Adhyaya 5

Verse 1

नारद उवाच । ततोऽहं धर्मवर्माणं प्रोच्य तिष्ठेद्धनं त्वयि । कृत्यकाले ग्रहीष्यामीत्यागमं रैवतं गिरिम्

നാരദൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ഞാൻ ധർമ്മവർമ്മനെ ഉപദേശിച്ച്, “ധനം നിന്റെ പക്കൽ തന്നെയിരിക്കട്ടെ; ആവശ്യസമയത്ത് ഞാൻ സ്വീകരിക്കും” എന്നു പറഞ്ഞു; അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഞാൻ റൈവത പർവതത്തിലേക്കു പോയി.

Verse 2

आसं प्रमुदितश्चाहं पश्यंस्तं गिरिसत्तमम् । आह्वयानं नरान्साधून्भूमेर्भुजमिवोच्छ्रितम्

ആ ശ്രേഷ്ഠ പർവതത്തെ കണ്ടപ്പോൾ ഞാൻ അത്യന്തം ആനന്ദിതനായി—അത് ഭൂമിയുടെ ഉയർത്തിയ ഭുജംപോലെ ഉയർന്ന്, സദ്ജനങ്ങളെ വിളിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി.

Verse 3

यस्मिन्नानाविधा वृक्षाः प्रकाशंते समंततः । साधुं गृहपतिं प्राप्य पुत्रभार्यादयो यथा

അവിടെ നാനാവിധ വൃക്ഷങ്ങൾ എല്ലാടവും പ്രകാശിച്ച് ശോഭിക്കുന്നു—സദ്ഗുണനായ ഗൃഹപതിയെ പ്രാപിച്ചാൽ പുത്രൻ, ഭാര്യ മുതലായ ആശ്രിതർ പുഷ്ടിയാർന്നതുപോലെ।

Verse 4

मुदिता यत्र संतृप्ता वाशंते कोकिलादयः । सद्गुरोर्ज्ञानसंपन्ना यथा शिष्यगणा भुवि

അവിടെ സന്തോഷത്തോടും തൃപ്തിയോടും കൂടി കുയിൽ മുതലായ പക്ഷികൾ മധുരമായി പാടുന്നു—സദ്ഗുരുവാൽ ജ്ഞാനസമ്പന്നരായ ശിഷ്യഗണങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ ഹർഷിക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 5

यत्र तप्त्वा तपो मर्त्या यथेप्सितमवाप्नुयुः । श्रीमहादेवमासाद्य भक्तो यद्वन्मनोरथम्

അവിടെ മനുഷ്യർ തപസ്സു ചെയ്ത് ഇഷ്ടഫലം നേടുന്നു—അതുപോലെ ഭക്തൻ ശ്രീമഹാദേവനെ ശരണം പ്രാപിച്ച് ഹൃദയത്തിലെ പ്രിയ മനോരഥം കൈവരിക്കുന്നു।

Verse 6

तस्याहं च गिरेः पार्थ समासाद्य महाशिलाम् । शीतसौरभ्यमंदेन प्रीणीतोऽचिंतयं हृदि

അപ്പോൾ, ഹേ പാർഥ, ഞാൻ ആ പർവതത്തിലെ മഹാശിലയുടെ സമീപം എത്തി. ശീതളവും സുഗന്ധഭരിതവുമായ മന്ദവായുവാൽ തൃപ്തനായി ഹൃദയത്തിൽ ചിന്തിച്ചു।

Verse 7

तावन्मया स्थानमाप्तं यदतीव सुदुर्लभम् । इदानीं ब्राह्मणार्थेऽहं कुर्वे तावदुपक्रमम्

ഇങ്ങനെ ഞാൻ അത്യന്തം ദുർലഭമായ ഒരു സ്ഥലം പ്രാപിച്ചു. ഇനി ബ്രാഹ്മണരുടെ ഹിതാർത്ഥം ആവശ്യമായ ഉപക്രമം ഞാൻ ആരംഭിക്കും।

Verse 8

ब्राह्मणाश्च विलोक्य मे ये हि पात्रतमा मताः । तथा हि चात्र श्रूयंते वचांसि श्रुतिवादिनाम्

ബ്രാഹ്മണരെ നിരീക്ഷിച്ച് ഞാൻ അവരെയേ ഏറ്റവും ഉത്തമ ദാനപാത്രരെന്ന് കരുതി. ഈ വിഷയത്തിൽ വേദവാദികളായ ആചാര്യരുടെ വചനങ്ങളും ഇവിടെ ശ്രവിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 9

न जलोत्तरणे शक्ता यद्वन्नौः कर्णवर्जिता । तद्वच्छ्रेष्ठोऽप्यनाचारो विप्रो नोद्धरणक्षमः

ചുക്കാനില്ലാത്ത വള്ളം ജലം കടക്കാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ, ശ്രേഷ്ഠനായാലും സദാചാരരഹിതനായ ബ്രാഹ്മണൻ മറ്റുള്ളവരെ ഉദ್ಧരിക്കാൻ കഴിവുള്ളവൻ അല്ല.

Verse 10

ब्राह्मणो ह्यनधीयानस्तृणाग्निरिव शाम्यति । तस्मै हव्यं न दातव्यं न हि भस्मनि हूयते

വേദാധ്യയനം ചെയ്യാത്ത ബ്രാഹ്മണൻ പുല്ലുതീ പോലെ ശമിച്ചുപോകുന്നു. അവനു ഹവ്യം (യജ്ഞാഹുതി) നൽകരുത്; ഭസ്മത്തിൽ ആഹുതി ഒഴിക്കുകയില്ലല്ലോ.

Verse 11

दानपात्रमतिक्रम्य यदपात्रे प्रदीयते । तद्दत्तं गामतिक्रम्य गर्दभस्य गवाह्निकम्

ദാനപാത്രനെ മറികടന്ന് അപാത്രനു നൽകുന്ന ദാനം, പാലുതരുന്ന പശുവിനെ ഉപേക്ഷിച്ച് കഴുതയ്ക്ക് തീറ്റ കൊടുക്കുന്നതുപോലെയാണ്.

Verse 12

ऊषरे वापितं बीजं भिन्नभांडे च गोदुहम् । भस्मनीव हुतं हव्यं मूर्खे दानमशाश्वतम्

ഉഷരഭൂമിയിൽ വിതച്ച വിത്ത്, പൊട്ടിയ പാത്രത്തിൽ ഒഴിച്ച പാൽ, ഭസ്മത്തിൽ അർപ്പിച്ച ആഹുതി—അതുപോലെ മൂഢനു നൽകിയ ദാനം സ്ഥിരഫലം നൽകുകയില്ല.

Verse 13

विधिहीने तथाऽपात्रे यो ददाति प्रतिग्रहम् । न केवलं हि तद्याति शेषं पुण्यं प्रणश्यति

വിധിയില്ലാത്ത അപാത്രനു ദാനം ചെയ്യുന്നവന്റെ ആ ദാനപുണ്യം മാത്രമല്ല; ശേഷിച്ച പുണ്യസഞ്ചയവും നശിച്ചുപോകുന്നു।

Verse 14

भूराप्ता गौस्तथा भोगाः सुवर्णं देहमेव च । अश्वश्चक्षुस्तथा वासो घृतं तेजस्तिलाः प्रजाः

ഭൂമി, ജലം, പശുക്കൾ, ഭോഗങ്ങൾ, സ്വർണം, സ്വന്തം ദേഹം പോലും; കുതിര, ദൃഷ്ടി, വസ്ത്രം, നെയ്യ്, തേജസ്, എള്ള്, സന്തതി—കുപ്രതിഗ്രഹവും കുദാനവും ഇവയെല്ലാം ഹാനിപ്പെടുത്തുന്നു।

Verse 15

घ्नंति तस्मादविद्वांस्तु बिभियाच्च प्रतिग्रहात् । स्वल्पक केनाप्यविद्वांस्तु पंके गौरिव सीदति

അതുകൊണ്ട് അവിദ്വാൻ പ്രതിഗ്രഹത്തെ ഭയപ്പെടണം; അത് അവനെ നശിപ്പിക്കുന്നു. ചെറിയ ദാനത്താലും അജ്ഞൻ ചെളിയിൽ പശുവുപോലെ താഴ്ന്നുപോകുന്നു।

Verse 16

तस्माद्ये गूढतपसो गूढस्वाध्यायसाधकाः । स्वदारनिरताः शांतास्तेषु दत्तं सदाऽक्षयम्

അതുകൊണ്ട് ഗൂഢതപസ്സും ഗൂഢസ്വാധ്യായവും അനുഷ്ഠിച്ച്, സ്വന്തം ധർമ്മപത്നിയിൽ തൃപ്തരായി ശാന്തരായിരിക്കുന്നവർക്ക് നൽകിയ ദാനം എപ്പോഴും അക്ഷയഫലപ്രദമാകുന്നു।

Verse 17

देशे काल उपायेन द्रव्यं श्रद्धासमन्वितम् । पात्रे प्रदीयते यत्तत्सकलं धर्मलक्षणम्

യോഗ്യമായ ദേശം, കാലം, ഉപായം എന്നിവയോടെ, ശ്രദ്ധയോടെ പാത്രനു നൽകുന്ന ദാനം—അതുതന്നെ പൂർണ്ണമായി ധർമ്മലക്ഷണമാകുന്നു।

Verse 18

न विद्यया केवलया तपसा वापि पात्रता । यत्र वृत्तिमिमे चोभे तद्वि पात्रं प्रचक्षते

വിദ്യ മാത്രം കൊണ്ടോ തപസ്സ് മാത്രം കൊണ്ടോ ദാനം സ്വീകരിക്കാനുള്ള പാത്രത ഉണ്ടാകുന്നില്ല. സദാചാരവും ഈ ഗുണങ്ങളും രണ്ടും ഒരുമിച്ച് ഉള്ളവനെയാണ് യഥാർത്ഥ പാത്രൻ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 19

तेषां त्रयाणां मध्ये च विद्या मुख्यो महागुणः । विद्यां विनांधवद्विप्राश्चक्षुष्मंतो हि ते मताः

ഈ മൂന്നിലും വിദ്യയാണ് പ്രധാന മഹാഗുണം. വിദ്യയില്ലെങ്കിൽ ബ്രാഹ്മണന്മാരും അന്ധന്മാരെപ്പോലെ തന്നെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു—പേരിൽ ‘ചക്ഷുഷ്മാൻ’ എന്നു വിളിച്ചാലും.

