Sarga 74

Verse 1

तयोस्तदासादितयोरणाग्रेमुमोहसैन्यंहरिपुङ्गवानाम् ।सुग्रीवनीलाङ्गदजाम्बवन्तो न चापिकिञ्चित्प्रतिपेदिरेते ।।6.74.1।।

യുദ്ധത്തിന്റെ മുൻനിരയിൽ ആ ഇരുവരും വീണപ്പോൾ, ശ്രേഷ്ഠ വാനരന്മാരുടെ സൈന്യം മുഴുവനും മോഹത്തിലാഴ്ന്നു കലങ്ങിപ്പോയി; സുഗ്രീവനും നീലനും അങ്കദനും ജാംബവാനും പോലും എന്തു ചെയ്യണമെന്ന് തീരുമാനിക്കാനായില്ല.

Verse 2

ततोविषण्णंसमवेक्ष्यसैन्यंविभीषणोबुद्धिमतांवरिष्ठः ।उवाचशाखमृगराजवीरानाश्वासयन्नप्रतिमैर्वचोभिः ।।6.74.2।।

അപ്പോൾ ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വിഭീഷണൻ, വിഷണ്ണമായ സൈന്യത്തെ കണ്ടു, ശാഖാമൃഗരാജന്മാരെപ്പോലെയുള്ള വീര വാനരനായകരോടു അപരിമിതമായ വചനങ്ങളാൽ ആശ്വാസം പകര்ந்து സംസാരിച്ചു.

Verse 3

माभैष्टनास्त्यत्रविषादकालोयदार्यपुत्त्रौविवशौविषण्णौ ।स्वयम्भुवोवाक्यमथोद्वहन्तौयत्सादिताविन्द्रजिदस्त्रजालैः ।।6.74.3।।

ഭയപ്പെടേണ്ട—ഇത് വിഷാദത്തിനുള്ള സമയം അല്ല. ആര്യരായ ആ രണ്ടു രാജകുമാരന്മാർ, വിവശരും വിഷണ്ണരുമായിരുന്നാലും, സ്വയംഭുവായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ വചനം വഹിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ അസ്ത്രജാലത്താൽ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 4

तस्मैतुदत्तंपरमास्त्रमेतत्स्वयम्भुवाब्राह्मममोघवेगम् ।तन्मानयन्तौयुधिराजपुत्रौनिपातितौकोऽत्रविषादकालः ।।6.74.4।।

സ്വയംഭൂവായ ബ്രഹ്മാവ് അവനു നൽകിയതാകുന്നു ഈ പരമ ബ്രാഹ്മാസ്ത്രം—വേഗവാനും അച്യുതശക്തിയുമുള്ളത്. യുദ്ധത്തിൽ ആ ദിവ്യശസ്ത്രത്തെ മാനിച്ചുകൊണ്ട് ആ രണ്ടു രാജകുമാരന്മാർ വീണിരിക്കുന്നു; ഇവിടെ ദുഃഖിക്കേണ്ട അവസരം എവിടെ?

Verse 5

ब्राह्ममस्त्रंततोधीमान्मानयित्वातुमारुतिः ।विभीषणवचश्श्रुत्वाहनूमांस्तमथाब्रवीत् ।।6.74.5।।

പിന്നീട് ബുദ്ധിമാനായ മാരുതിപുത്രൻ ഹനുമാൻ ബ്രഹ്മാസ്ത്രത്തെ യഥാവിധി ആദരിച്ചു; വിഭീഷണന്റെ ഉപദേശം കേട്ട ശേഷം അവനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 6

एतस्मिन्निहतेसैन्येवानराणांतरस्विनाम् ।योयोधारयतेप्राणांस्तंतमाश्वासयाव ।।6.74.6।।

ഇപ്പോൾ പരാക്രമശാലികളായ വാനരസൈന്യം തകർന്നുവീണിരിക്കുന്നു; ഇനിയും ജീവൻ പിടിച്ചുനിൽക്കുന്ന ഓരോരുത്തരുടെയും അടുക്കൽ ചെന്നു അവരെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് ധൈര്യം പുനഃസ്ഥാപിക്കാം.

Verse 7

तावुभौयुगपवदीरौहनूमद्राक्षसोत्तमौ ।उल्काहस्तौतदारात्रौरणशीर्षेविचेरतुः ।।6.74.7।।

അപ്പോൾ രാത്രിയിൽ യുദ്ധഭൂമിയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ ആ രണ്ടു വീരന്മാർ—ഹനുമാനും രാക്ഷസോത്തമനായ വിഭീഷണനും—കൈയിൽ ജ്വലിക്കുന്ന ഉല്കകൾ പിടിച്ച്, വീണുകിടക്കുന്നവരിൽ തിരഞ്ഞുകൊണ്ട് ഒരുമിച്ച് സഞ്ചരിച്ചു.

Verse 8

भिन्नलाङ्गूलहस्तोरुपादाङ्गुळशिरोधरैः ।स्रवद्भिःक्षतजंगात्रैःप्रस्रवद्भिस्ततस्ततः ।।6.74.8।।पतितैःपर्वताकारैर्वानरैरभिसङ्कुलाम् ।शस्सैश्चपतितैर्दीप्तैर्ददृशातेवसुन्धराम् ।।6.74.9।।

ഇവിടെയും അവിടെയും വീണുകിടക്കുന്ന വാനരന്മാരെ അവർ കണ്ടു—ചിലരുടെ വാൽ മുറിഞ്ഞു, കൈകളും തുടകളും ഒടിഞ്ഞു, പാദങ്ങളും വിരലുകളും തകർന്നു, തലയും കഴുത്തും വരെ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട്; മുറിവേറ്റ ശരീരങ്ങളിൽ നിന്ന് രക്തം ഒഴുകി, ദേഹദ്രവങ്ങൾ പലിടത്തും ചോർന്നു പടരുകയായിരുന്നു.

Verse 9

भिन्नलाङ्गूलहस्तोरुपादाङ्गुळशिरोधरैः ।स्रवद्भिःक्षतजंगात्रैःप्रस्रवद्भिस्ततस्ततः ।।6.74.8।।पतितैःपर्वताकारैर्वानरैरभिसङ्कुलाम् ।शस्सैश्चपतितैर्दीप्तैर्ददृशातेवसुन्धराम् ।।6.74.9।।

പർവ്വതാകാരത്തിൽ വീണുകിടക്കുന്ന വാനരന്മാരാലും, ഭൂമിയിൽ ചിതറിക്കിടക്കുന്ന ദീപ്തമായ ആയുധങ്ങളാലും വസുന്ധര നിറഞ്ഞുകിടക്കുന്നതായി അവർ കണ്ടു.

