Adhyaya 70: Nārāyaṇa as the Sacrificial Principle, Analysis of the Three Guṇas, and the Account of Delusion-Doctrines

Verse 1

भद्राश्व उवाच । भगवन् किं कृतं लोकं त्वया तमनुपश्यता । व्रतं तपो वा धर्मो वा प्राप्त्यर्थं तस्य वै मुने ॥ ७०.१ ॥

ภัทราศวะกล่าวว่า “ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ขณะทรงเพ่งดูโลกนั้น พระองค์ได้กระทำสิ่งใด? ข้าแต่มุนี เพื่อให้บรรลุโลกนั้น ได้ทรงปฏิบัติวัตร ตบะ หรือธรรมข้อใดหรือ?”

Verse 2

अनाराध्य हरिं भक्त्या को लोकान् कामयेद् बुधः । आराधिते हरौ लोकाः सर्वे करतलेऽभवन् ॥ ७०.२ ॥

หากไม่บูชาพระหริด้วยภักติ ผู้มีปัญญาผู้ใดเล่าจะปรารถนาโลกอื่น? เมื่อบูชาพระหริแล้ว โลกทั้งปวงประหนึ่งอยู่ในฝ่ามือ.

Verse 3

एवं सञ्चिन्त्य राजेन्द्र मया विष्णुः सनातनः । आराधितो वर्षशतं क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः ॥ ७०.३ ॥

ข้าแต่ราชเอก! ครั้นใคร่ครวญดังนี้แล้ว ข้าพเจ้าได้บูชาพระวิษณุผู้เป็นนิรันดร์ตลอดร้อยปี ด้วยพิธีบูชายัญพร้อมทักษิณาอันมากมาย.

Verse 4

ततः कदाचिद् बहुना कालेन नृपनन्दन । यजतो मम देवेशं यज्ञमूर्तिं जनार्दनम् । आहूता आगता देवाः सममेव सवासवाः ॥ ७०.४ ॥

ต่อมา โอราชกุมาร! ครั้นกาลล่วงไปนาน ขณะที่ข้าพเจ้ากำลังบูชาพระชนารทนะ ผู้เป็นจอมเทพและเป็นยัญญมูรติ เหล่าเทพที่ถูกอัญเชิญก็มาโดยพร้อมเพรียงกันพร้อมพระอินทร์.

Verse 5

स्वे स्वे स्थाने स्थिताः आसन् यावद् देवाः सवासवाः । तावत् तत्रैव भगवान् आगतो वृषभध्वजः ॥ ७०.५ ॥

ขณะที่เหล่าเทพพร้อมพระอินทร์ยังประจำอยู่ ณ ที่ของตน ๆ ในกาลนั้นเอง ณ ที่นั้นเอง พระผู้เป็นเจ้า ผู้ทรงธงเครื่องหมายโค ก็เสด็จมาถึง.

Verse 6

महादेवो विरूपाक्षस्त्र्यम्बको नीललोहितः । सोऽपि रौद्रे स्थितः स्थाने बभूव परमेश्वरः ॥ ७०.६ ॥

พระมหาเทพ—วิรูปाक्षะ ตรียัมพกะ และนีลโลหิตะ—พระองค์นั้นเองทรงสถิตในรูปแห่งรุทระ ณ สถานนั้น และปรากฏเป็นพระปรเมศวร ผู้เป็นจอมสูงสุด.

Verse 7

तान् सर्वानागतान् दृष्ट्वा देवानृषिमहोरगान् । सनत्कुमारो भगवाञाजगामाब्जसम्भवः ॥ ७०.७ ॥

เมื่อทอดพระเนตรเหล่าผู้มาถึงทั้งหมด—ทั้งเทพ ฤๅษี และนาคผู้ยิ่งใหญ่—พระสันตกุมาร ผู้เป็นภควาน ผู้บังเกิดจากดอกบัว ก็เสด็จมาที่นั่น

Verse 8

त्रसरेणुप्रमाणेन विमानॆ सूर्यसन्निभे । अवस्थितो महायोगी भूतभव्यभविष्यवित् ॥ ७०.८ ॥

ในวิมานทิพย์อันรุ่งเรืองดุจดวงอาทิตย์ และมีความละเอียดตามมาตราตรสเรณุ มหายคีประทับมั่น—ผู้รู้กาลอดีต ปัจจุบัน และอนาคต