Verse 20

तस्माच्चक्षुष्मतो विद्वान्देशे देशे परीक्षयेत् । प्रश्रान्ये मम वक्ष्यंति तेभ्यो दास्याम्यहं ततः

അതുകൊണ്ട് യഥാർത്ഥ വിവേകദൃഷ്ടിയുള്ള പണ്ഡിതൻ ദേശംദേശമായി (പാത്രരെ) പരിശോധിക്കണം. എന്റെ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരം പറയുന്നവർക്കേ പിന്നീട് ഞാൻ ദാനം നൽകൂ.

Verse 21

इति संचिंत्य मनसा तस्माद्देशात्समुत्थितः । आश्रमेषु महर्षीणां विचराम्यस्मि फाल्गुन

ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച് അവൻ ആ സ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റു. ഫാൽഗുണ മാസത്തിൽ മഹർഷിമാരുടെ ആശ്രമങ്ങളിൽ ആശ്രമങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ചു.

Verse 22

इमाञ्छ्लोकान्गायमानः प्रश्ररूपाञ्छृणुष्व तान् । मातृकां को विजानाति कतिधा कीदृशाक्षराम्

ചോദ്യരൂപത്തിൽ ഞാൻ പാടുന്ന ഈ ശ്ലോകങ്ങൾ കേൾക്കുക. മാതൃക (വർണമാല)യെ യഥാർത്ഥത്തിൽ ആര് അറിയുന്നു—അത് എത്രയും, ഏതു തരത്തിലുള്ള അക്ഷരങ്ങളാൽ യുക്തമാണ്?

Verse 23

पंचपंचाद्भुतं गेहं को विजानाति वा द्विजः । बहुरूपां स्त्रियं कर्तुमेकरूपां च वत्ति कः

അഞ്ചും അഞ്ചും അത്ഭുതങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ഈ ‘ഗൃഹം’ ഏത് ദ്വിജൻ സത്യമായി അറിയുന്നു? ബഹുരൂപിണിയായ സ്ത്രീയെ ഏക രൂപമായി, സ്ഥിരമായി ആക്കാൻ ആര് അറിയുന്നു?

Verse 24

को वा चित्रकथाबंधं वेत्ति संसारगोचरः । को वार्णवमहाग्राहं वेत्ति विद्यापरायणः

സംസാരഗോചരത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ ആര് ഈ ചിത്രവിസ്മയകഥാബന്ധത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മത അറിയും? വിദ്യാപരായണൻ ആര് സമുദ്രത്തിലെ ആ മഹാഗ്രാഹത്തെ (മഹാബല ഗ്രാഹി) അറിയും?

Verse 25

को वाष्टविधं ब्राह्मण्यं वेत्ति ब्राह्मणसत्तमः । युगानां च चतुर्णां वा को मूलदिवसान्वदेत्

ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ ആര് ബ്രാഹ്മണ്യത്തിന്റെ അഷ്ടവിധ സ്വരൂപം അറിയും? നാലു യുഗങ്ങളുടെ മൂലദിവസങ്ങൾ—ആധാരമാനം—ആര് പറയാൻ കഴിയും?

Verse 26

चतुर्दशमनूनां वा मूलवासरं वेत्ति कः । कस्मिंश्चैव दिने प्राप पूर्वं वा भास्करो रथम्

പതിനാലു മനുക്കളുടെ മൂലവാസരം (ആദ്യ ദിവസം) ആര് അറിയും? ഏത് ദിവസമാണ് ഭാസ്കരൻ ആദ്യമായി തന്റെ രഥം ലഭിച്ചതെന്ന് ആര് അറിയും?

Verse 27

उद्वेजयति भूतानि कृष्णाहिरिववेत्ति कः । को वास्मिन्घोरसंसारे दक्षदक्षतमो भवेत्

കറുത്ത പാമ്പുപോലെ ജീവികളെ ഉത്കണ്ഠയും ഭയവും ആക്കുന്നതെന്തെന്ന് ആര് അറിയും? ഈ ഘോര സംസാരചക്രത്തിൽ അതിദക്ഷന്മാരിലും പരമദക്ഷൻ ആര് ആകുമെന്നു ആര് പറയാം?

Verse 28

पंथानावपि द्वौ कश्चिद्वेत्ति वक्ति च ब्राह्मणः । इति मे द्वादश प्रश्रान्ये विदुर्ब्राह्मणोत्तमाः

ആ രണ്ടു മാർഗങ്ങളെയും ചില ബ്രാഹ്മണന്മാർ മാത്രമേ അറിയുകയും വിശദീകരിക്കുകയും ചെയ്യൂ. ഇവയാണ് എന്റെ പന്ത്രണ്ടു ചോദ്യങ്ങൾ; ബ്രാഹ്മണോത്തമന്മാർ മാത്രമേ അവ ഗ്രഹിക്കൂ.

Verse 29

ते मे पूज्यतमास्तेषामहामाराधकश्चिरम् । इत्यहं गायमानो वै भ्रमितः सकलां महीम्

അവർ എനിക്ക് അത്യന്തം പൂജ്യർ; ദീർഘകാലമായി ഞാൻ അവരുടെ മഹാ ആരാധകനാണ്. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞും പാടിയും ഞാൻ സർവ്വ ഭൂമിയിലും അലഞ്ഞു നടന്നു.

Verse 30

ते चाहुर्दुःखदाः ख्याताः प्रश्रास्ते कुर्महे नमः । इत्यहं सकलां पृथ्वीं विचिंत्यालब्धब्राह्मणः

അവർ പറഞ്ഞു—‘ഈ ചോദ്യങ്ങൾ ദുഃഖദായകങ്ങളെന്നു പ്രസിദ്ധം; ആ ചോദ്യങ്ങൾക്കു ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു.’ ഇങ്ങനെ സർവ്വ ഭൂമിയും ആലോചിച്ചിട്ടും എനിക്ക് അത്തരം ബ്രാഹ്മണനെ ലഭിച്ചില്ല.

Verse 31

हिमाद्रिशिखरासीनो भूयश्चिंतामवाप्तवान् । सर्वे विलोकिता विप्राः किमतः कर्तुमुत्सहे

ഹിമാലയശിഖരത്തിൽ ഇരുന്ന് ഞാൻ വീണ്ടും ആശങ്കയിൽ ആകപ്പെട്ടു—‘എല്ലാ ബ്രാഹ്മണരെയും കണ്ടുകഴിഞ്ഞു; ഇനി ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യാൻ ധൈര്യപ്പെടും?’

Verse 32

ततो मे चिंतयानस्य पुनर्जातामतिस्त्वियम् । अद्यापि न गतश्चाहं कलापग्राममुत्तमम्

അപ്പോൾ ഞാൻ ചിന്തയിൽ ആയിരിക്കെ എന്റെ മനസ്സിൽ വീണ്ടും ഈ വിചാരം ഉദിച്ചു—‘ഇന്നും ഞാൻ കലാപം എന്ന ഉത്തമ ഗ്രാമത്തിലേക്ക് പോയിട്ടില്ല.’

