Adhyaya 70: Nārāyaṇa as the Sacrificial Principle, Analysis of the Three Guṇas, and the Account of Delusion-Doctrines
Nārāyaṇa-yajñatva, Guṇa-traya-vivekaḥ, Mohāśāstra-nirūpaṇam
Philosophical-Theological Discourse (Guṇa theory, Vedic authority, sectarian integration)
వరాహ–పృథివీ సంభాషణ నేపథ్యంలో ఈ అధ్యాయంలో భద్రాశ్వుడు విష్ణువుకు దీర్ఘకాల ఉపాసనను, యజ్ఞసభను వర్ణిస్తాడు; ఆ సభలో దేవతలు, ఋషులు, రుద్రుడు దర్శనమిస్తారు, అనంతరం సనత్కుమారుడు కూడా వస్తాడు. విష్ణు, బ్రహ్మ, రుద్రులలో ఎవరు పూజార్హుడు అనే ప్రశ్న ఉత్పన్నమవుతుంది. రుద్రుడు సిద్ధాంతాన్ని వివరిస్తాడు—నారాయణుడే పరమకారణం; సృష్టి ఆయన నుంచే ఉద్భవించి ఆయనలోనే లయమవుతుంది. బ్రహ్మ రజోగుణం ద్వారా, రుద్రుడు తమోగుణం ద్వారా గుణత్రయ వ్యవస్థలో కార్యం నిర్వహిస్తారు. వేదైక్యతను, త్రిమూర్తులను విడదీయరాదని బోధిస్తారు. కలియుగ పతనానికి కారణంగా—వేదాచారాన్ని విడిచినవారిని మోహింపజేయడానికి నారాయణుడు రుద్రుని ‘మోహశాస్త్రాలు’ ప్రచారం చేయమని నియమిస్తాడు; మోక్షం నారాయణుని సమన్వయ తత్త్వంగా దర్శించడంలోనే ఉందని చెబుతుంది.
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 70
Verse 1
भद्राश्व उवाच । भगवन् किं कृतं लोकं त्वया तमनुपश्यता । व्रतं तपो वा धर्मो वा प्राप्त्यर्थं तस्य वै मुने ॥ ७०.१ ॥
భద్రాశ్వుడు అన్నాడు—ఓ భగవాన్, ఆ లోకాన్ని దర్శిస్తూ మీరు ఏమి ఆచరించారు? ఓ మునీ, దాని ప్రాప్తి కోసం వ్రతమా, తపస్సా, లేక ధర్మాచరణమా?
Verse 2
अनाराध्य हरिं भक्त्या को लोकान् कामयेद् बुधः । आराधिते हरौ लोकाः सर्वे करतलेऽभवन् ॥ ७०.२ ॥
భక్తితో హరిని ఆరాధించకుండా ఏ జ్ఞాని ఇతర లోకాలను కోరగలడు? హరిని ఆరాధించినప్పుడు సమస్త లోకాలు కరతలంలో ఉన్నట్లుగా అవుతాయి।
Verse 3
एवं सञ्चिन्त्य राजेन्द्र मया विष्णुः सनातनः । आराधितो वर्षशतं क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः ॥ ७०.३ ॥
ఓ రాజేంద్రా! ఇలా ఆలోచించి నేను సనాతన విష్ణువును వంద సంవత్సరాలు, విస్తార దక్షిణలతో కూడిన క్రతువుల ద్వారా, ఆరాధించాను।
Verse 4
ततः कदाचिद् बहुना कालेन नृपनन्दन । यजतो मम देवेशं यज्ञमूर्तिं जनार्दनम् । आहूता आगता देवाः सममेव सवासवाः ॥ ७०.४ ॥
