Adhyaya 70: Nārāyaṇa as the Sacrificial Principle, Analysis of the Three Guṇas, and the Account of Delusion-Doctrines

Verse 1

भद्राश्व उवाच । भगवन् किं कृतं लोकं त्वया तमनुपश्यता । व्रतं तपो वा धर्मो वा प्राप्त्यर्थं तस्य वै मुने ॥ ७०.१ ॥

భద్రాశ్వుడు అన్నాడు—ఓ భగవాన్, ఆ లోకాన్ని దర్శిస్తూ మీరు ఏమి ఆచరించారు? ఓ మునీ, దాని ప్రాప్తి కోసం వ్రతమా, తపస్సా, లేక ధర్మాచరణమా?

Verse 2

अनाराध्य हरिं भक्त्या को लोकान् कामयेद् बुधः । आराधिते हरौ लोकाः सर्वे करतलेऽभवन् ॥ ७०.२ ॥

భక్తితో హరిని ఆరాధించకుండా ఏ జ్ఞాని ఇతర లోకాలను కోరగలడు? హరిని ఆరాధించినప్పుడు సమస్త లోకాలు కరతలంలో ఉన్నట్లుగా అవుతాయి।

Verse 3

एवं सञ्चिन्त्य राजेन्द्र मया विष्णुः सनातनः । आराधितो वर्षशतं क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः ॥ ७०.३ ॥

ఓ రాజేంద్రా! ఇలా ఆలోచించి నేను సనాతన విష్ణువును వంద సంవత్సరాలు, విస్తార దక్షిణలతో కూడిన క్రతువుల ద్వారా, ఆరాధించాను।

Verse 4

ततः कदाचिद् बहुना कालेन नृपनन्दन । यजतो मम देवेशं यज्ञमूर्तिं जनार्दनम् । आहूता आगता देवाः सममेव सवासवाः ॥ ७०.४ ॥

తర్వాత, ఓ నృపనందనా! చాలా కాలం గడిచిన తరువాత, నేను యజ్ఞమూర్తి దేవేశుడైన జనార్దనుని పూజిస్తూ ఉండగా, ఆహ్వానింపబడిన దేవతలు ఇంద్రునితో సహా ఒకేసారి వచ్చారు।

Verse 5

स्वे स्वे स्थाने स्थिताः आसन् यावद् देवाः सवासवाः । तावत् तत्रैव भगवान् आगतो वृषभध्वजः ॥ ७०.५ ॥

ఇంద్రునితో కూడిన దేవతలు తమ తమ స్థానాలలో నిలిచి ఉన్నంతలోనే, అదే సమయంలో అదే చోట వృషభధ్వజుడైన భగవానుడు వచ్చాడు।

Verse 6

महादेवो विरूपाक्षस्त्र्यम्बको नीललोहितः । सोऽपि रौद्रे स्थितः स्थाने बभूव परमेश्वरः ॥ ७०.६ ॥

మహాదేవుడు—విరూపాక్షుడు, త్ర్యంబకుడు, నీలలోహితుడు—ఆయన కూడా రౌద్రరూపంలో ఆ స్థానంలో స్థితుడై పరమేశ్వరుడిగా ప్రకాశించాడు।

Verse 7

तान् सर्वानागतान् दृष्ट्वा देवानृषिमहोरगान् । सनत्कुमारो भगवाञाजगामाब्जसम्भवः ॥ ७०.७ ॥

అక్కడికి వచ్చిన దేవులు, ఋషులు, మహోరగులను అందరినీ చూచి, పద్మసంభవుడైన భగవాన్ సనత్కుమారుడు అక్కడికి వచ్చెను।

Verse 8

त्रसरेणुप्रमाणेन विमानॆ सूर्यसन्निभे । अवस्थितो महायोगी भूतभव्यभविष्यवित् ॥ ७०.८ ॥

త్రసరేణు-ప్రమాణమైన సూక్ష్మతతో, సూర్యసన్నిభమైన విమానంలో మహాయోగి స్థితుడై ఉన్నాడు—భూత, భవిష్యత్, వర్తమాన జ్ఞాతుడు।

