Previous Verse
Next Verse

Shloka 70

औषधिपर्वताहरणम् / The Retrieval of the Herb

Bearing Mountain

स तेनशैलेनभृशंरराजशैलोपमोगन्धवहात्मजस्तु ।सहस्रधारेणसपावकेनचक्रेणखेविष्णुरिवार्पितेन ।।6.74.70।।

sa tena śailena bhṛśaṃ rarāja śailopamo gandhavahātmajas tu |

sahasra-dhāreṇa sa pāvakena cakreṇa khe viṣṇur ivārpiteṇa ||6.74.70||

ആ പർവ്വതം കൈവശം വച്ചുകൊണ്ട് വായുദേവപുത്രനായ ഹനുമാൻ അത്യന്തം ദീപ്തിയായി ജ്വലിച്ചു; സ്വയം പർവ്വതസമനായി, ആകാശത്തിൽ സഹസ്രധാരകളുള്ള അഗ്നിമയ ചക്രം ധരിച്ച വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; सर्वनाम
तेनwith that
तेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गः, तृतीया (Instrumental), एकवचनम्; सर्वनाम
शैलेनwith the mountain/crag
शैलेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootशैल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया (Instrumental), एकवचनम्
भृशम्greatly
भृशम्:
क्रियाविशेषणम् (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootभृशम् (अव्यय)
Formपरिमाण/तीव्रतावाचक-अव्ययम् (adverb of degree)
रराजshone
रराज:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Root√राज् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
शैलोपमःmountain-like
शैलोपमः:
कर्तृविशेषणम् (Qualifier of Karta)
TypeAdjective
Rootशैल-उपम (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; तत्पुरुषः (शैल इव उपमः = like a mountain)
गन्धवहात्मजःson of the Wind-god
गन्धवहात्मजः:
कर्ता (Karta/Subject; apposition to सः)
TypeNoun
Rootगन्धवह-आत्मज (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (गन्धवहस्य आत्मजः = son of Wind-god)
तुindeed/but
तु:
सम्बन्धसूचकः (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपातः (particle; contrast/emphasis)
सहस्रधारेणwith thousand-edged
सहस्रधारेण:
करण (Karaṇa/Instrument; of comparison with चक्रेण)
TypeAdjective
Rootसहस्र-धार (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्गः, तृतीया, एकवचनम्; तत्पुरुषः (सहस्रं धाराः यस्य = having a thousand edges/streams)
सपावकेनwith flame/fire
सपावकेन:
करण (Karaṇa/Instrument; qualifier)
TypeAdjective
Rootस-पावक (प्रातिपदिक; उपपद-समास)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्गः, तृतीया, एकवचनम्; 'सह पावकेन' (with fire/flame)
चक्रेणwith a discus/wheel
चक्रेण:
करण (Karaṇa/Instrument; in simile)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, तृतीया, एकवचनम्
खेin the sky
खे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, सप्तमी (Locative), एकवचनम्
विष्णुःVishnu
विष्णुः:
उपमान (Upamāna/Standard of comparison)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्
इवlike
इव:
उपमासूचकः (Simile marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमावाचक-अव्ययम् (comparative particle)
अर्पितेनset/placed
अर्पितेन:
करणविशेषणम् (Qualifier of Instrument)
TypeAdjective
Root√अर्प् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्तः (past participle, क्त), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्गः, तृतीया, एकवचनम्; 'set/placed/aimed'

He, the son of the wind god sitting upon the crag, was delightful like Vishnu with a flaming wheel shining.

H
Hanumān
V
Vāyu (Gandhavaha)
V
Viṣṇu
S
sky (kha)
M
mountain (śaila)

FAQs

The verse frames righteous force as protective and restorative, not destructive for its own sake—Dharma shines when power is aligned with safeguarding life.

Hanumān is seen in flight carrying the mountain, his brilliance likened to Viṣṇu in the sky with the blazing discus.

Protector’s valor—strength presented as a divine-like instrument for rescuing allies.