Adhyaya 21

Verse 1

लोमश उवाच । वर्द्धमाना तदा साध्वी रराज प्रतिवासरम् । अष्टवर्षा यदा जाता हिमालयगृहे सती

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—ആ സാധ്വി വളരുന്തോറും ദിനംപ്രതി കൂടുതൽ ദീപ്തിയായി. സതി എട്ട് വയസ്സായപ്പോൾ ഹിമാലയന്റെ ഗൃഹത്തിൽ വസിച്ചു.

Verse 2

महेशो हिमवद्द्रोण्यां तताप परमं तपः । सर्वैर्गणैः परिवृतो वीरभद्रादिभिस्तदा

അപ്പോൾ മഹേശൻ ഹിമാലയത്തിലെ ഒരു താഴ്വരയിൽ പരമ തപസ്സു ചെയ്തു. ആ സമയത്ത് വീരഭദ്രാദി എല്ലാ ഗണങ്ങളാലും ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 3

एतत्तपो जुषाणं तं महेशं हिमवान्ययौ । तत्पादपल्लवं द्रष्टुं पार्वत्या सह बुद्धिमान्

ആ തപസ്സിൽ ലീനനായ മഹേശനെ കണ്ട ജ്ഞാനിയായ ഹിമവാൻ പാർവതിയോടുകൂടെ, അവന്റെ പാദപദ്മത്തിന്റെ কোমല പല്ലവം ദർശിക്കുവാൻ സമീപിച്ചു.

Verse 4

यावत्समागतो द्रष्टं नंदिनासौ निवारितः । द्वारि स्थिते च तदा क्षणमेकं स्थिरोऽभवत्

അവൻ ശിവദർശനത്തിനായി വന്നപ്പോൾ നന്ദി അവനെ തടഞ്ഞു. വാതിലിൽ നിന്ന അവൻ അപ്പോൾ ഒരു ക്ഷണം നിശ്ചലനായി നിന്നു.

Verse 5

पुनर्विज्ञापयामास नंदिना हिमवान्गिरिः । विज्ञप्तो नंदिना शंभुरचलो द्रष्टुमागतः

വീണ്ടും ഗിരിരാജൻ ഹിമവാൻ നന്ദിയിലൂടെ അപേക്ഷ അറിയിച്ചു. നന്ദിയുടെ സന്ദേശം കേട്ട് തപസ്സിൽ അചലനായ ശംഭു ദർശനാർത്ഥം വന്നവനെ അംഗീകരിച്ചു.

Verse 6

तदाकर्ण्य वचस्तस्य नंदिनः परमेश्वरः । आनयस्व गिरिं चात्र नंदिनं वाक्यमब्रवीत्

നന്ദിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട പരമേശ്വരൻ പറഞ്ഞു—“ആ പർവ്വതത്തെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക.” എന്ന് നന്ദിയോട് കല്പിച്ചു.

Verse 7

तथेति मत्वा नंदी तं पर्वतं च हिमाचलम् । आनयामास स तथा शंकरं लोकशंकरम्

“തഥാസ്തു” എന്ന് കരുതി നന്ദി ആ ഹിമാചല പർവ്വതത്തെ അവിടെ കൊണ്ടുവന്നു; ഇങ്ങനെ ലോകക്ഷേമകാരിയായ ശങ്കരനുമായി സംഗമം ഉണ്ടാക്കി.

Verse 8

दृष्ट्वा तदानीं सकलेश्वरं प्रभुं तपो जुषाणं विनिमीलितेक्षणम्

അപ്പോൾ അവൻ സർവേശ്വരനായ പ്രഭുവിനെ കണ്ടു—തപസ്സിൽ ലീനനായി, കണ്ണുകൾ മൃദുവായി അടച്ചിരുന്നവനെ.

Verse 9

कपर्द्धिनं चंद्रकलाविभूषणं वेदांतवेद्यं परमात्मनि स्थितम् । ववंद शीर्ष्णा च तदा हिमाचलः परां मुदं प्रापदहीनसत्त्वः

അപ്പോൾ ഹിമാചലൻ ജടാധാരിയും ചന്ദ്രകലാഭൂഷിതനും വേദാന്തത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നവനും പരമാത്മയിൽ സ്ഥാപിതനുമായ പ്രഭുവിനെ ശിരസ്സു നമിച്ച് വന്ദിച്ചു; അചഞ്ചലഹൃദയത്തോടെ പരമാനന്ദം പ്രാപിച്ചു।

Verse 10

उवाच वाक्यं जगदेकमंगलं हिमालयो वाक्यविदां वरिष्ठः

അപ്പോൾ വാക്പ്രാവീണ്യത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഹിമാലയം ലോകത്തിന്റെ ഏകമംഗളമായ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ചു।

Verse 11

सभाग्योऽहं महादेव प्रसादात्तव शंकर । प्रत्यहं चागमिष्यामि दर्शनार्थं तव प्रभो

ഹേ മഹാദേവാ, ഹേ ശങ്കരാ! നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ ഭാഗ്യവാൻ. ഹേ പ്രഭോ, നിന്റെ ദർശനാർത്ഥം ഞാൻ പ്രതിദിനം വരും।

Verse 12

अनया सह देवेश अनुज्ञां दातुर्महसि । श्रुत्वा तु वचनं तस्य देवदेवो महेश्वरः

ഹേ ദേവേശാ! ഇവളോടൊപ്പം പോകുവാൻ അനുമതി നൽകുന്നത് നിനക്കു യുക്തമാണ്. അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദേവദേവനായ മഹേശ്വരൻ മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 13

आगंतव्यं त्वया नित्यं दर्शनार्थं ममाचल । कुमारीं च गृहे स्थाप्य नान्यथा मम दर्शनम्

ഹേ അചലാ! എന്റെ ദർശനാർത്ഥം നീ നിത്യവും വരേണ്ടതാണ്. കുമാരിയെ ഗൃഹത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച ശേഷം മാത്രമേ എന്റെ ദർശനം ലഭിക്കൂ; അല്ലാതെ ഇല്ല।

Verse 14

अचलः प्रत्युवाचेदं गिरिशं नतकंधरः । कस्मान्मयानया सार्द्धं नागंतव्यं तदुच्यताम् । अचलं च व्रीत शंभुः प्रहसन्वाक्यमब्रवीत्

അചലൻ തല കുനിച്ച് ഗിരീശനോടു പറഞ്ഞു— “ഞാൻ അവളോടൊപ്പം എന്തുകൊണ്ട് വരരുത്? ദയവായി പറയുക.” അപ്പോൾ ശംഭു പുഞ്ചിരിയോടെ അചലനോടു ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 15

इयं कुमारी सुश्रोणी तन्वी चारुप्रभाषिणी । नानेतव्या मत्समीपे वारयामि पुनः पुनः

ഈ കുമാരി—സുശ്രോണി, സുന്ദരിയായി സുഷ്മദേഹിനി, മധുരഭാഷിണി—എന്റെ സമീപത്തേക്ക് കൊണ്ടുവരരുത്; ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും വിലക്കുന്നു.

Verse 16

एतच्छ्रुत्वा वचनं तस्य शंभोर्निरामयं निःस्पृहनिष्ठुरं वा । तपस्विनोक्तं वचनं निशम्य उवाच गौरी च विहस्य शंभुम्

ശംഭുവിന്റെ ആ വാക്കുകൾ—നിർവികാരം, നിസ്സ്പൃഹം, അല്പം കഠിനവും—കേട്ട്, തപസ്വിയുടെ വചനമറിഞ്ഞ്, ഗൗരി ശംഭുവിനെ നോക്കി പുഞ്ചിരിച്ച് പറഞ്ഞു.

Verse 17

गौर्युवाच । तपःशक्त्यान्वितः शंभो करोषि विपुलं तपः । तव बुद्धिरियं जाता तपस्तप्तुं महात्मनः

ഗൗരി പറഞ്ഞു— “ഹേ ശംഭൂ, തപശ്ശക്തിയാൽ സമന്വിതനായി നീ മഹത്തായ തപസ്സു ചെയ്യുന്നു. ഹേ മഹാത്മാവേ, തപസ്സു അനുഷ്ഠിക്കാനുള്ള ഈ നിശ്ചയം നിനക്കുള്ളിൽ ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു.”

Verse 18

कस्त्वं का प्रकृतिः सूक्ष्मा भगवंस्तद्विमृश्यताम् । पार्वत्यास्तद्वचः श्रुत्वा महेशो वाक्यमब्रवीत्

“നീ ആരാണ്? ഈ സൂക്ഷ്മ പ്രകൃതി എന്താണ്? ഹേ ഭഗവൻ, ഇതിനെക്കുറിച്ച് വിചാരിക്കണം.” പാർവതിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മഹേശൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 19

तपसा परमेणैव प्रकृतिं नाशयाम्यहम् । प्रकृत्या रहितः सुभ्रु अहं तिष्ठमि तत्त्वतः । तस्माच्च प्रकृते सिद्धैर् कार्यः संग्रहः क्वचित्

ഞാൻ പരമതപസ്സിനാൽ മാത്രമേ പ്രകൃതിയെ ലയിപ്പിക്കൂ. ഹേ സുഭ്രൂ, പ്രകൃതിരഹിതനായി ഞാൻ തത്ത്വത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. അതിനാൽ സിദ്ധർ ചിലപ്പോൾ സ്വന്തം പ്രകൃതിയെ സംയമിച്ച് സംഗ്രഹിക്കണം.

Verse 20

पार्वत्युवाच । यदुक्तं परया वाचा वचननं शंकर त्वया । सा किं प्रकृति र्नैव स्यादतीतस्तां भवान्कथम्

പാർവതി പറഞ്ഞു—ഹേ ശങ്കരാ, നീ പരാവാണിയാൽ ഉച്ചരിച്ച ആ വചനം തന്നെയോ പ്രകൃതി? എങ്കിൽ നീ അതിനെ എങ്ങനെ അതീതനായി?

Verse 21

यच्छृणोपि यदश्रासि यच्च पश्यसि शंकर । वाग्वादेन च किं कार्यमस्माके चाधुना प्रभो

ഹേ ശങ്കരാ, നീ കേൾക്കുന്നതും, (മറ്റുള്ളവരെ) കേൾപ്പിക്കുന്നതും, നീ കാണുന്നതും—ഹേ പ്രഭോ, ഇപ്പോൾ ഞങ്ങൾക്ക് വാക്കുതർക്കം എന്തിന്?

Verse 22

तत्सर्वं प्रकृतेः कार्यं मिथ्यावादो निर्र्थकः । प्रकृतेः परतो भूत्वा किमर्थं तप्यते तपः

അത് എല്ലാം പ്രകൃതിയുടെ പ്രവർത്തിയത്രേ; മറിച്ചുപറയുന്നത് വ്യർത്ഥം. നീ സത്യത്തിൽ പ്രകൃതിക്ക് അതീതനാണെങ്കിൽ, ഈ തപസ്സ് എന്തിനാണ് ചെയ്യുന്നത്?

Verse 23

त्वया शंभोऽधुना ह्यस्मिन्गिरौ हिमवति प्रभो । प्रकृत्या मिलितोऽसि त्वं न जानासि हि शंकर

ഹേ ശംഭോ, ഹേ പ്രഭോ, ഈ ഹിമവത് പർവതത്തിൽ ഇപ്പോൾ നീ പ്രകൃതിയോടു ചേർന്നിരിക്കുന്നു; ഹേ ശങ്കരാ, നീ അതറിയാത്തതുപോലെ തോന്നുന്നു.