Verse 9

आगम्य शिरसा रुद्रं स ववन्दे महामुनिः । मया प्रणमितस्तस्थौ समीपे शूलपाणिनः ॥ ७०.९ ॥

రుద్రుని సమీపమునకు వెళ్లి ఆ మహాముని శిరసా వందనము చేసెను. నా ప్రణామము స్వీకరించి శూలపాణి సమీపమున నిలిచెను।

Verse 10

तानहं संस्थितान् देवान् नारदादीनृषींस्तथा । सनत्कुमाररुद्रौ च दृष्ट्वा मे मनसि स्थितम् ॥ ७०.१० ॥

అక్కడ నిలిచిన దేవులను, నారదాది ఋషులను, అలాగే సనత్కుమారుడు మరియు రుద్రుని చూచి, నా మనసులో ఉన్నది స్థిరమై స్పష్టమైంది।

Verse 11

क एषां भवते याज्यो वरिष्ठश्च नृपोत्तम । केन तुष्टेन तुष्टाः स्युः सर्व एते सरुद्रकाः ॥ ७०.११ ॥

హే నృపోత్తమా! వీరిలో నీకు పూజ్యుడై శ్రేష్ఠుడు ఎవరు? మరియు ఎవరు తృప్తి చెందితే వీరందరూ—రుద్రులతో సహా—తృప్తి చెందుదురు?

Verse 12

एवं कृत्वा स्थिते राजन् रुद्रः पृष्टो मया । अनघ । एवमर्थं क इज्योऽत्र युष्माकं सुरसत्तमाः ॥ ७०.१२ ॥

ఇలా చేసి, ఓ రాజా, విషయం అలా స్థిరమైనప్పుడు, ఓ నిర్దోషుడా, నేను రుద్రుని అడిగాను—‘ఈ సందర్భంలో, ఓ దేవశ్రేష్ఠులారా, మీలో ఇక్కడ ఎవరి పూజ చేయాలి?’

Verse 13

एवमुक्ते तदोवाच रुद्रो मां सुरसन्निधौ ॥ ७०.१३ ॥

ఇలా చెప్పిన తరువాత, దేవుల సమక్షంలో రుద్రుడు నాతో పలికాడు।

Verse 14

रुद्र उवाच । शृण्वन्तु बिबुधाः सर्वे तथा देवर्षयोऽमलाः । ब्रह्मर्षयश्च विख्याताः सर्वे शृण्वन्तु मे वचः । त्वं चागस्त्य महाबुद्धे शृणु मे गदतो वचः ॥ ७०.१४ ॥

రుద్రుడు పలికెను—‘సర్వ దేవగణములు వినుగాక; అలాగే నిర్మల దేవర్షులు వినుగాక; ప్రసిద్ధ బ్రహ్మర్షులు కూడా వినుగాక—అందరూ నా వచనమును వినండి. మహాబుద్ధి అగస్త్యా, నీవు కూడా నేను చెప్పుచున్న మాటలను విను.’

Verse 15

यो यज्ञैर् ईड्यते देवो यस्मात् सर्वमिदं जगत् । उत्पन्नं सर्वदा यस्मिँल्लीनं भवति सामरम् ॥ ७०.१५ ॥

యజ్ఞములచే స్తుతింపబడే ఆ దేవుడు—ఆయన నుండే ఈ సమస్త జగత్తు ఉద్భవించింది; మరియు దేవగణములతో కూడి అది ఎల్లప్పుడూ ఆయనలోనే లీనమవుతుంది।

Verse 16

नारायणः परो देवः सत्त्वरूपो जनार्दनः । त्रिधात्मानं स भगवाँन् ससर्ज परमेश्वरः ॥ ७०.१६ ॥

నారాయణుడే పరమ దేవుడు; సత్త్వరూపుడైన జనార్దనుడు. ఆ భగవాన్ పరమేశ్వరుడు త్రిధాత్మను (త్రివిధ స్వభావ/తత్త్వం) సృష్టించాడు।

Verse 17

रजस्तमोभ्यां युक्तोऽभूद् रजः सत्त्वाधिकं विभुः । ससर्ज नाभिकमले ब्रह्माणं कमलासनम् ॥ ७०.१७ ॥

రజస్సు, తమస్సుతో యుక్తుడైన ఆ విభువు రజోప్రధానుడై, సత్త్వం మరింతగా కలిగినవాడయ్యాడు. తన నాభికమలంపై కమలాసన బ్రహ్మను సృష్టించాడు.

