Sarga 82

Verse 1

तामार्यगणसम्पूर्णां भरतः प्रग्रहां सभाम्।ददर्श बुद्धिसम्पन्नः पूर्णचन्द्रो निशामिव।।।।

ବୁଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନ ଭରତ ଆର୍ୟଜନମାନଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେଇ ମହାସଭାକୁ ଦେଖିଲେ; ଯେପରି ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ତାରାଭରା ରାତିକୁ ନିହାରେ।

Verse 2

आसनानि यथान्यायमार्याणां विशतां तदा।वस्त्राङ्गरागप्रभया द्योतिता सा सभोत्तमा।।।।

ତାପରେ ଆର୍ୟ ବୃଦ୍ଧ ଓ ମହାନୁଭାବମାନେ ଯଥାନ୍ୟାୟ କ୍ରମାନୁସାରେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ବସ୍ତ୍ରର କାନ୍ତି ଓ ଅଙ୍ଗରାଗର ସୁଗନ୍ଧ-ପ୍ରଭାରେ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଭା ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହେଲା।

Verse 3

सा विद्वज्जनसम्पूर्णा सभा सुरुचिरा तदा।अदृश्यत घनापाये पूर्णचन्द्रेव शर्वरी।।।।

ସେତେବେଳେ ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେ ଅତି ସୁନ୍ଦର ସଭା, ବର୍ଷାକାଳର ଘନ ମେଘ ଛଟିଗଲା ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାତି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଗଲା।

Verse 4

राज्ञस्तु प्रकृती स्सर्वा स्समग्राः प्रेक्ष्य धर्मवित्।इदं पुरोहितो वाक्यं भरतं मृदु चाब्रवीत्।।।।

ରାଜାଙ୍କ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପ୍ରଧାନ ଅଧିକାରୀମାନେ ସମଗ୍ର ଭାବେ ଏକତ୍ର ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ଧର୍ମବିଦ୍ ପୁରୋହିତ ଭରତଙ୍କୁ ଏହି ମୃଦୁ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 5

तात राजा दशरथ स्स्वर्गतो धर्ममाचरन्।धनधान्यवतीं स्फीतां प्रदाय पृथिवीं तव।।।।

“ବତ୍ସ, ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରୁଥିବା ରାଜା ଦଶରଥ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ଓ ସ୍ଫୀତ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ତୋତେ ଅର୍ପଣ କରି ଯାଇଛନ୍ତି।”

Verse 6

रामस्तथा सत्यधृतिस्सतां धर्ममनुस्मरन्।नाजहात्पितुरादेशं शशी ज्योत्स्नामिवोदितः।।।।

“ସେହିପରି ସତ୍ୟରେ ଅଚଳ ରାମ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ଧର୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କଲେ ନାହିଁ—ଯେପରି ଉଦିତ ଶଶୀ ନିଜ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ ନାହିଁ।”

Verse 7

पित्रा भ्रात्रा च ते दत्तं राज्यं निहतकण्टकम्।तद्भुङ्क्ष्व मुदितामात्यः क्षिप्रमेवाभिषेचय।।।।

ପିତା ଓ ଭ୍ରାତା ତୁମକୁ କଣ୍ଟକହୀନ, ବାଧାରହିତ ରାଜ୍ୟ ଦାନ କରିଛନ୍ତି। ଆନନ୍ଦିତ ଅମାତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ତାହା ଭୋଗ କର ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଅଭିଷେକ ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 8

उदीच्या श्च प्रतीच्या श्च दाक्षिणात्याश्च केवलाः।कोट्यापरान्तास्सामुद्रारत्नान्यभिहरन्तुते।।।।

ଉତ୍ତର ଓ ପଶ୍ଚିମର ରାଜାମାନେ, ଦକ୍ଷିଣଦେଶୀୟମାନେ ମଧ୍ୟ; ଏବଂ ସୀମାନ୍ତ ଅଧିପତିମାନେ ଓ ଅସଂଖ୍ୟ ସମୁଦ୍ରଗାମୀ ବଣିକମାନେ—ସମୁଦ୍ରଜ ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ କରରୂପେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଣନ୍ତୁ।

Verse 9

तच्छ्रुत्वा भरतो वाक्यं शोकेनाभिपरिप्लुतः।जगाम मनसा रामं धर्मज्ञो धर्मकाङ्क्षया।।।।