Verse 24

वाग्वादेन च किं कार्यमस्माकं चाधुना प्रभो । प्रकृतेः परतस्त्वं च यदि सत्यं वचस्तव । तर्हि त्वया न भेतव्यं मम शंकर संप्रति

പ്രഭോ! ഇപ്പോൾ ഞങ്ങൾക്ക് വെറും വാഗ്വാദം കൊണ്ടെന്ത് പ്രയോജനം? നിങ്ങൾ പ്രകൃതിക്കപ്പുറമാണെന്ന നിങ്ങളുടെ വചനം സത്യമെങ്കിൽ, ഹേ ശങ്കരാ, ഈ സമയത്ത് എന്നെ ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല.

Verse 25

प्रहस्य भगवान्देवो गिरिजां प्रत्युवाच ह

അപ്പോൾ ഭഗവാൻ ദേവനായ ശിവൻ പുഞ്ചിരിയോടെ ഗിരിജയോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 27

महादेव उवाच । प्रत्यहं कुरु मे सेवां गिरिजे साधुभाषिणि

മഹാദേവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ഗിരിജേ, സദ്ഭാഷിണീ! പ്രതിദിനം എനിക്ക് സേവ ചെയ്യുക.

Verse 28

तपस्तप्तुमनुज्ञा मे दातव्या पर्वताधिप । अनुज्ञया विना किंचित्तपः कर्तुं न पार्यते

ഹേ പർവതാധിപാ! തപസ്സു ചെയ്യാൻ എനിക്ക് അനുമതി നൽകണം; അനുമതിയില്ലാതെ അല്പം തപസ്സും സാധ്യമല്ല.

Verse 29

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य देवदेवस्य शूलिनः । प्रहस्य हिमवाञ्छंभुमिदं वचनमब्रवीत्

ദേവദേവനായ ശൂലധാരിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഹിമവാൻ പുഞ്ചിരിച്ചു; ശംഭുവിനോട് ഇങ്ങനെ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 30

त्वदीयं हि जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम् । किमहं तु महादेव तुच्छो भूत्वा ददामि ते

ഓ മഹാദേവാ! ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും ഉൾപ്പെടെ ഈ സർവ്വജഗത്തും നിന്റേതുതന്നെ. അപ്പോൾ തുച്ഛനായ ഞാൻ നിനക്കു എന്ത് അർപ്പിക്കുമെന്നു?

Verse 31

एवमुक्तो हिमवता शंकरो लोकशंकरः । प्रहस्य गिरिराजं तं याहीति प्राह सादरम्

ഹിമവാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ലോകമംഗളകാരിയായ ശങ്കരൻ പുഞ്ചിരിച്ച്, ആ ഗിരിരാജനോടു ആദരത്തോടെ—“പോവുക” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 32

शंकरेणाब्यनुज्ञातः स्वगृहं हिमवान्ययौ । सार्द्धं गिरिजया सोऽपि प्रत्यहं दर्शने स्थितः

ശങ്കരന്റെ അനുമതി ലഭിച്ച ഹിമവാൻ തന്റെ വസതിയിലേക്കു മടങ്ങി. ഗിരിജയോടൊപ്പം അവനും പ്രതിദിനം ദർശനത്തിനായി സന്നിഹിതനായി നിന്നു.

Verse 33

एवं कतिपयः कालो गतश्चोपासनात्तयोः

ഇങ്ങനെ ആ ഇരുവരുടെയും ഉപാസനയിൽ കുറെ കാലം കടന്നുപോയി.

Verse 34

सुतापित्रोश्च तत्रैव शंकरो दुरतिक्रमः । पार्वतीं प्रति तत्रैव चिंतामापेदिरे सुराः

അവിടെയേ സുതാപിതാക്കളുടെ സമീപം ദുർഅതിക്രമനായ ശങ്കരൻ നിലകൊണ്ടു; പാർവതിയെക്കുറിച്ച് ദേവന്മാർ അവിടെയേ ആശങ്കയിൽ ആകുലരായി.

Verse 35

ते चिंत्यमानाश्च सुरास्तदानीं कथं महेशो गिरिजां समेष्यति । किं कार्यमद्यैव वयं च कुर्मो बृहस्पते तत्कथयस्व मा चिरम्

അപ്പോൾ ദേവന്മാർ ആലോചിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു— “മഹേശൻ ഗിരിജയോടു എങ്ങനെ ഐക്യമാകും? ഇന്നുതന്നെ ഞങ്ങൾ എന്തു ചെയ്യണം? ഹേ ബൃഹസ്പതേ, വൈകാതെ വേഗം പറയുക।”

Verse 36

बृहस्पतिरुवाचेदं महेंद्रं प्रति सद्वचः । एवमेतत्त्वया कार्यं महेंद्र श्रूयतां तदा

ബൃഹസ്പതി മഹേന്ദ്രനോടു നന്മയുള്ള വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു— “ഹേ മഹേന്ദ്രാ, നീ ഇതുതന്നെ ചെയ്യണം; ഇപ്പോൾ കേൾക്കുക।”

Verse 37

एतत्कार्यं मदनेनैव राजन्नान्यः समर्थो भविता त्रिलोके । विप्लावितं तापसानां तपो हि तस्मात्त्वरात्प्रार्थनीयो हि मारः

“ഹേ രാജാവേ, ഈ കാര്യം മദനനാൽ മാത്രമേ സാധ്യമാകൂ; ത്രിലോകത്തിൽ മറ്റാരും സമർത്ഥരല്ല. അദ്ദേഹം തപസ്വികളുടെ തപസ്സും കുലുക്കുന്നവൻ ആകയാൽ, മാരൻ (കാമദേവൻ)നെ ഉടൻ പ്രാർത്ഥിച്ച് വിളിക്കണം।”

Verse 38

गुरोर्वचनमाकर्ण्य आह्वयन्मदनं हरिः । आह्वानादाजगामाथ मदनः कार्यसाधकः

ഗുരുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഹരി മദനനെ വിളിച്ചു; ആ ആഹ്വാനത്താൽ കാര്യസാധകനായ മദനൻ അവിടെ എത്തി।

Verse 39

रत्या समेतः सह माधवेन स पुष्पधन्वा पुरतः सभायाम् । महेंद्रमागम्य उवाच वाक्यं सगर्वितं लोकमनोहरं च

രതിയോടുകൂടി, മാധവനോടൊപ്പം ആ പുഷ്പധന്വൻ (കാമദേവൻ) സഭയുടെ മുൻപിൽ വന്നു; മഹേന്ദ്രനെ സമീപിച്ച് ഗർവഭരിതവും ലോകമനോഹരവും ആയ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 40

अहमाकारितः कस्माद्ब्रूहि मेऽद्य शचीपते । किं कार्यं करवाण्यद्य कथ्यतां मा विलंबितम्

ഹേ ശചീപതേ! ഇന്ന് എന്നെ എന്തിന് വിളിപ്പിച്ചു? പറയുക. ഇന്ന് ഞാൻ ഏതു കാര്യം ചെയ്യണം? വൈകാതെ അറിയിക്കൂ.

Verse 41

मम स्मरणमात्रेण विभ्रष्टा हि तपस्विनः । त्वमेव जानासि हरे मम वीर्यपराक्रमौ

എന്നെ ഓർക്കുന്നതുമാത്രത്തിൽ തപസ്വികൾ തപസ്സിൽ നിന്ന് വഴുതിപ്പോകുന്നു; ഹേ ഹരേ, എന്റെ ശക്തിയും പരാക്രമവും നീയേ അറിയുന്നു.

Verse 42

मम वीर्यं च जानाति शक्तेः पुत्रः पराशरः । एवं चानये च बहवो भृग्वाद्य ऋषयो ह्यमी

എന്റെ വീര്യം ശക്തിയുടെ പുത്രനായ പരാശരൻ അറിയുന്നു; അതുപോലെ ഭൃഗു മുതലായ അനേകം ഋഷിമാരും അതിനെ നന്നായി അറിയുന്നു.

Verse 43

गुरुरप्यभिजानाति भार्योतथ्यस्य चैव हि । तस्यां जातो भरद्वाजो गुरुणा संकरो हि सः

ഗുരുവും അവൾ ഉതഥ്യന്റെ ഭാര്യയാണെന്ന് അറിയുന്നു; എന്നിരുന്നാലും അവളിൽ ഭരദ്വാജൻ ജനിച്ചു—ഗുരുവാൽ ജനിച്ചതിനാൽ അവൻ സംകരനെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 44

भरद्वाजो महाभाग इत्युवाच गुरुस्तदा । जानाति मम वीर्यं च शौर्यं चैव प्रजापतिः

അപ്പോൾ ഗുരു പറഞ്ഞു—“ഭരദ്വാജൻ മഹാഭാഗൻ.” പ്രജാപതിയും എന്റെ വീര്യവും ശൗര്യവും നന്നായി അറിയുന്നു.

Verse 45

क्रोधो हि मम बंधुश्च महाबलपरक्रमः । उभाभ्यां द्रावितं विश्वं जंगमाजंगमं महत् । ब्रह्मादिस्तंबपर्यंतं प्लावितं सचराचरम्

ക്രോധം തന്നെയാണ് എന്റെ ബന്ധു, മഹാബലപരാക്രമശാലി. ഞങ്ങൾ ഇരുവരാൽ ഈ മഹാവിശ്വം—ചരവും അചരവും—കലുഷിതമായി; ബ്രഹ്മാദി മുതൽ തൃണമാത്രം വരെ സമസ്ത സചരാചര ലോകം പ്ലാവിതമായി.

Verse 46

देवा ऊचुः । मदनद्वं समर्थोसि अस्माञ्जेतुं सदैव हि । महेशं प्रति गच्छाशु सुरकार्यार्थसिद्धये । पार्वत्या सहितं शंभुं कुरुष्वाद्य महामते

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ മദനാ! ഞങ്ങളെയുമെപ്പോഴും ജയിക്കാൻ നീ സമർത്ഥനാണ്. ദേവകാര്യസിദ്ധിക്കായി വേഗം മഹേശനോടു പോകുക. ഹേ മഹാമതേ! ഇന്ന് പാർവതിയോടുകൂടിയ ശംഭുവിനെ വശീകരിക്കൂ.

Verse 47

एवमभ्यर्थितो देवैर्मदनो विश्वमोहनः । जगाम त्वरितो भूत्वा अप्सरोभिः समन्वितः

ദേവന്മാർ ഇങ്ങനെ അഭ്യർത്ഥിച്ചതോടെ, വിശ്വമോഹനനായ മദനൻ അപ്സരസ്സുകളോടുകൂടെ വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 48

ततो जगामाशु महाधनुर्द्धरो विस्फार्य चापं कुसुमान्वितं महत् । तथैव बाणांश्च मनोरमांश्च प्रगृह्य वीरो भुवनैकजेता । तस्मिन्हिमाद्रौ परिदृश्यमानोऽवनौ स्मरो योधयतां वरिष्ठः

അപ്പോൾ മഹാധനുർധരൻ വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു; പുഷ്പാലങ്കൃതമായ ആ മഹാധനുസ്സിനെ കെട്ടിപ്പിടിച്ച് വലിച്ചു, മനോഹരമായ ബാണങ്ങളും കൈക്കൊണ്ടു. ഭുവനങ്ങളുടെ ഏകജേതാവായ ആ വീരൻ ഹിമാദ്രിയിൽ ദൃശ്യനായി—യോദ്ധാക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ സ്മരൻ.