Verse 33

यस्मिन्विप्राः संवसंति मूर्तानीव तपांसि च । चतुराशीतिसाहस्राः श्रुताध्ययनशालिनः

ആ സ്ഥലത്ത് ബ്രാഹ്മണർ വസിക്കുന്നു—തപസ്സുതന്നെ മൂർത്തിയായതുപോലെ; അവർ എൺപത്തിനാലായിരം, ശ്രുതി-ജ്ഞാനവും വേദാധ്യയനവും സമ്പന്നർ।

Verse 34

स्थाने तस्मिन्गमिष्यामीत्युक्त्वाहं चलितस्तदा । खेचरो हिममाक्रम्य परं पारं गतस्ततः

‘ആ സ്ഥലത്തേക്ക് ഞാൻ പോകും’ എന്നു പറഞ്ഞ് ഞാൻ അപ്പോൾ പുറപ്പെട്ടു; ആകാശമാർഗ്ഗത്തിൽ ഹിമപർവ്വതങ്ങളെ കടന്ന്, അതിന്റെ അപ്പുറത്തുള്ള ദൂരതീരത്തെത്തി।

Verse 35

अद्राक्षं पुण्यभूमिस्थं ग्रामरत्नमहं महत् । शतयोजनविस्तीर्णं नानावृक्षसमाकुलम्

പുണ്യഭൂമിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മഹത്തായ ഗ്രാമരത്നം ഞാൻ കണ്ടു—അത് നൂറ് യോജന വ്യാപ്തിയുള്ളതും നാനാവൃക്ഷങ്ങളാൽ സാന്ദ്രവുമായിരിന്നു।

Verse 36

यत्र पुण्यवतां संति शतशः प्रवराश्रमाः । सर्वेषामपि जीवानां यत्रान्योन्यं न दुष्टता

എവിടെ പുണ്യവാന്മാരുടെ നൂറുകണക്കിന് ശ്രേഷ്ഠ ആശ്രമങ്ങൾ ഉണ്ടോ, അവിടെ എല്ലാ ജീവികളിലും പരസ്പര ദുഷ്ടത ഒട്ടുമില്ല।

Verse 37

यज्ञभाजां मुनीनां यदुपकारकरं सदा । सतां धर्मवतां यद्वदुपकारो न शाम्यति

യജ്ഞഭാഗം ലഭിക്കുന്ന മുനിമാർക്ക് അത് എപ്പോഴും ഉപകാരകരം; അതുപോലെ സജ്ജനരും ധർമ്മനിഷ്ഠരും ചെയ്യുന്ന ഉപകാരം ഒരിക്കലും ശമിക്കുകയില്ല।

Verse 38

मुनीनां यत्र परमं स्थानं चाप्यविनाशकृत् । स्वाहास्वधावषट्कारहन्तकारो न नश्यति

മുനികളുടെ പരമധാമമായ, വിനാശം അകറ്റുന്ന പുണ്യസ്ഥാനത്ത്; ‘സ്വാഹാ’, ‘സ്വധാ’, ‘വഷട്’ എന്നീ പവിത്രോച്ചാരണങ്ങളും വിഘ്നഹന്താവും ഒരിക്കലും നശിക്കുകയില്ല।

Verse 39

यत्र कृतयुगस्तार्थं बीजं पार्थावशिष्यते । सूर्यस्य सोमवंशस्य ब्राह्मणानां तथैव च

കൃതയുഗത്തിന്റെ സത്യാർത്ഥത്തിന്റെ ബീജം ഭൂമിയിൽ എവിടെ അവശേഷിക്കുന്നുവോ; അവിടെയേ സૂર്യവംശത്തിന്റെയും സോമവംശത്തിന്റെയും ബ്രാഹ്മണരുടെയും ബീജവും നിലനിൽക്കും।

Verse 40

स्थानकं तत्समासाद्य प्रविष्टोऽहं द्विजाश्रमान् । तत्र ते विविधान्वादान्विवदंते द्विजोत्तमाः

ആ പുണ്യസ്ഥലത്തെ പ്രാപിച്ച് ഞാൻ ദ്വിജന്മാരുടെ ആശ്രമങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ചു. അവിടെ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണർ പലവിധ വാദപ്രതിവാദങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു।

Verse 41

परस्परं चिंतयाना वेदा मूर्तिधरा यथा । तत्र मेधाविनः केचिदर्थमन्यैः प्रपूरितम्

അവർ പരസ്പരം ചിന്തിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നത് വേദങ്ങൾ തന്നെ മൂർത്തിധരിച്ചതുപോലെ തോന്നി. അവിടെ ചില മേധാവികൾ മറ്റുള്ളവർ അപൂർണ്ണമായി വിട്ട അർത്ഥം പൂരിപ്പിച്ചു।

Verse 42

विचिक्षिपुर्महात्मानो नभोगतमिवामिषम् । तत्रा हं करमुद्यम्य प्रावोचं पूर्यतां द्विजाः

ആ മഹാത്മാക്കൾ വാദങ്ങളെ ആകാശത്തിലേക്ക് എറിഞ്ഞ മാംസത്തുപോലെ ചിതറിച്ചു. അപ്പോൾ ഞാൻ കൈ ഉയർത്തി പറഞ്ഞു— ‘ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ഇത് തീർപ്പാകട്ടെ!’

Verse 43

काकारावैः किमतैर्वो यद्यस्ति ज्ञानशालिता । व्याकुरुध्वं ततः प्रश्रान्मम दुर्विषहान्बहून्

നിങ്ങളിൽ യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനശീലത ഉണ്ടെങ്കിൽ, ഈ കാക്കപോലുള്ള കൂക്കലും കലഹവും എന്തിന്? അതിനാൽ എന്റെ അനവധി, ദുഷ്കരമായ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് വിശദീകരണം നൽകുക।

Verse 44

ब्राह्मणा ऊचुः । वद ब्राह्मण प्रश्रान्स्वाञ्छ्रुत्वाऽधास्यामहे वयम् । परमो ह्येष नो लाभः प्रक्षान्पृच्छति यद्भवान्

ബ്രാഹ്മണർ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, നിന്റെ ചോദ്യങ്ങൾ പറയുക; അവ കേട്ട് ഞങ്ങൾ ഉത്തരം നൽകാം. നീ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നതുതന്നെ ഞങ്ങൾക്ക് പരമലാഭം।

Verse 45

अहं पूर्विकया ते वै न्यषेधंत परस्परम् । अहं पूर्वमहं पूर्वमिति वीरा यथा रणे

‘ഞാൻ ആദ്യം’ എന്ന അഹങ്കാരത്തോടെ അവർ പരസ്പരം തടഞ്ഞു; ‘ഞാൻ ആദ്യം, ഞാൻ ആദ്യം’ എന്ന് യുദ്ധഭൂമിയിലെ വീരന്മാരെപ്പോലെ।

Verse 46

ततस्तान्ब्रवं प्रश्रानहं द्वादश पूर्वकान् । श्रुत्वा ते मामवो चंत लीलायंतो मुनीश्वराः

അപ്പോൾ ഞാൻ ആ പന്ത്രണ്ട് മുതിർന്നവരോട് എന്റെ ചോദ്യങ്ങൾ പറഞ്ഞു. എന്നെ കേട്ട് മുനീശ്വരന്മാർ അതിനെ ലീലപോലെ ലഘുവായി ഉത്തരം പറഞ്ഞു।

Verse 47

किं ते द्विज बालप्रश्नैरमीभिः स्वल्पकैरपि । अस्माकं यन्निहीनं त्वं मन्यसे स ब्रवीत्वमून्

ഹേ ദ്വിജാ, ഈ ചെറുതായ ബാലസുലഭ ചോദ്യങ്ങളാൽ നിനക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം? ഞങ്ങളിൽ ഏതെങ്കിലും കുറവ് ഉണ്ടെന്ന് നീ കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, അത് വ്യക്തമായി പറയുക।

Verse 48

ततोति विस्मितश्चाहं मन्यमानः कृतार्थताम् । तेषां निहीनं संचिंत्य प्रावोचं प्रब्रवीत्वयम्

അപ്പോൾ ഞാൻ വിസ്മയിച്ചു; എന്റെ ലക്ഷ്യം സഫലമായെന്നു കരുതി. അവരിൽ എന്തെങ്കിലും കുറവുണ്ടോ എന്നു ചിന്തിച്ച് ഞാൻ സംസാരിച്ച് എന്റെ അഭിപ്രായം പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 49

ततः सुतनुनामा स बालोऽबालोऽभ्युवाच माम् । मम मंदायते वाणी प्रश्नैः स्वल्पैस्तव द्विज । तथापि वच्मि मां यस्मान्निहीनं मन्यते भवान्

അപ്പോൾ സുതനു എന്ന പേരുള്ള ആ ബാലൻ—പ്രായത്തിൽ ചെറുതായിരുന്നാലും ബാലസമനല്ല—എന്നോട് പറഞ്ഞു: “ഹേ ദ്വിജാ, നിന്റെ അല്പചോദ്യങ്ങൾ കൊണ്ട് എന്റെ വാണി മന്ദമാകുന്നു; എങ്കിലും നീ എന്നെ ന്യുനനെന്ന് കരുതുന്നതിനാൽ ഞാൻ പറയും।”

Verse 50

सुतनुरुवाच । अक्षरास्तु द्विपं चाशन्मातृकायाः प्रकीर्तिताः

സുതനു പറഞ്ഞു—മാതൃകയുടെ അക്ഷരങ്ങൾ എണ്ണം പ്രകാരം അമ്പത്തിരണ്ട് (52) എന്നു പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 51

ओंकारः प्रथमस्तत्र चतुर्दश स्वरास्तथा । स्पर्शाश्चैव त्रयस्त्रिं शदनुस्वारस्तथैव च

അവിടെ ആദ്യം ഓംകാരമാണ്; പിന്നെ പതിനാലു സ്വരങ്ങൾ. ‘സ്പർശ’ വർഗ്ഗ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ മുപ്പത്തിമൂന്ന്; കൂടാതെ അനുസ്വാരവും ഉണ്ട്.

