

Verse 16

प्रियव्रतोऽभ्यषिञ्चत्तान् सप्त सप्तसु पार्थिवान् । द्वीपेषु तेन धर्मेण द्वीपांश्चैव निबोध मे ॥

Itinalaga at pinabanal ni Priyavrata ang pitong iyon bilang mga hari sa pitong kontinente, ayon sa dharma. Ngayon, unawain mo rin mula sa akin ang mga pangalan at paghahati ng mga kontinente.

Verse 17

जम्बुद्वीपे तथाग्नीध्रं राजानं कृतवान् पिता । प्लक्षद्वीपेश्वरश्चापि तेन मेधातिथिः कृतः ॥

Sa Jambūdvīpa, itinalaga ng ama si Āgnīdhra bilang hari. At bilang panginoon ng Plakṣadvīpa, itinalaga niya si Medhātithi.

Verse 18

शाल्मलेस्तु वपुष्मन्तं ज्योतिष्मन्तं कुशाह्वये । क्रौञ्चद्वीपे द्युतिमन्तं भव्यं शाकाह्वयेश्वरम् ॥

Sa Śālmaladvīpa, itinalaga niya si Vapuṣmān; sa dvīpa na tinatawag na Kuśa, si Jyotiṣmān; sa Krauñcadvīpa, si Dyutimān; at si Bhavya bilang panginoon ng dvīpa na tinatawag na Śāka.

Verse 19

पुष्कराधिपतिं चापि सवनं कृतवान् सुतम् । महावीतो धातकीश्च पुष्कराधिपतेः सुतौ ॥

At ginawa niya ang kanyang anak na si Savana na tagapamahala ng Puṣkara (dvīpa). Sina Mahāvīta at Dhātakī ang dalawang anak na lalaki ng panginoon ng Puṣkara na iyon.

Verse 20

द्विधा कृत्वा तयोर्वर्षं पुष्करे संन्यवेशयत् । भव्यस्य पुत्राः सप्तासन्नामतस्तान्निबोध मे ॥

Nang mahati ang varṣa na iyon sa dalawa, itinatag niya ang mga iyon sa Puṣkara. Si Bhavya ay may pitong anak na lalaki—pakinggan mo sa akin ang kanilang mga pangalan.

Verse 21

जलदश्च कुमारश्च सुकुमारो मनीवकः । कुशोत्तरोऽथ मेधावी सप्तमस्तु महाद्रुमः ॥

Sina Jalada, Kumāra, Sukumāra, Manīvaka, Kuśottara, Medhāvī—at ang ikapito ay si Mahādruma.

Verse 22

तन्नामकानि वर्षाणि शाकद्वीपे चकार सः । तथा द्युतिमतः सप्त पुत्रास्तांश्च निबोध मे ॥

Ipinangalan niya sa mga varṣa sa Śākadvīpa ang mismong mga pangalang iyon. Gayundin, si Dyutimat ay may pitong anak na lalaki—pakinggan mo rin sa akin ang mga iyon.

Verse 23

कुशलो मनुगश्चोष्णः प्राकरश्चार्थकारकः । मुनिश्च दुन्दुभिश्चैव सप्तमः परिकीर्तितः ॥

Sina Kuśala, Manuga, Oṣṇa, Prākara, Arthakāraka, Muni, at Dundubhi ang ipinahahayag na pito (na anak na lalaki).

Verse 24

तेषां स्वनामधेयानि क्रौञ्चद्वीपे तथाभवन् । ज्योतिष्मतः कुशद्वीपे पुत्रनामाङ्कितानि वै ॥

Sa Krauñcadvīpa, ang mga rehiyon ay nagtaglay ng kani-kanilang pangalan. At sa Kuśadvīpa, ang mga rehiyon ay tunay na tinatakan ng mga pangalan ng mga anak ni Jyotiṣmat.

Verse 25

तत्रापि सप्त वर्षाणि तेषां नामानि मे शृणु । उद्भिदं वैष्णवञ्चैव सुरथं लम्बनं तथा ॥

Doon ay may pitong varṣa; pakinggan ninyo ang kanilang mga pangalan mula sa akin: Udbhida, Vaiṣṇava, Suratha, at Lambana.