Verse 49

तत्रागता तदा रंभा उर्वशी पुंजिकस्थली । सुम्लोचा मिश्रकेशी च सुभगा च तिलोत्तमा

അവിടെ അപ്പോൾ രംഭ, ഊർവശി, പുഞ്ചികസ്ഥലി, സുമ്ലോചാ, മിശ്രകേശി, സുഭഗ, തിലോത്തമാ എന്നിവർ എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 50

अन्याश्च विविधाः जाताः साहाय्ये मदनस्य च । अप्सरसो गणैर्दृष्टा मदनेन सहैव ताः

മദനന്റെ സഹായത്തിനായി നാനാവിധമായ മറ്റു അപ്സരസ്സുകളും എത്തി. ആ അപ്സരസ്സുകളെ മദനനോടൊപ്പം ഗണങ്ങൾ കണ്ടു.

Verse 51

सर्वे गणाश्च सहसा मदनेन विमोहिताः । भृंगिणा च तदा रंभा चण्डेन सह चोर्वशी

എല്ലാ ഗണങ്ങളും പെട്ടെന്നു മദനനാൽ മോഹിതരായി. അപ്പോൾ ഭൃംഗിയോടൊപ്പം രംഭയും, ചണ്ഡനോടൊപ്പം ഊർവശിയും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 52

मेनका वीरभद्रेण चण्डेन पुंजिकस्थली । तिलोत्तमादयस्तत्र संवृताश्च गणैस्तदा

മേനകാ വീരഭദ്രനോടൊപ്പം, പുഞ്ചികസ്ഥലി ചണ്ഡനോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു. അവിടെ തിലോത്തമാദികൾ അപ്പോൾ ഗണങ്ങൾ ചുറ്റിപ്പറ്റി നിന്നു.

Verse 53

अमत्तभूतैर्बहुभिस्त्रपां त्यक्त्वा मनीषिभिः । अकाले कोकिला भिश्च व्याप्तामासीन्महीतलम्

അനവധി ജീവികൾ മത്തന്മാരെന്നപോലെ ലജ്ജ ഉപേക്ഷിച്ച്—മനീഷികളും വരെ—ഭൂമിയാകെ വ്യാപിച്ചു. കാലമല്ലാത്തപ്പോഴും കുയിലുകളുടെ കൂജനവും എല്ലാടവും നിറഞ്ഞു.

Verse 54

अशोकाश्चंपकाश्चूता यूथ्यश्चैव कदंबकाः । नीषाः प्रियालाः पनसा राजवृक्षाश्चरायणाः

അശോകം, ചമ്പകം, മാവ്, യൂഥികാ വള്ളികൾ, കടമ്പ; നീഷ, പ്രിയാല, പലാവ്, രാജവൃക്ഷം—മറ്റു വനസസ്യങ്ങളോടൊപ്പം—സമൃദ്ധിയായി തെളിഞ്ഞുനിന്നു.

Verse 55

द्राक्षावल्लयः प्रदृश्यंते बहुला नागकेशराः । तथा कदल्यः केतक्यो भ्रमरैरुपशोभिताः

എങ്ങും ദ്രാക്ഷാവള്ളികൾ ദൃശ്യമായിരുന്നു; നാഗകേശരവൃക്ഷങ്ങൾ ധാരാളം ഉണ്ടായിരുന്നു. കദളിയും കേതകീപുഷ്പങ്ങളും ഭ്രമരസംഘങ്ങളാൽ കൂടുതൽ ശോഭിച്ചു.

Verse 56

मत्ता मदनसंगेन हंसीभिः कलहंसकाः । करेणुभिर्गजाह्यासञ्छिखंडीभिः शिखंडिनः

മദനസ്പർശത്തിൽ മത്തായ കലഹംസങ്ങൾ ഹംസിനികളോടു ചേർന്നു പിടിച്ചു. ഗജങ്ങൾ കരേണുക്കളോടു ചേർന്നു നിൽക്കുകയും, മയൂരങ്ങൾ മയൂരിണികളോടു ആസക്തരാകുകയും ചെയ്തു.

Verse 57

निष्कामा ह्यतुरा ह्यासञ्छिवसंपर्कजैर्गुणैः । अकस्माच्च तथाभूतं कथं जातं विमृश्य च

അവർ നിഷ്കാമരും വ്യഥാരഹിതരുമായിരുന്നു; ശിവസമ്പർക്കജന്യ ഗുണങ്ങളാൽ സമന്വിതരും. ആലോചിച്ച്—‘ഇത്തരം മാറ്റം അപ്രതീക്ഷിതമായി എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു?’ എന്നു വിചാരിച്ചു.

Verse 58

शैलादो हि महातेजा नंदी ह्यमितविक्रमः । रक्षसं विबुधानां वा कृत्यमस्तीत्यचिंतयत्

അപ്പോൾ ശൈലാദപുത്രൻ നന്ദി—മഹാതേജസ്സും അമിതവിക്രമവും ഉള്ളവൻ—‘ഇത് രാക്ഷസന്മാരുടെയോ ദേവന്മാരുടെയോ ഏതോ കാര്യമാകണം’ എന്നു ചിന്തിച്ചു.

Verse 59

एतस्मिन्नंतरे तत्र मदनो हि धनुर्द्धरः । पंचबाणान्समारोप्य स्वकीये धनुषि द्विजाः । तरोश्छायां समाश्रित्य देवदारुगतां तदा

അതിനിടയിൽ അവിടെ ധനുർധരനായ മദനൻ—ഹേ ദ്വിജന്മാരേ—സ്വധനുസ്സിൽ പഞ്ചബാണങ്ങൾ ഘടിപ്പിച്ച് ദേവദാരുവൃക്ഷത്തിന്റെ നിഴലിൽ ആശ്രയം നേടി.

Verse 60

निरीक्ष्य शंभुं परमासने स्तितं तपो जुषाणं परमेष्ठिनां पतिम् । गंगाधरं नीलतमालकंठं कपर्दिनं चन्द्रकलासमेतम्

പരമാസനത്തിൽ ഇരുന്ന് തപസ്സിൽ ലീനനായ പരമേഷ്ഠികളുടെ നാഥൻ ശംഭുവിനെ കണ്ടു—ഗംഗാധരൻ, നീലതമാലസമ കണ്ഠൻ, ജടാധാരി, ചന്ദ്രകലാഭൂഷിതൻ.

Verse 61

भुजंगभोगांकितसर्वगात्रं पंचाननं सिंहविशालविक्रमम् । कर्पूरगौरे परयान्वितं च स वेद्धुकामो मदनस्तपस्विनम्

സർവ്വഗാത്രവും ഭുജംഗഭോഗചിഹ്നങ്ങളാൽ അങ്കിതൻ, പഞ്ചാനനൻ, സിംഹസമ വിശാല വിക്രമൻ, കർപ്പൂരഗൗരൻ, പരാശക്തിയോടുകൂടിയവൻ—ആ തപസ്വി പ്രഭുവിനെ ഭേദിക്കുവാൻ മദനൻ ഉത്സുകനായി.

Verse 62

दुरासदं दीप्तिमतां वरिष्ठं महेशमुग्रं सह माधवेन । यावच्छिवं वेद्धुकामः शरेण तावद्याता गिरिजा विश्वमाता । सखीजनैः संवृता पूजनार्थं सदाशिवं मंगलं मंगलानाम्

ദീപ്തിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, ദുർആസദൻ, ഉഗ്രനായ മഹേശൻ മാധവനോടുകൂടെ നിലകൊണ്ടു. മദനൻ ശരംകൊണ്ട് ശിവനെ ഭേദിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച അതേ നിമിഷം, സഖീജനങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട വിശ്വമാത ഗിരിജ പൂജാർത്ഥമായി മംഗളാനാം മംഗളനായ സദാശിവന്റെ അടുക്കൽ എത്തി.

Verse 63

कनककुसुममालां संदधे नीलकंठे सितकिरणमनोज्ञादुर्ल्लभा सा तदानीम् । स्मितविकसितनेत्रा चारुवक्त्रं शिवस्य सकलजननित्री वीक्षमाणा बभूव

അപ്പോൾ സകലജനനിത്രീ നീലകണ്ഠനു കനകകുസുമമാല അർപ്പിച്ചു—ചന്ദ്രകിരണസമ മനോഹരവും ദുർലഭവും. മൃദുസ്മിതത്തിൽ വികസിച്ച കണ്ണുകളോടെ അവൾ ശിവന്റെ ചാരുമുഖം നോക്കി നിന്നു.

Verse 64

तावद्विद्धः शरेणैव मोहनाख्येन चत्वरात् । विध्यमानस्तदा शंभुः शनैरुन्मील्य लोचने । ददर्श गिरिजां देवोब्धिर्यथा शशिनः कलाम्

അപ്പോൾ ചത്വരത്തിൽ നിന്ന് ‘മോഹന’ എന്ന ശരംകൊണ്ട് വിദ്ധനായ ശംഭു പതുക്കെ കണ്ണുകൾ തുറന്ന് ഗിരിജയെ ദർശിച്ചു—ദേവസമുദ്രം ചന്ദ്രകല കാണുന്നതുപോലെ.

Verse 65

चारुप्रसन्नवदनां बिंबोष्ठीं सस्मितेक्षणाम् । सुद्विजामग्निजां तन्वीं विशालवदनोत्सवाम्

അവൻ അവളെ കണ്ടു—മനോഹരവും പ്രസന്നവുമായ മുഖം, ബിംബഫലത്തെപ്പോലെ ചുവന്ന അധരങ്ങൾ, പുഞ്ചിരി നിറഞ്ഞ കണ്ണുകൾ; സുന്ദരമായ സ്ലിം ദേഹം, ദീപ്തിയും ശുഭലക്ഷണങ്ങളും ഉള്ളവൾ, വിശാല മുഖമണ്ഡലം ദർശനോത്സവംപോലെ।

Verse 66

गौरीं प्रसन्नमुद्रां च विश्वमोहनमोहनाम् । यया त्रिलोकरचना कृता ब्रह्मादिभिः सह

അവൻ ഗൗരിയെ കണ്ടു—പ്രസന്നമുദ്രയോടെ നിലകൊള്ളുന്നവളെ, ലോകമോഹകനെയുമേ മോഹിപ്പിക്കുന്ന മോഹിനിയെ; അവളുടെ ശക്തിയാൽ ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാരോടൊപ്പം ത്രിലോകത്തിന്റെ ക്രമീകരണ-സൃഷ്ടി സാധ്യമാകുന്നു।

Verse 67

उत्पत्तिपालनविनाशकरी च या वै कृत्वाग्रतः सत्त्वरजस्तमांसि । सा चेतनेन ददृशे पुरतो हरेण संमोहनी सकलमंगलमंगलैका

സൃഷ്ടി, സ്ഥിതി, ലയം എന്നിവ നടത്തുന്നതും, സത്ത്വ-രജസ്-തമസ് ഗുണങ്ങളെ തന്റെ മുമ്പിൽ സ്ഥാപിച്ചതുമായ അവൾ—ആ സംമോഹിനി, എല്ലാ മംഗളങ്ങളിലും ഏക പരമമംഗളയായവൾ—ചേതനനായ ഹരൻ മുഖാമുഖം ദർശിച്ചു।