Verse 52

विसर्ज्जनीयश्च परो जिह्वामूलीय एव च । उपध्मानीय एवापि द्विपंचाशदमी स्मृताः

കൂടാതെ വിസർജനീയം, ‘പര’ ശബ്ദം, ജിഹ്വാമൂലീയം, ഉപധ്മാനീയം എന്നിവയും—ഇവയെല്ലാം ചേർന്ന് അമ്പത്തിരണ്ട് (52) എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 53

इति ते कथिता संख्या अर्थं चैषां श्रृणु द्विज । अस्मिन्नर्थे चेति हासं तव वक्ष्यामि यः पुरा

ഇങ്ങനെ ഞാൻ നിനക്കു അവരുടെ എണ്ണം പറഞ്ഞു; ഇനി ഹേ ദ്വിജാ, അവരുടെ അർത്ഥം കേൾക്കുക. ഈ അർത്ഥത്തെക്കുറിച്ച് ഒരുകാലത്ത് ഹാസ്യത്തിന് കാരണമായ ഉപദേശപരമായ ഒരു പുരാവൃത്തം ഞാൻ നിനക്കു പറയാം.

Verse 54

मिथिलायां प्रवृत्तोऽभूद्ब्राह्मणस्य निवेशने । मिथिलायां पुरा पुर्यां ब्राह्मणः कौथुमाभिधः

പുരാതനകാലത്ത് മിഥിലാ നഗരത്തിൽ കൌഥുമൻ എന്നൊരു ബ്രാഹ്മണൻ തന്റെ തന്നെ വസതിയിൽ സ്ഥിരമായി താമസിച്ചിരുന്നു.

Verse 55

येन विद्याः प्रपठिता वर्तंते भुवि या द्विज । एकत्रिंशत्सहस्राणि वर्षाणां स कृतादरः

ഹേ ദ്വിജാ, ഭൂമിയിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള എല്ലാ വിദ്യകളും അദ്ദേഹം സമ്യകമായി പഠിച്ചു. അത്യന്തം ആദരഭാവത്തോടെ മുപ്പത്തൊന്ന് ആയിരം വർഷം അവയിൽ അദ്ദേഹം ലീനനായിരുന്നു.

Verse 56

क्षणमप्यनवच्छिन्नं पठित्वा गेहवानभूत् । ततः केनापि कालेन कौथुमस्याभवत्सुतः

ഒരു ക്ഷണവും ഇടവിടാതെ പഠിച്ച ശേഷം അദ്ദേഹം ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം സ്വീകരിച്ചു. പിന്നെ കുറെകാലത്തിന് ശേഷം കൌഥുമന് ഒരു പുത്രൻ ജനിച്ചു.

Verse 57

जडवद्वर्त्तमानः स मातृकां प्रत्यपद्यत । पठित्वा मातृकामन्यन्नाध्येति स कथंचन

ജഡബുദ്ധിയുള്ളവനെപ്പോലെ പെരുമാറി അവൻ മാതൃക (അക്ഷരമാല) മാത്രമേ അഭ്യസിച്ചുള്ളൂ. അക്ഷരങ്ങൾ പഠിച്ചിട്ടും അവൻ എങ്ങനെയും പിന്നത്തെ പഠനത്തിലേക്ക് മുന്നേറാനായില്ല.

Verse 58

ततः पिता खिन्नरूपी जडं तं समभाषत । अधीष्व पुत्रकाधीष्व तव दास्यामि मोदकान्

അപ്പോൾ പിതാവ് ഖിന്നമുഖത്തോടെ ആ മന്ദബുദ്ധിയായ പുത്രനോട് പറഞ്ഞു— “മകനേ, പഠിക്കു, പഠിക്കു; ഞാൻ നിനക്ക് മോദകങ്ങൾ തരാം।”

Verse 59

अथान्यस्मै प्रदास्यामि कर्णावुत्पाटयामि ते

അല്ലെങ്കിൽ അവ മറ്റൊരാൾക്ക് കൊടുക്കും; നിന്റെ ചെവികൾ പറിച്ചുകളയും।

Verse 60

पुत्र उवाच । तात किं मोदकार्थाय पठ्यते लोभहेतवे । पठनंनाम यत्पुंसां परामार्थं हि तत्स्मृतम्

പുത്രൻ പറഞ്ഞു— “അച്ഛാ, മോദകത്തിനായി ലാഭലോഭത്തോടെ പഠിക്കുമോ? മനുഷ്യർക്കുള്ള പഠനം പരമാർത്ഥത്തിനായെന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു।”

Verse 61

कौथुम उवाच । एवं ते वदमानस्य आयुर्भवतु ब्रह्मणः । साध्वी बुद्धिरियं तेऽस्तु कुतो नाध्येष्यतः परम्

കൗഥുമൻ പറഞ്ഞു— “ഇങ്ങനെ പറയുന്ന നിനക്ക് ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആയുസ്സ് ലഭിക്കട്ടെ. നിനക്ക് ഈ സാദ്ധ്വിയായ ബുദ്ധി നിലനില്ക്കട്ടെ; പിന്നെ നീ ഉയർന്ന പഠനം എന്തുകൊണ്ട് തുടരാതിരിക്കും?”

Verse 62

पुत्र उवाच । तात सर्वं परिज्ञेयं ज्ञानमत्रैव वै यतः । ततः परं कंठशोषः किमर्थं क्रियते वद

പുത്രൻ പറഞ്ഞു— “അച്ഛാ, അറിയേണ്ട ജ്ഞാനം എല്ലാം ഇവിടെ തന്നെയെങ്കിൽ, പിന്നെ തൊണ്ട വരണ്ടുപോകുന്ന വിധം പാരായണം എന്തിന്? അതിന്റെ പ്രയോജനം എന്തെന്ന് പറയൂ।”

Verse 63

पितोवाच । विचित्रं भाषसे बाल ज्ञातोऽत्रार्थश्च कस्त्वया । ब्रूहि ब्रूहि पुनर्वत्स श्रोतुमिच्छामि ते गिरम्

പിതാവ് പറഞ്ഞു—ബാലാ, നീ അത്ഭുതകരമായി സംസാരിക്കുന്നു. ഇവിടെ നീ ഏത് അർത്ഥമാണ് ഗ്രഹിച്ചത്? പറയൂ, വീണ്ടും പറയൂ വത്സാ; നിന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 64

पुत्र उवाच । एकत्रिंशत्सहस्राणि पठित्वापि त्वया पितः । नानातर्कान्भ्रांतिरेव संधिता मनसिस्वके

പുത്രൻ പറഞ്ഞു—പിതാവേ, മുപ്പത്തൊന്ന് ആയിരം (ശ്ലോകം/ഉപദേശം) പഠിച്ചിട്ടും, പലവിധ തർക്കങ്ങളാൽ നിന്റെ മനസ്സിൽ ആശയക്കുഴപ്പമേ തുന്നിച്ചേർത്തിരിക്കുന്നു.

Verse 65

अयमयं चायमिति धर्मो यो दर्शनोदितः । तेषु वातायते चेतस्तव तन्नाशयामि ते

‘ഇതും, അതും, മറ്റിതും’ എന്നു ദർശനങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്കുന്ന ധർമ്മങ്ങളിൽ നിന്റെ ചിത്തം കാറ്റുപോലെ അലയുന്നു; ആ മോഹം ഞാൻ നിനക്കായി നശിപ്പിക്കും.

Verse 66

उपदेशं पठस्येव नैवार्थज्ञोऽसि तत्त्वतः । पाठमात्रा हि ये विप्रा द्विपदाः पशवो हि ते

നീ ഉപദേശം വെറും പാരായണം ചെയ്യുന്നു; എന്നാൽ തത്ത്വത്തിൽ അതിന്റെ അർത്ഥം അറിയുന്നില്ല. പാഠമാത്രമുള്ള ബ്രാഹ്മണർ സത്യത്തിൽ രണ്ടുകാലുള്ള മൃഗങ്ങളാണ്.

Verse 67

तत्ते ब्रवीमि तद्वाक्यं मोहमार्तंडमद्भुतम्

അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിനക്കു ആ വാക്യം പറയുന്നു—മോഹം അകറ്റുന്ന, സൂര്യനെപ്പോലെ അത്ഭുതകരമായത്.

Verse 68

अकारः कथितो ब्रह्मा उकारो विष्णुरुच्यते । मकारश्च स्मृतो रुद्रस्त्रयश्चैते गुणाः स्मृताः

‘അ’ ശബ്ദം ബ്രഹ്മാവായി പ്രസ്താവിതം, ‘ഉ’ ശബ്ദം വിഷ്ണുവെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. ‘മ’ ശബ്ദം രുദ്രനെന്നു സ്മൃതം; ഇവ മൂന്നും ത്രിഗുണങ്ങളായും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 69

अर्धमात्रा च या मूर्ध्नि परमः स सदाशिवः । एवमोंकारमाहात्म्यं श्रुतिरेषा सनातनी

മൂർദ്ധ്നിയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന അർദ്ധമാത്ര തന്നെയാണ് പരമൻ—സദാശിവൻ. ഇങ്ങനെ ഓങ്കാരത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം; ഇതു ശ്രുതിയുടെ സനാതന ഉപദേശം.

Verse 70

ओंकारस्य च माहात्म्यं याथात्म्येन न शक्यते । वर्षाणामयुतेनापि ग्रंथकोटिभिरेव वा

ഓങ്കാരത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം യഥാർത്ഥമായി പൂർണ്ണമായി പറയാൻ കഴിയില്ല—പതിനായിരം വർഷം കൊണ്ടും അല്ല, കോടിക്കണക്കിന് ഗ്രന്ഥങ്ങളാലും അല്ല.

Verse 71

पुनर्यत्सारसर्वस्वं प्रोक्तं तच्छ्रूयतां परम् । अःकारांता अकाराद्या मनवस्ते चतुर्दश

ഇപ്പോൾ പ്രസ്താവിച്ചതിന്റെ പരമസാരം വീണ്ടും ശ്രവിക്കൂ. ‘അ’യിൽ ആരംഭിച്ച് ‘അഃ’യിൽ അവസാനിക്കുന്ന ആ പതിനാലു മനുക്കൾ ഇവരാണ്.

Verse 72

स्वायंभुवश्च स्वारोचिरौत्तमो रैवतस्तथा । तामसश्चाक्षुषः षष्ठस्तथा वैवस्वतोऽधुना

സ്വായംഭുവ, സ്വാരോചിഷ, ഉത്തമ, റൈവത; തുടർന്ന് താമസ, ആറാമൻ ചാക്ഷുഷ; ഇപ്പോൾ വൈവസ്വത (മനു) ആകുന്നു.

Verse 73

सावर्णिर्ब्रह्मसावर्णी रुद्रसावर्णिरेव च । दक्षसावर्णिरेवापि धर्मसावर्णिरेव च

സാവർണി, ബ്രഹ്മ-സാവർണി, രുദ്ര-സാവർണി; കൂടാതെ ദക്ഷ-സാവർണിയും ധർമ്മ-സാവർണിയും (എന്നിവയും) പറയുന്നു.

Verse 74

रौच्यो भौत्यस्तथा चापि मनवोऽमी चतुर्दश । श्वेतः पांडुस्तथा रक्तस्ताम्रः पीतश्च कापिलः

റൗച്യനും ഭൗത്യനും കൂടി—ഇവരാണ് ചതുർദശ മനുക്കൾ. (അവരുടെ) വർണങ്ങൾ: ശ്വേത, പാണ്ഡു, രക്ത, താമ്ര, പീത, കാപില.

Verse 75

कृष्णः श्यामस्तथा धूम्रः सुपिशंगः पिशंगकः । त्रिवर्णः शबलो वर्णैः कर्कंधुर इति क्रमात्

പിന്നെ കൃഷ്ണ, ശ്യാമ, ധൂമ്ര, സുപിശംഗ, പിശംഗ; തുടർന്ന് ത്രിവർണ്ണനും നാനാവർണ്ണ ശബലനും—ഇങ്ങനെ ക്രമത്തിൽ (അവസാനം) കർക്കന്ധുരൻ.

Verse 76

वैवस्वतः क्षकारश्च तात कृष्णः प्रदृश्यते । ककाराद्य हकारांतास्त्रयस्त्रिंशच्च देवताः

‘വൈവസ്വത’നെ ‘ക്ഷ’ അക്ഷരം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; പ്രിയമേ, ‘കൃഷ്ണ’നും (അതിൽ) ദൃശ്യമാകുന്നു. ‘ക’ മുതൽ ‘ഹ’ വരെ—ഇവയാണ് മുപ്പത്തിമൂന്ന് ദേവതകൾ എന്നു ഗ്രഹിക്കണം.

Verse 77

ककाराद्याष्ठकारांता आदित्या द्वादश स्मृताः । धाता मित्रोऽर्यमा शक्रो वरुणाश्चांशुरेव च

‘ക’ മുതൽ ‘ഠ’ വരെ—ഇവരാണ് ദ്വാദശ ആദിത്യർ എന്ന് സ്മൃതികൾ പറയുന്നു: ധാതാ, മിത്ര, അർയമാ, ശക്ര, വരുണൻ, കൂടാതെ അംശു.

Verse 78

भगो विवस्वान्पूषा च सविता दशमस्तथा । एकादशस्तथा त्वष्टा विष्णुर्द्वादश उच्यते

ആദിത്യന്മാരിൽ ഭഗൻ, വിവസ്വാൻ, പൂഷാ; പത്താമൻ സവിതൃ; പതിനൊന്നാമൻ ത്വഷ്ടൃ; പന്ത്രണ്ടാമൻ വിഷ്ണുവെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 79

जघन्यजः स सर्वेषामादित्यानां गुणाधिकः । डकाराद्या बकारांता रुद्राश्चैकादशैव तु

അവസാനമായി ജനിച്ചവൻ എല്ലാ ആദിത്യന്മാരിലും ഗുണത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ. ഡകാരത്തിൽ തുടങ്ങി ബകാരത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നവർ—അവരാണ് പതിനൊന്ന് രുദ്രന്മാർ.

Verse 80

कपाली पिंगलो भीमो विरुपाक्षो विलोहितः । अजकः शासनः शास्ता शंभुश्चण्डो भवस्तथा

കപാലി, പിംഗള, ഭീമ, വിരൂപാക്ഷ, വിലോഹിത, അജക, ശാസന, ശാസ്താ, ശംഭു, ചണ്ഡ, ഭവ—ഇവരാണ് രുദ്രന്മാർ.

Verse 81

भकाराद्याः षकारांता अष्टौ हि वसवो मताः । ध्रुवो घोरश्च सोमश्च आपश्चैव नलोऽनिलः

ഭകാരത്തിൽ തുടങ്ങി ഷകാരത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നവർ—ഇവർ എട്ട് വസുക്കൾ: ധ്രുവൻ, ഘോരൻ, സോമൻ, ആപ, നലൻ, അനിലൻ.

Verse 82

प्रत्यूषश्च प्रभासश्च अष्टौ ते वसवः स्मृताः । सौ हश्चेत्यश्विनौ ख्यातौ त्रयस्त्रिंशदिमे स्मृताः

പ്രത്യൂഷനും പ്രഭാസനും—ഇങ്ങനെ ആ എട്ട് വസുക്കൾ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ‘സൗ’യും ‘ഹ’യും എന്ന പേരിൽ രണ്ട് അശ്വിനികൾ പ്രസിദ്ധർ. ഇങ്ങനെ ഇവർ മുപ്പത്തിമൂന്ന് ദേവതകളായി സ്മൃതർ.

Verse 83

अनुस्वारो विसर्गश्च जिह्वामूलीय एव च । उपध्मानीय इत्येते जरायुजास्तथांडजाः

അനുസ്വാരം, വിസർഗം, ജിഹ്വാമൂലീയം, ഉപധ്മാനീയം—ഇവയാണ് (ലക്ഷണങ്ങൾ) എന്നു പറഞ്ഞത്; ഇവിടെ അവ ഗർഭജരും അണ്ഡജരും ആയ ജീവികളോടും ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 84

स्वेदजाश्चोद्भिजाश्चेति तत जीवाः प्रकीर्तिताः । भावार्थः कथितश्चायं तत्त्वार्थं श्रृणु सांप्रतम्

സ്വേദജരും ഉദ്ഭിജരും—എന്നിങ്ങനെ ജീവികളും പ്രഖ്യാതരായി. ഇതു ഭാവാർത്ഥം; ഇനി തത്ത്വാർത്ഥം ശ്രവിക്കൂ.

Verse 85

ये पुमांसस्त्वमून्देवान्समाश्रित्य क्रियापराः । अर्धमात्रात्मके नित्ये पदे लीनास्त एव हि

ഈ ദേവന്മാരെ ആശ്രയിച്ച് ക്രിയാപരരായിരിക്കുന്ന പുരുഷന്മാരേ ‘അർധമാത്രാ’ സ്വരൂപമായ നിത്യ പദത്തിൽ ലീനരാകുന്നു.

Verse 86

चतुर्णां जीवयोनीनां तदैव परिमुच्यते । यदाभून्मनसा वाचा कर्मणा च यजेत्सुरान्

നാലു ജീവയോനികളുടെ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് അന്നുതന്നെ വിമോചനം ലഭിക്കുന്നു; മനസ്സാൽ, വാക്കാൽ, കര്‍മ്മത്താൽ ദേവന്മാരെ യജിച്ച് ആരാധിക്കുമ്പോൾ.

Verse 87

यस्मिञ्छास्त्रे त्वमी देवा मानिता नैव पापिभिः । तच्छास्त्रं हि न मंतव्यं यदि ब्रह्मा स्वयं वदेत्

ഏത് ശാസ്ത്രത്തിൽ ഈ ദേവന്മാർക്ക് മാനമില്ലയും പാപികൾ അതിനെ അംഗീകരിക്കയും ചെയ്യുന്നുവോ, അതിനെ ശാസ്ത്രമെന്ന് കരുതരുത്—സ്വയം ബ്രഹ്മാവു പറഞ്ഞാലും പോലും.