Verse 18

रजसा तमसा युक्तः सोऽपि मां त्वसृजत् प्रभुः । यत्सत्त्वं स हरिर्देवो यो हरिस्तत्परं पदम् ॥ ७०.१८ ॥

రజస్సు, తమస్సుతో యుక్తుడైన ఆ ప్రభువు నన్ను కూడా సృష్టించాడు. యది సత్త్వమో, అతడే దేవ హరి; హరియే పరమ పదము.

Verse 19

ये सत्त्वराजसी सोऽपि ब्रह्मा कमलसम्भवः । यो ब्रह्मा सैव देवस्तु यो देवः स चतुर्मुखः । यद्रजस्तमसोपेतं सोऽहं नास्त्यत्र संशयः ॥ ७०.१९ ॥

సత్త్వ-రజస్సులతో కూడినవాడు కమలసంభవుడైన బ్రహ్మనే. బ్రహ్మయే దేవుడు; ఆ దేవుడే చతుర్ముఖుడు. రజస్సు-తమస్సులతో యుక్తమైనది నేనే—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 20

सत्त्वं रजस्तमश्चैव त्रितयं चैददुच्यते । सत्त्वेन मुच्यते जन्तुः सत्त्वं नारायणात्मकम् ॥ ७०.२० ॥

సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు—ఇదే త్రయం అని చెప్పబడుతుంది. జీవుడు సత్త్వం ద్వారా ముక్తి పొందుతాడు; సత్త్వం నారాయణస్వరూపం.

Verse 21

रजसा सत्त्वयुक्तेन भवेत् सृष्टिः रजोऽधिका । तच्च पैतामहं वृत्तं सर्वशास्त्रेषु पठ्यते ॥ ७०.२१ ॥

రజస్సు సత్త్వంతో యుక్తమైనప్పుడు రజోప్రధానమైన సృష్టి కలుగుతుంది. ఈ పైతామహ (బ్రహ్మసంబంధ) వృత్తాంతం అన్ని శాస్త్రాలలో పఠించబడుతుంది.

Verse 22

यद्वेदबाह्यं कर्म स्याच्छास्त्रमुद्दिश्य सेव्यते । तद्रौद्रमिति विख्यातं कनिष्ठं गदितं नृणाम् ॥ ७०.२२ ॥

వేదబాహ్యమైన కర్మను ‘శాస్త్రం’ అని చూపిస్తూ ఆచరిస్తే, అది ‘రౌద్రం’ అని ప్రసిద్ధి; మనుష్యులలో అది అత్యంత కనిష్ఠమని చెప్పబడింది.

Verse 23

यद्धीनं रजसा कर्म केवलं तामसं तु यत् । तद् दुर्गतिपरं नॄणामिह लोके परत्र च ॥ ७०.२३ ॥

రజోగుణం లోపించిన కర్మ, అలాగే పూర్తిగా తామసమైన కర్మ—అవి మనుష్యులకు ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ దుర్గతికి దారితీస్తాయి.

Verse 24

सत्त्वेन मुच्यते जन्तुः सत्त्वं नारायणात्मकम् । नारायणश्च भगवान् यज्ञरूपी विभाव्यते ॥ ७०.२४ ॥

జీవుడు సత్త్వగుణం ద్వారా ముక్తి పొందుతాడు; సత్త్వం నారాయణాత్మకమని గ్రహించాలి. భగవాన్ నారాయణుడు యజ్ఞరూపుడిగా ధ్యేయుడవుతాడు.