Verse 26

धृतिमत् प्राकरञ्चैव कापिलं चापि सप्तमम् । वपुष्मतः सुताः सप्त शाल्मलेशस्य चाभवन् ॥

Tinawag din ang Dhṛtimat, Prākara, at Kāpila, bilang ikapito. At si Vapuṣmat—panginoon ng Śālmaladvīpa—ay nagkaroon din ng pitong anak na lalaki.

Verse 27

श्वेतश्च हरितश्चैव जीमूतो रोहितस्तथा । वैद्युतो मानसश्चैव केतुमान् सप्तमस्तथा ॥

Śveta, Harita, Jīmūta, Rohita, Vaidyuta, Mānasa—at gayundin ang ikapito, si Ketumān.

Verse 28

तथैव शाल्मले तेषां समनामानि सप्त वै । सप्त मेधातिथेः पुत्राः प्लक्षद्वीपेश्वरस्य वै ॥

Gayundin sa Śālmaladvīpa, tunay na may pitong rehiyon na may kaparehong mga pangalan nila. At si Medhātithi, ang panginoon ng Plakṣadvīpa, ay may pitong anak na lalaki.

Verse 29

येषां नामाङ्कितैर्वर्षैः प्लक्षद्वीपस्तु सप्तधा । पूर्वं शाकभवं वर्षं शिशिरन्तु सुखोदयम् ॥

Dahil sa mga varṣa na tinatakan ng kani-kanilang mga pangalan, ang Plakṣadvīpa ay naging pitong bahagi. Ang unang rehiyon ay Śākabhava; at (isa pa) ang Śiśira, na tinatawag na Sukhodaya.

Verse 30

आनन्दञ्च शिवञ्चैव क्षेमकञ्च ध्रुवन्तथा । प्लक्षद्वीपादिभूतेषु शाकद्वीपान्तिमेषु वै ॥

(Sila ay tinatawag na) Ānanda, Śiva, Kṣemaka, at gayundin Dhruva—ang mga pangalang ito ay matatagpuan sa mga lupain mula sa Plakṣadvīpa hanggang sa pinakahuli, ang Śākadvīpa.

Verse 31

ज्ञेयः पञ्चसु धर्मश्च वर्णाश्रमविभागजः । नित्यः स्वाभाविकश्चैव अहिंसाविधिवर्धितः ॥

Alamin na sa limang (rehiyong) iyon, ang dharma ay umuusbong mula sa paghahati ng varṇa at āśrama; ito’y palagian at likás, at pinatitibay ng tuntunin ng ahiṃsā (di-karahasan).

Verse 32

पञ्चस्वेतेषु वर्षेषु सर्वसाधारणः स्मृतः । अग्नीध्राय पिता पूर्वं जम्बूद्वीपं ददौ द्विज ॥

Sa limang varṣa na iyon, inaalala na (ang dharma) ay pangkalahatan para sa lahat. Noong una, ibinigay ng kanyang ama ang Jambūdvīpa kay Āgnīdhra, O dalawang-ulit na isinilang.

Verse 33

तस्य पुत्रा बभूवुर्हि प्रजापतिसमा नव । ज्येष्ठो नाभिरिति ख्यातस्तस्य किंपुरुषो 'नुजः ॥

Mayroon siyang siyam na anak na lalaki, tunay na kapantay ng mga Prajāpati. Ang panganay ay bantog bilang Nābhi; ang nakababatang kapatid ay si Kimpuruṣa.

Verse 34

हरिवर्षस्तृतीयस्तु चतुर्थो 'भूदिलावृतः । वश्यश्च पञ्चमः पुत्रो हिरण्यः षष्ठ उच्यते ॥

Ang ikatlong (anak) ay si Harivarṣa; ang ikaapat ay si Ilāvṛta. Si Vaśya ang ikalima; at si Hiraṇya ang sinasabing ikaanim.

Verse 35

कुरुस्तु सप्तमस्तेषां भद्राश्वश्चाष्टमः स्मृतः । नवमः केतुमालश्च तन्नाम्ना वर्षसंस्थितिः ॥

Sa mga iyon, ang Kuru ang ikapito; ang Bhadrāśva ay inaalala bilang ikawalo. Ang ikasiyam ay Ketumāla, at ang rehiyon (varṣa) ay itinatag sa mismong pangalang iyon.