ସେ କଥା ଶୁଣି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଭରତ ଶୋକରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବୃତ ହେଲେ; ତଥାପି ଧର୍ମକାମନାରେ ମନରେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଚିତ୍ତରେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।

Verse 10

सबाष्पकलया वाचा कलहंसस्वरो युवा।विललाप सभामध्ये जगर्हे च पुरोहितम्।।।।

ଅଶ୍ରୁଭରା ଭଙ୍ଗୁର ବାଣୀରେ, କଳହଂସସଦୃଶ ମଧୁର ସ୍ୱରବାନ୍ ଯୁବ ଭରତ ରାଜସଭାମଧ୍ୟରେ ବିଲାପ କଲେ ଏବଂ କୁଳପୁରୋହିତ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ତିରସ୍କାର କଲେ।

Verse 11

चरितब्रह्मचर्यस्य विद्यास्नातस्य धीमतः।धर्मे प्रयतमानस्य को राज्यं मद्विधो हरेत्।।।।

ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଆଚରଣ କରିଛନ୍ତି, ବିଦ୍ୟାରେ ସ୍ନାତ, ଧୀମାନ୍ ଏବଂ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ପ୍ରୟତ୍ନଶୀଳ—ସେହି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କଠାରୁ ମୋ ପରି ଜଣେ କିପରି ରାଜ୍ୟ ଛିନିନେବ?

Verse 12

कथं दशरथाज्जातो भवेद्राज्यापहारकः।राज्यं चाहं च रामस्य धर्मं वक्तुमिहार्हसि।।।।

ଦଶରଥଙ୍କଠାରୁ ଜନ୍ମିତ ଜଣେ କିପରି ରାଜ୍ୟାପହାରକ ହେବ? ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କର; ତେଣୁ ଏହି ବିଷୟରେ ତୁମେ ଧର୍ମସତ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ।

Verse 13

ज्येष्ठ श्श्रेष्ठश्च धर्मात्मा दिलीपनहुषोपमः।लब्धुमर्हति काकुत्स्थो राज्यं दशरथो यथा।।।।

କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ—ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଧର୍ମାତ୍ମା, ଦିଲୀପ ଓ ନହୁଷ ସମାନ—ଦଶରଥ ଯେପରି ରାଜ୍ୟ ପାଇଥିଲେ, ସେପରି ଏହି ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରିବାକୁ ଅର୍ହ।

Verse 14

अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यं कुर्यां पापमहं यदि।इक्ष्वाकूणामहं लोके भवेयं कुलपांसनः।।।।

ଯଦି ମୁଁ ଏପରି ପାପ କରିବି—ଅନାର୍ୟମାନଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗବିରୋଧୀ—ତେବେ ଲୋକଦୃଷ୍ଟିରେ ମୁଁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର କୁଳକଳଙ୍କ ହେବି।

Verse 15

यद्धि मात्रा कृतं पापं नाहं तदपि रोचये।इहस्थो वनदुर्गस्थं नमस्यामि कृताञ्जलिः।।।।

ମୋ ମାତା କରିଥିବା ପାପକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ମନୋନୀତ କରେନି। ମୁଁ ଏଠାରେ ରହି, ବନର ଦୁର୍ଗମ ସ୍ଥାନରେ ବସୁଥିବା ମୋ ଭାଇଙ୍କୁ କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ନମସ୍କାର କରୁଛି।

Verse 16

राममेवानुगच्छामि राजा स द्विपदां वरः।त्रयाणामपि लोकानां राज्यमर्हति राघवः।।।।

ମୁଁ କେବଳ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବି; ସେ—ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ରାଜା। ରାଘବ ତିନି ଲୋକର ରାଜ୍ୟ ପାଇବାକୁ ମଧ୍ୟ ଅର୍ହ।

Verse 17

तद्वाक्यं धर्मसंयुक्तं श्रुत्वा सर्वे सभासदः।हर्षान्मुमुचुरश्रूणि रामे निहितचेतसः।।।।

ଧର୍ମସଂଯୁକ୍ତ ସେହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ସଭାସଦମାନେ ସମସ୍ତେ—ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଚିତ୍ତ ନିବେଶ କରି—ହର୍ଷରେ ଆନନ୍ଦାଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ।