Verse 25

कृते नारायणः शुद्धः सूक्ष्ममूर्तिरुपास्यते । त्रेतायां यज्ञरूपेण पञ्चरात्रैस्तु द्वापरे ॥ ७०.२५ ॥

కృతయుగంలో శుద్ధమైన సూక్ష్మమూర్తి నారాయణుని ఉపాసిస్తారు; త్రేతాయుగంలో యజ్ఞరూపంగా, ద్వాపరయుగంలో పాంచరాత్ర విధానంతో.

Verse 26

कलौ मत्कृतमार्गेण बहुरूपेण तामसैः । इज्यते द्वेषबुद्ध्या स परमात्मा जनार्दनः ॥ ७०.२६ ॥

కలియుగంలో తామస స్వభావులైన వారు, నేను నిర్మించిన మార్గాన్ని అనుసరించి, అనేక రూపాలలో—ద్వేషబుద్ధితో—ఆ పరమాత్మ జనార్దనుని ఆరాధిస్తారు.

Verse 27

न तस्मात् परतो देवो भविता न भविष्यति । यो विष्णुः स स्वयं ब्रह्मा यो ब्रह्मा सोऽहमेव च ॥ ७०.२७ ॥

ఆ పరమ తత్త్వానికి అతీతంగా ఏ దేవుడు పుట్టలేదు, భవిష్యత్తులోనూ పుట్టడు. యెవడు విష్ణువు వాడే బ్రహ్మ; యెవడు బ్రహ్మ వాడే నేనూ.

Verse 28

वेदत्रयेऽपि यज्ञेऽस्मिन् याज्यं वेदेषु निश्चयः । यो भेदं कुरुतेऽस्माकं त्रयाणां द्विजसत्तम । स पापकाऽरी दुष्टात्मा दुर्गतिं गतिमाप्नुयात् ॥ ७०.२८ ॥

త్రివేదాధారితమైన ఈ యజ్ఞంలో ఏది అర్పణీయమో అది వేదాలలో నిశ్చితంగా స్థాపితమైంది. ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, మా మూడింటిలో (వేదాలలో) భేదం కలిగించేవాడు పాపకర్త, దుష్టాత్ముడు, దుర్గతిని పొందును.

Verse 29

इदं च शृणु मेऽगस्त्य गदतः प्राक्तनं तथा । यथा कलौ हरेर्भक्तिं न कुर्वन्तीह मानवाः ॥ ७०.२९ ॥

ఓ అగస్త్యా, నా మాటను కూడా విను—నేను పూర్వకాల వృత్తాంతాన్ని చెప్పుచున్నాను—కలియుగంలో ఇక్కడి మనుష్యులు హరిపై భక్తి చేయరు ఎలా అనేది.

Verse 30

भूर्लोकवासिनः सर्वे पुरा यष्ट्वा जनार्दनम् । भुवर्लोकं प्रपद्यन्ते तत्रस्था अपि केशवम् ॥ आराध्य स्वर्गतिं यान्ति क्रमान्मुक्तिं व्रजन्ति च ॥ ७०.३० ॥

భూలోక నివాసులందరూ పూర్వం జనార్దనుని పూజించి భువర్లోకాన్ని పొందుతారు. అక్కడ నివసించేవారూ కేశవుని ఆరాధించి స్వర్గగతిని చేరి, క్రమంగా ముక్తినీ పొందుతారు.

Verse 31

एवं मुक्तिपदे व्याप्ते सर्वलोकैस्तथैव च । मुक्तिभाजस्ततो देवास्तं दध्युः प्रयता हरिम् ॥ ७०.३१ ॥

ఇలా ముక్తిపదం సమస్త లోకాలతో నిండిపోయినప్పుడు, ముక్తికి భాగస్వాములైన దేవతలు నియమంతో ఆ హరిని ధ్యానించారు.

