Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

औषधिपर्वताहरणम् / The Retrieval of the Herb

Bearing Mountain

भिन्नलाङ्गूलहस्तोरुपादाङ्गुळशिरोधरैः ।स्रवद्भिःक्षतजंगात्रैःप्रस्रवद्भिस्ततस्ततः ।।6.74.8।।पतितैःपर्वताकारैर्वानरैरभिसङ्कुलाम् ।शस्सैश्चपतितैर्दीप्तैर्ददृशातेवसुन्धराम् ।।6.74.9।।

bhinnalāṅgūla-hastoru-pādāṅguli-śirodharaiḥ | sravadbhiḥ kṣatajaṃ gātraiḥ prasravadbhiḥ tatas tataḥ ||

ഇവിടെയും അവിടെയും വീണുകിടക്കുന്ന വാനരന്മാരെ അവർ കണ്ടു—ചിലരുടെ വാൽ മുറിഞ്ഞു, കൈകളും തുടകളും ഒടിഞ്ഞു, പാദങ്ങളും വിരലുകളും തകർന്നു, തലയും കഴുത്തും വരെ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട്; മുറിവേറ്റ ശരീരങ്ങളിൽ നിന്ന് രക്തം ഒഴുകി, ദേഹദ്രവങ്ങൾ പലിടത്തും ചോർന്നു പടരുകയായിരുന്നു.

भिन्नलाङ्गूलहस्तोरुपादाङ्गुळशिरोधरैःwith bodies bearing severed tails, hands, thighs, feet, fingers, and heads
भिन्नलाङ्गूलहस्तोरुपादाङ्गुळशिरोधरैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootbhinna (√bhid, क्त/PPP) + lāṅgūla + hasta + ūru + pāda + aṅguli + śirodhara (प्रातिपदिक)
Formसमाहार-द्वन्द्व (enumerative: tails, hands, thighs, feet, fingers, heads/neck-bearers), पुंलिङ्ग, तृतीया (instrumental/3rd), बहुवचन; 'गात्रैः' इत्यस्य विशेषण
स्रवद्भिःoozing
स्रवद्भिः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Root√sru (धातु) + स्रवत् (कृदन्त-प्रातिपदिक, शतृ/Pres. act. ptcp.)
Formशतृ-प्रत्ययान्त (present active participle), पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; 'गात्रैः' इति विशेषण
क्षतजम्blood
क्षतजम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkṣata + ja (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (kṣatāt jātaṃ = blood from wounds), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'स्रवद्भिः' इत्यस्य कर्मभाव (what is oozing)
गात्रैःwith bodies/limbs
गात्रैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootgātra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
प्रस्रवद्भिःflowing out profusely
प्रस्रवद्भिः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootpra-√sru (धातु) + प्रस्रवत् (कृदन्त-प्रातिपदिक, शतृ)
Formशतृ-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; 'गात्रैः' इति विशेषण
ततःfrom there
ततः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverb)
ततःfrom various places
ततः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formपुनरुक्ति; अव्यय (adverb)
पतितैःfallen
पतितैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootpatita (√pat, क्त/PPP)
Formक्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; 'वानरैः' इति विशेषण
पर्वताकारैःmountain-like in form
पर्वताकारैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootparvata + ākāra (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (parvatasya ākāraḥ), पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; 'वानरैः' इति विशेषण
वानरैःby/with the monkeys
वानरैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootvānara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
अभिसङ्कुलाम्completely crowded/filled
अभिसङ्कुलाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootabhi-saṅkula (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'वसुन्धराम्' इति विशेषण
शस्त्रैःwith weapons
शस्त्रैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootśastra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction)
पतितैःfallen
पतितैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootpatita (√pat, क्त/PPP)
Formक्त-प्रत्ययान्त, नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग तृतीया बहुवचन; 'शस्त्रैः' इति विशेषण (fallen weapons)
दीप्तैःshining
दीप्तैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootdīpta (√dīp, क्त/PPP)
Formक्त-प्रत्ययान्त, तृतीया, बहुवचन; 'शस्त्रैः' इति विशेषण
ददृशातेthe two saw
ददृशाते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√dṛś (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, द्विवचन
वसुन्धराम्the earth/ground
वसुन्धराम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvasundharā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Two of them saw the ground covered with Vanaras of mountain-like forms, who had fallen with tails cut off, some with broken thighs, broken legs and fingers, necks severed, letting off blood, discharging urine and glowing weapons lying on the ground.

V
Vānaras

FAQs

The verse foregrounds the grave cost of conflict even in a dhārmic cause, urging sober awareness and compassion rather than triumphalism.

A battlefield scene is described: the earth is strewn with grievously wounded and fallen Vānaras.

Compassionate realism—recognizing suffering and the human (and non-human) toll inherent in war.