Verse 88

अमी च देवाः सर्वत्र श्रौते मार्गे प्रतिष्ठिताः । पाषण्डशास्त्रे सर्वत्र निषिद्धाः पापकर्मभिः

ഈ ദേവന്മാർ എല്ലായിടത്തും ശ്രൗത (വൈദിക) മാർഗത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതരാണ്; എന്നാൽ പാഷണ്ഡശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പാപകർമ്മങ്ങളാൽ എല്ലായിടത്തും നിഷിദ്ധരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 89

तदमून्ये व्यतिक्रम्य तपो दानमथो जपम् । प्रकुर्वंति दुरात्मानो वेपते मरुतः पथि

ആ ദേവന്മാരെ ലംഘിച്ച് ദുഷ്ടമനസ്സുള്ളവർ തപസ്സ്, ദാനം, ജപം എന്നിവ ചെയ്യുന്നു; എങ്കിലും അവരുടെ കൃത്യങ്ങളാൽ മരുതിന്റെ പഥം—ധർമ്മക്രമം—കുലുങ്ങുന്നു।

Verse 90

अहो मोहस्य माहात्म्यं पश्यताविजितात्मनाम् । पठंति मातृकां पापा मन्यंते न सुरानिह

അഹോ! ആത്മജയം നേടാത്തവരിൽ മോഹത്തിന്റെ മഹത്വം എത്ര—പാപികൾ ‘മാതൃക’ പാരായണം ചെയ്യുന്നു; എങ്കിലും ഇവിടെ ദേവന്മാരെ ഒട്ടും അംഗീകരിക്കുന്നില്ല।

Verse 91

सुतनुरुवाच । इति तस्य वचः श्रुत्वा पिताभूदतिविस्मितः । पप्रच्छ च बहून्प्रश्रान्सोप्य वादीत्तथातथा

സുതനു പറഞ്ഞു—അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് പിതാവ് അത്യന്തം വിസ്മയിച്ചു. അദ്ദേഹം പല ചോദ്യങ്ങളും ചോദിച്ചു; മറ്റവനും ഓരോന്നിനും അതുപോലെ മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 92

मयापि तव प्रोक्तोऽयं मातृकाप्रश्र उत्तमः । द्वितीयं श्रृणु तं प्रश्नं पंचपंचाद्भुतं गृहम्

ഈ ഉത്തമ ‘മാതൃക’ സംബന്ധമായ ചോദ്യം ഞാനും നിനക്കു വിശദീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇനി രണ്ടാം ചോദ്യം കേൾക്കുക—അഞ്ചും അഞ്ചും ചേർന്ന് രൂപപ്പെട്ട അത്ഭുത ‘ഗൃഹം’ സംബന്ധിച്ച്।

Verse 93

पंचभूतानि पञ्चैव कर्मज्ञानेंद्रियाणि च । पंच पंचापि विषया मनोबुद्ध्यहमेव च

അഞ്ചു മഹാഭൂതങ്ങൾ ഉണ്ട്; കൂടാതെ അഞ്ചു കർമേന്ദ്രിയങ്ങളും അഞ്ചു ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങളും ഉണ്ട്. അതുപോലെ അഞ്ചു വിഷയങ്ങൾ; മനസ്സ്, ബുദ്ധി, അഹങ്കാരം എന്നിവയും കൂടെയുണ്ട്.

Verse 94

प्रकृतिः पुरुषश्चैव पञ्चविंशः सदाशिवः । पञ्चपञ्चभिरेततैस्तु निष्पन्नं गृहमुच्यते

പ്രകൃതിയും പുരുഷനും—ഇരുപത്തിയഞ്ചാം തത്ത്വമായി സദാശിവനും—ഈ അഞ്ചും അഞ്ചും കൂട്ടങ്ങളാൽ ഈ ‘ഗൃഹം’ അഥവാ ദേഹഘടന ഉത്ഭവിച്ചതായി പറയുന്നു.

Verse 95

देहमेतदिदं वेद तत्त्वतो यात्यसौ शिवम् । बहुरूपां स्त्रियं प्राहुर्बुद्धिं वेदांतवादिनः

ഈ ദേഹത്തെ തത്ത്വതഃ അറിയുന്നവൻ ശിവനെ പ്രാപിക്കുന്നു. വേദാന്തവാദികൾ ബുദ്ധിയെ പലരൂപം ധരിക്കുന്ന ‘സ്ത്രീ’ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 96

सा हि नानार्थभजनान्नानारूपं प्रपद्यते । धर्मस्यैकस्य संयोगाद्बहुधाप्येकिकैव सा

അത് (ബുദ്ധി) പല ലക്ഷ്യങ്ങൾക്കായി ആശ്രയിക്കപ്പെടുന്നതിനാൽ പല രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഏകധർമ്മവുമായി സംയോഗം കൊണ്ടു, പലവിധം തോന്നിയാലും സ്വരൂപത്തിൽ ഒന്നുതന്നെയാകുന്നു.

Verse 97

इति यो वेदे तत्त्वार्थं नासौ नरकमाप्नुयात् । मुनिभिर्यश्च न प्रोक्तं यन्न मन्येत दैवतान्

ഇങ്ങനെ തത്ത്വാർത്ഥം അറിയുന്നവൻ നരകത്തെ പ്രാപിക്കുകയില്ല. മുനികൾ പ്രസ്താവിക്കാത്തതിനെ ദൈവമെന്ന് കരുതരുത്.

Verse 98

वचनं तद्बुधाः प्रहुर्बंधं चित्रकथं त्विति । यच्च कामान्वितं वाक्यं पंचमं वाप्यतः श्रुणु

അത്തരം വചനത്തെ പണ്ഡിതർ ബന്ധമെന്ന് പറയുന്നു—ചിത്രകഥ മാത്രമെന്നപോലെ. ഇനി അഞ്ചാം തരത്തിലുള്ള വാക്യം കേൾക്കുക—കാമനയാൽ പ്രേരിതമായ ഉച്ചാരണം.

Verse 99

एको लोभो महान्ग्राहो लोभात्पापं प्रवर्तते । लोभात्क्रोधः प्रभवति लोभात्कामः प्रवर्तते

ലോഭം തന്നെയാണ് മഹാ ഗ്രാഹകൻ. ലോഭത്തിൽ നിന്ന് പാപം പ്രവൃത്തിക്കുന്നു; ലോഭത്തിൽ നിന്ന് ക്രോധം ജനിക്കുന്നു; ലോഭത്തിൽ നിന്ന് കാമം വർധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 100

लोभान्मोहश्च माया च मानः स्तम्भः परेष्सुता । अविद्याऽप्रज्ञता चैव सर्वं लोभात्प्रवर्तते

ലോഭത്തിൽ നിന്ന് മോഹവും മായയും, മാനംയും ദൃഢമായ അഹങ്കാരവും, മറ്റുള്ളവരോടുള്ള വൈരവും; അവിദ്യയും വിവേകരാഹിത്യവും—ഇതെല്ലാം ലോഭത്തിൽ നിന്നാണ്.

Verse 101

हरणं परवित्तानां परदाराभिमर्शनम् । साहसानां च सर्वेषामकार्याणआं क्रियास्तथा

മറ്റുള്ളവരുടെ ധനം കവർന്നെടുക്കൽ, പരസ്ത്രീയെ അപമാനിച്ച് ദൂഷിക്കൽ, കൂടാതെ എല്ലാ തരത്തിലുള്ള ഹിംസാപരമായ ദുസ്സാഹസ കുകൃത്യങ്ങൾ—ഇത്തരം നിഷിദ്ധ പ്രവർത്തികളും (അതേ ദോഷത്തിൽ നിന്ന്) ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 102

स लोभः सह मोहेन विजेतव्यो जितात्मना । दम्भो द्रोहश्च निंदा च पैशुन्यं मत्सरस्तथा

ആ ലോഭം—മോഹത്തോടുകൂടിയത്—ജിതാത്മാവ് നിർബന്ധമായി ജയിക്കണം. അതിൽ നിന്ന് ദംഭം, ദ്രോഹം, നിന്ദ, പൈശുന്യം, മത്‌സരവും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 103

भवन्त्येतानि सर्वाणि लुब्धानामकृतात्मनाम् । सुमहां त्यपि सास्त्राणि धारयंति बहुश्रुताः

ലോഭികളായും ആത്മസംയമമില്ലാത്തവരുമായവരിൽ ഈ എല്ലാ ദോഷങ്ങളും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. അനേകം ശാസ്ത്രങ്ങൾ ശ്രവിച്ച് മഹത്തായ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ ധരിക്കുന്നവരും ഇതിലേക്കുതന്നെ വീഴുന്നു.

Verse 104

छेत्तारः संशयानां च लोभग्रस्ता व्रजंत्यधः । लोभक्रोधप्रसक्ताश्च शिष्टाचारबहिष्कृताः

സംശയങ്ങൾ മുറിച്ചെറിയുന്നവരായാലും ലോഭഗ്രസ്തരായാൽ അധോഗതിയിലേക്കു പോകുന്നു. ലോഭവും ക്രോധവും പിടിച്ചവർ ശിഷ്ടാചാരത്തിൽ നിന്ന് ബഹിഷ്കൃതരാകുന്നു.

Verse 105

अन्तःक्षुरा वाङ्मधुराः कूपाश्धन्नास्तृणौरिव । कुर्वते ये बहून्मार्गांस्तांस्तान्हेतुबलन्विताः

അകത്ത് ക്ഷുരംപോലെ മൂർച്ചയുള്ളവർ; പക്ഷേ വാക്കുകൾ മധുരം—പുല്ലാൽ മൂടിയ കിണറുപോലെ. പല (വഞ്ചനാപൂർണ്ണ) വഴികൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നവർ, കാരണം-തർക്കവും ബലവും കൈവശമാക്കി ഒരൊരുത്തരായി അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നു.

