Sarga 82

Verse 1

तामार्यगणसम्पूर्णां भरतः प्रग्रहां सभाम् ।ददर्श बुद्धिसम्पन्नः पूर्णचन्द्रो निशामिव ॥१॥

ಬುದ್ಧಿಸಂಪನ್ನ ಭರತನು ಆರ್ಯಜನರಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆ ಮಹಾಸಭೆಯನ್ನು ಕಂಡನು; ಅದು ನಕ್ಷತ್ರಭರಿತ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನು ನೋಡುವಂತೆ ಇತ್ತು.

Verse 2

आसनानि यथान्यायमार्याणां विशतां तदा ।वस्त्राङ्गरागप्रभया द्योतिता सा सभोत्तमा ॥२॥

ಆಮೇಲೆ ಆರ್ಯ ಹಿರಿಯರು ಮತ್ತು ಮಹನೀಯರು ಯಥಾನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಕ್ರಮಾನುಸಾರ ಆಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಾಗ, ವಸ್ತ್ರಗಳ ಕಾಂತಿ ಹಾಗೂ ಅಂಗರಾಗದ ಸುಗಂಧ-ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಭೆ ದೀಪ್ತಿಮಂತವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು।

Verse 3

सा विद्वज्जनसम्पूर्णा सभा सुरुचिरा तदा ।अदृश्यत घनापाये पूर्णचन्द्रेव शर्वरी ॥३॥

ಆಗ ಪಂಡಿತರ ಸಮೂಹದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ ಆ ಅತಿಸುಂದರ ಸಭೆ, ಮಳೆಗಾಲದ ಮೋಡಗಳು ಸರಿದ ಬಳಿಕ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ರಾತ್ರಿಯಂತೆ ದೀಪ್ತಿಮಂತವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿತು.

Verse 4

राज्ञस्तु प्रकृती स्सर्वा स्समग्राः प्रेक्ष्य धर्मवित् ।इदं पुरोहितो वाक्यं भरतं मृदु चाब्रवीत् ॥४॥

ರಾಜನ ಎಲ್ಲಾ ಸಚಿವರು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಸೇರಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಧರ್ಮವಿತ್ ಪುರೋಹಿತನು ಭರತನಿಗೆ ಈ ಮೃದು ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

Verse 5

तात राजा दशरथ स्स्वर्गतो धर्ममाचरन् ।धनधान्यवतीं स्फीतां प्रदाय पृथिवीं तव ॥५॥

“ವತ್ಸ, ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ರಾಜ ದಶರಥನು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾನೆ; ಧನ-ಧಾನ್ಯದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವೂ ವಿಸ್ತಾರವೂ ಆದ ಈ ಪೃಥ್ವಿಯನ್ನು ನಿನಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ ಹೋಗಿದ್ದಾನೆ.”

Verse 6

रामस्तथा सत्यधृतिस्सतां धर्ममनुस्मरन् ।नाजहात्पितुरादेशं शशी ज्योत्स्नामिवोदितः ॥६॥

“ಅದೇ ರೀತಿ ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಚಲವಾದ ರಾಮನು, ಸಜ್ಜನರ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತ, ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ತ್ಯಜಿಸಲಿಲ್ಲ—ಉದಿತ ಚಂದ್ರನು ತನ್ನ ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸದಂತೆ.”

Verse 7

पित्रा भ्रात्रा च ते दत्तं राज्यं निहतकण्टकम् ।तद्भुङ्क्ष्व मुदितामात्यः क्षिप्रमेवाभिषेचय ॥७॥

ತಂದೆಯೂ ಸಹೋದರನೂ ನಿನಗೆ ಕಂಟಕರಹಿತವಾದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ದತ್ತವಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಹರ್ಷಿತ ಅಮಾತ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ವಿಳಂಬವಿಲ್ಲದೆ ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ಪಡೆಯು.

Verse 8

उदीच्या श्च प्रतीच्या श्च दाक्षिणात्याश्च केवलाः ।कोट्यापरान्तास्सामुद्रारत्नान्यभिहरन्तुते ॥८॥

ಉತ್ತರದೂ ಪಶ್ಚಿಮದೂ ರಾಜರು, ದಕ್ಷಿಣದವರೂ ಸಹ; ಹಾಗೆಯೇ ಸೀಮಾಂತಾಧಿಪತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಸಂಖ್ಯ ಸಮುದ್ರಗಾಮಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು—ಸಮುದ್ರಜನ್ಯ ರತ್ನಗಳನ್ನು ನಿನಗೆ ಕಾಣಿಕೆಯಾಗಿ ತರಲಿ.