Verse 9

आगम्य शिरसा रुद्रं स ववन्दे महामुनिः । मया प्रणमितस्तस्थौ समीपे शूलपाणिनः ॥ ७०.९ ॥

ครั้นเข้าไปใกล้พระรุทระ มหามุนีนั้นก็น้อมเศียรกราบไหว้ เมื่อรับนมัสการจากข้าพเจ้าแล้ว ท่านยืนอยู่ใกล้พระศูลปาณีผู้ทรงตรีศูล

Verse 10

तानहं संस्थितान् देवान् नारदादीनृषींस्तथा । सनत्कुमाररुद्रौ च दृष्ट्वा मे मनसि स्थितम् ॥ ७०.१० ॥

เมื่อข้าพเจ้าเห็นเหล่าเทพที่ยืนอยู่ ณ ที่นั้น ทั้งฤๅษีนำโดยนารท และสันตกุมารกับพระรุทระ สิ่งที่ดำรงอยู่ในใจข้าพเจ้าก็แน่วแน่และกระจ่าง

Verse 11

क एषां भवते याज्यो वरिष्ठश्च नृपोत्तम । केन तुष्टेन तुष्टाः स्युः सर्व एते सरुद्रकाः ॥ ७०.११ ॥

ข้าแต่มหาราชผู้ประเสริฐ ในหมู่ท่านเหล่านี้ ผู้ใดเล่าที่สูงสุดและควรแก่การบูชาของพระองค์? และเมื่อผู้ใดพอพระทัยแล้ว ทั้งหมดนี้—พร้อมเหล่ารุทระ—จักพอพระทัยตามไปด้วย

Verse 12

एवं कृत्वा स्थिते राजन् रुद्रः पृष्टो मया । अनघ । एवमर्थं क इज्योऽत्र युष्माकं सुरसत्तमाः ॥ ७०.१२ ॥

ครั้นกระทำดังนี้แล้ว โอ้พระราชา เมื่อเรื่องราวตั้งอยู่เช่นนั้น ข้าพเจ้าได้ทูลถามพระรุทระ โอ้ผู้ปราศจากมลทินว่า “ในกรณีนี้ โอ้เทพผู้ประเสริฐทั้งหลาย ในหมู่ท่านผู้ใดควรได้รับการบูชาที่นี่?”

Verse 13

एवमुक्ते तदोवाच रुद्रो मां सुरसन्निधौ ॥ ७०.१३ ॥

เมื่อกล่าวดังนั้นแล้ว พระรุทระได้ตรัสกับข้าพเจ้า ณ ที่ประทับต่อหน้าหมู่เทพทั้งหลาย

Verse 14

रुद्र उवाच । शृण्वन्तु बिबुधाः सर्वे तथा देवर्षयोऽमलाः । ब्रह्मर्षयश्च विख्याताः सर्वे शृण्वन्तु मे वचः । त्वं चागस्त्य महाबुद्धे शृणु मे गदतो वचः ॥ ७०.१४ ॥

พระรุทระตรัสว่า “ขอให้เหล่าผู้รู้แจ้งทั้งปวงจงสดับ และเหล่าเทวฤๅษีผู้บริสุทธิ์ไร้มลทินจงสดับ เหล่าพรหมฤๅษีผู้เลื่องชื่อก็จงสดับ—ขอให้ทุกหมู่เหล่าฟังถ้อยคำของเรา และท่านอคัสตยะผู้มีปัญญายิ่ง จงฟังวาจาที่เรากล่าวนี้ด้วย”

Verse 15

यो यज्ञैर् ईड्यते देवो यस्मात् सर्वमिदं जगत् । उत्पन्नं सर्वदा यस्मिँल्लीनं भवति सामरम् ॥ ७०.१५ ॥

เทพองค์นั้นเป็นผู้ควรสรรเสริญด้วยยัญพิธี ผู้ซึ่งจากพระองค์โลกทั้งปวงนี้บังเกิด และในพระองค์นั้นเองสรรพสิ่งย่อมสลายกลับอยู่เสมอ พร้อมทั้งหมู่เทพทั้งหลาย

Verse 16

नारायणः परो देवः सत्त्वरूपो जनार्दनः । त्रिधात्मानं स भगवाँन् ससर्ज परमेश्वरः ॥ ७०.१६ ॥

