Sarga 82

Verse 1

तामार्यगणसम्पूर्णां भरतः प्रग्रहां सभाम्।ददर्श बुद्धिसम्पन्नः पूर्णचन्द्रो निशामिव।।।।

బుద్ధిసంపన్నుడైన భరతుడు ఆ ఆర్యజనసంపూర్ణమైన, సుసంయతమైన సభను—పూర్ణచంద్రుడు రాత్రిని చూచినట్లుగా—చూశాడు।

Verse 2

आसनानि यथान्यायमार्याणां विशतां तदा।वस्त्राङ्गरागप्रभया द्योतिता सा सभोत्तमा।।।।

అప్పుడు ఆర్యులు ధర్మరీతినీ క్రమాన్నీ అనుసరించి తమ తమ ఆసనములలో కూర్చుండిరి; వస్త్రాల కాంతి, అంగరాగముల సుగంధ-దీప్తితో ఆ ఉత్తమ సభ ప్రకాశించెను।

Verse 3

सा विद्वज्जनसम्पूर्णा सभा सुरुचिरा तदा।अदृश्यत घनापाये पूर्णचन्द्रेव शर्वरी।।।।

అప్పుడు పండితులతో నిండిన ఆ సుందర సభ, వర్షాకాల మేఘాలు తొలగిన తరువాత పూర్ణచంద్రునితో ప్రకాశించే రాత్రిలా వెలిగింది.

Verse 4

राज्ञस्तु प्रकृती स्सर्वा स्समग्राः प्रेक्ष्य धर्मवित्।इदं पुरोहितो वाक्यं भरतं मृदु चाब्रवीत्।।।।

రాజుని సమస్త ప్రకృతులు, ప్రధాన అధికారులు సమగ్రంగా కూడినట్లు చూసి, ధర్మవేత్త అయిన పురోహితుడు భరతునితో మృదువుగా ఈ మాటలు పలికాడు।

Verse 5

तात राजा दशरथ स्स्वर्गतो धर्ममाचरन्।धनधान्यवतीं स्फीतां प्रदाय पृथिवीं तव।।।।

తాతా, రాజు దశరథుడు ధర్మాన్ని ఆచరిస్తూ స్వర్గలోకానికి వెళ్లిపోయాడు; ధనధాన్యాలతో సమృద్ధిగా ఉన్న ఈ విశాల రాజ్యాన్ని నీకు అప్పగించి ఆయన పరమగతించాడు।

Verse 6

रामस्तथा सत्यधृतिस्सतां धर्ममनुस्मरन्।नाजहात्पितुरादेशं शशी ज्योत्स्नामिवोदितः।।।।

అలాగే సత్యంలో స్థిరుడైన రాముడు, సజ్జనుల ధర్మాన్ని స్మరించుకుంటూ, తండ్రి ఆజ్ఞను విడువలేదు—ఎలా ఉదయించిన చంద్రుడు తన జ్యోత్స్నను విడువడో అలా।

Verse 7

पित्रा भ्रात्रा च ते दत्तं राज्यं निहतकण्टकम्।तद्भुङ्क्ष्व मुदितामात्यः क्षिप्रमेवाभिषेचय।।।।

తండ్రి మరియు అన్న నీకు ఈ రాజ్యాన్ని—కంటకరహితంగా, విఘ్ననివారితంగా—ప్రదానం చేశారు. ఆనందించిన మంత్రులతో కలిసి దానిని స్వీకరించి, ఆలస్యం లేకుండా అభిషేకం పొందుము।

Verse 8

उदीच्या श्च प्रतीच्या श्च दाक्षिणात्याश्च केवलाः।कोट्यापरान्तास्सामुद्रारत्नान्यभिहरन्तुते।।।।

ఉత్తర, పశ్చిమ దేశాల రాజులు, అలాగే దక్షిణ దేశాల రాజులందరూ; అనేక కోటి సరిహద్దు అధిపతులు మరియు సముద్రగామి వ్యాపారులు—సముద్రజ రత్నాలను నీకు కప్పంగా తీసుకురావాలి।

Verse 9

तच्छ्रुत्वा भरतो वाक्यं शोकेनाभिपरिप्लुतः।जगाम मनसा रामं धर्मज्ञो धर्मकाङ्क्षया।।।।

ఆ మాటలు విని ధర్మాన్ని తెలిసిన భరతుడు శోకంతో పూర్తిగా మునిగిపోయాడు. అయినా ధర్మాచరణ కోరికతో మనసులోనే శ్రీరాముని స్మరించి, చిత్తాన్ని ఆయనపై నిలిపాడు॥

Verse 10

सबाष्पकलया वाचा कलहंसस्वरो युवा।विललाप सभामध्ये जगर्हे च पुरोहितम्।।।।

కన్నీళ్లతో తడిసిన, కలహంసంలా మధుర స్వరమున్న యువ భరతుడు సభామధ్యంలో విలపించి, పురోహితుడు వశిష్ఠుని గర్హించాడు।

Verse 11

चरितब्रह्मचर्यस्य विद्यास्नातस्य धीमतः।धर्मे प्रयतमानस्य को राज्यं मद्विधो हरेत्।।।।

బ్రహ్మచర్యాన్ని ఆచరించిన, విద్యలో స్నాతుడైన, ధీమంతుడైన, ధర్మంలో స్థిరంగా ప్రయత్నించే రాముని రాజ్యాన్ని నావంటి వాడు ఎవరు హరించగలడు?

Verse 12

कथं दशरथाज्जातो भवेद्राज्यापहारकः।राज्यं चाहं च रामस्य धर्मं वक्तुमिहार्हसि।।।।

దశరథుని కుమారుడిగా పుట్టినవాడు రాజ్యాన్ని అపహరించేవాడిగా ఎలా అవుతాడు? రాజ్యమూ నేనూ రామునివే; కాబట్టి ఈ విషయంలో ధర్మసత్యాన్ని నీవు చెప్పవలసినది।

Verse 13

ज्येष्ठ श्श्रेष्ठश्च धर्मात्मा दिलीपनहुषोपमः।लब्धुमर्हति काकुत्स्थो राज्यं दशरथो यथा।।।।

కాకుత్స్థ వంశీయుడైన రాముడు—జ్యేష్ఠుడు, శ్రేష్ఠుడు, ధర్మాత్ముడు, దిలీపుడు నహుషుడుల వలె మహిమగలవాడు—దశరథుని వలె ఈ రాజ్యాన్ని పొందుటకు అర్హుడు।

Verse 14

अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यं कुर्यां पापमहं यदि।इक्ष्वाकूणामहं लोके भवेयं कुलपांसनः।।।।

అనార్యులకు ప్రీతికరమైనది, స్వర్గాన్ని దూరం చేసే పాపాన్ని నేను చేస్తే, లోకదృష్టిలో నేను ఇక్ష్వాకు వంశానికి కలంకమై, కులపాంసనుడనైపోతాను।

Verse 15

यद्धि मात्रा कृतं पापं नाहं तदपि रोचये।इहस्थो वनदुर्गस्थं नमस्यामि कृताञ्जलिः।।।।

మాత చేసిన పాపాన్ని కూడా నేను సమ్మతించను. నేను ఇక్కడే ఉండి, అరణ్యదుర్గంలో నివసించే నా అన్నకు కృతాంజలితో నమస్కరిస్తాను।

Verse 16

राममेवानुगच्छामि राजा स द्विपदां वरः।त्रयाणामपि लोकानां राज्यमर्हति राघवः।।।।

నేను రామునినే అనుసరిస్తాను; ఆయనే ద్విపదులలో శ్రేష్ఠుడైన రాజు. రాఘవుడు మూడు లోకాల రాజ్యానికీ అర్హుడు।

Verse 17

तद्वाक्यं धर्मसंयुक्तं श्रुत्वा सर्वे सभासदः।हर्षान्मुमुचुरश्रूणि रामे निहितचेतसः।।।।