Verse 18

यदि त्वार्यं न शक्ष्यामि विनिवर्तयितुं वनात्।वने तत्रैव वत्स्यामि यथाऽर्यो लक्ष्मणस्तथा।।।।

ଯଦି ମୁଁ ମୋ ଆର୍ୟ ଭାଇଙ୍କୁ ବନରୁ ପୁନଃ ଫେରାଇ ଆଣିପାରିବି ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେଇ ବନରେ ତଥାଇ ରହିବି—ଯେପରି ଆର୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରହୁଛନ୍ତି।

Verse 19

सर्वोपायं तु वर्तिष्ये विनिवर्तयितुं बलात्।समक्षमार्यमिश्राणां साधूनां गुणवर्तिनाम्।।।।

ଏହି ଆର୍ୟଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ପାଇଁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଉପାୟ ଅବଲମ୍ବନ କରିବି—ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ବଳପୂର୍ବକ ମଧ୍ୟ—ଏହି ଆର୍ୟମିଶ୍ର ବୃଦ୍ଧ, ସାଧୁ ଓ ଗୁଣବାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ।

Verse 20

विष्टिकर्मान्तिका स्सर्वे मार्गशोधकरक्षकाः।प्रस्थापिता मया पूर्वं यत्रापि मम रोचते।।।।

ମୋର ଯାତ୍ରା ଯେଉଁଠି ଯେଉଁପଥେ ଆଗେ ବଢ଼ିବାକୁ ମୋତେ ରୋଚେ, ସେଠାରେ ପଥ ଖୋଜି ଶୁଧାଇ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ସମସ୍ତ ମାର୍ଗଶୋଧକ ଓ ରକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ—ବିଷ୍ଟିକର୍ମରେ ନିଯୁକ୍ତ ଓ ଭାଡ଼ାରେ ନିଯୁକ୍ତ—ଆଗକୁ ପଠାଇଦେଇଛି।

Verse 21

एवमुक्त्वा तु धर्मात्मा भरतो भ्रातृवत्सलः।समीपस्थमुवाचेदं सुमन्त्रं मन्त्रकोविदम्।।।।

ଏପରି କହି, ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ଭ୍ରାତୃବତ୍ସଳ ଭରତ ନିକଟେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ମନ୍ତ୍ରକୋବିଦ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ।

Verse 22

तूर्णमुत्थाय गच्छ त्वं सुमन्त्र मम शासनात्।यात्रामाज्ञापय क्षिप्रं बलं चैव समानय।।।।

“ସୁମନ୍ତ୍ର, ଶୀଘ୍ର ଉଠି ମୋ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଯାଅ। ତୁରନ୍ତ ଯାତ୍ରା ଘୋଷଣା କର ଏବଂ ସେନାକୁ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ସମାବେଶ କର।”

Verse 23

एवमुक्त स्सुमन्त्रस्तु भरतेन महात्मना।हृष्टस्तदाऽदिशत्सर्वं यथासन्दिष्टमिष्टवत्।।।।

ମହାତ୍ମା ଭରତ ଏପରି କହିବା ପରେ ସୁମନ୍ତ୍ର ହର୍ଷିତ ହେଲେ; ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳିଥିଲା, ସେହିପରି ନିଜ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଉତ୍ସାହରେ ସବୁ କାମ ଆରମ୍ଭ କରିଦେଲେ।

Verse 24

ताः प्रहृष्टाः प्रकृतयो बलाध्यक्षा बलस्य च।श्रुत्वा यात्रां समाज्ञप्तां राघवस्य निवर्तने।।।।

ରାଘବଙ୍କୁ ପୁନଃ ଫେରାଇ ଆଣିବା ପାଇଁ ଯାତ୍ରା ଆଜ୍ଞା ହୋଇଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ନାଗରିକମାନେ ଓ ସେନାଧ୍ୟକ୍ଷମାନେ ସହ ସମଗ୍ର ସେନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 25

ततो योधाङ्गना स्सर्वा भर्त्रून्सर्वान्गृहेगृहे।यात्रागमनमाज्ञाय त्वरयन्ति स्म हर्षिताः।।।।