తర్వాత, ఓ నృపనందనా! చాలా కాలం గడిచిన తరువాత, నేను యజ్ఞమూర్తి దేవేశుడైన జనార్దనుని పూజిస్తూ ఉండగా, ఆహ్వానింపబడిన దేవతలు ఇంద్రునితో సహా ఒకేసారి వచ్చారు।
Verse 5
स्वे स्वे स्थाने स्थिताः आसन् यावद् देवाः सवासवाः । तावत् तत्रैव भगवान् आगतो वृषभध्वजः ॥ ७०.५ ॥
ఇంద్రునితో కూడిన దేవతలు తమ తమ స్థానాలలో నిలిచి ఉన్నంతలోనే, అదే సమయంలో అదే చోట వృషభధ్వజుడైన భగవానుడు వచ్చాడు।
Verse 6
महादेवो विरूपाक्षस्त्र्यम्बको नीललोहितः । सोऽपि रौद्रे स्थितः स्थाने बभूव परमेश्वरः ॥ ७०.६ ॥
మహాదేవుడు—విరూపాక్షుడు, త్ర్యంబకుడు, నీలలోహితుడు—ఆయన కూడా రౌద్రరూపంలో ఆ స్థానంలో స్థితుడై పరమేశ్వరుడిగా ప్రకాశించాడు।
Verse 7
तान् सर्वानागतान् दृष्ट्वा देवानृषिमहोरगान् । सनत्कुमारो भगवाञाजगामाब्जसम्भवः ॥ ७०.७ ॥
అక్కడికి వచ్చిన దేవులు, ఋషులు, మహోరగులను అందరినీ చూచి, పద్మసంభవుడైన భగవాన్ సనత్కుమారుడు అక్కడికి వచ్చెను।
Verse 8
त्रसरेणुप्रमाणेन विमानॆ सूर्यसन्निभे । अवस्थितो महायोगी भूतभव्यभविष्यवित् ॥ ७०.८ ॥
త్రసరేణు-ప్రమాణమైన సూక్ష్మతతో, సూర్యసన్నిభమైన విమానంలో మహాయోగి స్థితుడై ఉన్నాడు—భూత, భవిష్యత్, వర్తమాన జ్ఞాతుడు।
Verse 9
आगम्य शिरसा रुद्रं स ववन्दे महामुनिः । मया प्रणमितस्तस्थौ समीपे शूलपाणिनः ॥ ७०.९ ॥
రుద్రుని సమీపమునకు వెళ్లి ఆ మహాముని శిరసా వందనము చేసెను. నా ప్రణామము స్వీకరించి శూలపాణి సమీపమున నిలిచెను।
Verse 10
तानहं संस्थितान् देवान् नारदादीनृषींस्तथा । सनत्कुमाररुद्रौ च दृष्ट्वा मे मनसि स्थितम् ॥ ७०.१० ॥
అక్కడ నిలిచిన దేవులను, నారదాది ఋషులను, అలాగే సనత్కుమారుడు మరియు రుద్రుని చూచి, నా మనసులో ఉన్నది స్థిరమై స్పష్టమైంది।
Verse 11
क एषां भवते याज्यो वरिष्ठश्च नृपोत्तम । केन तुष्टेन तुष्टाः स्युः सर्व एते सरुद्रकाः ॥ ७०.११ ॥
హే నృపోత్తమా! వీరిలో నీకు పూజ్యుడై శ్రేష్ఠుడు ఎవరు? మరియు ఎవరు తృప్తి చెందితే వీరందరూ—రుద్రులతో సహా—తృప్తి చెందుదురు?
Verse 12
एवं कृत्वा स्थिते राजन् रुद्रः पृष्टो मया । अनघ । एवमर्थं क इज्योऽत्र युष्माकं सुरसत्तमाः ॥ ७०.१२ ॥
ఇలా చేసి, ఓ రాజా, విషయం అలా స్థిరమైనప్పుడు, ఓ నిర్దోషుడా, నేను రుద్రుని అడిగాను—‘ఈ సందర్భంలో, ఓ దేవశ్రేష్ఠులారా, మీలో ఇక్కడ ఎవరి పూజ చేయాలి?’