นารายณ์คือเทพสูงสุด; ชนารทนะผู้มีสภาวะเป็นสัตตวะ พระภควานผู้เป็นปรเมศวรนั้นได้ทรงบังเกิด “ตรีอาตมัน” (ภาวะสามประการ) ขึ้น

Verse 17

रजस्तमोभ्यां युक्तोऽभूद् रजः सत्त्वाधिकं विभुः । ससर्ज नाभिकमले ब्रह्माणं कमलासनम् ॥ ७०.१७ ॥

ผู้ทรงฤทธิ์ผู้ประกอบด้วยรชัสและตมัส ได้เป็นผู้มีรชัสเด่นและมีสัตตวะมากยิ่ง แล้วทรงบังเกิดพระพรหมผู้ประทับบนดอกบัว ณ ดอกบัวแห่งพระนาภีของพระองค์

Verse 18

रजसा तमसा युक्तः सोऽपि मां त्वसृजत् प्रभुः । यत्सत्त्वं स हरिर्देवो यो हरिस्तत्परं पदम् ॥ ७०.१८ ॥

พระผู้เป็นเจ้าผู้ประกอบด้วยรชัสและตมัสนั้น ได้ทรงสร้างข้าพเจ้าด้วยเช่นกัน สิ่งที่เป็นสัตตวะนั้นคือพระหริผู้เป็นเทพ และพระหรินั่นเองคือปรมบท

Verse 19

ये सत्त्वराजसी सोऽपि ब्रह्मा कमलसम्भवः । यो ब्रह्मा सैव देवस्तु यो देवः स चतुर्मुखः । यद्रजस्तमसोपेतं सोऽहं नास्त्यत्र संशयः ॥ ७०.१९ ॥

ผู้ที่ประกอบด้วยสัตตวะและรชัสนั้นคือพระพรหมผู้บังเกิดจากดอกบัว ผู้ใดเป็นพระพรหม ผู้นั้นคือเทพ และเทพนั้นคือผู้มีสี่พักตร์ ส่วนสิ่งที่ประกอบด้วยรชัสและตมัสนั้นคือข้าพเจ้า—ปราศจากข้อสงสัย

Verse 20

सत्त्वं रजस्तमश्चैव त्रितयं चैददुच्यते । सत्त्वेन मुच्यते जन्तुः सत्त्वं नारायणात्मकम् ॥ ७०.२० ॥

สัตตวะ รชัส และตมัส—สามประการนี้เรียกว่าตรีคุณ สัตว์โลกหลุดพ้นได้ด้วยสัตตวะ และสัตตวะมีสภาวะเป็นนารายณ์

Verse 21

रजसा सत्त्वयुक्तेन भवेत् सृष्टिः रजोऽधिका । तच्च पैतामहं वृत्तं सर्वशास्त्रेषु पठ्यते ॥ ७०.२१ ॥

เมื่อรชัสประกอบร่วมกับสัตตวะ ย่อมเกิดการสร้างสรรค์ที่รชัสเด่น เรื่องราวตามคติของปิตามหะ (พระพรหม) นี้มีการสาธยายในศาสตราทั้งปวง

Verse 22

यद्वेदबाह्यं कर्म स्याच्छास्त्रमुद्दिश्य सेव्यते । तद्रौद्रमिति विख्यातं कनिष्ठं गदितं नृणाम् ॥ ७०.२२ ॥

การกระทำใดอยู่นอกพระเวท แต่ยังอ้าง ‘ศาสตร’ แล้วปฏิบัติ การกระทำนั้นเรียกว่า “ราวทร” และถูกกล่าวว่าเป็นแนวปฏิบัติที่ต่ำที่สุดในหมู่มนุษย์.

Verse 23

यद्धीनं रजसा कर्म केवलं तामसं तु यत् । तद् दुर्गतिपरं नॄणामिह लोके परत्र च ॥ ७०.२३ ॥

กรรมที่ขาดคุณรชัส และกรรมที่เป็นตมัสล้วน ๆ ย่อมนำมนุษย์ไปสู่ความตกต่ำ ทั้งในโลกนี้และโลกหน้า.

Verse 24

सत्त्वेन मुच्यते जन्तुः सत्त्वं नारायणात्मकम् । नारायणश्च भगवान् यज्ञरूपी विभाव्यते ॥ ७०.२४ ॥

สัตว์โลกหลุดพ้นด้วยคุณสัตตวะ; และสัตตวะมีสภาวะเป็นนารายณะ. พระนารายณะผู้เป็นภควานถูกพิจารณาเป็นรูปแห่งยัญญะ.