Verse 10

सुग्रीवमङ्गदंनीलंशरभंगन्धमादनम् ।गवाक्षं च सुषेणं च वेगदर्शिनमाहुकम् ।।6.74.10।।मैन्दंनळंज्योतिमुखंद्विविदंपनसंतथा ।विभीषणोहनूमांश्चददृशातेहतान् रणे ।।6.74.11।।

വിഭീഷണനും ഹനൂമാനും യുദ്ധഭൂമിയിൽ വീണുകിടന്ന നായകരെ കണ്ടു—സുഗ്രീവൻ, അങ്കദൻ, നീലൻ, ശരഭൻ, ഗന്ധമാദനൻ, ഗവാക്ഷൻ, സുഷേണൻ, വേഗദർശി, ആഹുക; കൂടാതെ മൈന്ദൻ, നലൻ, ജ്യോതിമുഖൻ, ദ്വിവിദൻ, പനസനും.

Verse 11

सुग्रीवमङ्गदंनीलंशरभंगन्धमादनम् ।गवाक्षं च सुषेणं च वेगदर्शिनमाहुकम् ।।6.74.10।।मैन्दंनळंज्योतिमुखंद्विविदंपनसंतथा ।विभीषणोहनूमांश्चददृशातेहतान् रणे ।।6.74.11।।

വിഭീഷണനും ഹനൂമാനും യുദ്ധഭൂമിയിൽ വീണുകിടന്ന നായകരെ കണ്ടു—സുഗ്രീവൻ, അങ്കദൻ, നീലൻ, ശരഭൻ, ഗന്ധമാദനൻ, ഗവാക്ഷൻ, സുഷേണൻ, വേഗദർശി, ആഹുക; കൂടാതെ മൈന്ദൻ, നലൻ, ജ്യോതിമുഖൻ, ദ്വിവിദൻ, പനസനും.

Verse 12

सप्तषष्टिर्हताःकोट्योवानराणांतरस्विनाम् ।अह्नःपञ्चमशेषेणवल्लभेनस्वयम्भुवः ।।6.74.12।।

സ്വയംഭൂ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രിയനായ ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെയും ബ്രഹ്മാസ്ത്രത്തിന്റെയും പ്രഹാരത്താൽ, ദിനത്തിന്റെ അഞ്ചാംതും അന്തിമവുമായ ഭാഗത്തിന്റെ ശേഷിച്ച സമയത്തിനുള്ളിൽ, മഹാബലശാലികളായ വാനരന്മാരിൽ അറുപത്തേഴു കോടി പേർ വീണുപോയി.

Verse 13

सागरौघनिभंभीमंदृष्टवाबाणार्दितंबलम् ।मार्गतेजाम्बवन्तंस्मिहनूमान् सविभीषणः ।।6.74.13।।

അമ്പുകളാൽ മുറിവേറ്റ, സമുദ്രപ്രളയത്തെപ്പോലെ ഭയങ്കരമായ ആ സൈന്യബലത്തെ കണ്ടു, ഹനുമാൻ വിഭീഷണനോടൊപ്പം ജാംബവാനെ തേടിത്തുടങ്ങി.

Verse 14

स्वभावजरयायुक्तंवृद्धंशरशतैश्चितम् ।प्रजापतिसुतंवीरंशाम्यन्तमिवपावकम् ।।6.74.14।।दृष्टवातमुपसङ्ग्रम्यपौलस्त्योवाक्यमब्रवीत् ।

അവൻ ജാംബവാനെ കണ്ടു—സ്വഭാവജന്യ ജരയാൽ വൃദ്ധനായ, നൂറുകണക്കിന് അമ്പുകളാൽ തുളച്ചുകുത്തപ്പെട്ട; പ്രജാപതിയുടെ പുത്രനായ വീരൻ, അണങ്ങിപ്പോകുന്ന അഗ്നിയെപ്പോലെ. അവനെ കണ്ട പൗലസ്ത്യനായ വിഭീഷണൻ അടുത്തുചെന്ന് വചനമുരച്ചു.

Verse 15

च्चिदार्यशरैस्तीक्ष्णैर्नप्राणाध्वंसितास्तव ।।6.74.15।।विभीषणवचश्श्रुत्वाजाम्बवानृक्षपुङ्गवः ।कृच्छ्रादभ्युग्दिरन्वाक्यमिदंवचनमब्रवीत् ।।6.74.16।।

ആര്യ മഹാശയാ, ഈ തീക്ഷ്ണശരങ്ങൾ കൊണ്ട് നിങ്ങളുടെ പ്രാണൻ നശിച്ചിട്ടില്ലല്ലോ?

Verse 16

च्चिदार्यशरैस्तीक्ष्णैर्नप्राणाध्वंसितास्तव ।।6.74.15।।विभीषणवचश्श्रुत्वाजाम्बवानृक्षपुङ्गवः ।कृच्छ्रादभ्युग्दिरन्वाक्यमिदंवचनमब्रवीत् ।।6.74.16।।

വിഭീഷണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, കരടികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ജാംബവാൻ അത്യന്തം പ്രയാസത്തോടെ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ച് ഇങ്ങനെ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 17

नैरृतेन्द्रमहावीर्यस्वरेणत्वाऽभिलक्ष्ये ।पीड्यमानशशितैर्बाणैर्नत्वापश्यामिचक्षुषा ।।6.74.17।।

ഹേ നൈഋതേന്ദ്രാ, മഹാവീര്യവാനേ, നിന്റെ സ്വരത്തിൽ നിന്നെ ഞാൻ തിരിച്ചറിയുന്നു; തീക്ഷ്ണബാണങ്ങളാൽ പീഡിതനായ ഞാൻ കണ്ണുകൊണ്ട് നിന്നെ കാണുന്നില്ല.

Verse 18

अञ्जनासुप्रजायेनमातरिश्वा च नैरृत ।हनुमान् वानरश्रेष्ठःप्राणान् धारयतेक्वचित् ।।6.74.18।।

ഹേ നൈഋതാ, അഞ്ജനയ്ക്കും മാതരിശ്വനായ വായുദേവനും സുസന്താനമായി ജനിച്ച വാനരശ്രേഷ്ഠൻ ഹനുമാൻ ഇനിയും എവിടെയെങ്കിലും പ്രാണൻ ധരിച്ചിരിക്കുന്നുണ്ടോ?