Verse 13
एवमुक्ते तदोवाच रुद्रो मां सुरसन्निधौ ॥ ७०.१३ ॥
ఇలా చెప్పిన తరువాత, దేవుల సమక్షంలో రుద్రుడు నాతో పలికాడు।
Verse 14
रुद्र उवाच । शृण्वन्तु बिबुधाः सर्वे तथा देवर्षयोऽमलाः । ब्रह्मर्षयश्च विख्याताः सर्वे शृण्वन्तु मे वचः । त्वं चागस्त्य महाबुद्धे शृणु मे गदतो वचः ॥ ७०.१४ ॥
రుద్రుడు పలికెను—‘సర్వ దేవగణములు వినుగాక; అలాగే నిర్మల దేవర్షులు వినుగాక; ప్రసిద్ధ బ్రహ్మర్షులు కూడా వినుగాక—అందరూ నా వచనమును వినండి. మహాబుద్ధి అగస్త్యా, నీవు కూడా నేను చెప్పుచున్న మాటలను విను.’
Verse 15
यो यज्ञैर् ईड्यते देवो यस्मात् सर्वमिदं जगत् । उत्पन्नं सर्वदा यस्मिँल्लीनं भवति सामरम् ॥ ७०.१५ ॥
యజ్ఞములచే స్తుతింపబడే ఆ దేవుడు—ఆయన నుండే ఈ సమస్త జగత్తు ఉద్భవించింది; మరియు దేవగణములతో కూడి అది ఎల్లప్పుడూ ఆయనలోనే లీనమవుతుంది।
Verse 16
नारायणः परो देवः सत्त्वरूपो जनार्दनः । त्रिधात्मानं स भगवाँन् ससर्ज परमेश्वरः ॥ ७०.१६ ॥
నారాయణుడే పరమ దేవుడు; సత్త్వరూపుడైన జనార్దనుడు. ఆ భగవాన్ పరమేశ్వరుడు త్రిధాత్మను (త్రివిధ స్వభావ/తత్త్వం) సృష్టించాడు।
Verse 17
रजस्तमोभ्यां युक्तोऽभूद् रजः सत्त्वाधिकं विभुः । ससर्ज नाभिकमले ब्रह्माणं कमलासनम् ॥ ७०.१७ ॥
రజస్సు, తమస్సుతో యుక్తుడైన ఆ విభువు రజోప్రధానుడై, సత్త్వం మరింతగా కలిగినవాడయ్యాడు. తన నాభికమలంపై కమలాసన బ్రహ్మను సృష్టించాడు.
Verse 18
रजसा तमसा युक्तः सोऽपि मां त्वसृजत् प्रभुः । यत्सत्त्वं स हरिर्देवो यो हरिस्तत्परं पदम् ॥ ७०.१८ ॥
రజస్సు, తమస్సుతో యుక్తుడైన ఆ ప్రభువు నన్ను కూడా సృష్టించాడు. యది సత్త్వమో, అతడే దేవ హరి; హరియే పరమ పదము.
Verse 19
ये सत्त्वराजसी सोऽपि ब्रह्मा कमलसम्भवः । यो ब्रह्मा सैव देवस्तु यो देवः स चतुर्मुखः । यद्रजस्तमसोपेतं सोऽहं नास्त्यत्र संशयः ॥ ७०.१९ ॥
సత్త్వ-రజస్సులతో కూడినవాడు కమలసంభవుడైన బ్రహ్మనే. బ్రహ్మయే దేవుడు; ఆ దేవుడే చతుర్ముఖుడు. రజస్సు-తమస్సులతో యుక్తమైనది నేనే—ఇందులో సందేహం లేదు.
Verse 20
सत्त्वं रजस्तमश्चैव त्रितयं चैददुच्यते । सत्त्वेन मुच्यते जन्तुः सत्त्वं नारायणात्मकम् ॥ ७०.२० ॥
సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు—ఇదే త్రయం అని చెప్పబడుతుంది. జీవుడు సత్త్వం ద్వారా ముక్తి పొందుతాడు; సత్త్వం నారాయణస్వరూపం.
Verse 21
रजसा सत्त्वयुक्तेन भवेत् सृष्टिः रजोऽधिका । तच्च पैतामहं वृत्तं सर्वशास्त्रेषु पठ्यते ॥ ७०.२१ ॥
రజస్సు సత్త్వంతో యుక్తమైనప్పుడు రజోప్రధానమైన సృష్టి కలుగుతుంది. ఈ పైతామహ (బ్రహ్మసంబంధ) వృత్తాంతం అన్ని శాస్త్రాలలో పఠించబడుతుంది.
Verse 22
यद्वेदबाह्यं कर्म स्याच्छास्त्रमुद्दिश्य सेव्यते । तद्रौद्रमिति विख्यातं कनिष्ठं गदितं नृणाम् ॥ ७०.२२ ॥
వేదబాహ్యమైన కర్మను ‘శాస్త్రం’ అని చూపిస్తూ ఆచరిస్తే, అది ‘రౌద్రం’ అని ప్రసిద్ధి; మనుష్యులలో అది అత్యంత కనిష్ఠమని చెప్పబడింది.
Verse 23
यद्धीनं रजसा कर्म केवलं तामसं तु यत् । तद् दुर्गतिपरं नॄणामिह लोके परत्र च ॥ ७०.२३ ॥
రజోగుణం లోపించిన కర్మ, అలాగే పూర్తిగా తామసమైన కర్మ—అవి మనుష్యులకు ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ దుర్గతికి దారితీస్తాయి.
Verse 24
सत्त्वेन मुच्यते जन्तुः सत्त्वं नारायणात्मकम् । नारायणश्च भगवान् यज्ञरूपी विभाव्यते ॥ ७०.२४ ॥
జీవుడు సత్త్వగుణం ద్వారా ముక్తి పొందుతాడు; సత్త్వం నారాయణాత్మకమని గ్రహించాలి. భగవాన్ నారాయణుడు యజ్ఞరూపుడిగా ధ్యేయుడవుతాడు.
Verse 25
कृते नारायणः शुद्धः सूक्ष्ममूर्तिरुपास्यते । त्रेतायां यज्ञरूपेण पञ्चरात्रैस्तु द्वापरे ॥ ७०.२५ ॥
కృతయుగంలో శుద్ధమైన సూక్ష్మమూర్తి నారాయణుని ఉపాసిస్తారు; త్రేతాయుగంలో యజ్ఞరూపంగా, ద్వాపరయుగంలో పాంచరాత్ర విధానంతో.
Verse 26
कलौ मत्कृतमार्गेण बहुरूपेण तामसैः । इज्यते द्वेषबुद्ध्या स परमात्मा जनार्दनः ॥ ७०.२६ ॥
కలియుగంలో తామస స్వభావులైన వారు, నేను నిర్మించిన మార్గాన్ని అనుసరించి, అనేక రూపాలలో—ద్వేషబుద్ధితో—ఆ పరమాత్మ జనార్దనుని ఆరాధిస్తారు.
Verse 27
न तस्मात् परतो देवो भविता न भविष्यति । यो विष्णुः स स्वयं ब्रह्मा यो ब्रह्मा सोऽहमेव च ॥ ७०.२७ ॥
ఆ పరమ తత్త్వానికి అతీతంగా ఏ దేవుడు పుట్టలేదు, భవిష్యత్తులోనూ పుట్టడు. యెవడు విష్ణువు వాడే బ్రహ్మ; యెవడు బ్రహ్మ వాడే నేనూ.