Verse 36

यानि किपुरुषाद्यानि वर्जयित्वा हिमाह्वयम् । तेषां स्वबावतः सिद्धिः सुखप्राया ह्यत्नतः ॥

Maliban sa mga rehiyong nagsisimula sa Kimpuruṣa, at gayundin sa tinatawag na Hima, sa iba pang mga rehiyon ang kaganapan ay sumisibol ayon sa likas na kalagayan; ang buhay ay karaniwang kaaya-aya, at ang mga bagay ay nakakamit nang walang pagsisikap.

Verse 37

विपर्ययो न तेष्वस्ति जरा मृत्युभयं न च । धर्माधर्मौ न तेष्वास्तां नोत्तमाधममध्यमाः ॥

Walang pag-urong sa kanila; wala ring katandaan ni takot sa kamatayan. Para sa kanila ay walang dharma ni adharma, at wala ring antas na mataas, mababa, o gitna.

Verse 38

न वै चतुर्युगावस्था नार्तवा ऋतवो न च । आग्नीध्रसूनोर्नाभेस्तु ऋषभो 'भूत् सुतो द्विज ॥

Doon ay tunay na walang kalagayan ng apat na yuga, ni mga panahong pangbuwan, ni mga takdang panahon. Ngunit kay Nābhi, anak ni Āgnīdhra, isinilang si Ṛṣabha bilang anak na lalaki, O dalawang-beses-na-isinilang.

Verse 39

ऋषभाद्भरतो जज्ञे वीरः पुत्रशताद्वरः । सो 'भिषिच्यर्षभः पुत्रं महाप्रव्राज्यमास्थितः ॥

Mula kay Ṛṣabha ay isinilang ang bayani na si Bharata—pinakamainam sa kaniyang sandaang anak na lalaki. Matapos pahiran at italaga ang kaniyang anak, pumasok si Ṛṣabha sa dakilang buhay ng pagtalikod (mahā-pravrājya).

Verse 40

तपस्तेपे महाभागः पुलहाश्रमसंश्रयः । हिमाह्विं दक्षिणं वर्षं भरताय पिता ददौ ॥

Sa pagdulog sa ashram ni Pulaha, ang mapalad na iyon ay nagsagawa ng matitinding pag-aayuno at pagninilay. Ipinagkaloob ng kanyang ama kay Bharata ang katimugang lupain na tinatawag na Himāhva.

Verse 41

तस्मात् तु भारतं वर्षं तस्य नाम्ना महात्मनः । भतस्याप्यभूत् पुत्रः सुमतिर्नाम धार्मिकः ॥

Kaya nga ang lupain na ito ay tinawag na Bhārata-varṣa ayon sa pangalan ng dakilang-kaloobang iyon. At nagkaroon siya ng anak na lalaki na ang pangalan ay Sumati, isang taong matuwid at sumusunod sa dharma.

Verse 42

तस्मिन् राज्यं समावेश्य भरतोऽपि वनं ययौ । एतेषां पुत्रपौत्रैस्तु सप्तद्वीपा वसुन्धरा ॥

Matapos italaga siya sa kaharian, si Bharata man ay nagtungo sa gubat. At sa pamamagitan ng mga anak at mga apo ng mga haring ito, ang daigdig na may pitong kontinente ay napamahalaan at napakinabangan.

Verse 43

प्रियव्रतस्य पुत्रैस्तु भुक्त्वा स्वायम्भुवेऽन्तरे । एष स्वायम्भुवः सर्गः कथितस्ते द्विजोत्तम ॥

Sa gayon, sa Svāyambhuva Manvantara, ang daigdig ay pinamahalaan ng mga anak ni Priyavrata. Ang salaysay ng paglikha sa panahon ni Svāyambhuva ay naipahayag na sa iyo, O pinakamainam sa mga dwija.

Verse 44

पूर्वमन्वन्तरे सम्यक् किमन्यत् कथयामि ते ॥

Ngayon, hinggil sa naunang Manvantara—ano pa ang dapat kong isalaysay sa iyo nang ayon sa wastong pagkakasunod?