ତାପରେ ଯୋଧାମାନଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯାତ୍ରାର ଖବର ଜାଣି ହର୍ଷିତ ହୋଇ, ଘରେଘରେ ଯାଇ ସମସ୍ତ ପତିମାନଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।

Verse 26

ते हयैर्गोरथैश्शीघ्रैस्स्यन्दनैश्च महाजवैःसह योधैर्बलाध्यक्षा बलं सर्वमचोदयन्।।।।

ତେବେ ସେନାଧ୍ୟକ୍ଷମାନେ ଯୋଧାମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ସମଗ୍ର ସେନାକୁ ଆଗେଇ ନେଲେ—ଘୋଡା, ଶୀଘ୍ର ଗୋରଥ ଓ ମହାବେଗୀ ରଥମାନଙ୍କ ସହ।

Verse 27

सज्जं तु तद्बलं दृष्ट्वा भरतो गुरुसन्निधौ।रथं मे त्वरयस्वेति सुमन्त्रं पार्श्वतोऽब्रवीत्।।।।

ସଜ୍ଜ ହୋଇଥିବା ସେନାକୁ ଦେଖି, ଗୁରୁଦେବଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ଭରତ ନିଜ ପାଖରେ ଥିବା ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୋ ରଥଟି ତୁରନ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର।”

Verse 28

भरतस्य तु तस्याज्ञां प्रतिगृह्य च हर्षितः।रथं गृहीत्वा प्रययौ युक्तं परमवाजिभिः।।।।

ଭରତଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ହର୍ଷରେ গ্ৰହଣ କରି ସୁମନ୍ତ୍ର ଉତ୍ତମ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ ରଥଟି ନେଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 29

स राघव स्सत्यधृतिः प्रतापवान् ब्रुवन् सुयुक्तं दृढसत्यविक्रमः।गुरुं महारण्यगतं यशस्विनं प्रसादयिष्यन्भरतोऽब्रवीत्तदा।।।।

ତେବେ ରଘୁବଂଶୀ, ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଓ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଭରତ ସୁଯୁକ୍ତ ବାଣୀ କହିଲେ; ମହାବନକୁ ଯାଇଥିବା ଯଶସ୍ବୀ, ପୂଜ୍ୟ ଜ୍ୟେଷ୍ଠଭ୍ରାତା ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ସେ ଏପରି କହିଲେ।

Verse 30

तूर्णं समुत्थाय सुमन्त्र गच्छ बलस्य योगाय बलप्रधानान्।आनेतुमिच्छामि हि तं वनस्थं प्रसाद्य रामं जगतो हिताय।।।।

“ସୁମନ୍ତ୍ର, ତୁରନ୍ତ ଉଠି ପଡ଼; ସେନାର ପ୍ରଧାନମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ଦଳଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗଠିତ କର। ଜଗତର ହିତାର୍ଥେ ବନରେ ବସୁଥିବା ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।”

Verse 31

ससूतपुत्रो भरतेन सम्यगाज्ञापितस्सम्परिपूर्णकामः।शशास सर्वान्प्रकृतिप्रधानान्बलस्य मुख्यांश्च सुहृज्जनं च।।।।

ଭରତଙ୍କ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆଜ୍ଞାରେ ସମ୍ୟକ୍ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ, କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ସୂତପୁତ୍ର ରାଜ୍ୟର ପ୍ରଧାନ ପ୍ରକୃତିପ୍ରଧାନମାନଙ୍କୁ, ସେନାର ମୁଖ୍ୟ ନାୟକମାନଙ୍କୁ ଓ ସୁହୃଦ୍ଜନଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ପହଞ୍ଚାଇଲା।

Verse 32

तत स्समुत्थाय कुले कुले ते राजन्यवैश्या वृषलाश्च विप्राः।अयूयुजन्नुष्ट्रखरान्रथांश्च नागान्हयांश्चैव कुलप्रसूतान्।।।।

ତତ୍ପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କୁଳରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ-ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଓ ବିପ୍ରମାନେ ଉଠି ପଡ଼ି ଯାତ୍ରାର ସାଧନ ସଜାଇଲେ—ଉଷ୍ଟ୍ର ଓ ଖରମାନଙ୍କୁ ରଥରେ ଯୋଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ନାଗ (ହାତୀ) ଓ କୁଳପ୍ରସୂତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅଣିଗଲେ।