Sarga 82

Verse 1

तामार्यगणसम्पूर्णां भरतः प्रग्रहां सभाम् ।ददर्श बुद्धिसम्पन्नः पूर्णचन्द्रो निशामिव ॥१॥

বুদ্ধিসম্পন্ন ভৰত আৰ্যজনৰে পৰিপূৰ্ণ সেই মহাসভা দেখিলে; যেন পূৰ্ণচন্দ্ৰই তৰাভৰা নিশাক নীৰিক্ষণ কৰে।

Verse 2

आसनानि यथान्यायमार्याणां विशतां तदा ।वस्त्राङ्गरागप्रभया द्योतिता सा सभोत्तमा ॥२॥

তাৰ পিছত আৰ্য বয়োজ্যেষ্ঠ আৰু মহানুভাৱসকলে যথান্যায় ক্ৰম অনুসৰি আসনত বহিল; বস্ত্ৰৰ কান্তি আৰু অঙ্গৰাগৰ সুগন্ধ-প্ৰভাৰে সেই শ্ৰেষ্ঠ সভা দীপ্তিময় হৈ উজ্জ্বলিল।

Verse 3

सा विद्वज्जनसम्पूर्णा सभा सुरुचिरा तदा ।अदृश्यत घनापाये पूर्णचन्द्रेव शर्वरी ॥३॥

তেতিয়া বিদ্বজ্জনেৰে পৰিপূৰ্ণ সেই অতি মনোৰম সভাখন, বৰ্ষাকালৰ ঘন মেঘ আঁতৰি যোৱাৰ পিছত পূৰ্ণচন্দ্ৰে উজ্জ্বল কৰা নিশাৰ দৰে দীপ্তিময় দেখা গ’ল।

Verse 4

राज्ञस्तु प्रकृती स्सर्वा स्समग्राः प्रेक्ष्य धर्मवित् ।इदं पुरोहितो वाक्यं भरतं मृदु चाब्रवीत् ॥४॥

ৰাজাৰ সকলো মন্ত্ৰী আৰু প্ৰধান অধিকাৰীসকল সমগ্ৰভাৱে একত্ৰ হোৱা দেখি, ধৰ্মবিদ পুৰোহিতে ভৰতক এই মৃদু বাক্য ক’লে।

Verse 5

तात राजा दशरथ स्स्वर्गतो धर्ममाचरन् ।धनधान्यवतीं स्फीतां प्रदाय पृथिवीं तव ॥५॥

“ৱৎস, ধৰ্ম আচৰণ কৰি ৰজা দশৰথ স্বৰ্গপ্ৰাপ্ত হৈছে; ধন-ধান্যৰে সমৃদ্ধ আৰু স্ফীত এই পৃথিৱী তোৰ হাতত অৰ্পণ কৰি গৈছে।”

Verse 6

रामस्तथा सत्यधृतिस्सतां धर्ममनुस्मरन् ।नाजहात्पितुरादेशं शशी ज्योत्स्नामिवोदितः ॥६॥

“সেইদৰে সত্যত অচল ৰামে সজ্জনৰ ধৰ্ম স্মৰণ কৰি পিতৃৰ আদেশ কেতিয়াও ত্যাগ নকৰিলে—যেনেকৈ উদিত শশীয়ে নিজৰ জ্যোৎস্না ত্যাগ নকৰে।”

Verse 7

पित्रा भ्रात्रा च ते दत्तं राज्यं निहतकण्टकम् ।तद्भुङ्क्ष्व मुदितामात्यः क्षिप्रमेवाभिषेचय ॥७॥

পিতৃ আৰু ভ্ৰাতৃয়ে তোমাক কণ্টকৰহিত, বাধাহীন ৰাজ্য দান কৰিছে। আনন্দিত অমাত্যসকলৰ সৈতে তাক গ্ৰহণ কৰি শীঘ্ৰেই অভিষেক গ্ৰহণ কৰা।

Verse 8

उदीच्या श्च प्रतीच्या श्च दाक्षिणात्याश्च केवलाः ।कोट्यापरान्तास्सामुद्रारत्नान्यभिहरन्तुते ॥८॥

উত্তৰ আৰু পশ্চিমৰ ৰজাসকল, আৰু দক্ষিণদেশীয়সকলেও; লগতে সীমান্তাধিপতি আৰু অগণিত সমুদ্ৰগামী বণিকসকলে—সমুদ্ৰজ ৰত্নসমূহ তোমালৈ কৰৰূপে আনক।

