Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

औषधिपर्वताहरणम् / The Retrieval of the Herb

Bearing Mountain

च्चिदार्यशरैस्तीक्ष्णैर्नप्राणाध्वंसितास्तव ।।6.74.15।।विभीषणवचश्श्रुत्वाजाम्बवानृक्षपुङ्गवः ।कृच्छ्रादभ्युग्दिरन्वाक्यमिदंवचनमब्रवीत् ।।6.74.16।।

vibhīṣaṇavacaḥ śrutvā jāmbavān ṛkṣapuṅgavaḥ |

kṛcchrād abhyudgiran vākyam idaṃ vacanam abravīt ||6.74.16||

വിഭീഷണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, കരടികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ജാംബവാൻ അത്യന്തം പ്രയാസത്തോടെ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ച് ഇങ്ങനെ മറുപടി പറഞ്ഞു.

विभीषणवचःVibhishana's words
विभीषणवचः:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootविभीषण-वचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विभीषणस्य वचः)
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
क्रियाविशेषण (पूर्वकर्म/Adverbial participle)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), पूर्वकालिक क्रिया
जाम्बवान्Jambavan
जाम्बवान्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootजाम्बवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
ऋक्षपुङ्गवःforemost of bears
ऋक्षपुङ्गवः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootऋक्ष-पुङ्गव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ऋक्षाणां पुङ्गवः)
कृच्छ्रात्with difficulty
कृच्छ्रात्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootकृच्छ्र (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Adverb) ; अपादानार्थे पञ्चमी-रूपेण अव्ययीभूतम् (from difficulty)
अभ्युग्दिरन्uttering / speaking out
अभ्युग्दिरन्:
कर्ता-विशेषण (Agent qualifier)
TypeVerb
Rootअभि-उद्-गॄ (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; परस्मैपदी
वाक्यम्a statement
वाक्यम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
इदम्this
इदम्:
कर्म-विशेषण (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (वाक्यम्/वचनम्)
वचनम्words
वचनम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; वाक्यम् इति समानार्थकं
अब्रवीत्said / spoke
अब्रवीत्:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

"Great hero, Vibheeshana! I recognise you by your voice. Pierced with sharp arrows I am not able to see you."

V
Vibhīṣaṇa
J
Jāmbavān

FAQs

Even in suffering, one strives to respond truthfully and responsibly; endurance supports dharma when duty calls for speech and guidance.

Jāmbavān, badly hurt, gathers strength to answer Vibhīṣaṇa.

Jāmbavān’s fortitude—he continues to communicate despite pain and weakness.