Verse 25

कृते नारायणः शुद्धः सूक्ष्ममूर्तिरुपास्यते । त्रेतायां यज्ञरूपेण पञ्चरात्रैस्तु द्वापरे ॥ ७०.२५ ॥

ในกฤตยุค นารายณะผู้บริสุทธิ์และมีรูปอันละเอียดควรบูชา; ในเตรตายุค บูชาในรูปยัญญะ; และในทวาปรยุค บูชาตามคัมภีร์ปัญจราตระ.

Verse 26

कलौ मत्कृतमार्गेण बहुरूपेण तामसैः । इज्यते द्वेषबुद्ध्या स परमात्मा जनार्दनः ॥ ७०.२६ ॥

ในกลียุค ผู้มีตมัสย่อมบูชาพระปรมาตมันชนารทนะในหลากหลายรูป ตามมรรคที่เราจัดวางไว้ แต่ด้วยจิตที่ประกอบด้วยความชิงชัง (ทเวษะ).

Verse 27

न तस्मात् परतो देवो भविता न भविष्यति । यो विष्णुः स स्वयं ब्रह्मा यो ब्रह्मा सोऽहमेव च ॥ ७०.२७ ॥

เหนือหลักสูงสุดนั้น ไม่มีเทพองค์ใดเคยอุบัติขึ้น และจะไม่อุบัติขึ้นอีก ผู้ใดเป็นวิษณุ ผู้นั้นเองคือพรหมา; และผู้ใดเป็นพรหมา ผู้นั้นคือเราด้วย

Verse 28

वेदत्रयेऽपि यज्ञेऽस्मिन् याज्यं वेदेषु निश्चयः । यो भेदं कुरुतेऽस्माकं त्रयाणां द्विजसत्तम । स पापकाऽरी दुष्टात्मा दुर्गतिं गतिमाप्नुयात् ॥ ७०.२८ ॥

แม้ในยัญพิธีนี้ซึ่งตั้งอยู่บนพระเวททั้งสาม สิ่งที่ควรถวายได้กำหนดแน่นอนในพระเวทแล้ว โอผู้ประเสริฐในหมู่ทวิชะ ผู้ใดก่อความแตกแยกระหว่างทั้งสาม (พระเวท) ผู้นั้นเป็นผู้ทำบาป จิตชั่ว และย่อมถึงคติอันอัปมงคล

Verse 29

इदं च शृणु मेऽगस्त्य गदतः प्राक्तनं तथा । यथा कलौ हरेर्भक्तिं न कुर्वन्तीह मानवाः ॥ ७०.२९ ॥

และจงฟังจากเราด้วย โออคัสตยะ—เราจะเล่าเรื่องในกาลก่อน—ว่าในกาลียุค มนุษย์ในโลกนี้ไม่บำเพ็ญภักติต่อพระหริอย่างไร

Verse 30

भूर्लोकवासिनः सर्वे पुरा यष्ट्वा जनार्दनम् । भुवर्लोकं प्रपद्यन्ते तत्रस्था अपि केशवम् ॥ आराध्य स्वर्गतिं यान्ति क्रमान्मुक्तिं व्रजन्ति च ॥ ७०.३० ॥

ชาวภูรโลกทั้งปวงในกาลก่อนบูชาพระชนารทนะแล้วบรรลุถึงภุวรโลก แม้ผู้พำนักอยู่ที่นั่นก็บำเพ็ญอาราธนาพระเกศวะแล้วไปสู่คติสวรรค์ และโดยลำดับย่อมไปถึงโมกษะด้วย

Verse 31

एवं मुक्तिपदे व्याप्ते सर्वलोकैस्तथैव च । मुक्तिभाजस्ततो देवास्तं दध्युः प्रयता हरिम् ॥ ७०.३१ ॥

ดังนี้เมื่อ ‘ฐานะแห่งโมกษะ’ ถูกเติมเต็มด้วยโลกทั้งปวงแล้ว เหล่าเทพผู้มีส่วนในโมกษะจึงตั้งจิตอย่างสำรวมเพ่งภาวนาต่อพระหรินั้น

Verse 32

सोऽपि सर्वगतत्वाच्च प्रादुर्भूतः सनातनः । उवाच ब्रूत किं कार्यं सर्वयोगिवराः सुराः ॥ ७०.३२ ॥

พระองค์นั้นด้วยความเป็นผู้แผ่ซ่านทั่ว จึงทรงปรากฏเป็นนิรันดร์ แล้วตรัสว่า “โอ้เหล่าเทพ ผู้ประเสริฐในหมู่โยคีทั้งปวง จงบอกมา—กิจใดพึงกระทำ?”