Verse 106

सर्वमार्गं विलुंमपंति लोभाज्जातिषु निष्ठुराः । धर्मावतंसकाः क्षुद्रा मुष्णंति ध्वजिनो जगत्

ലോഭം മൂലം കഠിനഹൃദയർ വിവിധ സമൂഹങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു എല്ലാ വഴികളും കൊള്ളയടിക്കുന്നു. ചെറുമനസ്സുള്ളവർ ‘ധർമ്മം’ അലങ്കാരമായി ധരിച്ചു, പതാകകൾ ഉയർത്തി ലോകത്തെ കൊള്ളയടിക്കുന്നു.

Verse 107

एतेऽतिपापिनो ज्ञेया नित्यं लोभसमन्विताः । जनको युवनाश्वश्च वृषादर्भिः प्रसेनजित्

ഇവർ അത്യന്തം പാപികൾ എന്നു അറിയേണ്ടവർ; നിത്യവും ലോഭത്തോടു ചേർന്നവർ—ജനകൻ, യുവനാശ്വൻ, വൃഷാദർഭി, പ്രസേനജിത്.

Verse 108

लोभक्षयाद्दिवं प्राप्तास्तथैवान्ये जनाधिपाः । तस्मात्त्यजंति ये लोभं तेऽतिक्रामंति सागरम्

ലോഭക്ഷയത്താൽ രാജാക്കന്മാർ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ചു; മറ്റുള്ളവരും അതുപോലെ. അതിനാൽ ലോഭം ഉപേക്ഷിക്കുന്നവർ സംസാരസമുദ്രം കടക്കുന്നു.

Verse 109

संसाराख्यमतोऽनये ये ग्राहग्रस्ता न संशयः । अथ ब्राह्मणभेदांस्त्वमष्टो विप्रावधारय

ഈ ‘സംസാരം’ എന്ന പ്രവാഹത്തിൽ ഗ്രസ്തരായവർ സംശയമില്ലാതെ മുതലയുടെ പിടിയിലായവരെപ്പോലെ. ഇനി, ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, എന്നിൽ നിന്ന് ബ്രാഹ്മണരുടെ എട്ട് ഭേദങ്ങൾ ഗ്രഹിക്കൂ.

Verse 110

मात्रश्च ब्राह्मणश्चैव श्रोत्रियश्च ततः परम् । अनूचानस्तथा भ्रूण ऋषिकल्प ऋषिर्मुनिः

അവർ—മാത്ര, ബ്രാഹ്മണൻ, ശ്രോത്രിയൻ; തുടർന്ന് അനൂചാനൻ; അതുപോലെ ഭ്രൂണൻ, ഋഷികൽപൻ, ഋഷി, മുനി.

Verse 111

एते ह्यष्टौ समुद्दिष्टा ब्राह्मणाः प्रथमं श्रुतौ । तेषां परः परः श्रेष्ठो विद्यावृत्तविशेषतः

ശ്രുതി-പരമ്പരയിൽ ഈ എട്ട് തരത്തിലുള്ള ബ്രാഹ്മണർ ആദ്യം പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇവരിൽ വിദ്യയും വൃത്തവും (ആചാരവും) എന്ന പ്രത്യേകതകൊണ്ട് ഓരോ പിന്നിലുള്ളവനും മുൻപിലുള്ളവനേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠൻ.

Verse 112

ब्राह्मणानां कुले जातो जातिमात्रो यदा भवेत् । अनुपेतः क्रियाहीनो मात्र इत्यभिधीयते

ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ചിട്ടും ജന്മമാത്രം കൊണ്ടേ ബ്രാഹ്മണനായി—ഉപനയനം ഇല്ലാത്തവനും വിധിക്രിയകളിൽ ഹീനനുമായവനും—‘മാത്ര’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 113

एकोद्देश्यमतिक्रम्य वेदस्याचारवानृजुः । स ब्राह्मण इति प्रोक्तो निभृतः सत्यवाग्घृणी

വേദത്തിന്റെ ഒരു പാഠഭാഗത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങാതെ അതിനെ അതിക്രമിച്ച് അഭ്യസിച്ചവൻ, സദാചാരനിഷ്ഠനും നേരുള്ളവനും—സ്വഭാവത്തിൽ ശാന്തൻ, വാക്കിൽ സത്യവാൻ, കരുണാശീലൻ—അവനെയാണ് ‘ബ്രാഹ്മണൻ’ എന്നു പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നത്.

Verse 114

एकां शाखां सकल्पां च षड्भिरंगैरधीत्य च । षट्कर्मनिरतो विप्रः श्रोत्रियोनाम धर्मवित्

ഒരു വേദശാഖയെ കല്പസഹിതവും ഷഡംഗങ്ങളോടും കൂടി അധ്യയനം ചെയ്ത്, ഷട്കർമങ്ങളിൽ നിരതനായിരിക്കുന്ന വിപ്രൻ ‘ശ്രോത്രിയൻ’—ധർമ്മവിദ്—എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 115

वेदवेदांगतत्त्वज्ञः शुद्धात्मा पापवर्जितः । श्रेष्ठः श्रोत्रियवान्प्राज्ञः सोऽनूचान इति स्मृतः

വേദവും വേദാംഗങ്ങളും ഉള്ള തത്ത്വാർത്ഥം അറിയുന്നവൻ, അന്തഃകരണം ശുദ്ധവും പാപവിമുക്തവും ആയവൻ—ശ്രേഷ്ഠൻ, ശ്രോത്രിയവിദ്യാസമ്പന്നൻ, പ്രാജ്ഞൻ—അവനെയാണ് ‘അനൂചാനൻ’ എന്നു സ്മരിക്കുന്നത്.

Verse 116

अनूचानगुणोपेतो यज्ञस्वाध्याययंत्रितः । भ्रूण इत्युच्यते शिष्टैः शेषभोजी जितेंद्रियः

അനൂചാനന്റെ ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നൻ, യജ്ഞവും സ്വാധ്യായവും കൊണ്ട് നിയന്ത്രിതൻ, ഹവിഷ്ശേഷം മാത്രം ഭുജിക്കുന്നവൻ, ഇന്ദ്രിയജിതൻ—ഇത്തരം പുരുഷനെ ശിഷ്ടർ ‘ഭ്രൂണൻ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു.

Verse 117

वैदिकं लौकिकं चैव सर्वज्ञानमवाप्य यः । आश्रमस्थो वशी नित्यमृषिकल्प इति स्मृतः

വൈദികവും ലൗകികവും ആയ സർവ്വജ്ഞാനം കൈവരിച്ച്, ആശ്രമത്തിൽ സ്ഥിരനായി നിത്യ ആത്മസംയമത്തോടെ കഴിയുന്നവൻ ‘ഋഷികൽപൻ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 118

ऊर्ध्वरेता भवत्यग्र्यो नियताशी नसंश यी । शापानुग्रहयोः शक्तः सत्यसंधो भवेदृषिः

ഊർധ്വരേതസ്സായി, നിയന്ത്രിതാഹാരത്തോടെ, സംശയരഹിതനായി അഗ്ര്യനാകുന്നു; ശാപവും അനുഗ്രഹവും നൽകാൻ ശേഷിയുള്ള, സത്യസങ്കൽപത്തിൽ ദൃഢനായവൻ—അവനേ ഋഷി ആകുന്നു.

Verse 119

निवृत्तः सर्वतत्त्वज्ञः कामक्रोधविवर्जितः । ध्यानस्थानिष्क्रियो दांतस्तुल्यमृत्कांचनो मुनिः

ലൗകികവ്യവഹാരങ്ങളിൽ നിന്ന് പിൻവാങ്ങി, സർവതത്ത്വജ്ഞനായി, കാമക്രോധവിവർജിതനായി; ധ്യാനസ്ഥനായി, ക്രിയാരഹിതനായി, ദമിതനായി, മണ്ണും പൊന്നും സമമെന്നു കാണുന്നവനേ മുനി.

Verse 120

एवमन्वयविद्याभ्यां वृत्तेन च समुच्छ्रिताः । त्रिशुक्लानाम विप्रेंद्राः पूज्यन्ते सवनादिषु

ഇങ്ങനെ വംശപരമ്പരയും വിദ്യയും, കൂടാതെ ഉത്തമാചാരവും കൊണ്ടു ഉയർന്ന ത്രിശുക്ലവർഗത്തിലെ വിപ്രേന്ദ്രന്മാർ സവനാദി യജ്ഞകർമ്മങ്ങളിൽ പൂജിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 121

इत्येवंविधविप्रत्वमुक्तं श्रृणु युगादयः । नवमी कार्तिके शुक्ला कृतादिः परिकीर्तिता

ഇങ്ങനെ ഇത്തരത്തിലുള്ള ബ്രാഹ്മണോത്തമത്വം വിവരിച്ചു. ഇനി യുഗാദികളെ കേൾക്കുക—കാർത്തിക ശുക്ല നവമിയെ കൃതയുഗാരംഭമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 122

वैशाखस्य तृतीया या शुक्ला त्रेतादिरुच्यते । माघे पञ्चदशीनाम द्वापरादिः स्मृता बुधैः

വൈശാഖ ശുക്ല തൃതീയയെ ത്രേതായുഗാരംഭമെന്ന് പറയുന്നു; മാഘ പൗർണ്ണമി (പഞ്ചദശി)യെ പണ്ഡിതർ ദ്വാപരയുഗാരംഭമായി സ്മരിക്കുന്നു.