Verse 9

तच्छ्रुत्वा भरतो वाक्यं शोकेनाभिपरिप्लुतः ।जगाम मनसा रामं धर्मज्ञो धर्मकाङ्क्षया ॥९॥

ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಧರ್ಮಜ್ಞನಾದ ಭರತನು ಶೋಕದಿಂದ ತುಂಬಿ ಹೋಯಿತು; ಆದರೂ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕೆಂಬ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ಚಿತ್ತದಿಂದ ಅವರ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು.

Verse 10

सबाष्पकलया वाचा कलहंसस्वरो युवा ।विललाप सभामध्ये जगर्हे च पुरोहितम् ॥१०॥

ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಕಂಠ ಗದ್ಗದಿತವಾಗಿ, ಕಲಹಂಸದಂತೆ ಮಧುರಸ್ವರದ ಯುವ ಭರತನು ರಾಜಸಭೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಲಪಿಸಿ, ಕುಲಪುರೋಹಿತ ವಸಿಷ್ಠರನ್ನು ಗದರಿಸಿದನು.

Verse 11

चरितब्रह्मचर्यस्य विद्यास्नातस्य धीमतः ।धर्मे प्रयतमानस्य को राज्यं मद्विधो हरेत् ॥११॥

ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದ, ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತನಾದ, ಧೀಮಂತನಾದ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಶ್ರೀರಾಮನಿಂದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನನ್ನಂತಹವನು ಹೇಗೆ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲನು?

Verse 12

कथं दशरथाज्जातो भवेद्राज्यापहारकः ।राज्यं चाहं च रामस्य धर्मं वक्तुमिहार्हसि ॥१२॥

ದಶರಥನಿಂದ ಜನಿಸಿದವನು ಹೇಗೆ ರಾಜ್ಯಾಪಹಾರಕನಾಗಬಲ್ಲನು? ರಾಜ್ಯವೂ ನಾನೂ ಶ್ರೀರಾಮನವರದ್ದೇ; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ಧರ್ಮಸತ್ಯವನ್ನೇ ಹೇಳಬೇಕು.

Verse 13

ज्येष्ठ श्श्रेष्ठश्च धर्मात्मा दिलीपनहुषोपमः ।लब्धुमर्हति काकुत्स्थो राज्यं दशरथो यथा ॥१३॥

ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ರಾಮನು—ಜ್ಯೇಷ್ಠನೂ ಶ್ರೇಷ್ಠನೂ ಧರ್ಮಾತ್ಮನೂ, ದಿಲೀಪ-ನಹುಷರಂತೆ ಮಹಿಮಾವಂತನು—ದಶರಥನು ರಾಜ್ಯ ಪಡೆದಂತೆ ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಯೋಗ್ಯನು.

Verse 14

अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यं कुर्यां पापमहं यदि ।इक्ष्वाकूणामहं लोके भवेयं कुलपांसनः ॥१४॥

ನಾನು ಅಂಥ ಪಾಪವನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ—ಅನಾರ್ಯರಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದುದು, ಸ್ವರ್ಗವಿರೋಧಿಯಾದುದು—ಲೋಕದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದ ಕುಲಕಳಂಕನಾಗಿಬಿಡುವೆನು.

Verse 15

यद्धि मात्रा कृतं पापं नाहं तदपि रोचये ।इहस्थो वनदुर्गस्थं नमस्यामि कृताञ्जलिः ॥१५॥

ತಾಯಿಯು ಮಾಡಿದ ಪಾಪವನ್ನೂ ನಾನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ನಿಂತೇ, ಅರಣ್ಯದ ದುರ್ಗಮ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ನನ್ನ ಅಣ್ಣನಿಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 16

राममेवानुगच्छामि राजा स द्विपदां वरः ।त्रयाणामपि लोकानां राज्यमर्हति राघवः ॥१६॥

ನಾನು ರಾಮನನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅವನೇ—ದ್ವಿಪದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು—ರಾಜನು. ರಾಘವನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಮೇಲೆಯೂ ಅಧಿಪತ್ಯಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನು.

Verse 17

तद्वाक्यं धर्मसंयुक्तं श्रुत्वा सर्वे सभासदः ।हर्षान्मुमुचुरश्रूणि रामे निहितचेतसः ॥१७॥

ಧರ್ಮಸಂಯುಕ್ತವಾದ ಆ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸಭಾಸದರೆಲ್ಲರೂ—ರಾಮನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿ—ಹರ್ಷದಿಂದ ಆನಂದಾಶ್ರುಗಳನ್ನು ಸುರಿಸಿದರು.