Verse 9

तच्छ्रुत्वा भरतो वाक्यं शोकेनाभिपरिप्लुतः ।जगाम मनसा रामं धर्मज्ञो धर्मकाङ्क्षया ॥९॥

সেই বাক্য শুনি ধৰ্মজ্ঞ ভৰত শোকত সম্পূৰ্ণ আচ্ছন্ন হ’ল; তথাপি ধৰ্ম পালনৰ আকাঙ্ক্ষাৰে মনত শ্ৰীৰামকেই আশ্ৰয় কৰি, চিত্তেৰে তেওঁৰ ওচৰলৈ গ’ল।

Verse 10

सबाष्पकलया वाचा कलहंसस्वरो युवा ।विललाप सभामध्ये जगर्हे च पुरोहितम् ॥१०॥

অশ্ৰুসিক্ত ভাঙি যোৱা বাক্যৰে, কলহংসসদৃশ মধুৰ স্বৰযুক্ত যুব ভৰত ৰাজসভাৰ মাজত বিলাপ কৰিলে আৰু কুলপুৰোহিত বশিষ্ঠক তিৰস্কাৰ কৰিলে।

Verse 11

चरितब्रह्मचर्यस्य विद्यास्नातस्य धीमतः ।धर्मे प्रयतमानस्य को राज्यं मद्विधो हरेत् ॥११॥

যিজনে ব্ৰহ্মচৰ্য আচৰণ কৰিছে, বিদ্যাত স্নাত, ধীমান আৰু ধৰ্মত অচলভাৱে প্ৰযত্নশীল—সেই শ্ৰীৰামৰ পৰা মোৰ দৰে জনে কেনেকৈ ৰাজ্য কেঢ়ি ল’ব পাৰে?

Verse 12

कथं दशरथाज्जातो भवेद्राज्यापहारकः ।राज्यं चाहं च रामस्य धर्मं वक्तुमिहार्हसि ॥१२॥

দশৰথৰ পৰা জন্ম লোৱা জন কেনেকৈ ৰাজ্য অপহৰণকাৰী হ’ব পাৰে? ৰাজ্যো আৰু মইও শ্ৰীৰামৰেই; সেয়ে এই বিষয়ে তুমি ধৰ্মসত্য ক’বই উচিত।

Verse 13

ज्येष्ठ श्श्रेष्ठश्च धर्मात्मा दिलीपनहुषोपमः ।लब्धुमर्हति काकुत्स्थो राज्यं दशरथो यथा ॥१३॥

কাকুৎস্থ বংশৰ ৰাম—জ্যেষ্ঠ, শ্ৰেষ্ঠ আৰু ধৰ্মাত্মা, দিলীপ আৰু নহুষৰ সদৃশ—দশৰথে যেনেকৈ ৰাজ্য লাভ কৰিছিল, তেনেকৈ এই ৰাজ্য লাভ কৰিবলৈ অৰ্হ।

Verse 14

अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यं कुर्यां पापमहं यदि ।इक्ष्वाकूणामहं लोके भवेयं कुलपांसनः ॥१४॥

যদি মই এনে পাপ কৰোঁ—যি অনাৰ্যলোকৰ প্ৰিয় আৰু স্বৰ্গবিৰোধী—তেন্তে লোকদৃষ্টিত মই ইক্ষ্বাকু বংশৰ কুলকলংক হৈ পৰিম।

Verse 15

यद्धि मात्रा कृतं पापं नाहं तदपि रोचये ।इहस्थो वनदुर्गस्थं नमस्यामि कृताञ्जलिः ॥१५॥

মোৰ মাতৃয়ে কৰা পাপো মই অনুমোদন নকৰোঁ। মই ইয়াতেই থাকি, বনদুৰ্গম স্থানত বাস কৰা মোৰ ভ্ৰাতাক কৃতাঞ্জলি হৈ নমস্কাৰ কৰোঁ।

Verse 16

राममेवानुगच्छामि राजा स द्विपदां वरः ।त्रयाणामपि लोकानां राज्यमर्हति राघवः ॥१६॥

মই কেৱল ৰামকেই অনুসৰণ কৰিম; তেওঁ—মানৱৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ—ৰাজা। ৰাঘৱ তিনিও লোকৰ ৰাজ্য লাভ কৰিবলৈও অৰ্হ।

Verse 17

तद्वाक्यं धर्मसंयुक्तं श्रुत्वा सर्वे सभासदः ।हर्षान्मुमुचुरश्रूणि रामे निहितचेतसः ॥१७॥