Verse 28
वेदत्रयेऽपि यज्ञेऽस्मिन् याज्यं वेदेषु निश्चयः । यो भेदं कुरुतेऽस्माकं त्रयाणां द्विजसत्तम । स पापकाऽरी दुष्टात्मा दुर्गतिं गतिमाप्नुयात् ॥ ७०.२८ ॥
త్రివేదాధారితమైన ఈ యజ్ఞంలో ఏది అర్పణీయమో అది వేదాలలో నిశ్చితంగా స్థాపితమైంది. ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, మా మూడింటిలో (వేదాలలో) భేదం కలిగించేవాడు పాపకర్త, దుష్టాత్ముడు, దుర్గతిని పొందును.
Verse 29
इदं च शृणु मेऽगस्त्य गदतः प्राक्तनं तथा । यथा कलौ हरेर्भक्तिं न कुर्वन्तीह मानवाः ॥ ७०.२९ ॥
ఓ అగస్త్యా, నా మాటను కూడా విను—నేను పూర్వకాల వృత్తాంతాన్ని చెప్పుచున్నాను—కలియుగంలో ఇక్కడి మనుష్యులు హరిపై భక్తి చేయరు ఎలా అనేది.
Verse 30
भूर्लोकवासिनः सर्वे पुरा यष्ट्वा जनार्दनम् । भुवर्लोकं प्रपद्यन्ते तत्रस्था अपि केशवम् ॥ आराध्य स्वर्गतिं यान्ति क्रमान्मुक्तिं व्रजन्ति च ॥ ७०.३० ॥
భూలోక నివాసులందరూ పూర్వం జనార్దనుని పూజించి భువర్లోకాన్ని పొందుతారు. అక్కడ నివసించేవారూ కేశవుని ఆరాధించి స్వర్గగతిని చేరి, క్రమంగా ముక్తినీ పొందుతారు.
Verse 31
एवं मुक्तिपदे व्याप्ते सर्वलोकैस्तथैव च । मुक्तिभाजस्ततो देवास्तं दध्युः प्रयता हरिम् ॥ ७०.३१ ॥
ఇలా ముక్తిపదం సమస్త లోకాలతో నిండిపోయినప్పుడు, ముక్తికి భాగస్వాములైన దేవతలు నియమంతో ఆ హరిని ధ్యానించారు.
Verse 32
सोऽपि सर्वगतत्वाच्च प्रादुर्भूतः सनातनः । उवाच ब्रूत किं कार्यं सर्वयोगिवराः सुराः ॥ ७०.३२ ॥
ఆయన కూడా సర్వవ్యాపకత్వం వల్ల సనాతనుడై ప్రత్యక్షమై ఇలా పలికెను— “హే దేవులారా, యోగివరులారా, చెప్పండి— ఏ కార్యం చేయవలెను?”
Verse 33
ते तं प्रणम्य देवेशमूचुश्च परमेश्वरम् । देवदेव जनः सर्वो मुक्तिमार्गे व्यवस्थितः । कथं सृष्टिः प्रभविता नरकेषु च को वसेत् ॥ ७०.३३ ॥
వారు ఆ దేవేశ్వరుని, పరమేశ్వరుని నమస్కరించి పలికిరి— “హే దేవదేవా! సమస్త జనులు మోక్షమార్గంలో స్థితులై ఉంటే, సృష్టి ఎలా ఉద్భవిస్తుంది? నరకలోకాల్లో ఎవరు నివసిస్తారు?”
Verse 34
एवमुक्तस्ततो देवैस्तानुवाच जनार्दनः । युगानि त्रीणि बहवो मामुपेष्यन्ति मानवाः ॥ ७०.३४ ॥
దేవులు ఇలా పలికినప్పుడు జనార్దనుడు వారితో చెప్పెను— “మూడు యుగాల పాటు అనేక మంది మనుష్యులు నన్ను ఆశ్రయించుదురు.”
Verse 35
अन्त्ये युगे प्रविरला भविष्यन्ति मदाश्रयाः । एष मोहं सृजाम्याशु यो जनं मोहयिष्यति ॥ ७०.३५ ॥
యుగాంతంలో నన్ను ఆశ్రయించువారు అత్యంత అరుదుగా ఉంటారు. నేను త్వరగా ఈ మోహాన్ని సృష్టించెదను; అది జనులను మోహింపజేయును.