Verse 18

यदि त्वार्यं न शक्ष्यामि विनिवर्तयितुं वनात् ।वने तत्रैव वत्स्यामि यथाऽर्यो लक्ष्मणस्तथा ॥१८॥

ನಾನು ನನ್ನ ಆರ್ಯ ಸಹೋದರನನ್ನು ವನದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲು ಶಕ್ತನಾಗದಿದ್ದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅದೇ ವನದಲ್ಲೇ ನಾನು ವಾಸಿಸುವೆನು—ಆರ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ವಾಸಿಸುವಂತೆ।

Verse 19

सर्वोपायं तु वर्तिष्ये विनिवर्तयितुं बलात् ।समक्षमार्यमिश्राणां साधूनां गुणवर्तिनाम् ॥१९॥

ಈ ಆರ್ಯನನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲು ನಾನು ಎಲ್ಲ ಉಪಾಯಗಳನ್ನೂ ಕೈಗೊಳ್ಳುವೆನು—ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಬಲಪ್ರಯೋಗದಿಂದಲೂ—ಈ ಮಹನೀಯ ಹಿರಿಯರು, ಸಾಧುಗಳು ಮತ್ತು ಗುಣವಂತರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ।

Verse 20

विष्टिकर्मान्तिका स्सर्वे मार्गशोधकरक्षकाः ।प्रस्थापिता मया पूर्वं यत्रापि मम रोचते ॥२०॥

ನನ್ನ ಪ್ರಯಾಣವು ನನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಾಗಬೇಕೋ, ಅಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸಲು ನಾನು ಈಗಾಗಲೇ ಎಲ್ಲ ಮಾರ್ಗಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಕರನ್ನು—ವಿಷ್ಟಿಕರ್ಮಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜಿತರನ್ನೂ ಹಾಗೂ ವೇತನಕ್ಕೆ ನೇಮಿತರನ್ನೂ—ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದೇನೆ।

Verse 21

एवमुक्त्वा तु धर्मात्मा भरतो भ्रातृवत्सलः ।समीपस्थमुवाचेदं सुमन्त्रं मन्त्रकोविदम् ॥२१॥

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಧರ್ಮಾತ್ಮನೂ ಸಹೋದರಪ್ರೇಮಿಯೂ ಆದ ಭರತನು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ, ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದ ಸುಮಂತ್ರನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು।

Verse 22

तूर्णमुत्थाय गच्छ त्वं सुमन्त्र मम शासनात् ।यात्रामाज्ञापय क्षिप्रं बलं चैव समानय ॥२२॥

“ಸುಮಂತ್ರನೇ, ತಕ್ಷಣ ಎದ್ದು ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಹೋಗು. ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಕೂಡಲೇ ಘೋಷಿಸು; ಸೇನೆಯನ್ನೂ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಸಮಾವೇಶಗೊಳಿಸು.”

Verse 23

एवमुक्त स्सुमन्त्रस्तु भरतेन महात्मना ।हृष्टस्तदाऽदिशत्सर्वं यथासन्दिष्टमिष्टवत् ॥२३॥

ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಭರತನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಸುಮಂತ್ರನು ಹರ್ಷಗೊಂಡನು; ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದಂತೆಯೇ, ತನ್ನದೇ ಪ್ರಿಯ ಕಾರ್ಯವೆಂಬಂತೆ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೆರವೇರಿಸಿದನು.

Verse 24

ताः प्रहृष्टाः प्रकृतयो बलाध्यक्षा बलस्य च ।श्रुत्वा यात्रां समाज्ञप्तां राघवस्य निवर्तने ॥२४॥

ರಾಘವನನ್ನು ಮರಳಿ ತರಲು ಯಾತ್ರೆಗೆ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೇಳಿ, ಪ್ರಜೆಗಳೂ ಸೇನೆಯ ಅಧಿಪತಿಗಳೂ ಹಾಗೂ ಸೈನ್ಯವೂ ಪರಮ ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿದರು.

Verse 25

ततो योधाङ्गना स्सर्वा भर्त्रून्सर्वान्गृहेगृहे ।यात्रागमनमाज्ञाय त्वरयन्ति स्म हर्षिताः ॥२५॥

ನಂತರ ಯೋಧರ ಪತ್ನಿಯರು ಯಾತ್ರೆಗೆ ಹೊರಡುವುದೆಂದು ತಿಳಿದು ಹರ್ಷಿತರಾಗಿ, ಮನೆಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಪತಿಗಳನ್ನೂ ಇತರ ಎಲ್ಲ ಪತಿಗಳನ್ನೂ ತ್ವರಿತಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದರು.