Verse 32

सोऽपि सर्वगतत्वाच्च प्रादुर्भूतः सनातनः । उवाच ब्रूत किं कार्यं सर्वयोगिवराः सुराः ॥ ७०.३२ ॥

ఆయన కూడా సర్వవ్యాపకత్వం వల్ల సనాతనుడై ప్రత్యక్షమై ఇలా పలికెను— “హే దేవులారా, యోగివరులారా, చెప్పండి— ఏ కార్యం చేయవలెను?”

Verse 33

ते तं प्रणम्य देवेशमूचुश्च परमेश्वरम् । देवदेव जनः सर्वो मुक्तिमार्गे व्यवस्थितः । कथं सृष्टिः प्रभविता नरकेषु च को वसेत् ॥ ७०.३३ ॥

వారు ఆ దేవేశ్వరుని, పరమేశ్వరుని నమస్కరించి పలికిరి— “హే దేవదేవా! సమస్త జనులు మోక్షమార్గంలో స్థితులై ఉంటే, సృష్టి ఎలా ఉద్భవిస్తుంది? నరకలోకాల్లో ఎవరు నివసిస్తారు?”

Verse 34

एवमुक्तस्ततो देवैस्तानुवाच जनार्दनः । युगानि त्रीणि बहवो मामुपेष्यन्ति मानवाः ॥ ७०.३४ ॥

దేవులు ఇలా పలికినప్పుడు జనార్దనుడు వారితో చెప్పెను— “మూడు యుగాల పాటు అనేక మంది మనుష్యులు నన్ను ఆశ్రయించుదురు.”

Verse 35

अन्त्ये युगे प्रविरला भविष्यन्ति मदाश्रयाः । एष मोहं सृजाम्याशु यो जनं मोहयिष्यति ॥ ७०.३५ ॥

యుగాంతంలో నన్ను ఆశ్రయించువారు అత్యంత అరుదుగా ఉంటారు. నేను త్వరగా ఈ మోహాన్ని సృష్టించెదను; అది జనులను మోహింపజేయును.

Verse 36

त्वं च रुद्र महाबाहो मोहशास्त्राणि कारय । अल्पायासं दर्शयित्वा फलं दीर्घं प्रदर्शय ॥ ७०.३६ ॥

మరియు నీవు, హే మహాబాహు రుద్రా, మోహశాస్త్రాలను రచింపజేయుము. తక్కువ శ్రమగా చూపించి, దాని దీర్ఘకాల ఫలితాన్ని ప్రజలకు ప్రదర్శించుము.

Verse 37

कुहकं चेन्द्रजालानि विरुद्धाचरणानि च । दर्शयित्वा जनं सर्वं मोहयाशु महेश्वर ॥ ७०.३७ ॥

హే మహేశ్వరా! కుహకం, ఇంద్రజాల మాయలు మరియు విరుద్ధ (అనుచిత) ఆచరణలను చూపించి నీవు త్వరగా సమస్త జనులను మోహింపజేస్తావు।

Verse 38

एवमुक्त्वा तदा तेन देवेन परमेष्ठिना । आत्मा तु गोपितः सद्यः प्रकाश्योऽहं कृतस्तदा ॥ ७०.३८ ॥

ఇలా చెప్పిన తరువాత, ఆ దేవుడు పరమేష్ఠి ఆత్మను వెంటనే గోప్యంగా ఉంచాడు; అప్పుడు నన్ను ప్రకాశింపజేశాడు।

Verse 39

तस्मादारभ्य कालं तु मत्प्रणीतॆषु सत्तम । शास्त्रेष्वभिरतो लोको बाहुल्येन भवेदतः ॥ ७०.३९ ॥

ఆ కాలం నుండి, హే సత్తమా, ప్రజలు ఎక్కువగా నా చేత ప్రవర్తింపబడిన శాస్త్రాలలోనే ఆసక్తి కలిగి ఉంటారు।

Verse 40

वेदानुवर्त्तिनं मार्गं देवं नारायणं तथा । एकीभावेन पश्यन्तो मुक्तिभाजो भवन्ति ते ॥ ७०.४० ॥

వేదానుసారమైన మార్గాన్ని మరియు దేవుడు నారాయణుని ఏకీభావంతో దర్శించేవారు ముక్తికి పాత్రులవుతారు।

