Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 139

Devanagari script

प्रम्लोचा सुभगा श्यामा चित्रांगी चारुणी स्वधा । एताश्चान्याश्च बहवः सख्यस्ता गिरिजां प्रति । उपासांचक्रिरे सा च देवगर्भा च भामिनी

Transliteration

pramlocā subhagā śyāmā citrāṃgī cāruṇī svadhā | etāścānyāśca bahavaḥ sakhyastā girijāṃ prati | upāsāṃcakrire sā ca devagarbhā ca bhāminī

Translation

പ്രമ്ലോചാ, സുഭഗാ, ശ്യാമാ, ചിത്രാംഗീ, ചാരുണീ, സ്വധാ—ഇവരും മറ്റു പല സഖികളും ഗിരിജയുടെ സേവാ-ഉപാസനയിൽ ഏർപ്പെട്ടു; പ്രകാശമയിയായ ദേവഗർഭയും അവളെ ശുശ്രൂഷിച്ചു।

Word by Word

• प्रम्लोचा: Pramlocā
• प्रम्लोचा: Karta (Appositional subject)
• Type: Noun
• Root: प्रम्लोचा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नाम)

• सुभगा: Subhagā
• सुभगा: Karta (Appositional subject)
• Type: Noun
• Root: सुभगा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नाम/विशेषणवत्)

• श्यामा: Śyāmā
• श्यामा: Karta (Appositional subject)
• Type: Noun
• Root: श्यामा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नाम/विशेषणवत्)

• चित्राङ्गी: Citrāṅgī
• चित्राङ्गी: Karta (Appositional subject)
• Type: Noun
• Root: चित्र (प्रातिपदिक) + अङ्गी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नाम); कर्मधारयः (चित्राणि अङ्गानि यस्याः/या)

• चारुणी: Cāruṇī
• चारुणी: Karta (Appositional subject)
• Type: Noun
• Root: चारुणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नाम)

• स्वधा: Svadhā
• स्वधा: Karta (Appositional subject)
• Type: Noun
• Root: स्वधा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नाम)

• एताः: these (women)
• एताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• अन्याः: others
• अन्याः: Karta (Apposition)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• बहवः: many
• बहवः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (qualifying implied 'जनाः'/or group)

• सख्यः: female friends
• सख्यः: Karta (Apposition to एताः)
• Type: Noun
• Root: सखी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; (सखी-शब्दः, nom. pl. सख्यः)

• ताः: they
• ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम

• गिरिजाम्: Girijā (Pārvatī)
• गिरिजाम्: Sampradana (Target with प्रति)
• Type: Noun
• Root: गिरिजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (object with प्रति)

• प्रति: towards
• प्रति: Sampradana (Recipient/प्रति-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय)
• Form: अव्यय (towards, in relation to)

• उपासाम्: service, attendance, worship
• उपासाम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उपासा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• चक्रिरे: they performed
• चक्रिरे: Kriya (Verb)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (परोक्शभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद

• साः: they
• साः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम (referring to the women)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• देवगर्भा: Devagarbhā
• देवगर्भा: Karta (Appositional subject)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + गर्भा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नाम); षष्ठी-तत्पुरुषः (देवस्य गर्भा/देवगर्भा)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• भामिनी: Bhāminī
• भामिनी: Karta (Appositional subject)
• Type: Noun
• Root: भामिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नाम/विशेषणवत्)

Speaker

Narrator (within Māheśvarakhaṇḍa context, traditionally Sūta/Lomaharṣaṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sages (frame)

Visual Art Cues

Scene: A larger gathering of radiant companions—some celestial in bearing—surround Girijā in respectful attendance; Devagarbhā is singled out as luminous, emphasizing sacred service.

Characters & Entities

• Pramlocā
• Subhagā
• Śyāmā
• Citrāṅgī
• Cāruṇī
• Svadhā
• Devagarbhā
• Girijā (Pārvatī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Service (upāsā) to a great devotee is itself meritorious; supporting dharmic effort is praised.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāra is the implied sacred locale where Girijā’s tapas is attended by these companions.

What ritualistic prescription is mentioned?

Upāsā (devotional service/attendance) is mentioned as an act, though no formal ritual procedure is detailed.