Verse 19

श्रुत्वाजाम्बवतोवाक्यमुवाचेदंविभीषणः ।आर्यपुत्रावतिक्रम्यकस्मात्पृच्छसिमारुतिम् ।।6.74.19।।

ജാംബവാന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് വിഭീഷണൻ പറഞ്ഞു: ആര്യ മഹാശയാ, മറ്റു ആര്യപുത്രന്മാരെ വിട്ട് നീ പ്രത്യേകിച്ച് മാരുതിയെ (ഹനുമാൻ) എന്തുകൊണ്ട് ചോദിക്കുന്നു?

Verse 20

नैवराजनिसुग्रीवेनाङ्गदेनापिराघवे ।आर्यसन्दर्शितस्स्नेहोयथावायुसुतेपरः ।।6.74.20।।

ആര്യനേ! നീ രാജാവായ സുഗ്രീവനോടോ, അങ്ങദനോടോ, രാഘവനോടോ—വായുപുത്രനായ ഹനുമാനോടു കാണിക്കുന്നതുപോലെ അത്ര മഹത്തായ സ്നേഹം കാണിക്കുന്നില്ല.

Verse 21

विभीषणवचश्श्रुत्वाजाम्बवान्वाक्यमब्रवीत् ।शृणुनैरृतशार्दूलयस्मात् पृच्छामिमारुतिम् ।।6.74.21।।

വിഭീഷണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ജാംബവാൻ പറഞ്ഞു: “നൈരൃതശാർദൂലാ, കേൾക്കുക; ഇതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ മാരുതിയെ (ഹനുമാനെ) കുറിച്ച് ചോദിക്കുന്നത്.”

Verse 22

तस्मिन्जीवतिवीरेतुहतमप्यहतंबलम् ।हनूमत्युज्झितप्राणेजीवन्तोऽपिवयम् हृता ।।6.74.22।।

ആ വീരനായ ഹനുമാൻ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നിടത്തോളം, സൈന്യം തകർന്നാലും അത് നശിച്ചിട്ടില്ലെന്നപോലെ തന്നെയാണ്; എന്നാൽ ഹനുമാന്റെ പ്രാണൻ വിട്ടുപോയാൽ, ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ഞങ്ങളും പ്രാണഹീനരുപോലെ ആകുന്നു.

Verse 23

धरतेमारुतिस्तातमारुतप्रतिमोयदि ।वैश्वानरसमोवीर्वेजीविताशाततोभवेत् ।।6.74.23।।

പ്രിയനേ! വായുദേവനോടു സമനായും, വീര്യത്തിൽ വൈശ്വാനരൻ (അഗ്നി) പോലെയും ഉള്ള മാരുതി ഇനിയും ശ്വാസം ധരിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അതുമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ ജീവന്റെ പ്രത്യാശ ഉദിക്കുന്നു.

Verse 24

ततोवृद्धमुपागम्यनियमेनाभ्यवादयत् ।गृह्यजाम्बवतःपादौहनूमान्मारुतात्मजः ।।6.74.24।।

പിന്നീട് വായുപുത്രനായ ഹനുമാൻ ശാസ്ത്രവിധിപാലിച്ച് വൃദ്ധനായ ജാംബവാന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു; ജാംബവാന്റെ പാദങ്ങൾ പിടിച്ച് ആദരപൂർവ്വം വന്ദിച്ചു.

Verse 25

श्रुत्वाहनुमतोवाक्यंतदाऽपिव्यथितेन्द्रियः ।पुनर्जातमिवात्मानंमन्यतेप्लवगोत्तमः ।।6.74.25।।

ഹനുമാന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രവിച്ചപ്പോൾ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വിറച്ചിരുന്നിട്ടും, വാനരശ്രേഷ്ഠൻ താൻ പുതുതായി ജനിച്ചവനെന്നപോലെ തന്നെ കരുതി.

Verse 26

ततोऽब्रवीन्महातेजाहनूमन्तं स जाम्बवान् ।आगच्छहरिशार्दूल वानरांस्त्रातुमर्हसि ।।6.74.26।।

അപ്പോൾ മഹാതേജസ്സനായ ജാംബവാൻ ഹനുമാനോട് പറഞ്ഞു: “വാ, ഹരിശാർദൂലാ! വാനരന്മാരെ രക്ഷിച്ചു രക്ഷാകവചമാകുവാൻ നീ അർഹനാണ്.”

Verse 27

नान्योवक्रमपर्याप्तस्त्वमेषांपरमस्सखा ।त्वत्पराक्रमकालोऽयंनान्यंपश्यामिकथञ्चन ।।6.74.27।।

ഇവർക്കായി മറ്റാരും മതിയായ ശേഷിയുള്ളവനല്ല; നീയത്രേ അവരുടെ പരമസഖാവ്. ഇതാണ് നിന്റെ വീര്യത്തിന്റെ സമയം—എനിക്ക് മറ്റൊരാളെയും എങ്ങനെയും കാണുന്നില്ല.

Verse 28

ऋक्ष्वानरवीराणामनीकानिप्रहर्षय ।शल्यौकुरुचाप्येतासादितौरामलक्ष्मणौ ।।6.74.28।।

ഋക്ഷ-വാനരവീരരുടെ സൈന്യങ്ങളെ ആനന്ദിപ്പിക്ക; ശല്യങ്ങളാൽ വേദനിച്ചു നിർജ്ജീവമായി കിടക്കുന്ന രാമലക്ഷ്മണരെ ആ മുള്ളുകളിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിച്ച് വീണ്ടും ഉജ്ജീവിപ്പിക്ക.

Verse 29

गत्वापरममध्वानमुपर्युपरिसागरम् ।हिमवन्तंनगश्रेष्ठंहनुमन्गन्तुमर्हसि ।।6.74.29।।

ഹനുമാനേ! നീ അത്യന്തം ദീർഘമായ ദൂരം കടക്കണം—സമുദ്രത്തിനുമീതെ ഉയർന്ന് ഉയർന്ന് പറന്ന്, പർവ്വതശ്രേഷ്ഠനായ ഹിമവാനിലേക്കു പോകുവാൻ നീ അർഹനാണ്.

Verse 30

ततःकाञ्चनमत्युच्चमृषभंपर्वतोत्तमम् ।कैलासशिखरंचापिद्रक्ष्यस्यरिनिषूदन ।।6.74.30।।

അനന്തരം, ഹേ ശത്രുനിഷൂദന! അത്യുച്ചവും കാഞ്ചനവർണ്ണവുമായ ഋഷഭം—പർവതങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠം—കൂടാതെ കൈലാസശിഖരവും നീ ദർശിക്കും.

Verse 31

तयोशशिखरयोर्मध्येप्रदीप्तमतुलप्रभम् ।सर्यौषधियुतंवीर द्रक्ष्यस्यौषधिपर्यतम् ।।6.74.31।।

ഹേ വീരാ! ആ രണ്ടു ശശിശിഖരങ്ങൾക്കിടയിൽ, അതുലപ്രഭയാൽ ജ്വലിക്കുന്നതും സർവ്വ ഔഷധികളാൽ സമ്പന്നവുമായ ഔഷധിപർവതത്തെ നീ കാണും.

Verse 32

तस्यवानरशार्दूल चतस्रो मूधि सम्भवाः ।द्रक्ष्यस्योषधयोदीप्तादीपय्नत्योदिशोदश ।।6.74.32।।

ഹേ വാനരശാർദൂല! ആ പർവതത്തിന്റെ ശിഖരത്തിൽ ഉദ്ഭവിച്ചിരിക്കുന്ന നാല് ദീപ്തമായ ഔഷധികളെ നീ കാണും; അവ പത്ത് ദിക്കുകളെയും പ്രകാശിപ്പിക്കും.

Verse 33

मृतसञ्जीवनींचैवविशल्यकरणीमपि ।सुवर्णकरणींचैवसन्धानकरणींतथा ।।6.74.33।।

അവയാണ്—മൃതസഞ്ജീവിനി, വിശല്യകരണിയും; സുവർണകരണിയും, അതുപോലെ സന്ധാനകരണിയും.

Verse 34

तास्सर्वाहनुमन्गृह्वक्षिप्रमागन्तुमर्हसि ।आश्वासयहरीन् प्राणैर्योज्यगन्धवहात्मज ।।6.74.34।।

ഹനുമാനേ, ആ എല്ലാ ഔഷധികളും എടുത്തുകൊണ്ട് നീ അതിവേഗം മടങ്ങിവരേണ്ടതാണ്. ഹേ വായുദേവപുത്രാ, പ്രാണശക്തിയാൽ വാനരന്മാരെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് അവരുടെ ജീവൻ വീണ്ടും ചേർത്ത് ഹൃദയം ധൈര്യപ്പെടുത്തുക.

Verse 35

श्रुत्वाजाम्बवतोवाक्यंहनूमान् हरिपुङ्गवः ।आपूर्यतबलोद्धर्षैस्तोयवेगैरिवार्णवः ।।6.74.35।।

ജാംബവാന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, വാനരശ്രേഷ്ഠനായ ഹനുമാൻ ബലോന്മേഷത്തോടെ നിറഞ്ഞു പൊങ്ങി; ജലപ്രവാഹങ്ങളുടെ വേഗത്തിൽ സമുദ്രം ഉയരുന്നതുപോലെ.

Verse 36

पर्वततटाग्रस्थःपीडयन् पर्वतोत्तमम् ।हनूमान्दृश्यतेवीरोद्वितीयइवपर्वतः ।।6.74.36।।

പർവതത്തിന്റെ അറ്റത്തുള്ള ശിഖരത്തിൽ നിന്നുകൊണ്ട്, ഉത്തമപർവതത്തെ പാദങ്ങളാൽ അമർത്തിയ ആ വീരൻ ഹനുമാൻ രണ്ടാമത്തെ പർവതംപോലെ ദൃശ്യനായി.

Verse 37

हरिपादविनिर्भग्नोनिषसाद स पर्वतः ।न शशाकतदात्मानंसोढुंभृशनिपीडितः ।।6.74.37।।

വാനരന്റെ പാദങ്ങളാൽ തകർന്ന ആ പർവതം താഴ്ന്നു ഇരുന്നു; അത്യന്തം അമർത്തപ്പെട്ടതിനാൽ അതിന് സ്വയം സഹിക്കാനായില്ല.

Verse 38

तस्यपेतुर्नगाभूमौहरिवेगाच्चजज्वलुः ।शृङ्गाणि च व्यशीर्यन्तपीडितस्यहनूमता ।।6.74.38।।

ഹനുമാന്റെ വേഗത്താൽ പർവതത്തിന്റെ ഖണ്ഡങ്ങൾ ഭൂമിയിലേക്കു വീണ് ജ്വലിച്ചു; ഹനുമാൻ അമർത്തിയതിനാൽ അതിന്റെ ശിഖരങ്ങൾ തകർന്നു ചിതറിപ്പോയി.

Verse 39

तस्मिन् सम्पीड्यमानेतुभग्नद्रुमशिलातले ।न शेकुर्वानरास्स्थातुंघूर्णमानेनगोत्तमे ।।6.74.39।।

മുറിഞ്ഞ വൃക്ഷങ്ങളും പാറക്കഷണങ്ങളും പടർന്നുകിടക്കുന്ന ഉപരിതലത്തോടെ ആ ശ്രേഷ്ഠപർവ്വതം ഞെരിഞ്ഞ് ചുറ്റി കുലുങ്ങുമ്പോൾ, വാനരന്മാർക്ക് അതിന്മേൽ കാലുറപ്പിച്ച് നിൽക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.

Verse 40

साघूर्णितमहाद्वाराप्रभग्नगृहगोपुरा ।लङ्कात्रासाकुलारात्रौप्रवृत्तेवाभवत्तदा ।।6.74.40।।

അപ്പോൾ മഹാദ്വാരങ്ങൾ കുലുങ്ങി, വീടുകളും ഗോപുരങ്ങളും തകർന്നു; രാത്രിയിൽ ഭയത്താൽ വ്യാകുലമായ ലങ്ക നൃത്തം ചെയ്‌തുകൊണ്ട് വിറയ്ക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി.

Verse 41

पृथिवीधरसङ्काशोनिपीड्यधरणीधरम् ।पृथिवींक्षोभयामाससार्णवांमारुतात्मजः ।।6.74.41।।

പർവ്വതസദൃശമായ മഹാകായനായ മാരുതാത്മജൻ ധരണിധരമായ പർവ്വതത്തെ ഞെരിച്ച്, സമുദ്രങ്ങളോടുകൂടിയ ഭൂമിയെയാകെ കുലുക്കി.

Verse 42

आरुरोहतदातस्माद्धरिर्मलयपर्वतम् ।मेरुमन्दरसङ्काशंनानाप्रस्रवणाकुलम् ।।6.74.42।।नानाद्रुमलताकीर्णंविकासिकमलोत्पलम् ।सेवितंदेवगन्धर्वैष्षष्टियोजनमुच्छ्रितम् ।।6.74.43।।विद्याधरैर्मुनिगणैरप्सरोभिर्निषेवितम् ।नानामृगगणाकीर्णंबहुकन्दरशोभितम् ।।6.74.44।।सर्वानाकुलयंस्तत्रयक्षगन्धर्वकिन्नरान् ।हनुमान् मेघसङ्काशोववृधेमारुतात्मजः ।।6.74.45।।

പിന്നീട് ആ വാനരൻ അവിടെ നിന്ന് കയറി മലയപർവ്വതത്തിലേറി—മേരു, മന്ദരങ്ങളെപ്പോലെ ഭാസ്വരം, അനവധി നീരൊഴുക്കുകളും ഉറവുകളും നിറഞ്ഞത്.

Verse 43

आरुरोहतदातस्माद्धरिर्मलयपर्वतम् ।मेरुमन्दरसङ्काशंनानाप्रस्रवणाकुलम् ।।6.74.42।।नानाद्रुमलताकीर्णंविकासिकमलोत्पलम् ।सेवितंदेवगन्धर्वैष्षष्टियोजनमुच्छ्रितम् ।।6.74.43।।विद्याधरैर्मुनिगणैरप्सरोभिर्निषेवितम् ।नानामृगगणाकीर्णंबहुकन्दरशोभितम् ।।6.74.44।।सर्वानाकुलयंस्तत्रयक्षगन्धर्वकिन्नरान् ।हनुमान् मेघसङ्काशोववृधेमारुतात्मजः ।।6.74.45।।

അത് നാനാവിധ വൃക്ഷലതകളാൽ നിറഞ്ഞതും, വിരിഞ്ഞ കമലവും ഉത്പലവും കൊണ്ട് ദീപ്തമായതും, ദേവഗന്ധർവന്മാർ സേവിക്കുന്നതും, അറുപത് യോജന ഉയരത്തിൽ ഉയർന്നുനിന്നതുമായിരുന്നു.

Verse 44

आरुरोहतदातस्माद्धरिर्मलयपर्वतम् ।मेरुमन्दरसङ्काशंनानाप्रस्रवणाकुलम् ।।6.74.42।।नानाद्रुमलताकीर्णंविकासिकमलोत्पलम् ।सेवितंदेवगन्धर्वैष्षष्टियोजनमुच्छ्रितम् ।।6.74.43।।विद्याधरैर्मुनिगणैरप्सरोभिर्निषेवितम् ।नानामृगगणाकीर्णंबहुकन्दरशोभितम् ।।6.74.44।।सर्वानाकुलयंस्तत्रयक्षगन्धर्वकिन्नरान् ।हनुमान् मेघसङ्काशोववृधेमारुतात्मजः ।।6.74.45।।

അത് വിദ്യാധരന്മാരും മുനിഗണങ്ങളും അപ്സരസ്സുകളും ആശ്രയിച്ചിരുന്നതായിരുന്നു; നാനാവിധ മൃഗക്കൂട്ടങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും, അനവധി ഗുഹകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായിരുന്നു.

Verse 45

आरुरोहतदातस्माद्धरिर्मलयपर्वतम् ।मेरुमन्दरसङ्काशंनानाप्रस्रवणाकुलम् ।।6.74.42।।नानाद्रुमलताकीर्णंविकासिकमलोत्पलम् ।सेवितंदेवगन्धर्वैष्षष्टियोजनमुच्छ्रितम् ।।6.74.43।।विद्याधरैर्मुनिगणैरप्सरोभिर्निषेवितम् ।नानामृगगणाकीर्णंबहुकन्दरशोभितम् ।।6.74.44।।सर्वानाकुलयंस्तत्रयक्षगन्धर्वकिन्नरान् ।हनुमान् मेघसङ्काशोववृधेमारुतात्मजः ।।6.74.45।।

അവിടെ യക്ഷന്മാരെയും ഗന്ധർവന്മാരെയും കിന്നരന്മാരെയും എല്ലാടവും വ്യാകുലപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട്, മേഘസദൃശമായ വിപുലതയുള്ള മാരുതാത്മജൻ ഹനുമാൻ തന്റെ ദേഹവലിപ്പം വർദ്ധിപ്പിച്ചു.

Verse 46

पद्भ्यांतुशैलमापीड्यबडबामुखवन्मुखम् ।विवृत्योग्रंननादोच्चैस्त्रासयन्निवराक्षसान् ।।6.74.46।।

പാദങ്ങളാൽ പർവതത്തെ അമർത്തി, ബഡബാമുഖാഗ്നിയെപ്പോലെ വായ് പിളർത്തി, അദ്ദേഹം ഉഗ്രമായി ഉച്ചത്തിൽ ഗർജിച്ചു—രാക്ഷസന്മാരെ ഭീതിയിലാഴ്ത്തുന്നതുപോലെ.

Verse 47

तस्यनानद्यमानस्यश्रुत्वानिनदमद्भुतम् ।लङ्कास्थाराक्षसास्सर्वे न शेकुस्स्पन्दितुंभयात् ।।6.74.47।।

അവൻ ഗർജിച്ചപ്പോൾ ഉയർന്ന അത്ഭുതനാദം കേട്ട്, ലങ്കയിൽ വസിച്ചിരുന്ന എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരും ഭയത്താൽ വിറച്ചു; അവർക്ക് ചലിക്കാനും കഴിഞ്ഞില്ല.

Verse 48

नमस्कृत्वाऽथरामायमारुतिर्भीमविक्रमः ।राघवार्थेपरंकर्मसमीहतपरन्तपः ।।6.74.48।।

അപ്പോൾ ഭീമപരാക്രമനും ശത്രുദമകനുമായ മാരുതിപുത്രൻ ശ്രീരാമനെ നമസ്കരിച്ചു; രാഘവന്റെ ഹിതാർത്ഥം പരമകർമ്മം ചെയ്യാൻ ദൃഢസങ്കൽപം ചെയ്തു.

Verse 49

स पुच्छमुद्यम्यभुजङ्गकल्पंविनम्यपृष्ठंश्रवणेनिकुञ्च्य ।विवृत्यवक्त्रंबडबामुखाभमापुफ्लुवेव्योमनिचण्डवेगः ।।6.74.49।।

സർപ്പസദൃശമായ വാൽ ഉയർത്തി, പിൻഭാഗം വളച്ച്, ചെവികൾ ചുരുക്കി, വഡവാമുഖാഗ്നിയെപ്പോലെ വായ് തുറന്ന്, ഉഗ്രവേഗത്തോടെ അവൻ ആകാശത്തിലേക്ക് ചാടിപ്പാഞ്ഞു.

Verse 50

सवृक्षषण्डांस्तरसाजहारशैलान् शिलाःप्राकृतवानरांश्च ।बाहूरुवेगोद्धतसम्प्रणुन्नास्तेक्षीणवेगास्सलिलेनिपेतुः ।।6.74.50।।

അത്യുഗ്രവേഗത്തിൽ അവൻ വൃക്ഷക്കൂട്ടങ്ങളും പർവതങ്ങളും പാറകളും സാധാരണ വാനരന്മാരെയും വരെ വലിച്ചുകൊണ്ടുപോയി; എന്നാൽ ഭുജങ്ങളുടെയും ഊരുകളുടെയും പ്രചണ്ഡബലത്തിൽ തള്ളപ്പെട്ട അവർ വേഗം ക്ഷയിച്ച് ജലത്തിലേക്ക് വീണുപോയി.

Verse 51

तौप्रसार्योरगभोगकल्पौभुजौभुजङ्गारिनिकाशवीर्यः ।जगाममेरुंनगराजमग्य्रंदिशःप्रकर्षन्निववायुसूनुः ।।6.74.51।।

സർപ്പത്തിന്റെ ഭോഗങ്ങളെപ്പോലെ ഇരുകൈകളും നീട്ടി, സർപ്പശത്രുവായ ഗരുഡനെപ്പോലെ ശക്തിയുള്ള വായുപുത്രൻ, ദിക്കുകളെയെല്ലാം വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നതുപോലെ, പർവതരാജനായ ഉന്നത മേരുവിലേക്കു വേഗത്തിൽ ചെന്നു.

Verse 52

स सागरंघूर्णितवीचिमालंतथाभृशंभ्रामितसर्वसत्त्वम् ।समीक्षमाणस्सहसाजगामचक्रंयथाविष्णुकराग्रमुक्तम् ।।6.74.52।।

സമുദ്രത്തെ നോക്കി—ചുഴിയുന്ന തരംഗമാലകളും അതിലെ സകല ജീവികളും ഭീകരമായി കറങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കെ—അവൻ പെട്ടെന്ന് പാഞ്ഞു; വിഷ്ണുവിന്റെ കരാഗ്രത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുവിട്ട സുദർശനചക്രംപോലെ.

Verse 53

स पर्वतान्वृक्षगवान् सरांसिनदीस्तटाकानिपुरोत्तमानि ।स्फीतान् जनान्तानपिसम्प्रवीक्ष्यजगामवेगापतितृतुल्यवेगः ।।6.74.53।।

പർവതങ്ങൾ, വൃക്ഷസമൃദ്ധമായ പ്രദേശങ്ങൾ, തടാകങ്ങൾ, നദികൾ, കുളങ്ങൾ, ഉത്തമ നഗരങ്ങൾ—അതുപോലെ സമൃദ്ധമായ ജനവാസങ്ങളും—നോക്കി, അവൻ പിതാവിനൊത്ത വേഗത്തോടെ പാഞ്ഞുപോയി.

Verse 54

आदित्यपथमाश्रित्यजगाम स गतक्लमः ।हनूमांस्त्वरितोवीरःपितृतुल्यपराक्रमः ।।6.74.54।।

ആദിത്യന്റെ പാതയെ ആശ്രയിച്ച്, ക്ഷീണമില്ലാതെ ആ വീരൻ ഹനുമാൻ അതിവേഗം മുന്നേറി; പിതാവിനൊത്ത പരാക്രമശാലി.

Verse 55

जवेनमहतायुक्तोमारुतिर्मारुतोयथा ।जगामहरिशार्दूलोदिशश्शब्देनपूरयन् ।।6.74.55।।

മഹാവേഗം ധരിച്ച മാർുതി—വാനരങ്ങളിൽ വ്യാഘ്രംപോലെ—കാറ്റുപോലെ നീങ്ങി; തന്റെ ഗർജ്ജനശബ്ദത്തോടെ ദിക്കുകളെ നിറച്ചു.

Verse 56

स्म्मरन्जाम्बवतोवाक्यंमारुतिर्वातरंहसा ।ददर्शसहसागत्वाहिमवन्तंमहाकपिः ।।6.74.56।।

ജാംബവാന്റെ വാക്കുകൾ സ്മരിച്ച്, കാറ്റിന്റെ വേഗത്തിൽ നീങ്ങുന്ന മാർുതി മഹാകപി പെട്ടെന്ന് എത്തി ഹിമവാനെ (ഹിമാലയത്തെ) ദർശിച്ചു.

Verse 57

नानाप्रस्रवणोपेतंनानाकन्दरनिर्घरम् ।श्वेताभ्रचयसङ्काशैशशिखरैश्चारुदर्शनैः ।।6.74.57।।शोभितंविविधैर्वृक्षैरगमत्पर्वतोत्तमम् ।

അവൻ അനേകം ഉറവുകളാൽ സമൃദ്ധവും, അനേകം ഗുഹകളും വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളും മുഴങ്ങുന്നതുമായ, വിവിധ വൃക്ഷങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായ, വെളുത്ത മേഘക്കൂട്ടങ്ങളെപ്പോലെ മനോഹരശിഖരങ്ങളുള്ള ആ ശ്രേഷ്ഠപർവ്വതത്തെ എത്തി.

Verse 58

स तंसमासाद्यमहानगेन्द्रमतिप्रवृद्धोत्तमघोरशृङ्गम् ।ददर्शपुण्यानिमहाश्रमाणिसुरर्षिसंघोत्तमसेवितानि ।।6.74.58।।

അവൻ അത്യുച്ചവും ഭയങ്കരവുമായ ശ്രേഷ്ഠശിഖരങ്ങളുള്ള ആ മഹാപർവ്വതരാജനെ സമീപിച്ചപ്പോൾ, ദേവർഷിമാരുടെ ഉത്തമസംഘങ്ങൾ സേവിക്കുന്ന പുണ്യമായ മഹാശ്രമങ്ങളെ കണ്ടു.

Verse 59

स ब्रह्मकोशंरजतालयं च शक्रालयंरुद्रशरप्रमोक्षम् ।हयाननंब्रह्मशिरश्चदीप्तंददर्शवैवस्वतकिङ्करांश्च ।।6.74.59।।

അവൻ ബ്രഹ്മന്റെ കോശവും, വെള്ളിവർണ്ണമുള്ള ആലയവും, ശക്രന്റെ (ഇന്ദ്രന്റെ) വാസസ്ഥലവും, രുദ്രൻ അമ്പ് വിട്ട സ്ഥലവും, ഹയാനനനായ ഭഗവാൻ ഹയഗ്രീവനെയും, ദീപ്തമായ ബ്രഹ്മശിരസ്സിനെയും, വൈവസ്വതന്റെ (യമന്റെ) കിങ്കരന്മാരെയും ദർശിച്ചു.

Verse 60

वज्रालयंवैश्रवणालयं च सूर्यप्रभंसूर्यनिबन्धनंच । a.ब्रह्मासनंशङ्करकार्मुकं च ददर्शनाभिं च वसुन्धरायाः ।।6.74.60।।

അവൻ വജ്രാലയവും, സൂര്യപ്രഭപോലെ ദീപ്തമായ വൈശ്രവണന്റെ (കുബേരന്റെ) ആലയവും, സൂര്യനെ ബന്ധിച്ചിരുന്ന സ്ഥലവും, ബ്രഹ്മാസനവും, ശങ്കരന്റെ കാർമുകം (ധനുസ്സ്) ഉണ്ടായിരുന്ന സ്ഥലവും, ഭൂമിയുടെ നാഭിയും ദർശിച്ചു.

Verse 61

कैलासमग्य्रंहिमवच्छिलां च तथर्षभंकाञ्चनशैलमग्य्रम् ।सन्दीप्तसर्वौषधिसन्प्रदीप्तंददर्शसर्वौषधिपर्वतेन्द्रम् ।।6.74.61।।

അവൻ ഉന്നതമായ കൈലാസത്തെയും ഹിമവാന്റെ കഠിന ശിലാശൃംഗങ്ങളെയും, അതുപോലെ സ്വർണമയമായ ശ്രേഷ്ഠപർവ്വതമായ ഋഷഭത്തെയും, സർവ്വ ഔഷധികളും ഏകാഗ്രപ്രഭയിൽ ജ്വലിക്കുന്ന ഔഷധി-പർവ്വതരാജനെയും ദർശിച്ചു.

Verse 62

स तंसमीक्ष्यानलरश्मिदीप्तंविसिष्मियेवासवदूतसूनुः ।आवृत्यतंचौषधिपर्वतेन्द्रंतत्रौषधीनांविचयंचकार ।।6.74.62।।

അഗ്നിരശ്മികളുപോലെ ദീപ്തമായ ആ പർവ്വതത്തെ കണ്ടപ്പോൾ, വാസവന്റെ ദൂതന്റെ പുത്രനായ ഹനുമാൻ വിസ്മയിച്ചു; ഔഷധി-പർവ്വതരാജനെ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു, അവിടെയുള്ള ഔഷധികളെ പരിശോധിച്ച് തിരിച്ചറിയാൻ ശ്രമിച്ചു.

Verse 63

सयोजनसहस्राणिसमतीत्यमहाकपिः ।दिव्यौषधिधरंशैलंव्यचरन्मारुतात्मजः ।।6.74.63।।

ആയിരം യോജനങ്ങൾ കടന്ന ശേഷം, മഹാകപിയായ മാരുതാത്മജൻ ദിവ്യൗഷധികൾ ധരിച്ച ആ പർവ്വതത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു തിരഞ്ഞു നടന്നു.

Verse 64

महौषध्यस्ततस्सर्वास्तस्मिन् पर्वतसत्तमे ।विज्ञायार्थिनमायान्तंततोजग्मुरदर्शनम् ।।6.74.64।।

അപ്പോൾ ആ ശ്രേഷ്ഠപർവ്വതത്തിലെ എല്ലാ മഹൗഷധികളും, ഒരു അഭ്യർഥി (തിരയുന്നവൻ) വന്നതായി അറിഞ്ഞ്, ദൃഷ്ടിയിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷമായി.

Verse 65

स तामहात्माहनुमानपश्यंश्चुकोपकोपाच्चभृशंननाद ।अमृष्यमाणोऽनगिनिकाशचक्षुर्महीधरेन्द्रंतमुवाचवाक्यम् ।।6.74.65।।

ഔഷധികളെ കാണാതിരുന്ന മഹാത്മാവായ ഹനുമാൻ ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ചു ഉച്ചത്തിൽ ഗർജ്ജിച്ചു; അഗ്നിപോലെയുള്ള കണ്ണുകളോടെ സഹിക്കാനാവാതെ, ആ പർവ്വതരാജനോട് കഠിനവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 66

कीमेतदेवंसुविनिश्चितंतेयद्राघवेनासिकृतानुकम्प ।पश्याद्यमद्बाहुबलाभिभूतोविकीर्णमात्मानमथोनगेन्द्र ।।6.74.66।।

ഹേ നഗേന്ദ്രാ! രാഘവനോടു കരുണ കാണിക്കാതിരിക്കണമെന്ന നിന്റെ ഈ ദൃഢനിശ്ചയം എന്ത്? ഇപ്പോൾ നോക്കുക—എന്റെ ഭുജബലത്താൽ കീഴടക്കപ്പെട്ട് നീ ചിതറി തകർന്നുപോകും.

Verse 67

स तस्यशृङ्गंसनगंसनागंसकाञ्चनंधातुसहस्रजुष्टम् ।विकीर्णकूटंज्वलिताग्रसानुंप्रगृह्यवेगात्सहसोन्ममाथ ।।6.74.67।।

അപ്പോൾ അവൻ ആ പർവ്വതശിഖരം—വൃക്ഷങ്ങളോടും ഗജങ്ങളോടും കൂടെ, സ്വർണ്ണസമൃദ്ധവും അനവധി ധാതുക്കളാൽ നിറഞ്ഞതും, പാറക്കൂട്ടങ്ങൾ ചിതറിയതും, അഗ്രഭാഗം ജ്വലിക്കുന്നതുമായതു—വേഗത്തിൽ പിടിച്ച്, പെട്ടെന്നുള്ള ബലപ്രവാഹത്തിൽ പിഴുതെടുത്തു.

Verse 68

सतसमुत्पाट्यखमुत्पपातवित्रास्यलोकान् ससुरासुरेन्द्रान् ।संस्तूयमानःखचरैरनेकैर्जगामवेगाद्गरुडोग्रवेगः ।।6.74.68।।

ആ പർവ്വതം പിഴുതെടുത്ത് അവൻ ആകാശത്തിലേക്ക് ചാടിപ്പോയി; ഗരുഡനോടു തുല്യമായ ഉഗ്രവേഗത്തിൽ പായുമ്പോൾ, ദേവാസുരേന്ദ്രന്മാരെയും ഉൾപ്പെടെ ലോകങ്ങളെ ഭീതിയിലാഴ്ത്തി; അനേകം ഖചരന്മാർ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ അവൻ വേഗത്തിൽ മുന്നേറി.