Verse 68

तां निरीक्ष्य भवो देवो गिरिजां लोकपावनीम् । मुमोह दर्शनात्तस्या मदनेनातुरीकृतः । विस्मयोत्फुल्लनयनो बभूव सहसा शिवः

ലോകപാവിനിയായ ഗിരിജയെ കണ്ടപ്പോൾ ദേവഭവൻ, അവളുടെ ദർശനമാത്രത്തിൽ തന്നെ മദനബാധയാൽ വ്യാകുലനായി മോഹിതനായി; സഹസാ ശിവന്റെ കണ്ണുകൾ വിസ്മയത്തോടെ വിരിഞ്ഞു।

Verse 69

एवं विलोकमानोऽसौ देवदेवो जगत्पतिः । मनसा दूयमानेन इदमाह सदाशिवः

ഇങ്ങനെ നോക്കി നിന്ന ദേവദേവനും ജഗത്പതിയുമായ സദാശിവൻ, മനസ്സിൽ ദഹിച്ചുകൊണ്ട്, ഈ വചനങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചു।

Verse 70

अनया मोहितः कस्मात्तपःस्थोऽहं निरामयः । कुतः कस्माच्च केनेदं कृतमस्ति ममाप्रियम्

ഞാൻ തപസ്സിൽ നിലകൊണ്ട് നിരാമയനായിരിക്കെ പോലും അവളാൽ എങ്ങനെ മോഹിതനായി? എവിടെ നിന്ന്, ഏതു കാരണത്താൽ, ആരാൽ ആണ് എനിക്കു ഈ അപ്രിയ കാര്യം സംഭവിച്ചത്?

Verse 71

ततो व्यलोकयच्छंभुर्द्दिक्षु सर्वासु सादरम् । तावद्दृष्टो दक्षिणस्यां दिशि ह्यात्तशरासनः

അപ്പോൾ ശംഭു സാദരമായി എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും നോക്കി. അതേസമയം തെക്കുദിക്കിൽ കൈയിൽ വില്ലും അമ്പുകളും പിടിച്ച ഒരാളെ അദ്ദേഹം കണ്ടു.

Verse 72

चक्रीकृतधनुः सज्जं चक्रे बेद्धुं सदाशिवम् । यावत्पुनः संधयति मदनो मदनांतकम् । तावद्दृष्टो महेशेन सरोषेण तदा द्विजाः

വില്ലിനെ വൃത്താകാരമായി വലിച്ച് സജ്ജമാക്കി മദനൻ സദാശിവനെ ഭേദിക്കാൻ ഉത്സുകനായി. എന്നാൽ അവൻ വീണ്ടും മദനാന്തകനെ ലക്ഷ്യമിടുന്ന വേളയിൽ, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ക്രോധത്തോടെ മഹേശൻ അവനെ കണ്ടു.

Verse 73

निरीक्षितस्तृतीयेन चक्षुषा परमेण हि । मदनस्तत्क्षणादेव ज्वालामालावृतोऽभवत् । हाहाकारो महानासीद्देवानां तत्र पश्यताम्

പരമമായ മൂന്നാം കണ്ണാൽ നോക്കപ്പെട്ടതുമാത്രം മദനൻ ആ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ജ്വാലാമാലയിൽ പൊതിഞ്ഞു. അവിടെ നോക്കി നിന്ന ദേവന്മാരിൽ മഹാ ഹാഹാകാരം ഉയർന്നു.

Verse 74

देवा ऊचुः । देवदेव महादेव देवानां वरदो भव । गिरिजायाः सहायार्थं प्रेषितो मदनोऽधुना

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു— ഹേ ദേവദേവാ, ഹേ മഹാദേവാ, ദേവന്മാർക്ക് വരദാതാവാകണമേ. ഗിരിജയുടെ സഹായാർത്ഥം ഇപ്പോൾ മദനനെ അയച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 75

वृथा त्वयाथ दग्धोऽसौ मदनो हि महाप्रभः

ഹേ മഹാപ്രഭോ! മഹാതേജസ്സുള്ള മദനൻ നിങ്ങളുടെ കൈയ്യാൽ വ്യർഥമായി ദഗ്ധനായി.

Verse 76

त्वया हि कार्यं जगदेकबंधो कार्यं सुराणां परमेण वर्चसा । अस्यां समुत्पत्स्यति देव शंभो तेनैव सर्वं भवतीह कार्यम्

ഹേ ജഗദേകബന്ധോ! ദേവന്മാരുടെ കാര്യം നിങ്ങളുടെ പരമ തേജസ്സാൽ തന്നെയാകുന്നു സിദ്ധിക്കുക. ഹേ ദേവ ശംഭോ! അവളിൽ നിന്നു നിയതൻ ഉദ്ഭവിക്കും; അവനാൽ ഇവിടെ ചെയ്യേണ്ടതെല്ലാം പൂർത്തിയാകും.

Verse 77

तारकेण महादेव देवाः संपीडिता भृशम् । तदर्थं जीवितं चास्य दत्त्वा च गिरिजां प्रभो

ഹേ മഹാദേവാ! താരകനാൽ ദേവന്മാർ അത്യന്തം പീഡിതരാണ്. അതിനായിട്ടുതന്നെ, ഹേ പ്രഭോ, അവന് ജീവദാനം നൽകി ഗിരിജയെയും സമർപ്പിച്ചു.

Verse 78

वरयस्व महाभाग देवाकार्ये भव क्षमः । गजासुरात्तवया त्राता वयं सर्वे दिवौकसः

ഹേ മഹാഭാഗവാനേ! അനുഗ്രഹിച്ച് വരം നല്കുക; ദേവകാര്യത്തിൽ ക്ഷമനാകുക. ഗജാസുരനിൽ നിന്ന് ഞങ്ങളെയെല്ലാം ദിവൗകസരെ നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് രക്ഷിച്ചത്.

Verse 79

कालकूटाच्च नूनं हि रक्षिताः स्मो न चान्यथा । भस्मासुराच्च सर्वेश त्वया त्राता न संशयः

കാലകൂട വിഷത്തിൽ നിന്ന് നിശ്ചയമായും നിങ്ങളുടെ കൈയ്യാൽ തന്നെയാണ് ഞങ്ങൾ രക്ഷിക്കപ്പെട്ടത്; മറ്റെങ്ങനെല്ല. ഭസ്മാസുരനിൽ നിന്നുമും, ഹേ സർവേശ്വരാ, നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് ഞങ്ങളെ രക്ഷിച്ചത്—സംശയമില്ല.

Verse 80

मदनोयं समायातः सुराणां कार्यसिद्धये । तस्मात्त्वया रक्षणीय उपकारः परो हि नः

ഈ മദനൻ ദേവന്മാരുടെ കാര്യസിദ്ധിക്കായി വന്നിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ നീ അവനെ സംരക്ഷിക്കണം; അവന്റെ ഉപകാരം ഞങ്ങൾക്ക് പരമമൂല്യമുള്ളതാണ്.

Verse 81

विना तेन जगत्सर्वं नाशमेष्यति शंकर । निष्कामस्त्वं कथं शंभो स्वबुद्ध्या च विमृस्यताम्

ഹേ ശങ്കരാ, അവനില്ലാതെ സർവ്വജഗത്തും നാശത്തിലേക്ക് പോകും. ഹേ ശംഭോ, നീ നിഷ്കാമനായാലും സ്വബുദ്ധിയാൽ ഇതിനെ ആലോചിക്കണം.

Verse 82

तदोवाच रुषाविष्टो देवान्प्रति महेश्वरः । विना कामेन भो देवा भवितव्यं न चान्यथा

അപ്പോൾ ക്രോധാവിഷ്ടനായ മഹേശ്വരൻ ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ ദേവന്മാരേ, കാമനില്ലാതെ ഇത് സംഭവിക്കില്ല; മറ്റൊരു വഴിയില്ല.”

Verse 83

यदाःकामं पुरस्कृत्य सर्वे देवाः सवासवाः । पदभ्रष्टाश्च दुःखेन व्याप्ता दैन्यं समाश्रिताः

ഇന്ദ്രനോടുകൂടി എല്ലാ ദേവന്മാരും കാമനെ മുൻപിൽ നിർത്തിയപ്പോൾ, അവർ തങ്ങളുടെ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് വീണുപോയി; ദുഃഖം നിറഞ്ഞ് ദൈന്യത്തിൽ അഭയം തേടി.

Verse 84

कामो हि नरकायैव सर्वेषां प्राणिनां ध्रुवम् । दुःखरूपी ह्यनंगोऽयं जानीध्वं मम भाषितम्

കാമം തീർച്ചയായും എല്ലാ ജീവികളെയും നരകത്തിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്. ശരീരമില്ലാത്ത ഈ അനംഗൻ ദുഃഖസ്വരൂപൻ— എന്റെ വചനം അറിഞ്ഞുകൊള്ളുക.

Verse 85

तारकोऽपि दुराचारो निष्कामोऽद्य भविष्यति । विनाकामेन च कथं पापमाचरते नरः

ദുരാചാരിയായ താരകനും ഇന്നുതന്നെ നിഷ്കാമനാകും; ആഗ്രഹമില്ലാതെ മനുഷ്യൻ പാപം എങ്ങനെ ചെയ്യുമെന്നു?

Verse 86

तस्मात्कामो मया दग्धः सर्वेषां शांतिहेतवे । युष्माभिश्च सुरैः सर्वैरसुरैश्च महर्षिभिः

അതുകൊണ്ട് എല്ലാവർക്കും ശാന്തി വരുവാൻ ഞാൻ കാമനെ ദഹിപ്പിച്ചു—നിങ്ങൾ ദേവന്മാരും, അസുരന്മാരും, മഹർഷിമാരും കൂടെ.

Verse 87

अन्यैः प्राणिभिरेवात्र तपसे धीयतां मनः । कामक्रोधविहीनं च जगत्सर्वं मया कृतम्

ഇവിടെ മറ്റു ജീവികൾ തപസ്സിൽ മനസ്സു നിവേശിപ്പിക്കട്ടെ; കാരണം ഞാൻ സർവ്വജഗത്തെയും കാമക്രോധരഹിതമാക്കി സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 88

तस्मादेनं पापिनं दुःखमूलं न जीवयिष्यामि सुराः प्रतीक्ष्यताम् । निरन्तरं चात्मसुखप्रबोधमानंदलक्षणमागाधमनन्यरूपम्

അതുകൊണ്ട് ദുഃഖത്തിന്റെ മൂലമായ ഈ പാപിയെ ഞാൻ ജീവിക്കാൻ അനുവദിക്കുകയില്ല; ഹേ ദേവന്മാരേ, കാത്തിരിക്കുവിൻ. അതിന്റെ സ്ഥാനത്ത് ആത്മസുഖത്തിന്റെ അഖണ്ഡ പ്രബോധം ഉണ്ടാകട്ടെ—ശുദ്ധാനന്ദലക്ഷണം, അഗാധം, അനന്യസ്വരൂപം.