Verse 123

त्रयोदशी नभस्ये च कृष्णा सा हि कलेः स्मृता । युगादयः स्मृता ह्येता दत्तस्याक्षयकारकाः

നഭസ്യ മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ത്രയോദശി കലിയുഗത്തിന്റെ ആരംഭമായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ഇവ ‘യുഗാദി’ തിഥികളാണ്; ഇവയിൽ ചെയ്ത ദാനം അക്ഷയഫലപ്രദമാകുന്നു.

Verse 124

एताश्चतस्रस्तिथयो युगाद्या दत्तं हुतं चाक्षयमाशु विद्यात् । युगेयुगे वर्षशतेन दानं युगादिकाले दिवसेन तत्फलम्

ഈ നാലു തിഥികളാണ് യുഗാദികൾ; ഇവയിൽ നൽകിയ ദാനവും ചെയ്ത ഹോമവും ഉടൻ അക്ഷയമാകുമെന്ന് അറിഞ്ഞുകൊൾക. ഓരോ യുഗത്തിലും നൂറുവർഷം ചെയ്ത ദാനഫലം, യുഗാദികാലത്ത് ഒരുദിവസം ചെയ്താൽ തന്നെ ലഭിക്കുന്നു.

Verse 125

युगाद्याः कथिता ह्येता मन्वाद्याः श्रृणु सांप्रतम् । अश्वयुक्छुक्लनवमी द्वादशी कार्तिके तथा

യുഗാദി തിഥികൾ പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു; ഇനി മന്വാദികൾ കേൾക്കുക—ആശ്വയുജ മാസത്തിലെ ശുക്ല നവമി, കൂടാതെ കാർത്തിക മാസത്തിലെ ദ്വാദശി.

Verse 126

तृतीया चैत्रमासस्य तथा भाद्रपदस्य च । फाल्गुनस्य त्वमावास्या पौषस्यैकादशी तथा

ചൈത്ര മാസത്തിലെ തൃതീയയും ഭാദ്രപദ മാസത്തിലെ തൃതീയയും; ഫാൽഗുണ അമാവാസ്യയും പൗഷ മാസത്തിലെ ഏകാദശിയും (പുണ്യതിഥികളാണ്).

Verse 127

आषाढस्यापि दशमी माघमासस्य सप्तमी । श्रावणस्याष्टमी कृष्णा तथाषाढी च पूर्णिमा

ആഷാഢ മാസത്തിലെ ദശമി, മാഘ മാസത്തിലെ സപ്തമി, ശ്രാവണത്തിലെ കൃഷ്ണ അഷ്ടമി, കൂടാതെ ആഷാഢീ പൂർണ്ണിമയും (വിശേഷ പുണ്യദായക തിഥികളാണ്).

Verse 128

कार्तिकी फाल्गुनी चैत्री ज्येष्ठे पञ्चदशी सिता । मन्वंतरादयश्चैता दत्तस्याक्षयकारकाः

കാർത്തിക, ഫാൽഗുണ, ചൈത്ര പൗർണ്ണമികൾ, കൂടാതെ ജ്യേഷ്ഠ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ പഞ്ചദശി; മന്വന്തരാദി ദിനങ്ങൾ—ഇവ ദാനഫലം അക്ഷയമാക്കുന്നതായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 129

यस्यां तिथौ रथं पूर्वं प्राप देवो दिवाकरः । सा तिथिः कथिता विप्रैर्माघे या रथसप्तमी

പുരാതനകാലത്ത് ദിവാകരദേവൻ (സൂര്യൻ) രഥം ലഭിച്ച തിഥി ഏതാണ്, അതേ തിഥിയെ ബ്രാഹ്മണർ മാഘമാസത്തിലെ രഥസപ്തമി എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 130

तस्यां दत्तं हुतं चेष्टं सर्वमेवाक्षयं मतम् । सर्वदारिद्र्यशमनं भास्करप्रीतये मतम्

ആ തിഥിയിൽ നൽകുന്ന ദാനം, ഹോമത്തിൽ അർപ്പിക്കുന്ന ആഹുതി, അല്ലെങ്കിൽ ചെയ്യുന്ന ധർമ്മകർമ്മം—എല്ലാം ഫലത്തിൽ അക്ഷയമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. ഭാസ്കരന്റെ പ്രീതിക്കായി ചെയ്തതു സർവ്വ ദാരിദ്ര്യം ശമിപ്പിക്കുന്നു എന്നു പറയുന്നു.

Verse 131

नित्योद्वेजकमाहुर्यं बुधास्तं श्रृणु तत्त्वतः । यश्च याचनिको नित्यं न स स्वर्गस्य भाजनम्

ജ്ഞാനികൾ അവനെ ‘നിത്യോദ്വേഗകൻ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു—ആ സത്യം കേൾക്കുക: എപ്പോഴും യാചകനായി മറ്റുള്ളവരെ അലട്ടിക്കൊണ്ട് ചോദിക്കുന്നവൻ സ്വർഗ്ഗത്തിന് അർഹനല്ല.

Verse 132

उद्वेजयति भूतानि यथा चौरास्तथैव सः । नरकं याति पापात्मा नित्योद्वेगकरस्त्वसौ

കള്ളന്മാർ ജീവികളെ ഭീതിപ്പെടുത്തുന്നതുപോലെ അവനും ഭീതിയുണ്ടാക്കുന്നു. അതിനാൽ ആ പാപാത്മാവ്—നിത്യോദ്വേഗകൻ—നരകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 133

इहोपपत्तिर्मम केन कर्मणा क्व च प्रयातव्यमितो मयेति । विचार्य चैवं प्रतिकारकारी बुधैः स चोक्तो द्विज दक्षदक्षः

“ഏത് കര്‍മം കൊണ്ടാണ് എനിക്ക് ഈ അവസ്ഥ ലഭിച്ചത്? ഇവിടെ നിന്ന് എവിടേക്ക് പോകണം?”—ഇങ്ങനെ വിചാരിച്ച് യുക്തമായ പരിഹാരക്രിയ ചെയ്യുന്നവനെ ജ്ഞാനികള്‍ സത്യമായി കര്‍ത്തവ്യനിപുണനായ സമര്‍ഥ ദ്വിജന്‍ എന്നു വിളിക്കുന്നു।

Verse 134

मासैरष्टभिरह्ना च पूर्वेण वयसायुषा । तत्कर्म पुरुषः कुर्याद्येनांते सुखमेधते

ആയുസ്സിന്റെ മുൻഭാഗത്തിൽ—മാസങ്ങളാലും ദിവസങ്ങളാലും, യൗവനത്തിന്റെ ആദ്യഘട്ടത്തിലുമെങ്കിലും—ജീവിതാന്ത്യത്തിൽ സുഖം വർധിക്കുവാൻ ഇടയാക്കുന്ന കര്‍മം മനുഷ്യൻ ചെയ്യണം।

Verse 135

अर्चिर्धूमश्च मार्गौ द्वावाहुर्वेदांतवादिनः । अर्चिषा याति मोक्षं च धूमेनावर्तते पुनः

വേദാന്തോപദേശകർ രണ്ട് മാർഗങ്ങൾ പറയുന്നു—അർച്ചി (പ്രകാശ) മാർഗവും ധൂമ (പുക) മാർഗവും. അർച്ചി മാർഗം മോക്ഷത്തിലേക്കും, ധൂമ മാർഗം വീണ്ടും മടങ്ങിവരുവാനും കാരണമാകുന്നു।

Verse 136

यज्ञैरासाद्यते धूमो नैष्कर्म्येणार्चिराप्यते । एतयोरपरो मार्गः पाखंड इति कीर्त्यते

യജ്ഞാദി കര്‍മങ്ങളാൽ ‘ധൂമം’ മാത്രമേ ലഭിക്കൂ; നൈഷ്കര്‍മ്യത്താൽ (നിഷ്കാമ/അകര്‍മഭാവം) ‘അർച്ചി’ ലഭിക്കുന്നു. ഈ രണ്ടിനപ്പുറം ഉള്ള മാർഗം ‘പാഖണ്ഡം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്।

Verse 137

यो देवान्मन्यते नैव धर्मांश्च मनुसूचितान् । नैतौ स याति पंथानौ तत्त्वार्थोऽयं निरूपितः

ദേവന്മാരെ അംഗീകരിക്കാത്തവനും, മനു ഉപദേശിച്ച ധര്‍മങ്ങളെ സ്വീകരിക്കാത്തവനും—ഈ രണ്ടു മാർഗങ്ങളിലൊന്നിലും പോകുകയില്ല; ഇതാണ് തത്ത്വാർത്ഥം വ്യക്തമായി നിർണ്ണയിച്ചത്।

Verse 138

इते ते कीर्तिताः प्रश्राः शक्त्या ब्राह्मणसत्तम । साधु वाऽसाधु वा ब्रूही ख्यापयात्मानमेव च

ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ! യഥാശക്തി ഞാൻ ഈ ചോദ്യംകൾ ഉച്ചരിച്ചു. ഇനി പറയുക—ഇത് സാധുവോ അസാധുവോ; കൂടാതെ നിങ്ങളുടെ സ്വപരിചയവും വെളിപ്പെടുത്തുക.