Verse 36
त्वं च रुद्र महाबाहो मोहशास्त्राणि कारय । अल्पायासं दर्शयित्वा फलं दीर्घं प्रदर्शय ॥ ७०.३६ ॥
మరియు నీవు, హే మహాబాహు రుద్రా, మోహశాస్త్రాలను రచింపజేయుము. తక్కువ శ్రమగా చూపించి, దాని దీర్ఘకాల ఫలితాన్ని ప్రజలకు ప్రదర్శించుము.
Verse 37
कुहकं चेन्द्रजालानि विरुद्धाचरणानि च । दर्शयित्वा जनं सर्वं मोहयाशु महेश्वर ॥ ७०.३७ ॥
హే మహేశ్వరా! కుహకం, ఇంద్రజాల మాయలు మరియు విరుద్ధ (అనుచిత) ఆచరణలను చూపించి నీవు త్వరగా సమస్త జనులను మోహింపజేస్తావు।
Verse 38
एवमुक्त्वा तदा तेन देवेन परमेष्ठिना । आत्मा तु गोपितः सद्यः प्रकाश्योऽहं कृतस्तदा ॥ ७०.३८ ॥
ఇలా చెప్పిన తరువాత, ఆ దేవుడు పరమేష్ఠి ఆత్మను వెంటనే గోప్యంగా ఉంచాడు; అప్పుడు నన్ను ప్రకాశింపజేశాడు।
Verse 39
तस्मादारभ्य कालं तु मत्प्रणीतॆषु सत्तम । शास्त्रेष्वभिरतो लोको बाहुल्येन भवेदतः ॥ ७०.३९ ॥
ఆ కాలం నుండి, హే సత్తమా, ప్రజలు ఎక్కువగా నా చేత ప్రవర్తింపబడిన శాస్త్రాలలోనే ఆసక్తి కలిగి ఉంటారు।
Verse 40
वेदानुवर्त्तिनं मार्गं देवं नारायणं तथा । एकीभावेन पश्यन्तो मुक्तिभाजो भवन्ति ते ॥ ७०.४० ॥
వేదానుసారమైన మార్గాన్ని మరియు దేవుడు నారాయణుని ఏకీభావంతో దర్శించేవారు ముక్తికి పాత్రులవుతారు।
Verse 41
मां विष्णोर्व्यतिरिक्तं ये ब्रह्माणं च द्विजोत्तम । भजन्ते पापकर्माणस्ते यान्ति नरकं नराः ॥ ७०.४१ ॥
హే ద్విజోత్తమా! నన్ను విష్ణువుకు భిన్నంగా భావించి, బ్రహ్మను కూడా పూజించే పాపకర్ములు నరకానికి వెళ్తారు।
Verse 42
ये वेदमर्गनिर्मुक्तास्तेषां मोहार्थमेव च । नयसिद्धान्तसंज्ञाभिर्मया शास्त्रं तु दर्शितम् ॥ ७०.४२ ॥
వేదమార్గం నుండి తప్పిపోయినవారి మోహాన్ని నివారించుటకై, ‘నయ’ మరియు ‘సిద్ధాంత’ అనే పేర్లతో నేను ఈ శాస్త్రాన్ని ప్రదర్శించితిని।
Verse 43
पाशोऽयं पशुभावस्तु स यदा पतितो भवेत् । तदा पाशुपतं शास्त्रं जायते वेदसंज्ञितम् ॥ ७०.४३ ॥
ఇది ‘పాశం’—అంటే పశుభావము, బద్ధజీవస్థితి. అది తొలగినప్పుడు ‘పాశుపత’ శాస్త్రము ఉద్భవించి ‘వేద’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధమగును।
Verse 44
वेदमूर्तिरहं विप्र नान्यशास्त्रार्थवादिभिः । ज्ञायते मत्स्वरूपं तु मुक्त्वा वेदमनादिमत् । वेदवेद्योऽस्मि विप्रर्षे ब्राह्मणैश्च विशेषतः ॥ ७०.४४ ॥
హే విప్రా! నేను వేదమూర్తిని. అనాది వేదాన్ని విడిచి ఇతర శాస్త్రార్థవాదులు నా స్వరూపాన్ని యథార్థంగా గ్రహించరు. హే విప్రర్షీ! నేను వేదద్వారా జ్ఞేయుడను, ముఖ్యంగా బ్రాహ్మణులచే।
Verse 45
युगानि त्रीण्यहं विप्र ब्रह्मा विष्णुस्तथैव च । त्रयोऽपि सत्त्वादिगुणास्त्रयो वेदास्त्रयोऽग्नयः ॥ ७०.४५ ॥