Verse 89

एवमुक्तास्तदा तेन शंभुना परमेष्ठिना । ऊचुर्महर्षयः सर्वे शकर लोकशंकरम्

പരമേശ്വരനായ ശംഭു ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തപ്പോൾ, ലോകഹിതകാരിയായ ശകരനോടു അപ്പോൾ എല്ലാ മഹർഷിമാരും പറഞ്ഞു.

Verse 90

यदुक्तं भवता शंभो परं श्रेयस्करं हि नः । किं तु वक्ष्याम देवेश श्रूयतां चावधार्यताम्

ഹേ ശംഭോ! നിങ്ങൾ അരുളിച്ചെയ്തത് ഞങ്ങൾക്ക് പരമ ശ്രേയസ്കരമാണ്. എന്നാൽ ഹേ ദേവേശ്വരാ! ഒരു കാര്യം പറയേണ്ടതുണ്ട്—ദയവായി കേട്ട് സൂക്ഷ്മമായി ആലോചിക്കണം.

Verse 91

यथा सृष्टमिदं विश्वं कामक्रोधसमन्वितम् । तत्सर्वं कामरूपं हि स कामो न तु हन्यते

ഈ വിശ്വം കാമവും ക്രോധവും ചേർന്ന് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ, ഇതെല്ലാം കാമസ്വരൂപം തന്നെയാണ്; അതിനാൽ ആ കാമനെ യഥാർത്ഥത്തിൽ വധിക്കാനാവില്ല.

Verse 92

धर्मार्थकामामोक्षाश्च चत्वारो ह्येकरूपताम् । नीतायेन महादेव स कामोऽयं न हन्यते

ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം—ഈ നാലിനെയും നിങ്ങൾ, ഹേ മഹാദേവാ, ഏകതയിൽ ഒരേ രൂപത്തിലാക്കി; അതിനാൽ ഈ കാമനെ വധിക്കാനാവില്ല.

Verse 93

कथं त्वया हि संदग्धः कामो हि दुरतिक्रमः । येन संघटितं विश्वमाब्रह्मस्थावरात्मकम्

അതിക്രമിക്കാൻ അത്യന്തം ദുഷ്കരനായ കാമനെ നിങ്ങൾ എങ്ങനെ ദഹിപ്പിച്ചു? അവനാൽ തന്നെയാണ് ബ്രഹ്മ മുതൽ സ്ഥാവരങ്ങളോളം ഈ സമസ്ത വിശ്വം സംഘടിതമായിരിക്കുന്നത്.

Verse 94

कामेन हीयते विश्वं कामेन पाल्यते । कामेनोत्पद्यते विश्वं तस्मात्कामो महाबलः

കാമം കൊണ്ടാണ് ലോകം ക്ഷയിക്കുന്നത്, കാമം കൊണ്ടുതന്നെ അത് പാലിക്കപ്പെടുന്നു; കാമം കൊണ്ടുതന്നെ ലോകം ജനിക്കുന്നു—അതുകൊണ്ട് കാമൻ മഹാബലവാൻ.

Verse 95

यस्मात्क्रोधो भवत्युग्रो येन त्वं च वशीकृतः । तस्मात्कामं महादेव संबोधयितुमर्हसि

ആരിൽ നിന്നാണ് ഉഗ്രകോപം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്, ആരാൽ നീയും വശീകരിക്കപ്പെടുന്നുവോ, അതുകൊണ്ട് ഹേ മഹാദേവാ, കാമദേവനെ വീണ്ടും ബോധത്തിലേക്ക് ഉണർത്തുന്നത് നിനക്കു യുക്തമാണ്।

Verse 96

त्वया संपादितो देव मदनो हि महाबलः । समर्थो हि समर्थत्वात्तत्सामर्थ्यं करिष्यति

ഹേ ദേവാ, മഹാബലവാനായ മദനൻ നിനക്കാൽ തന്നെയാണ് ആ നിലയിലേക്കു കൊണ്ടുവന്നത്; അവൻ സമർത്ഥനായതിനാൽ തന്റെ സാമർത്ഥ്യം (ധർമ്മകർമ്മം) വീണ്ടും നിർവഹിക്കും।

Verse 97

ऋषिभिश्चैवमुक्तोऽपि द्विगुणं रूपमास्थितः । चक्षुषा हि तृतीयेन दग्धुकामो हरस्तदा

ഋഷിമാർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടും ഹരൻ ഇരട്ടിയായി തീവ്രമായ രൂപം ധരിച്ചു; അപ്പോൾ മൂന്നാം കണ്ണുകൊണ്ട് (കാമനെ) ദഹിപ്പാൻ ആഗ്രഹിച്ചു।

Verse 98

मुनिभिश्चारणैः सिद्धैर्गणैश्चापि सदाशिवः । स्तुतश्च वंदितो रुद्रः पिनाकी वृषवाहनः

മുനിമാർ, ചാരണർ, സിദ്ധർ, ഗണങ്ങൾ എന്നിവരും പിനാകധാരിയും വൃഷവാഹനനുമായ രുദ്രൻ—സദാശിവനെ—സ്തുതിച്ചു വന്ദിച്ചു।

Verse 99

मदनं च तथा दग्ध्वा त्यक्त्वा तं पर्वतं रुषा । हिमवंताभिधं सद्यस्तिरोधानगतोऽभवत्

ഇങ്ങനെ മദനനെ ദഹിപ്പിച്ച്, ക്രോധത്തോടെ ആ പർവ്വതം ഉപേക്ഷിച്ച്, ‘ഹിമവന്ത്’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന പർവ്വതത്തിൽ അവൻ ഉടൻ തന്നെ തിരോധാനം (അന്തർധാനം) പ്രാപിച്ചു।

Verse 100

तिरोधानगतं देवी वीक्ष्य दग्धं च मन्मथम् । सकोकिलं सचूतं च सभृंगं सहचंपकम्

ദേവി തിരോഭാവത്തിലായതും മന്മഥൻ ദഗ്ധനായതും കണ്ടിട്ട്, അവൾ വസന്തദൃശ്യവും കണ്ടു—കുയിലുകളോടും മാവുകളോടും ഭ്രമരങ്ങളോടും ചമ്പകപുഷ്പങ്ങളോടും കൂടെ।

Verse 101

तथैव दग्धं मदनं विलोक्य रत्या विलापं च तदा मनस्विनी । सबाष्पदीर्घं विमना विमृस्य कथं स रुद्रो वशगो भवेन्मम

അങ്ങനെ ദഗ്ധനായ മദനനെ കണ്ടും രതിയുടെ വിലാപം കേട്ടും ആ മനസ്വിനി വിഷണ്ണയായി; കണ്ണീരോടുകൂടിയ ദീർഘ നിശ്വാസങ്ങളോടെ ചിന്തിച്ചു—“ആ രുദ്രൻ എങ്ങനെ എന്റെ വശഗനാകും?”

Verse 102

एवं विमृश्य सुचिरं गिरिजा तदानीं संमोहमाप च सती हि तथा बभाषे । संमुह्यमाना रुदतीं निरीश्यरतिर्महारूपवतीं मनस्विनीम्

ഇങ്ങനെ ദീർഘകാലം ആലോചിച്ച് ഗിരിജ അപ്പോൾ മോഹത്തിലായി; ആ അവസ്ഥയിൽ സതി പറഞ്ഞു—മോഹഗ്രസ്തയായി കരയുന്ന, മഹാരൂപവതിയും മനസ്വിനിയുമായ രതിയെ നോക്കി।

Verse 103

मा विषादं कुरु सखि मदनं जीवयाम्यहम् । त्वदर्थं भो विशालाक्षि तपसाऽराधयाम्यहम्

“സഖീ, വിഷാദിക്കരുത്; ഞാൻ മദനനെ ജീവിപ്പിക്കും. ഹേ വിശാലാക്ഷീ, നിനക്കായി ഞാൻ തപസ്സിലൂടെ (ശിവനെ) ആരാധിക്കും.”

Verse 104

हरं रुद्रं विरुपाक्षं देवदेवं जगद्गुरुम् । मा चिंतां कुरु सुश्रोमि मदनं जीवयाम्यहम्

“ഞാൻ ഹരൻ—രുദ്രൻ, വിരൂപാക്ഷൻ, ദേവദേവൻ, ജഗദ്ഗുരു—ആ ശിവനെ പ്രസന്നനാക്കും. ഹേ സുഷ്രോണീ, ചിന്തിക്കരുത്; ഞാൻ മദനനെ ജീവിപ്പിക്കും.”

Verse 105

एवम श्वास्य तां साध्वी गिरिजां रतिरंजसा । तपस्तेपे च सुमहत्पतिं प्राप्तुं सुमध्यमा

ഇങ്ങനെ സാദ്വിയായ രതിയെ വേഗത്തിൽ ആശ്വസിപ്പിച്ച്, സുമധ്യമാ ഭർത്താവിനെ വീണ്ടും പ്രാപിക്കാനായി മഹത്തായ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു।

Verse 106

मदनो यत्र दग्धश्च रुद्रेण परमात्मना । तप्यमानां तपस्तत्र नारदो ददृशे तदा

പരമാത്മാവായ രുദ്രൻ മദനനെ ദഹിപ്പിച്ച അതേ സ്ഥലത്ത്, തപസ്സാൽ ദഹിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന അവളെ നാരദൻ അപ്പോൾ കണ്ടു।

Verse 107

उवाच गत्वा सहसा भामिनीं रतिमंतिके । कस्यासि त्वं विशालाक्षि केन वा तप्यते तपः

നാരദൻ വേഗത്തിൽ രതി എന്ന ആ ഭാമിനിയുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു പറഞ്ഞു—“വിശാലാക്ഷീ, നീ ആരുടേതാണ്? ഈ തപസ് ആര്ക്കായി ചെയ്യുന്നു?”

Verse 108

तरुणी रूपसंपन्ना सौभाग्येन परेण हि । नारदस्य वचः श्रुत्वा रोषेण महता तदा । उवाच वाक्यं मधुरं किंचिन्निष्ठुरमेव च

അവൾ യൗവനവതി, രൂപസമ്പന്ന, പരമ സൗഭാഗ്യവതി; നാരദന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മഹാക്രോധം നിറഞ്ഞ്, മധുരമെങ്കിലും അല്പം കഠിനമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 109

रतिरुवाच । नारदोऽसि मया ज्ञातः कुमारस्त्वं न संशयः । स्वस्वरूपादर्शनं च कर्तुमर्हसि सुव्रत

രതി പറഞ്ഞു—“ഞാൻ നിന്നെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു—നീ നാരദൻ; നീ കുമാരനാണ്, സംശയമില്ല. ഹേ സുവ്രത, ഇവിടെ നിന്റെ സ്വരൂപം പരിചിതമായി പ്രകടിപ്പിക്കുന്നത് നിനക്ക് യുക്തമല്ല।”

Verse 110

यथागतेन मार्गेण गच्छ त्वं मा विलंबितम् । बटो न किंचिज्जानासि केवलं कलिकृन्महान्

വന്ന വഴിയിലൂടെ തന്നെ വൈകാതെ മടങ്ങിപ്പോകൂ. ഹേ വടോ, നിനക്കൊന്നും അറിയില്ല, നീ വലിയ കലഹം ഉണ്ടാക്കുന്നവന്‍ മാത്രമാണ്.