ধৰ্মসংযুক্ত সেই বাক্য শুনি, সভাসদ সকলোৱে—ৰামত চিত্ত নিবদ্ধ কৰি—হৰ্ষত আনন্দাশ্ৰু বিসৰ্জন কৰিলে।

Verse 18

यदि त्वार्यं न शक्ष्यामि विनिवर्तयितुं वनात् ।वने तत्रैव वत्स्यामि यथाऽर्यो लक्ष्मणस्तथा ॥१८॥

যদি মই মোৰ আৰ্য ভাতৃক বনাৰ পৰা উভতাই আনিবলৈ সক্ষম নহওঁ, তেন্তে মইও সেই বনতেই তাতে বাস কৰিম—যেনেকৈ আৰ্য লক্ষ্মণ বাস কৰে।

Verse 19

सर्वोपायं तु वर्तिष्ये विनिवर्तयितुं बलात् ।समक्षमार्यमिश्राणां साधूनां गुणवर्तिनाम् ॥१९॥

এই আৰ্যক উভতাই আনিবলৈ মই সকলো উপায় অৱলম্বন কৰিম—প্ৰয়োজন হ’লে বলপ্ৰয়োগেও—এই আৰ্য-মিশ্ৰ বয়োজ্যেষ্ঠ, সাধু আৰু গুণৱানসকলৰ সন্মুখত।

Verse 20

विष्टिकर्मान्तिका स्सर्वे मार्गशोधकरक्षकाः ।प्रस्थापिता मया पूर्वं यत्रापि मम रोचते ॥२०॥

মোৰ যাত্ৰা যি পথেদি য’লৈ আগবঢ়াবলৈ মোৰ ৰুচি হয়, সেই ঠাইত পথ অনুসন্ধান কৰি সুৰক্ষা দিবলৈ মই আগতেই সকলো মাৰ্গশোধক আৰু ৰক্ষকক—বিষ্টিকৰ্মত নিযুক্ত আৰু ভাড়াত নিযুক্ত—আগলৈ পঠাই দিছোঁ।

Verse 21

एवमुक्त्वा तु धर्मात्मा भरतो भ्रातृवत्सलः ।समीपस्थमुवाचेदं सुमन्त्रं मन्त्रकोविदम् ॥२१॥

এনেদৰে কৈ, ধৰ্মাত্মা আৰু ভাতৃ-প্ৰেমী ভৰতই ওচৰত থিয় হৈ থকা, মন্ত্ৰত নিপুণ সুমন্ত্ৰক এইদৰে ক’লে।

Verse 22

तूर्णमुत्थाय गच्छ त्वं सुमन्त्र मम शासनात् ।यात्रामाज्ञापय क्षिप्रं बलं चैव समानय ॥२२॥

“সুমন্ত্ৰ, তৎক্ষণাৎ উঠি মোৰ আজ্ঞা অনুসাৰে যোৱা। শীঘ্ৰে যাত্ৰাৰ ঘোষণা দিয়া আৰু সেনাবলকো তৎকাল একত্ৰ কৰা।”},{

Verse 23

एवमुक्त स्सुमन्त्रस्तु भरतेन महात्मना ।हृष्टस्तदाऽदिशत्सर्वं यथासन्दिष्टमिष्टवत् ॥२३॥

মহাত্মা ভৰতৰ এই বাক্য শুনি সুমন্ত্ৰ হৰ্ষিত হ’ল; আৰু যিদৰে আদেশ দিয়া হৈছিল, সিদৰে—নিজৰেই প্ৰিয় কৰ্ম যেন—উৎসাহেৰে সকলো ব্যৱস্থা আৰম্ভ কৰি দিলে।

Verse 24

ताः प्रहृष्टाः प्रकृतयो बलाध्यक्षा बलस्य च ।श्रुत्वा यात्रां समाज्ञप्तां राघवस्य निवर्तने ॥२४॥

ৰাঘৱক উভতাই আনিবলৈ যাত্ৰাৰ আজ্ঞা শুনি নগৰবাসীসকল আৰু সেনাৰ অধিপতিসকলসহ সমগ্ৰ সেনাবল অতি হৰ্ষিত হ’ল।

Verse 25

ततो योधाङ्गना स्सर्वा भर्त्रून्सर्वान्गृहेगृहे ।यात्रागमनमाज्ञाय त्वरयन्ति स्म हर्षिताः ॥२५॥