హే విప్రా! నేను మూడు యుగములు; నేను బ్రహ్మా మరియు విష్ణువును కూడా. సత్త్వాది మూడు గుణములు, మూడు వేదములు, మూడు పవిత్ర అగ్నులు—ఇవన్నీ (నాలోనే) ఉన్నాయి।
Verse 46
त्रयो लोकास्त्रयः सन्ध्यास्त्रयो वर्णास्तथैव च । सवनानि तु तावन्ति त्रिधा बद्धमिदं जगत् ॥ ७०.४६ ॥
మూడు లోకములు, మూడు సంధ్యలు, అలాగే మూడు వర్ణములు ఉన్నాయి. సవనములు కూడా అంతే; ఈ జగత్తు తన నియమంలో త్రివిధంగా బద్ధమై/వ్యవస్థితమై ఉంది।
Verse 47
य एवṃ वेत्ति विप्रर्षे परं नारायणं तथा । अपरं पद्मयोनिं तु ब्रह्माणं त्वपरं तु माम् । गुणतो मुख्यतस्त्वेक एवाहं मोह इत्युत ॥ ७०.४७ ॥
హే శ్రేష్ఠ ఋషివర్యా, ఎవడు ఇలా తెలుసుకొనునో—నారాయణుడు పరముడు, పద్మయోని బ్రహ్ముడు ఆయనకు అధీనుడు, నేనును అధీనుడనే; తత్త్వములో ప్రధానంగా ఒకే పరమసత్యమున్నదని—వాడు మోహరహితుడని చెప్పబడును।
Frequently Asked Questions
The chapter’s central instruction is doctrinal and epistemic: it presents Nārāyaṇa as the supreme ground of creation and dissolution and frames Brahmā and Rudra as functional expressions within the guṇa economy. It also cautions against constructing divisive bheda among Viṣṇu–Brahmā–Rudra, asserting that liberation is associated with sattva aligned to Nārāyaṇa and with adherence to Vedic orientation.
The text does not specify tithis, nakṣatras, months, or seasonal observances. It references broad yuga chronology (kṛta, tretā, dvāpara, kali) and describes long-duration worship (varṣaśata, “a hundred years”) as a narrative marker rather than a calendrical prescription.
Environmental stewardship is implicit rather than explicit: the chapter links cosmic order to right knowledge and right ritual orientation (yajña and Vedic alignment). By depicting social and spiritual disorder in Kali-yuga as arising from moha and from deviation from integrative principles, it indirectly frames ‘balance’ as dependent on maintaining harmonized dharmic and epistemic systems—an ideological analogue to preserving equilibrium in the world (loka-saṃsthā).
The narrative references Bhadrāśva (as narrator), Agastya (addressed directly), Nārada and other ṛṣis in the assembly, Sanatkumāra, and the deva triad (Nārāyaṇa/Janārdana, Brahmā, Rudra). These function as exemplary cultural-theological authorities rather than as genealogical or dynastic lineages tied to a named kingdom in this passage.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.