Verse 111

परस्त्रीकामुकाः क्षुद्रा विटा व्यसनिनश्च ये । तथा ह्यकर्मिणः स्तब्धास्तेषां मध्ये त्वमग्रणीः

പരസ്ത്രീകളെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവര്‍, നീചന്മാര്‍, വിടന്മാര്‍, ദുശ്ശീലര്‍, അലസന്മാര്‍, അഹങ്കാരികള്‍ എന്നിവരില്‍ നീ മുമ്പനാണ്.

Verse 112

एवं निर्भर्त्सितो रत्या नारदो मुनिसत्तमः । स्वयं जगाम त्वरीतं शंबरं दैत्यपुंगवम्

രതിയാല്‍ ഇപ്രകാരം ഭര്‍ത്സിക്കപ്പെട്ട മുനിശ്രേഷ്ഠനായ നാരദന്‍, സ്വയം വേഗത്തില്‍ ദൈത്യരാജാവായ ശംബരന്‍റെ അടുത്തേക്ക് പോയി.

Verse 113

शशंस दैत्यराजाय दग्धं मदनमेव च । रुद्रेण क्रोधयुक्तेन तस्य भार्या मनस्विनी

കോപിഷ്ഠനായ രുദ്രനാല്‍ കാമദേവന്‍ ദഹിക്കപ്പെട്ടുവെന്നും, അവന്‍റെ പത്നി മനസ്വിനിയാണെന്നും അദ്ദേഹം ദൈത്യരാജനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 114

तामानय महाभाग भार्यां कुरु महाबल । अतीव रूपसंपन्ना या आनीतास्त्वयानघ । तासां मध्ये रूपवती रतिः सा मदनप्रिया

ഹേ മഹാഭാഗാ, അവളെ കൊണ്ടുവന്ന് നിന്‍റെ പത്നിയാക്കുക. നീ കൊണ്ടുവന്ന അതിസുന്ദരികളായ സ്ത്രീകളില്‍ വെച്ച് കാമദേവപ്രിയയായ രതിയാണ് ഏറ്റവും രൂപവതി.

Verse 115

एवमाकर्ण्य वचनं देवर्षेर्भावितात्मनः । जगाम सहसा तत्र यत्रास्ते सा सुशोभना

തപസ്സുകൊണ്ട് ശുദ്ധമായ ആത്മാവോടുകൂടിയ ദേവർഷിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ആ സുന്ദരി ഇരുന്നിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് അവൻ വേഗത്തിൽ പോയി.

Verse 116

तां दृष्ट्वा सु विशालाक्षीं रतिं मदनमोहिनीम् । उवाच प्रहसन्वाक्यं शंबरो देवसंकटः

കാമദേവനെപ്പോലും മോഹിപ്പിക്കുന്ന വിശാലമായ കണ്ണുകളുള്ള രതിയെ കണ്ട്, ദേവന്മാർക്ക് ഭീഷണിയായ ശംബരൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു.

Verse 117

एहि तन्वि मया सार्द्धं राज्यं भोगान्यथेष्टतः । भुंक्ष्व देवि प्रसादान्मे तपसा किं प्रयोजनम्

"ഹേ സുന്ദരീ! വരൂ, എന്നോടൊപ്പം രാജ്യവും ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഭോഗങ്ങളും അനുഭവിക്കുക. ഹേ ദേവീ! എന്റെ കാരുണ്യത്താൽ സുഖിക്കുക, തപസ്സുകൊണ്ട് എന്ത് പ്രയോജനം?"

Verse 118

एवमुक्ता तदा तेन शंबरेण महात्मना । उवाच तन्वी मधुरं महिषी मदनस्य सा

മഹാത്മാവായ ആ ശംബരൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞപ്പോൾ, കാമദേവന്റെ പത്നിയായ ആ സുന്ദരി മധുരമായി മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 119

विधवाहं महाबाहो नैवं भाषितुमर्हसि । राजा त्वं सर्वदैत्यानां लक्ष्णैः परिवारितः

"ഹേ മഹാബാഹോ! ഞാൻ വിധവയാണ്, അങ്ങ് ഇപ്രകാരം സംസാരിക്കാൻ പാടില്ല. അങ്ങ് സകല ദൈത്യന്മാരുടെയും രാജാവും രാജലക്ഷണങ്ങളോടുകൂടിയവനുമാണ്."

Verse 120

एतत्तद्वचनं श्रुत्वा शंबरः काममोहितः । करे ग्रहीतु कामोऽसौ तदा रत्या निवारितः

അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് കാമമോഹിതനായ ശംബരൻ അവളുടെ കൈ പിടിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു; എന്നാൽ അപ്പോൾ രതി അവനെ തടഞ്ഞു.

Verse 121

विमृश्य मनसा सर्वमजेयत्वं च तस्य वै । मा स्पृश त्वं च रे मूढ मम संस्पर्शजेन वै

മനസ്സിൽ എല്ലാം ആലോചിക്ക—അവന്റെ അജേയത്വവും; ഹേ മൂഢാ, എന്നെ സ്പർശിക്കരുത്, എന്റെ സ്പർശമാത്രത്താൽ തന്നെ…

Verse 122

संपर्केण च दग्धोऽसि नान्यथा मम भाषितम् । तदोवाच महातेजाः शंबरः प्रहसन्निव

സ്പർശം കൊണ്ടു നീ ദഗ്ധനാകും—എന്റെ വാക്ക് മറ്റെങ്ങനെ ആകില്ല. അപ്പോൾ മഹാതേജസ്സനായ ശംബരൻ ചിരിയോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 123

विभीषिकाभिर्बह्वीभिर्मां भीषयसि मानिनि । गच्छ शीघ्रं मम गृहं बहूक्त्या किं प्रयोजनम्

ഹേ മാനിനി, പല ഭീഷണികളാൽ നീ എന്നെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നു. വേഗം എന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് വരിക; ഇത്ര വാക്കുകൾക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം?

Verse 124

इत्युच्यमानेन तदा नीता सा प्रसभं तथा । स्वपुरं परमं तन्वी शंबरेण मनस्विनी

ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ സുന്ദരദേഹിയായ, ദൃഢമനസ്സുള്ള ആ സ്ത്രീയെ ശംബരൻ ബലമായി തന്റെ അതിവൈഭവമുള്ള നഗരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.

Verse 125

कृता महानसेऽध्यक्षा नाम्ना मायावतीति च

അവളെ മഹാ പാചകശാലയുടെ അധ്യക്ഷയായി നിയമിച്ചു; അവൾ ‘മായാവതി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയായി।

Verse 126

ऋषय ऊचुः । पार्वत्याधिकृतं सर्वं मदनानयनं प्रति । संबरेण हृतातन्वी मदनस्य प्रिया सती । अत ऊर्ध्वं तदा सूत किं जातं तत्र वर्ण्यताम्

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—“മദനനെ വരുത്തുവാൻ പാർവതി ചെയ്തതെല്ലാം പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു. മദനന്റെ സതിയായ സുന്ദരിയായ പ്രിയയെ ശംബരൻ അപഹരിച്ചു. തുടർന്ന് എന്തു സംഭവിച്ചു, ഹേ സൂതാ? ദയചെയ്ത് വിവരിക്കൂ.”

Verse 127

सूत उवाच । गतं तदा शिवं दृष्ट्वा दग्ध्वा मदनमोजसा । पार्वती तपसा युक्ता स्थिता तत्रैव भामिनी

സൂതൻ പറഞ്ഞു—“അപ്പോൾ ശിവൻ പ്രസ്ഥാനം ചെയ്യുന്നതു കണ്ടു, തന്റെ തേജസ്സാൽ മദനനെ ദഹിപ്പിച്ച ശേഷം, തപസ്സിൽ യുക്തയായ പാർവതി അവിടെയേ അചഞ്ചലയായി നിന്നു।”

Verse 128

पित्रा तेन तदा तन्वी मात्रा चैव विचारिता । बाले एहि गृहे शीघ्रं मा श्रमं कर्तुमर्हसि

അപ്പോൾ അവളുടെ പിതാവും മാതാവും ആ സുന്ദരിയായ കന്യയെ ഉപദേശിച്ചു—“കുഞ്ഞേ, വേഗം വീട്ടിലേക്കു വരിക; ഇത്തരമൊരു കഷ്ടം നീ സഹിക്കേണ്ടതില്ല।”

Verse 129

उक्ता ताभ्यां तदा साध्वी गिरिजा वाक्यमब्रवीत्

അവർ രണ്ടുപേരും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, സാധ്വിയായ ഗിരിജ അപ്പോൾ ഈ വചനങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചു।

Verse 130

पार्वत्युवाच । नागच्छामि गृहं मातस्तात मे श्रृणु तत्त्वतः । वाक्यं धर्मार्थयुक्तं च येन त्वं तोषमेष्यसि

പാർവതി പറഞ്ഞു—അമ്മേ, അച്ഛാ, ഞാൻ വീട്ടിലേക്കു പോകുകയില്ല. തത്ത്വമായി എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുക. ധർമ്മവും യുക്തമായ ലക്ഷ്യവും ചേർന്ന വചനങ്ങൾ ഞാൻ പറയും; അതിനാൽ നിങ്ങൾ സന്തുഷ്ടരാകും.

Verse 131

शंभुः परेषां परमो दग्धो येन महाबलः । मदनो मम सान्निध्यमानयेऽत्रैव तं शिवम्

ശംഭു എല്ലാവരിലും പരമൻ; അവനാൽ മഹാബലനായ മദനൻ ദഗ്ധനായി. അതുകൊണ്ട് ആ ശിവനെ ഇവിടെ തന്നേ എന്റെ സാന്നിധ്യത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരും.

Verse 132

दुर्लभोहि तदा शंभुः प्राणिनां गृहमिच्छताम् । नागच्छामि गृहं मातस्तस्मात्सर्वं विमृश्यताम्

ഗൃഹജീവിതം മാത്രം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ജീവികൾക്ക് ശംഭു ദുർലഭൻ. അതുകൊണ്ട് അമ്മേ, ഞാൻ വീട്ടിലേക്കു പോകുകയില്ല; എല്ലാം നന്നായി ആലോചിക്കപ്പെടട്ടെ.

Verse 133

तदोवाच महातेजा हिमवान्स्वसुतां प्रति । दुराराध्यः शिवः साक्षात्सर्वदेवनमस्कृतः । त्वया प्राप्तुमशक्यो हि तस्मात्त्वं स्वगृहं व्रज

അപ്പോൾ മഹാതേജസ്വിയായ ഹിമവാൻ തന്റെ മകളോടു പറഞ്ഞു—സാക്ഷാൽ ശിവനെ പ്രസാദിപ്പിക്കൽ ദുഷ്കരം; അദ്ദേഹം സർവ്വദേവന്മാരാൽ നമസ്കൃതൻ. നീ അവനെ എളുപ്പത്തിൽ പ്രാപിക്കയില്ല; അതിനാൽ നിന്റെ വീട്ടിലേക്കു പോകുക.

Verse 134

सा बाष्पपूरितेनैव कंठेन स्वसुतां प्रति । उवाच मेना तन्वंगियाहि शीघ्रं गृहं प्रति

അപ്പോൾ കണ്ണീരാൽ കണ്ഠം നിറഞ്ഞ മേന മകളോടു പറഞ്ഞു—ഹേ സുന്ദരസൂക്ഷ്മാംഗിയേ, വേഗം വീട്ടിലേക്കു പോകുക.