Verse 33

ते तं प्रणम्य देवेशमूचुश्च परमेश्वरम् । देवदेव जनः सर्वो मुक्तिमार्गे व्यवस्थितः । कथं सृष्टिः प्रभविता नरकेषु च को वसेत् ॥ ७०.३३ ॥

เหล่าเทพน้อมกราบพระผู้เป็นเจ้าแห่งเทพ ผู้เป็นปรเมศวร แล้วทูลว่า “โอ้เทพเหนือเทพ หากสรรพชนตั้งมั่นในหนทางหลุดพ้นแล้ว การสร้างสรรพ์จะบังเกิดได้อย่างไร และผู้ใดเล่าจะพำนักในนรกภูมิ?”

Verse 34

एवमुक्तस्ततो देवैस्तानुवाच जनार्दनः । युगानि त्रीणि बहवो मामुपेष्यन्ति मानवाः ॥ ७०.३४ ॥

เมื่อเหล่าเทพกราบทูลดังนั้น พระชนารทนะจึงตรัสแก่พวกเขาว่า “ตลอดสามยุค มนุษย์เป็นอันมากจะมาหาเรา”

Verse 35

अन्त्ये युगे प्रविरला भविष्यन्ति मदाश्रयाः । एष मोहं सृजाम्याशु यो जनं मोहयिष्यति ॥ ७०.३५ ॥

ครั้นถึงปลายยุค ผู้พึ่งพาเรา จะมีน้อยยิ่งนัก เราจักบังเกิดโมหะนี้โดยฉับพลัน ซึ่งจักทำให้ผู้คนหลงใหลสับสน

Verse 36

त्वं च रुद्र महाबाहो मोहशास्त्राणि कारय । अल्पायासं दर्शयित्वा फलं दीर्घं प्रदर्शय ॥ ७०.३६ ॥

และท่านด้วย โอ้รุทระผู้มีพาหาอันเกรียงไกร จงให้รจนาคัมภีร์แห่งโมหะ โดยแสดงว่าใช้ความเพียรน้อย แล้วชี้ให้ผู้คนเห็นผลอันยืดยาวไกล

Verse 37

कुहकं चेन्द्रजालानि विरुद्धाचरणानि च । दर्शयित्वा जनं सर्वं मोहयाशु महेश्वर ॥ ७०.३७ ॥

โอ้พระมหेशวร เมื่อทรงแสดงเล่ห์กล มายาอินทรชาล และความประพฤติที่ขัดแย้งไม่สมควร ก็ทรงทำให้ชนทั้งปวงหลงใหลโดยฉับพลัน।

Verse 38

एवमुक्त्वा तदा तेन देवेन परमेष्ठिना । आत्मा तु गोपितः सद्यः प्रकाश्योऽहं कृतस्तदा ॥ ७०.३८ ॥

ครั้นตรัสดังนี้แล้ว ในกาลนั้นเทพผู้เป็นปรเมษฐินทรงปกปิดอาตมันไว้โดยฉับพลัน และแล้วทรงทำให้ข้าพเจ้าปรากฏขึ้น।

Verse 39

तस्मादारभ्य कालं तु मत्प्रणीतॆषु सत्तम । शास्त्रेष्वभिरतो लोको बाहुल्येन भवेदतः ॥ ७०.३९ ॥

นับแต่นั้นไป โอ้ผู้ประเสริฐในหมู่สัตบุรุษ ชนเป็นอันมากจักหมกมุ่นยิ่งในคัมภีร์และวินัยที่เราบัญญัติไว้।

Verse 40

वेदानुवर्त्तिनं मार्गं देवं नारायणं तथा । एकीभावेन पश्यन्तो मुक्तिभाजो भवन्ति ते ॥ ७०.४० ॥

ผู้ใดเห็นหนทางอันสอดคล้องกับพระเวท และเห็นพระนารายณ์ด้วยภาวะแห่งเอกภาพ ผู้นั้นย่อมเป็นผู้มีส่วนในโมกษะ।