Verse 26

ते हयैर्गोरथैश्शीघ्रैस्स्यन्दनैश्च महाजवैः ।सह योधैर्बलाध्यक्षा बलं सर्वमचोदयन् ॥२६॥

ಆಗ ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳು ಯೋಧರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಸಮಸ್ತ ಸೇನೆಯನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಿದರು—ಕುದುರೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ವೇಗದ ಎತ್ತುಗಾಡಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಹಾವೇಗದ ರಥಗಳೊಂದಿಗೆ.

Verse 27

सज्जं तु तद्बलं दृष्ट्वा भरतो गुरुसन्निधौ ।रथं मे त्वरयस्वेति सुमन्त्रं पार्श्वतोऽब्रवीत् ॥२७॥

ಸಜ್ಜಾಗಿದ್ದ ಆ ಸೇನೆಯನ್ನು ಕಂಡು, ಗುರುವರ್ಯರ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಭರತನು ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದ ಸುಮಂತ್ರನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: “ನನ್ನ ರಥವನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸು.”

Verse 28

भरतस्य तु तस्याज्ञां प्रतिगृह्य च हर्षितः ।रथं गृहीत्वा प्रययौ युक्तं परमवाजिभिः ॥२८॥

ಭರತನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹರ್ಷದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಸುಮಂತ್ರನು, ಪರಮೋತ್ತಮ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಥವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೊರಟನು.

Verse 29

स राघव स्सत्यधृतिः प्रतापवान् ब्रुवन् सुयुक्तं दृढसत्यविक्रमः ।गुरुं महारण्यगतं यशस्विनं प्रसादयिष्यन्भरतोऽब्रवीत्तदा ॥२९॥

ಆಗ ರಘುವಂಶದ ಭರತನು—ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನೂ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿಯೂ ಆಗಿ—ಯುಕ್ತವಾದ ವಚನವನ್ನು ನುಡಿದನು; ಮಹಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ ಯಶಸ್ವಿ, ಪೂಜ್ಯ ಜ್ಯೇಷ್ಠಭ್ರಾತೃ ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಲು ಅವನು ಹೀಗೆಂದನು.

Verse 30

तूर्णं समुत्थाय सुमन्त्र गच्छ बलस्य योगाय बलप्रधानान् ।आनेतुमिच्छामि हि तं वनस्थं प्रसाद्य रामं जगतो हिताय ॥३०॥

“ಸುಮಂತ್ರಾ, ತಕ್ಷಣ ಎದ್ದು ಹೋಗು; ಸೇನೆಯ ಪ್ರಧಾನರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸು. ಜಗತ್ತಿನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ವನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಕರೆತರುವೆನು.”

Verse 31

ससूतपुत्रो भरतेन सम्यगाज्ञापितस्सम्परिपूर्णकामः ।शशास सर्वान्प्रकृतिप्रधानान्बलस्य मुख्यांश्च सुहृज्जनं च ॥३१॥

ಭರತನ ಸ್ಪಷ್ಟ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ, ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಯಿಂದ ತೃಪ್ತನಾದ ಸೂತಪುತ್ರನು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಜಾಪ್ರಧಾನರಿಗೆ, ಸೇನೆಯ ಮುಖ್ಯ ನಾಯಕರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸುಹೃದ್ಜನರಿಗೆಲ್ಲ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು.

Verse 32

तत स्समुत्थाय कुले कुले ते राजन्यवैश्या वृषलाश्च विप्राः ।अयूयुजन्नुष्ट्रखरान्रथांश्च नागान्हयांश्चैव कुलप्रसूतान् ॥३२॥

ಅನಂತರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕುಲದಲ್ಲಿಯೂ ಕ್ಷತ್ರಿಯ-ವೈಶ್ಯರು, ಶೂದ್ರರು ಮತ್ತು ವಿಪ್ರರೂ ಎದ್ದು, ಪ್ರಯಾಣೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದರು—ಒಂಟೆ ಮತ್ತು ಕತ್ತೆಗಳನ್ನು ರಥಗಳಿಗೆ ಜೂಡಿಸಿ, ಆನೆಗಳನ್ನೂ ಕುಲಪ್ರಸೂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕುದುರೆಗಳನ್ನೂ ಅಣಿಗೊಳಿಸಿದರು.