Verse 41

मां विष्णोर्व्यतिरिक्तं ये ब्रह्माणं च द्विजोत्तम । भजन्ते पापकर्माणस्ते यान्ति नरकं नराः ॥ ७०.४१ ॥

హే ద్విజోత్తమా! నన్ను విష్ణువుకు భిన్నంగా భావించి, బ్రహ్మను కూడా పూజించే పాపకర్ములు నరకానికి వెళ్తారు।

Verse 42

ये वेदमर्गनिर्मुक्तास्तेषां मोहार्थमेव च । नयसिद्धान्तसंज्ञाभिर्मया शास्त्रं तु दर्शितम् ॥ ७०.४२ ॥

వేదమార్గం నుండి తప్పిపోయినవారి మోహాన్ని నివారించుటకై, ‘నయ’ మరియు ‘సిద్ధాంత’ అనే పేర్లతో నేను ఈ శాస్త్రాన్ని ప్రదర్శించితిని।

Verse 43

पाशोऽयं पशुभावस्तु स यदा पतितो भवेत् । तदा पाशुपतं शास्त्रं जायते वेदसंज्ञितम् ॥ ७०.४३ ॥

ఇది ‘పాశం’—అంటే పశుభావము, బద్ధజీవస్థితి. అది తొలగినప్పుడు ‘పాశుపత’ శాస్త్రము ఉద్భవించి ‘వేద’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధమగును।

Verse 44

वेदमूर्तिरहं विप्र नान्यशास्त्रार्थवादिभिः । ज्ञायते मत्स्वरूपं तु मुक्त्वा वेदमनादिमत् । वेदवेद्योऽस्मि विप्रर्षे ब्राह्मणैश्च विशेषतः ॥ ७०.४४ ॥

హే విప్రా! నేను వేదమూర్తిని. అనాది వేదాన్ని విడిచి ఇతర శాస్త్రార్థవాదులు నా స్వరూపాన్ని యథార్థంగా గ్రహించరు. హే విప్రర్షీ! నేను వేదద్వారా జ్ఞేయుడను, ముఖ్యంగా బ్రాహ్మణులచే।

Verse 45

युगानि त्रीण्यहं विप्र ब्रह्मा विष्णुस्तथैव च । त्रयोऽपि सत्त्वादिगुणास्त्रयो वेदास्त्रयोऽग्नयः ॥ ७०.४५ ॥

హే విప్రా! నేను మూడు యుగములు; నేను బ్రహ్మా మరియు విష్ణువును కూడా. సత్త్వాది మూడు గుణములు, మూడు వేదములు, మూడు పవిత్ర అగ్నులు—ఇవన్నీ (నాలోనే) ఉన్నాయి।

Verse 46

त्रयो लोकास्त्रयः सन्ध्यास्त्रयो वर्णास्तथैव च । सवनानि तु तावन्ति त्रिधा बद्धमिदं जगत् ॥ ७०.४६ ॥

మూడు లోకములు, మూడు సంధ్యలు, అలాగే మూడు వర్ణములు ఉన్నాయి. సవనములు కూడా అంతే; ఈ జగత్తు తన నియమంలో త్రివిధంగా బద్ధమై/వ్యవస్థితమై ఉంది।

Verse 47

य एवṃ वेत्ति विप्रर्षे परं नारायणं तथा । अपरं पद्मयोनिं तु ब्रह्माणं त्वपरं तु माम् । गुणतो मुख्यतस्त्वेक एवाहं मोह इत्युत ॥ ७०.४७ ॥

హే శ్రేష్ఠ ఋషివర్యా, ఎవడు ఇలా తెలుసుకొనునో—నారాయణుడు పరముడు, పద్మయోని బ్రహ్ముడు ఆయనకు అధీనుడు, నేనును అధీనుడనే; తత్త్వములో ప్రధానంగా ఒకే పరమసత్యమున్నదని—వాడు మోహరహితుడని చెప్పబడును।