Verse 41

मां विष्णोर्व्यतिरिक्तं ये ब्रह्माणं च द्विजोत्तम । भजन्ते पापकर्माणस्ते यान्ति नरकं नराः ॥ ७०.४१ ॥

โอ้ทวิชโอตตม ผู้ใดเป็นคนบาปบูชาข้าพเจ้าโดยเห็นว่าแยกจากพระวิษณุ และยังบูชาพระพรหมด้วย ผู้นั้นย่อมไปสู่นรก।

Verse 42

ये वेदमर्गनिर्मुक्तास्तेषां मोहार्थमेव च । नयसिद्धान्तसंज्ञाभिर्मया शास्त्रं तु दर्शितम् ॥ ७०.४२ ॥

สำหรับผู้ที่หลงออกจากมรรคาแห่งพระเวท เพื่อขจัดความหลงและความสับสนของเขา เราจึงแสดงคัมภีร์นี้ไว้ภายใต้ชื่อว่า ‘นยะ’ และ ‘สิทธานตะ’.

Verse 43

पाशोऽयं पशुभावस्तु स यदा पतितो भवेत् । तदा पाशुपतं शास्त्रं जायते वेदसंज्ञितम् ॥ ७०.४३ ॥

นี่คือ ‘บาศ’ คือภาวะแห่งปศุ (สภาพของสัตว์ผู้ถูกผูกมัด). เมื่อสภาพผูกมัดนั้นสิ้นไป คัมภีร์ปาศุปตะจึงบังเกิด และได้รับนามว่า ‘พระเวท’.

Verse 44

वेदमूर्तिरहं विप्र नान्यशास्त्रार्थवादिभिः । ज्ञायते मत्स्वरूपं तु मुक्त्वा वेदमनादिमत् । वेदवेद्योऽस्मि विप्रर्षे ब्राह्मणैश्च विशेषतः ॥ ७०.४४ ॥

โอ พราหมณ์ เราเป็นผู้มีรูปเป็นพระเวท. ผู้ที่เพียงอธิบายความหมายแห่งคัมภีร์อื่น โดยละทิ้งพระเวทอันไร้ปฐมกาล ย่อมไม่รู้สภาวะของเราโดยแท้. โอ ฤษีผู้ประเสริฐ เราพึงรู้ได้ด้วยพระเวท โดยเฉพาะโดยพราหมณ์ทั้งหลาย.

Verse 45

युगानि त्रीण्यहं विप्र ब्रह्मा विष्णुस्तथैव च । त्रयोऽपि सत्त्वादिगुणास्त्रयो वेदास्त्रयोऽग्नयः ॥ ७०.४५ ॥

โอ พราหมณ์ เราเป็นสามยุค; เราเป็นพรหมาและเป็นวิษณุด้วย. คุณทั้งสามเริ่มด้วยสัตตวะ พระเวททั้งสาม และไฟศักดิ์สิทธิ์ทั้งสาม—ทั้งหมดนี้ก็อยู่ (ในเรา) เช่นกัน.

Verse 46

त्रयो लोकास्त्रयः सन्ध्यास्त्रयो वर्णास्तथैव च । सवनानि तु तावन्ति त्रिधा बद्धमिदं जगत् ॥ ७०.४६ ॥

โลกมีสาม, สันธยา (ยามสนธิ) มีสาม, และวรรณะก็มีสามเช่นกัน. สวนะ (กาลพิธี) ก็มีเท่านั้น; จักรวาลนี้ถูกจัดวางและผูกไว้เป็นสามส่วนตามระเบียบของมัน.

Verse 47

य एवṃ वेत्ति विप्रर्षे परं नारायणं तथा । अपरं पद्मयोनिं तु ब्रह्माणं त्वपरं तु माम् । गुणतो मुख्यतस्त्वेक एवाहं मोह इत्युत ॥ ७०.४७ ॥

ดูก่อนฤๅษีผู้ประเสริฐ ผู้ใดรู้ดังนี้ว่า นารายณะเป็นผู้สูงสุด พรหมาผู้บังเกิดจากดอกบัวเป็นผู้อยู่ใต้ และเราก็อยู่ใต้ด้วย—และโดยสภาวะอันเป็นแก่นแท้มีความจริงสูงสุดเพียงหนึ่งเดียว—ผู้นั้นย่อมชื่อว่าพ้นจากความหลง