Verse 135

तदा प्रहस्य चोवाच मातरं प्रति पार्वती । प्रतिज्ञां श्रृणु मे मातस्तपसा परमेण हि

അപ്പോൾ പാർവതി പുഞ്ചിരിയോടെ മാതാവിനോട് പറഞ്ഞു—“അമ്മേ, എന്റെ പ്രതിജ്ഞ കേൾക്കൂ; പരമ തപസ്സാൽ ഞാൻ അതു സഫലമാക്കും।”

Verse 136

अत्रैव तं समानीय वरयामि विचक्षणम् । नाशयामि रुद्रस्य रुद्रत्वं वारवर्णिनि

“ഇവിടെയേ തന്നെ അവനെ വിളിച്ചു ആ വിവേകിയെ വരനായി സ്വീകരിക്കും. ഓ ഗൗരവർണിനിയായ അമ്മേ, രുദ്രന്റെ ‘രുദ്രത്വം’—അവന്റെ ഉഗ്രതയും ഞാൻ ശമിപ്പിക്കും।”

Verse 137

सुखरूपं परित्यज्य गिरिजा च मनस्विनी । शंभोरारधनं चक्रे परमेण समाधिना

സുഖസൗകര്യങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് ദൃഢമനസ്സുള്ള ഗിരിജ പരമ സമാധിയോടെ ശംഭുവിനെ ആരാധിച്ചു।

Verse 138

जया च विजया चैव माधवी च सुलोचना । सुश्रुता च श्रुता चैव तथैव च शुकी परा

ജയയും വിജയയും, മാധവിയും സുലോചനയും; സുഷ്രുതയും ശ്രുതയും, അതുപോലെ ശ്രേഷ്ഠയായ ശുകിയും।

Verse 139

प्रम्लोचा सुभगा श्यामा चित्रांगी चारुणी स्वधा । एताश्चान्याश्च बहवः सख्यस्ता गिरिजां प्रति । उपासांचक्रिरे सा च देवगर्भा च भामिनी

പ്രമ്ലോചാ, സുഭഗാ, ശ്യാമാ, ചിത്രാംഗീ, ചാരുണീ, സ്വധാ—ഇവരും മറ്റു പല സഖികളും ഗിരിജയുടെ സേവാ-ഉപാസനയിൽ ഏർപ്പെട്ടു; പ്രകാശമയിയായ ദേവഗർഭയും അവളെ ശുശ്രൂഷിച്ചു।

Verse 140

तपसा परमोग्रेण चरंती चारुहासिनी । मदनो यत्र दग्धश्च रुद्रेण च महात्मना । तत्रैव वेदिं कृत्वा च तस्योपरि सुसंस्थिता

പരമ ഉഗ്രമായ തപസ്സോടെ സഞ്ചരിച്ച ആ മധുരഹാസിനി, മഹാത്മാവായ രുദ്രൻ മദനനെ ദഹിപ്പിച്ച അതേ സ്ഥലത്തെത്തി. അവിടെ തന്നേ അവൾ വേദി നിർമ്മിച്ച് അതിന്മേൽ ദൃഢമായി ആസീനയായി.

Verse 141

त्यक्त्वा जलाशनं बाला पर्णादा ह्यभवच्च सा । ततः साऽर्द्राणि पर्णानि त्यक्त्वा शुष्काणि चाददे

ആ ബാലിക ജലവും ആഹാരവും പോലും ഉപേക്ഷിച്ച് പർണ്ണാഹാരിണിയായി. തുടർന്ന് അവൾ ഈർപ്പമുള്ള ഇലകൾ വിട്ട്, ഉണങ്ങിയ ഇലകൾ മാത്രം സ്വീകരിച്ചു.

Verse 142

शुष्काणि चैव पर्णानि नाशितानि तया यदा । अपर्णेति च विख्याता बभुव तनुमध्यमा

അവൾ ഉണങ്ങിയ ഇലകളും പോലും ഉപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ, ‘അപർണാ’—അഥവാ ‘ഇലകളില്ലാത്തവൾ’—എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയായി. ആ സുന്ദരമദ്ധ്യയായ ദേവി ആ പേരിൽ തന്നെ ഖ്യാതി നേടി.

Verse 143

वायुपानरता जाता अंबुपानादनंतरम् । कालक्रमेण महता बभूव गिरिजा सती । एकांगुष्ठेन च तदा दधार च निजं वपुः

അംബുപാനത്തിന് ശേഷം ഗിരിജാ സതി വായുപാനത്തിൽ നിരതയായി. ദീർഘകാലക്രമത്തിൽ അവൾ അന്ന് ഒരു അങ്കുഷ്ഠം (പാദത്തിന്റെ വലിയ വിരൽ) മാത്രം ആശ്രയിച്ച് സ്വന്തം ദേഹം ധരിച്ചു.

Verse 144

एवमुग्रेण तपसा शंकराराधनं सती । चकार परया तुष्ट्या शंभोः प्रीत्यर्थमेव च

ഇങ്ങനെ ഉഗ്രമായ തപസ്സിലൂടെ സതി ശങ്കരനെ ആരാധിച്ചു—പരമ സന്തോഷത്തോടെ—ശംഭുവിനെ പ്രീതിപ്പെടുത്തുന്നതിനായി മാത്രം.

Verse 145

परं भावं समाश्रित्य जगन्मंगलमंगला । तुष्ट्यर्थं च महेशस्य तताप परमं तपः

പരമഭാവം ആശ്രയിച്ച്, ലോകങ്ങൾക്ക് മംഗളം വരുത്തുന്ന ആ മംഗളമയി മഹേശനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്താൻ പരമതപസ് അനുഷ്ഠിച്ചു।

Verse 146

एवं दिव्यसहस्राणि वर्षाणि च तताप वै । हिमा लयस्तदागत्य पार्वतीं कृतनिश्चयाम्

ഇങ്ങനെ അവൾ സഹസ്രങ്ങളായ ദിവ്യവർഷങ്ങൾ നിശ്ചയമായും തപസ് അനുഷ്ഠിച്ചു. പിന്നെ ഹിമാലയം ദൃഢനിശ്ചയമുള്ള പാർവതിയിലേക്കു വന്നു।

Verse 147

सभार्यः स सुतामाप्त उवाच च महासतीम् । मा खिद्यतां महादेवि तपसानेन भामिनि

അവൻ ഹിമാലയം ഭാര്യയോടുകൂടെ അവിടെ എത്തി, പുത്രിയെ കണ്ടു ആദരത്തോടെ മഹാസതിയോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ മഹാദേവി, ഹേ കാന്തിമയി, ഈ തപസ്സിനെക്കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കരുത്।”

Verse 148

क्व रुद्रो दृश्यते बाले विरक्तो नात्र संशयः । त्वं तन्वी तरुणी बाला तपसा च विमोहिता

“ഹേ ബാലേ, രുദ്രനെ എവിടെ കാണുന്നു? അവൻ വിരക്തൻ—ഇതിൽ സംശയമില്ല. നീ സുന്ദരിയായി സ്ലിം ആയ യുവതിയാണ്; ഈ തപസ് നിന്നെ മോഹിപ്പിച്ചു।”

Verse 149

भविष्यति न संदेहः सत्यं प्रतिवदामि ते । तस्मादुत्तिष्ठ याह्याशु स्वगृहं वरवर्णिनि

“ഇത് തീർച്ചയായും സംഭവിക്കും—സംശയമില്ല; ഞാൻ നിന്നോട് സത്യമേ പറയുന്നു. അതിനാൽ എഴുന്നേറ്റ് വേഗം നിന്റെ വീട്ടിലേക്കു പോകുക, ഹേ സുന്ദരവർണിനി।”

Verse 150

किं तेन तव रुद्रेण ये दग्धः पुराऽनघे । मदनो निर्विकारित्वात्तं कथं प्रार्थयिष्यसि

ഹേ നിർദോഷിനീ! ഒരിക്കൽ കാമദേവനെ ദഹിപ്പിച്ച ആ രുദ്രനാൽ നിനക്കെന്തു പ്രയോജനം? അവൻ നിർവികാരൻ; അങ്ങനെ അവനെ നീ എങ്ങനെ പ്രാർത്ഥിക്കും?

Verse 151

गगनस्थो यथा चंद्रो ग्रहीतुं न हि शक्यते । तथैव दुर्गमः शर्भुर्जानीहि त्वं शुचिस्मिते

ആകാശസ്ഥനായ ചന്ദ്രനെ പിടിക്കാനാകാത്തതുപോലെ, ശർഭു (ശിവൻ) ദുർഗമൻ—ഹേ ശുചിസ്മിതേ, ഇത് അറിഞ്ഞുകൊൾക.

Verse 152

तथैव मेनया चोक्ता तथा सह्याद्रिणा सती । मेरुणा मंदरेणैव मैनाकेन तथैव च

അതുപോലെ മേന സതിയെ ഉപദേശിച്ചു; അതുപോലെ സഹ്യാദ്രി, മേരു, മന്ദരൻ, മൈനാകൻ എന്നിവരും (അവളെ) ഉപദേശിച്ചു.

Verse 153

एभिरुक्ता तदा तन्वी पार्वती तपसि स्थिता । उवाच प्रहसन्त्तेव हिमवंतं शुचिस्मिता

അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, തപസ്സിൽ സ്ഥിരയായ സുന്ദരാംഗിയായ പാർവതി—ശുചിസ്മിതയായി, മൃദുവായി ചിരിക്കുന്നതുപോലെ—ഹിമവാനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 154

पुरा प्रोक्तं त्वया तात अंब किं विस्मृतं त्वया । अधुनैव प्रतिज्ञां च श्रृणुध्वं मम बांधवाः

പിതാവേ, നീ മുമ്പ് ഇതു പറഞ്ഞതല്ലേ—അത് നിനക്കു മറന്നോ? ഇപ്പോൾ തന്നെ, ഹേ എന്റെ ബന്ധുക്കളേ, എന്റെ പ്രതിജ്ഞ കേൾക്കുവിൻ.

Verse 155

विरक्तोऽसौ महादेवो मदनो येन वै हतः । तं तोषयामि तपसा शंकरं लोकशंकरम्

ആ മഹാദേവൻ വിരക്തനാണ്; അവനാൽ തന്നെയാണ് മദനൻ (കാമദേവൻ) നിശ്ചയമായി നിഹതനായത്. തപസ്സാൽ ലോകമംഗളകാരിയായ ശങ്കരനെ ഞാൻ പ്രസാദിപ്പിക്കും.

Verse 156

सर्वे यूयं च गच्छंतु नात्र कार्या विचारणा । दग्धो हि मदनो येन येन दग्धं गिरेर्वनम्

നിങ്ങൾ എല്ലാവരും പോകുക; ഇവിടെ ആലോചന വേണ്ട. മദനനെ ദഹിപ്പിച്ചവൻ തന്നെയാണ് ഈ പർവതത്തിലെ വനവും ദഹിപ്പിച്ചത്.

Verse 157

तमानयामि चात्रैव तपसा केवलेन हि । तपोबलेन महता सुसेव्यो हि सदाशिवः

ഇവിടെയേ തന്നെ വെറും തപസ്സുകൊണ്ട് ഞാൻ അവനെ (എന്റെ അടുക്കൽ) വരുത്തും. മഹത്തായ തപോബലത്തോടെ സദാശിവൻ നിശ്ചയം സുസേവ്യനും പ്രസാദ്യനും ആകുന്നു.