তাৰ পাছত যোদ্ধাসকলৰ পত্নীসকলে যাত্ৰাৰ সংবাদ জানি আনন্দিত হৈ, ঘৰেঘৰে গৈ সকলো স্বামীক ত্বৰিত হ’বলৈ উৎসাহিত কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 26

ते हयैर्गोरथैश्शीघ्रैस्स्यन्दनैश्च महाजवैः ।सह योधैर्बलाध्यक्षा बलं सर्वमचोदयन् ॥२६॥

তেতিয়া সেনাধ্যক্ষসকলে যোদ্ধাসকলৰ সৈতে মিলি সমগ্ৰ সেনাবলক আগবঢ়াই দিলে—ঘোঁৰা, শীঘ্ৰ গোৰথ আৰু মহাবেগী ৰথসমূহসহ।

Verse 27

सज्जं तु तद्बलं दृष्ट्वा भरतो गुरुसन्निधौ ।रथं मे त्वरयस्वेति सुमन्त्रं पार्श्वतोऽब्रवीत् ॥२७॥

সাজু হৈ থকা সেই সেনাবাহিনী দেখি, গুৰুদেৱৰ সন্নিধিত ভৰতই কাষত থকা সুমন্ত্ৰক ক’লে: “মোৰ ৰথখন তৎক্ষণাৎ সাজি দে।”

Verse 28

भरतस्य तु तस्याज्ञां प्रतिगृह्य च हर्षितः ।रथं गृहीत्वा प्रययौ युक्तं परमवाजिभिः ॥२८॥

ভৰতৰ সেই আজ্ঞা হৰ্ষে গ্ৰহণ কৰি, সুমন্ত্ৰই উত্তম অশ্বেৰে যোজিত ৰথখন লৈ প্ৰস্থান কৰিলে।

Verse 29

स राघव स्सत्यधृतिः प्रतापवान् ब्रुवन् सुयुक्तं दृढसत्यविक्रमः ।गुरुं महारण्यगतं यशस्विनं प्रसादयिष्यन्भरतोऽब्रवीत्तदा ॥२९॥

তেতিয়া ৰঘুবংশীয়, সত্যত অটল আৰু প্ৰতাপশালী ভৰতই সুযুক্ত বাক্য ক’লে; মহাবনত গমন কৰা যশস্বী, পূজ্য জ্যেষ্ঠভ্ৰাতা শ্ৰীৰামক প্ৰসন্ন কৰিব বিচাৰি সি তেনে কৈলে।

Verse 30

तूर्णं समुत्थाय सुमन्त्र गच्छ बलस्य योगाय बलप्रधानान् ।आनेतुमिच्छामि हि तं वनस्थं प्रसाद्य रामं जगतो हिताय ॥३०॥

“সুমন্ত্ৰ, তৎক্ষণাৎ উঠা; সেনাৰ প্ৰধানসকলৰ ওচৰলৈ গৈ বাহিনী একত্ৰ কৰ। জগতৰ হিতাৰ্থে বনবাসী শ্ৰীৰামক প্ৰসন্ন কৰি মই তেওঁক উভতাই আনিব বিচাৰোঁ।”

Verse 31

ससूतपुत्रो भरतेन सम्यगाज्ञापितस्सम्परिपूर्णकामः ।शशास सर्वान्प्रकृतिप्रधानान्बलस्य मुख्यांश्च सुहृज्जनं च ॥३१॥

ভৰতৰ স্পষ্ট আজ্ঞাৰে সম্যক নিযুক্ত হৈ, কৰ্তব্য সম্পূৰ্ণ হোৱাত সন্তুষ্ট সূতপুত্ৰে ৰাজ্যৰ প্ৰধান প্ৰকৃতিপ্ৰধানসকলক, বলৰ মুখ্য সেনানায়কসকলক আৰু সুহৃদজনকো আজ্ঞা জনালে।

Verse 32

तत स्समुत्थाय कुले कुले ते राजन्यवैश्या वृषलाश्च विप्राः ।अयूयुजन्नुष्ट्रखरान्रथांश्च नागान्हयांश्चैव कुलप्रसूतान् ॥३२॥

তাৰ পিছত প্ৰতিটো কুলতে ক্ষত্ৰিয়-ৱৈশ্য, শূদ্ৰ আৰু বিপ্ৰসকল উঠি পৰিল; যাত্ৰাৰ বাহন সাজিলে—উষ্ট্ৰ আৰু খৰক ৰথত জোঁতালে, আৰু নাগ (হাতী) আৰু কুলপ্ৰসূত উত্তম হয় (ঘোঁৰা) অণিগল।