ధర్మసంబంధమైన ఆ మాటలు విని, సభలోని అందరూ—రామునిపై మనస్సు నిలిపి—హర్షంతో కన్నీళ్లు విడిచారు।

Verse 18

यदि त्वार्यं न शक्ष्यामि विनिवर्तयितुं वनात्।वने तत्रैव वत्स्यामि यथाऽर्यो लक्ष्मणस्तथा।।।।

నేను నా ఆర్య భ్రాతను అరణ్యమునుండి తిరిగి రప్పించలేకపోతే, ఆ అరణ్యములోనే నేనూ నివసిస్తాను—ఆర్య లక్ష్మణుడు నివసించునట్లు।

Verse 19

सर्वोपायं तु वर्तिष्ये विनिवर्तयितुं बलात्।समक्षमार्यमिश्राणां साधूनां गुणवर्तिनाम्।।।।

ఈ ఆర్యశ్రేష్ఠ పెద్దలు, సాధువులు, గుణవంతుల సమక్షంలో, ఆయనను తిరిగి రప్పించుటకు నేను అన్ని ఉపాయాలు చేయుదును—అవసరమైతే బలప్రయోగముతో కూడ.

Verse 20

विष्टिकर्मान्तिका स्सर्वे मार्गशोधकरक्षकाः।प्रस्थापिता मया पूर्वं यत्रापि मम रोचते।।।।

మార్గాన్ని శోధించి రక్షించువారు—విష్టి సేవకు నియుక్తులైనవారును, వేతనభటులైనవారును—అందరినీ నేను ముందుగానే పంపితిని; నా ఈ ప్రయాణము ఎక్కడికి సాగవలెనని నాకు అనిపించునో అక్కడికే.

Verse 21

एवमुक्त्वा तु धर्मात्मा भरतो भ्रातृवत्सलः।समीपस्थमुवाचेदं सुमन्त्रं मन्त्रकोविदम्।।।।

ఇట్లు పలికి ధర్మాత్ముడు, భ్రాతృవత్సలుడు భరతుడు సమీపమున నిలిచిన మంత్రనిపుణుడు సుమంత్రునితో ఇలా పలికెను।

Verse 22

तूर्णमुत्थाय गच्छ त्वं सुमन्त्र मम शासनात्।यात्रामाज्ञापय क्षिप्रं बलं चैव समानय।।।।

సుమంత్రా! నా ఆజ్ఞ ప్రకారం వెంటనే లేచి వెళ్ళు. తక్షణమే యాత్రను ప్రకటించి, సైన్యాన్ని కూడగట్టు॥

Verse 23

एवमुक्त स्सुमन्त्रस्तु भरतेन महात्मना।हृष्टस्तदाऽदिशत्सर्वं यथासन्दिष्टमिष्टवत्।।।।

మహాత్ముడైన భరతుడు ఇలా ఆజ్ఞాపించగా సుమంత్రుడు హర్షించాడు; ఇష్టకార్యంలా భావించి, ఆజ్ఞించినట్లే అన్నిటినీ అమలు చేశాడు॥

Verse 24

ताः प्रहृष्टाः प्रकृतयो बलाध्यक्षा बलस्य च।श्रुत्वा यात्रां समाज्ञप्तां राघवस्य निवर्तने।।।।

రాఘవుని తిరిగి తీసుకురావడానికి యాత్ర ఆజ్ఞాపించబడిందని విని ప్రజలూ, సేనాధిపతులూ పరమానందంతో ఉల్లసించారు॥

Verse 25

ततो योधाङ्गना स्सर्वा भर्त्रून्सर्वान्गृहेगृहे।यात्रागमनमाज्ञाय त्वरयन्ति स्म हर्षिताः।।।।

అనంతరం యాత్రకు బయలుదేరుట ఆజ్ఞాపించబడిందని తెలిసి, సైనికుల భార్యలందరూ హర్షంతో ఇంటింటికి వెళ్లి తమ తమ భర్తలను త్వరపడమని ప్రేరేపించారు॥