Verse 158

तं जानीध्वं महाभागाः सत्यंसत्यं वदाम्यहम्

ഹേ മഹാഭാഗ്യവാന്മാരേ, ഇത് അറിഞ്ഞുകൊള്ളുക; ഞാൻ സത്യം തന്നെ, സത്യം തന്നെ പറയുന്നു.

Verse 159

संभाषमाणा जननीं तदानीं हिमालयं चैव तथा च मेनाम् । तथैव मेरुं मितभाषिणी तदा सा मंदरं पर्वतराजकन्या । जग्मुस्तदा तेन पथा च पर्वता यथागतेनापि विचक्षमाणाः

അപ്പോൾ മിതഭാഷിണിയായ പർവതരാജകുമാരി തന്റെ ജനനിയോടും, ഹിമാലയനോടും, മേനയോടും സംവദിച്ച് മന്ദരപർവതത്തേക്കു പുറപ്പെട്ടു; അവൾ പോയ അതേ വഴിയിലൂടെ പർവതങ്ങളും അവൾ പുറപ്പെടുന്നതു നോക്കിക്കൊണ്ട് കൂടെ നടന്നു.

Verse 160

गतेषु तेषु सर्वेषु सखीभिः परिवारिता । तत्रैव च तपस्तेपे परमार्था सती तदा

അവർ എല്ലാവരും പോയശേഷം, സഖിമാർ ചുറ്റിപ്പറ്റിയ സതി അവിടെയേ പരമാർത്ഥത്തിൽ ഏകാഗ്രയായി അപ്പോൾ തപസ്സു ചെയ്തു।

Verse 161

तपसा तेन महता तप्तमासीच्चराचरम् । तदा सुरासुराः सर्वे ब्रह्माणं शरणं गताः

ആ മഹാതപസ്സാൽ ചരാചരമായ സകല ജഗത്തും ദഗ്ധമായിത്തീർന്നു; അപ്പോൾ ദേവാസുരന്മാർ എല്ലാവരും ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശരണം തേടി।

Verse 162

देवा ऊचुः । त्वया सृष्टमिदं सर्वं जगद्देव चराचरम् । त्रातुमर्हसि देवान्नस्त्वदन्यो नोपपद्यते

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവാ! ചരാചരമായ ഈ സകല ജഗത്തും നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്. അതിനാൽ ഞങ്ങൾ ദേവന്മാരെ നിങ്ങൾ തന്നെ രക്ഷിക്കണം; നിങ്ങളൊഴികെ മറ്റാരും യോജ്യമല്ല।

Verse 163

अस्माकं रक्षणे शक्त इत्याकर्ण्य वचस्तदा । विमृश्य च तदा ब्रह्मा मनसा परमेण हि

‘അവൻ ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവൻ’ എന്ന വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവ് അപ്പോൾ തന്റെ പരമ മനസ്സോടെ ആഴത്തിൽ ആലോചിച്ചു।

Verse 164

गिरिजातपसोद्भूतं दावाग्निं परमं महत् । ज्ञात्वा ब्रह्मा जगा माशु क्षीराब्धिं परमाद्भुतम्

ഗിരിജയുടെ തപസ്സിൽ നിന്നുയർന്ന ആ പരമ മഹാ ദാവാഗ്നിയെ അറിഞ്ഞ്, ബ്രഹ്മാവ് വേഗത്തിൽ പരമാദ്ഭുതമായ ക്ഷീരസാഗരത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 165

तत्र सुप्तं सुप्लयंके शेषाख्ये चातिशोभने । लक्ष्म्या पादोपयुगलं सेव्यमानं निरंतरम्

അവിടെ അവൻ ശേഷനാമകമായ അതിശോഭന ശയ്യയിൽ നിദ്രിക്കുന്ന വിഷ്ണുവിനെ കണ്ടു; ലക്ഷ്മീദേവി അവന്റെ പാദയുഗളത്തെ നിരന്തരം സേവിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 166

दूरस्थेनापि तार्क्ष्येण नतकंधरधारिणा । सेव्यमानं श्रिया कांत्या क्षांत्या वृत्त्या दयादिभिः

ദൂരത്ത് നിന്നിട്ടും കഴുത്ത് കുനിച്ച താർക്ഷ്യൻ (ഗരുഡൻ) അവനെ സേവിച്ചു; കൂടാതെ ശ്രീദേവി കാന്തി, ക്ഷാന്തി, സദ്വൃത്തി, ദയ മുതലായ രൂപങ്ങളാൽ നിത്യപരിചര്യ ചെയ്തു.

Verse 167

नवशक्तियुतं विष्णुं पार्पदैः परिवारितम् । कुमुदोथ कुमुद्वांश्च सनकश्च सनंदनः

അവൻ നവശക്തിയുക്തനായ വിഷ്ണുവിനെ കണ്ടു; അവൻ പാർഷദന്മാർ ചുറ്റിനിന്നു—കുമുദൻ, കുമുദ്വാൻ, കൂടാതെ മുനികളായ സനകൻ, സനന്ദനൻ।

Verse 168

सनातनो महाभागः प्रसुप्तो विजयोऽरिजित् । जयंतश्च जयत्सेनो जयश्चैव महाप्रभः

അവിടെ സനാതനൻ എന്ന മഹാഭാഗൻ, പ്രസുപ്തൻ, ശത്രുജയിയായ വിജയൻ; കൂടാതെ ജയന്തൻ, ജയത്സേനൻ, മഹാപ്രഭയായ ജയനും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 169

सनत्कुमारः सुतपा नारदश्चैव तुंबुरुः । पांचजन्यो महाशंखो गदा कौमोदकी तथा

അവിടെ സനത്കുമാരൻ, സുതപാ, നാരദൻ, തുംബുരു എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു; കൂടാതെ പാഞ്ചജന്യ മഹാശംഖവും കൗമോദകീ ഗദയും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 170

सुदर्शनं तथा चापं शार्ङ्गं च परमाद्भुतम् । एतानि वै रूपवंति दृष्टानि परमेष्ठिना

അവൻ സുദർശനത്തെയും അത്യദ്ഭുതമായ ശാർങ്ഗധനുസ്സിനെയും ദർശിച്ചു. ആ ദിവ്യരൂപങ്ങൾ സത്യമായും പരമേഷ്ഠി (ബ്രഹ്മാവ്) കണ്ടവയാണ്.

Verse 171

विष्णोः समीपे परमामनो भृशं समेत्य सर्वे सुरदानवास्तदा । विष्णुं चाहुः परमेष्ठिनां पतिं तीरे तदानीमुदधेर्महात्मनः

അപ്പോൾ എല്ലാ ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും അത്യന്തം വ്യാകുലചിത്തരായി മഹാസമുദ്രതീരത്ത് വിഷ്ണുവിന്റെ സമീപം ഒന്നിച്ചു കൂടി, അവനെ ‘പരമേഷ്ഠികളുടെ അധിപതി’ എന്നു വിളിച്ചു.

Verse 172

त्राहित्राहि महाविष्णो तप्तान्नः शरणागतान् । तपसोग्रेण महता पार्वत्याः परमेण हि । शेषासने चोपविष्ट उवाच परमेश्वरः

അവർ പറഞ്ഞു—“ത്രാഹി ത്രാഹി, ഹേ മഹാവിഷ്ണോ! ഞങ്ങൾ ദഗ്ധരായി ശരണാഗതരാണ്; പാർവതിയുടെ ഉഗ്രവും മഹത്തും പരമവുമായ തപസ്സിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ.” അപ്പോൾ ശേഷാസനത്തിൽ ഉപവിഷ്ടനായ പ്രഭു അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 173

युष्माभिः सहितश्चापि व्रजामि परमेश्वरम् । महादेवं प्रार्थयामो गिरिजां प्रति वै सुराः

“നിങ്ങളൊക്കെയുമായി ഞാൻ പരമേശ്വരന്റെ അടുക്കൽ പോകുന്നു. ഹേ ദേവന്മാരേ! ഗിരിജ (പാർവതി) സംബന്ധിച്ച് നാം മഹാദേവനോട് പ്രാർത്ഥിക്കാം.”

Verse 174

पाणिग्रहार्थमधुना देवदेवः पिनाकधृक् । यथा नेष्यति तत्रैव करिष्यामोऽधुना वयम्

“ഇപ്പോൾ പാണിഗ്രഹണം (വിവാഹം) നിമിത്തം, ദേവദേവനായ പിനാകധാരിയായ ശിവൻ എങ്ങനെ നയിക്കുമോ, അതുപോലെ തന്നെയാകും നാം ചെയ്യുക.”

Verse 175

तस्माद्वयं गमिष्यामो यत्र रुद्रो महाप्रभुः । तपसोग्रेण संयुक्तो ह्यास्ते परममंगलः

അതുകൊണ്ട് നാം അവിടേക്ക് പോകാം; അവിടെ മഹാപ്രഭു രുദ്രൻ ഉഗ്രതപസ്സോടെ യുക്തനായി വസിക്കുന്നു—അവൻ പരമ മംഗളസ്വരൂപൻ.

Verse 176

विष्णोस्तद्वचनं श्रुत्वा ऊचुः सर्वे सुरासुराः । न यास्यामो वयं सर्वे विरूपाक्षं महाप्रभम्

വിഷ്ണുവിന്റെ വചനം കേട്ട് എല്ലാ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും പറഞ്ഞു—“ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും മഹാപ്രഭു വിരൂപാക്ഷന്റെ അടുക്കൽ പോകുകയില്ല.”

Verse 177

यदा दग्धः पुरा तेन मदनो दुरतिक्रमः । तथैव धक्ष्यत्यस्माकं नात्र कार्या विचारणा

കാരണം മുമ്പ് അവൻ ദുർജ്ജയനായ മദനനെയും ദഹിപ്പിച്ചു; അതുപോലെ നമ്മെയും ദഹിപ്പിക്കും—ഇവിടെ ആലോചന വേണ്ട.

Verse 178

प्रहस्य भगवान्विष्णुरुवाच परमेश्वरः । मा भयं क्रियतां सर्वैः शिवरूपी सदाशिवः

അപ്പോൾ പരമേശ്വരനായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു പുഞ്ചിരിച്ച് പറഞ്ഞു—“നിങ്ങളിൽ ആരും ഭയപ്പെടരുത്; സദാശിവൻ ശിവസ്വരൂപൻ തന്നേ.”

Verse 179

स न धक्ष्यति सर्वेषां देवानां भयनाशनः । तस्माद्भवद्भिर्गतव्यं मया सार्द्धं विचक्षणाः

അവൻ നിങ്ങളെ എല്ലാവരെയും ദഹിപ്പിക്കുകയില്ല—അവൻ എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും ഭയം നശിപ്പിക്കുന്നവൻ. അതുകൊണ്ട്, ഹേ വിവേകികളേ, എന്റെ കൂടെ പോകുവിൻ.

Verse 180

शंभुं पुराणं पुरुषं ह्यधीशं वरेण्यरूपं च परं पराणाम् । तपो जुषाणं परमार्थरूपं परात्परं तं शरणं व्रजामि

പുരാതന പുരുഷൻ, അധീശ്വരൻ, വരണീയ രൂപധാരി, പരാത്പര പരമൻ—ആ ശംഭുവിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു; തപസ്സിൽ രമിക്കുന്നവനും പരമാർത്ഥസ്വരൂപനും അവൻ തന്നെ।