Verse 69

स भास्कराध्वानमनुप्रपन्नस्तंभास्कराभंशिखरंप्रगृह्य ।बभौतदाभास्करसन्निकाशोरवेस्समीपेप्रतिभास्कराभः ।।6.74.69।।

സൂര്യന്റെ പഥം പിന്തുടർന്ന്, സൂര്യസദൃശമായ ദീപ്തിയുള്ള ആ ശിഖരം വഹിച്ചുകൊണ്ട്, അവൻ സൂര്യന്റെ സമീപത്ത് തന്നെ സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു—അരികിൽ മറ്റൊരു സൂര്യൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതുപോലെ.

Verse 70

स तेनशैलेनभृशंरराजशैलोपमोगन्धवहात्मजस्तु ।सहस्रधारेणसपावकेनचक्रेणखेविष्णुरिवार्पितेन ।।6.74.70।।

ആ പർവ്വതം കൈവശം വച്ചുകൊണ്ട് വായുദേവപുത്രനായ ഹനുമാൻ അത്യന്തം ദീപ്തിയായി ജ്വലിച്ചു; സ്വയം പർവ്വതസമനായി, ആകാശത്തിൽ സഹസ്രധാരകളുള്ള അഗ്നിമയ ചക്രം ധരിച്ച വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 71

तंवानराःप्रेक्ष्यविनेदुरुच्चैस्सतानपिप्रेक्ष्यमुदाननाद ।तेषांसमुध्घुष्टरवंनिशम्यलङ्कालयाभीमतरंविनेदुः ।।6.74.71।।

അവനെ കണ്ട വാനരർ ആനന്ദത്തോടെ ഉച്ചത്തിൽ ജയഘോഷിച്ചു; അവനും അവരെ കണ്ടപ്പോൾ ഹർഷത്തോടെ ഗർജിച്ചു. അവരുടെ മുഴങ്ങുന്ന കോലാഹലം കേട്ട് ലങ്കാവാസികൾ ഭയത്തോടെ അതിലും ഭീകരമായി നിലവിളിച്ചു.

Verse 72

ततोमहात्मानिपपाततस्मिन् शैलोत्तमेवानरसैन्यमथ्ये ।हर्युत्तमेभ्यशशिरसाऽभिवाद्यविभीषणंतत्र स सस्वजे च ।।6.74.72।।

അപ്പോൾ മഹാത്മാവായ ഹനുമാൻ ആ ശ്രേഷ്ഠപർവ്വതവുമായി വാനരസൈന്യത്തിന്റെ നടുവിലേക്ക് ഇറങ്ങി. ശ്രേഷ്ഠ വാനരന്മാരെ ശിരസ്സു നമിച്ച് അഭിവാദ്യം ചെയ്തു; അവിടെ വിഭീഷണനെയും ഹർഷത്തോടെ ആലിംഗനം ചെയ്തു.

Verse 73

तावप्युभौमानुषराजपुत्रौतंगन्धमाघ्रायमहौषधीनाम् ।बभूवतुस्तत्रतदाविशल्यावुत्तस्थुरन्ये च हरिप्रवीराः ।।6.74.73।।

മനുഷ്യരാജന്റെ ആ രണ്ടു പുത്രന്മാർ മഹൗഷധികളുടെ സുഗന്ധം ശ്വസിച്ചപ്പോൾ തന്നെ അമ്പുകളുടെ മുറിവുകളിൽ നിന്ന് മോചിതരായി വേദനരഹിതരായി; മറ്റു വീരവാനരന്മാരും അവിടെ വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റു.

Verse 74

सर्वेविशल्याविरुजाःक्षणेनहरिप्रवीराश्चहताश्चयेस्युः ।गन्धेनतासांप्रवरौषधीनांसुप्तानिशान्तेष्विवसम्प्रबुद्धाः ।।6.74.74।।

ഒരു ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ എല്ലാ വീരവാനരരും—പരിക്കേറ്റവരും വീണവരും പോലും—ആ ശ്രേഷ്ഠ ഔഷധികളുടെ സുഗന്ധം മൂലം അമ്പുകളും വേദനയും ഇല്ലാത്തവരായി; രാത്രിയുടെ അവസാനം ഉറക്കത്തിൽ നിന്ന് ഉണരുന്നതുപോലെ ഉണർന്നു.

Verse 75

दाप्रभृतिलङ्कायांयुध्यन्तेहरिराक्षसाः ।तदाप्रभृतिमानार्थमाज्ञयारावणस्य च ।।6.74.75।।येहन्यन्तेरणेतत्रराक्षसाःकपिकुञ्जरैः ।हताहतास्तुक्षिप्यन्तेसर्वएवतुसागरे ।।6.74.76।।

ലങ്കയിൽ വാനരന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും യുദ്ധം ആരംഭിച്ച നിമിഷം മുതൽ തന്നെ, രാവണന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം—തെളിവൊന്നും ശേഷിക്കാതിരിക്കുവാൻ എന്ന ഉദ്ദേശത്തോടെ—ആ ആചാരം നടപ്പിലായി.

Verse 76

दाप्रभृतिलङ्कायांयुध्यन्तेहरिराक्षसाः ।तदाप्रभृतिमानार्थमाज्ञयारावणस्य च ।।6.74.75।।येहन्यन्तेरणेतत्रराक्षसाःकपिकुञ्जरैः ।हताहतास्तुक्षिप्यन्तेसर्वएवतुसागरे ।।6.74.76।।

അവിടെ യുദ്ധത്തിൽ കപികുഞ്ജരന്മാരായ മഹാവാനരനായകരാൽ വധിക്കപ്പെട്ട രാക്ഷസന്മാർ വീണ ഉടനെ തന്നെ—എല്ലാവരും—സമുദ്രത്തിലേക്ക് എറിഞ്ഞുകളയപ്പെട്ടു.

Verse 77

പിന്നീട് ഗന്ധവാഹന്റെ പുത്രനായ ഹനുമാൻ എന്ന വാനരൻ, അത്യുഗ്രവേഗത്തോടെ ആ ഔഷധിശൈലം ഹിമവാനിലേക്കു കൊണ്ടുപോയി; പിന്നെയും രാമനോടു ചേർന്ന് എത്തി.