Verse 26

ते हयैर्गोरथैश्शीघ्रैस्स्यन्दनैश्च महाजवैःसह योधैर्बलाध्यक्षा बलं सर्वमचोदयन्।।।।

ఆ సేనాధిపతులు యోధులతో కలిసి గుర్రాలు, వేగవంతమైన ఎద్దుబండ్లు, మహావేగ రథాలతో సమస్త సైన్యాన్ని ముందుకు కదలమని ప్రోత్సహించారు॥

Verse 27

सज्जं तु तद्बलं दृष्ट्वा भरतो गुरुसन्निधौ।रथं मे त्वरयस्वेति सुमन्त्रं पार्श्वतोऽब्रवीत्।।।।

సేన సిద్ధంగా ఉన్నదని చూచి భరతుడు గురువరి సన్నిధిలో, పక్కన ఉన్న సుమంత్రునితో— “నా రథాన్ని వెంటనే సిద్ధం చేయి” అని అన్నాడు.

Verse 28

भरतस्य तु तस्याज्ञां प्रतिगृह्य च हर्षितः।रथं गृहीत्वा प्रययौ युक्तं परमवाजिभिः।।।।

భరతుని ఆజ్ఞను స్వీకరించి సుమంత్రుడు ఆనందించాడు. శ్రేష్ఠ అశ్వాలతో యుక్తమైన రథాన్ని తీసుకొని వెంటనే బయలుదేరాడు.

Verse 29

स राघव स्सत्यधृतिः प्रतापवान् ब्रुवन् सुयुक्तं दृढसत्यविक्रमः।गुरुं महारण्यगतं यशस्विनं प्रसादयिष्यन्भरतोऽब्रवीत्तदा।।।।

అప్పుడు రఘువంశీయుడు, సత్యధైర్యంతో నిలకడగల ప్రతాపవంతుడైన భరతుడు సముచితమైన మాటలు పలికాడు. మహారణ్యంలో ఉన్న యశస్వి, గురువులాంటి జ్యేష్ఠుడు రాముని ప్రసన్నం చేసి అనుగ్రహం పొందాలని ఉద్దేశించి అతడు ఇలా అన్నాడు.

Verse 30

तूर्णं समुत्थाय सुमन्त्र गच्छ बलस्य योगाय बलप्रधानान्।आनेतुमिच्छामि हि तं वनस्थं प्रसाद्य रामं जगतो हिताय।।।।

“సుమంత్రా, వెంటనే లేచి వెళ్లు; సేనను సమీకరించేందుకు సేనాధిపతుల వద్దకు పో. జగత్తు హితార్థంగా వనంలో నివసిస్తున్న రాముని ప్రసన్నం చేసి ఆయనను తీసుకురావాలని నేను కోరుతున్నాను.”

Verse 31

ससूतपुत्रो भरतेन सम्यगाज्ञापितस्सम्परिपूर्णकामः।शशास सर्वान्प्रकृतिप्रधानान्बलस्य मुख्यांश्च सुहृज्जनं च।।।।

అప్పుడు సారథి కుమారుడు, భరతుడు స్పష్టంగా ఆజ్ఞాపించినందున తన కార్యం సిద్ధించిందని తృప్తిచెంది, రాజ్యంలోని ప్రధాన అధికారులందరికీ, సేనలోని ముఖ్య నాయకులకు, అలాగే సుహృద్ జనులకు తగిన ఆదేశాలు జారీ చేశాడు।

Verse 32

तत स्समुत्थाय कुले कुले ते राजन्यवैश्या वृषलाश्च विप्राः।अयूयुजन्नुष्ट्रखरान्रथांश्च नागान्हयांश्चैव कुलप्रसूतान्।।।।

ఆపై ప్రతి ఇంటిలో క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు, బ్రాహ్మణులు అందరూ లేచి, ప్రయాణానికి తమ వాహనాలను సిద్ధం చేసుకున్నారు; ఒంటెలను, గాడిదలను రథాలకు కట్టారు; అలాగే కులజాతి గుర్రాలు, ఏనుగులను కూడా అలంకరించి సిద్ధం చేశారు।