Raja-dharma
Governance & Royal Duty
The duties of kings and rulers -- statecraft, justice, taxation, diplomacy, and the dharmic foundation of governance.
Adhyayas in Raja-dharma
Adhyaya 218
Rājābhiṣeka-kathana (Account of the Royal Consecration)
Agni tiếp tục luận về rāja-dharma theo câu hỏi của Puṣkara với Rāma, rồi truyền cho Vasiṣṭha quy trình từng bước của lễ rājābhiṣeka (đăng quang). Vương quyền trước hết được định nghĩa bằng chức năng: khuất phục kẻ thù, bảo hộ thần dân và dùng daṇḍa (hình phạt/quyền uy) có chừng mực. Kế đó là chuẩn bị mang tính thánh lễ: trong một năm phải bổ nhiệm purohita và các đại thần đủ phẩm chất; quy định thời điểm kế vị, kể cả nghi lễ làm gấp khi vua băng hà. Chương dạy các nghi thức an hòa trước abhiṣeka (Aindrī-śānti), trai giới, và homa với các nhóm thần chú: Vaiṣṇava, Aindra, Sāvitrī, Vaiśvadeva, Saumya, Svastyayana nhằm cầu phúc, trường thọ và vô úy. Mô tả pháp khí: bình Aparājitā kalaśa, đồ vàng, bình rảy nước trăm lỗ; điềm lửa và đặc tính ngọn lửa cát tường. Nổi bật là phép mṛd-śodhana (tịnh hóa đất) dùng đất lấy từ các nơi mang biểu tượng như ụ mối, đền miếu, bờ sông, sân hoàng cung… Nghi lễ kết thúc bằng việc các đại thần theo từng varṇa rảy nước bằng các bình khác nhau, tư tế tụng đọc, nghi thức hộ vệ hội chúng, bố thí cho brāhmaṇa, và các hành động cát tường công khai: soi gương, buộc khăn/đội miện, an tọa trên da thú, nhiễu quanh, rước bằng ngựa và voi, nhập thành, bố thí và tuyên cáo giải tán—trình bày lễ đăng quang như sự thụ phong chính trị đồng thời là một yajña theo dharma.
Adhyaya 219
Abhiṣeka-mantrāḥ (Consecration Mantras)
Chương này là cẩm nang nghi lễ rāja-dharma cho lễ quán đảnh (abhiṣeka) của nhà vua. Puṣkara giới thiệu các thần chú diệt tội, thực hành bằng cách rảy nước thánh từ bình nghi lễ đã được thanh tịnh bằng cỏ kuśa, khẳng định nghi thức đem lại thành tựu toàn diện. Văn bản triển khai như một bảng mục lục hộ vệ và chiến thắng (rakṣā, jaya-prayoga) rộng lớn: các đại thần (Brahmā–Viṣṇu–Maheśvara và Vāsudeva-vyūha), các hộ thần phương hướng, các ṛṣi và prajāpati, các loại pitṛ và các lửa thiêng, các phối ngẫu thần linh và các śakti hộ trì, cùng toàn bộ kiến trúc của Thời gian (kalpa, manvantara, yuga; mùa, tháng, tithi, muhūrta). Tiếp đến là các Manu, các graha, Marut, Gandharva và Apsaras, Dānava/Rākṣasa, Yakṣa, Piśāca, Nāga, các vật cưỡi và vũ khí thần thánh, các hiền thánh và minh quân tiêu biểu, các thần Vāstu và địa lý vũ trụ (các loka, dvīpa, varṣa, núi non), rồi các tīrtha và sông thiêng, kết lại bằng công thức xức nước–hộ thân. Lô-gic kể chuyện mang tính bách khoa: chủ quyền được thánh hóa bằng cách thỉnh mời mọi tầng trật tự vũ trụ, khiến vương quyền trở thành chức phận dharma được củng cố bởi thần chú, vũ trụ luận và thần học hộ vệ.
Adhyaya 220
Sahāya-sampattiḥ (Securing Support/Allies): Royal Appointments, Court Offices, Spies, and Personnel Ethics
Sau phần chuyển từ các thần chú abhiṣeka, lời dạy hướng sang sahāya-sampatti—cách một vị vua đã được quán đảnh củng cố thắng lợi bằng hạ tầng nhân sự tinh nhuệ. Chương này phác họa khuôn mẫu rāja-dharma về việc bổ nhiệm các chức vụ then chốt: senāpati (tổng chỉ huy), pratīhāra (chưởng quản nội đình), dūta (sứ giả), sandhi-vigrahika (đại thần hòa/chiến tinh thông ṣāḍguṇya), các hộ vệ và xa phu, người đứng đầu tiếp tế, thành viên hội triều, thư lại, quan giữ cổng, thủ khố, y sư, quan coi voi/ngựa, tướng giữ thành lũy, và sthāpati (bậc am tường vāstu). Tiếp đó là nīti hành chính: bố trí người trong nội cung theo độ tuổi, cảnh giác kho vũ khí, phân công theo phẩm hạnh đã thử thách và năng lực theo bậc (uttama/madhyama/adhama), giao việc đúng với kỹ năng đã chứng minh. Một đạo lý thực tiễn được nêu: có thể giao thiệp với kẻ xấu vì lợi ích nhưng không đặt lòng tin; và kết lại bằng giáo lý rằng gián điệp là đôi mắt của nhà vua. Cuối cùng, chương nhấn mạnh việc tham vấn từ nhiều nguồn, trí tuệ tâm lý về lòng trung và sự ghét bỏ, cùng phép trị dân làm đẹp lòng người: vua thật sự tối thượng nhờ những hành động gây dựng tình cảm công chúng và thịnh vượng, đặt nền trên thiện chí của muôn dân.
Adhyaya 222
Adhyaya 222 — राजधर्माः (Rājadharmāḥ): Duties of Kings (Administrative Order, Protection, and Revenue Ethics)
Chương này trình bày khung hành chính theo cấp bậc: trưởng thôn, người giám sát mười thôn, trăm thôn và quan trấn/thống đốc; đồng thời nhấn mạnh bổng lộc phải tương xứng với hiệu quả và hạnh kiểm phải được kiểm tra liên tục qua việc thanh tra. Trị quốc được đặt trên nền “bảo hộ”: thịnh vượng của vua phát sinh từ cõi nước an ổn; không bảo vệ được dân thì tôn giáo của bậc vương giả trở thành giả dối. Artha (tài lợi) được xem là cơ sở vận hành cho dharma và kāma, nhưng phải thu được bằng thuế khóa đúng śāstra và bằng việc trấn áp kẻ ác. Chương cũng nêu bổn phận pháp lý–đạo đức: quy định tiền phạt cho lời chứng gian, việc giữ tài sản vô chủ như khoản ký thác ba năm, tiêu chuẩn chứng cứ về quyền sở hữu, và chế độ giám hộ cho trẻ vị thành niên, con gái, góa phụ và phụ nữ yếu thế để ngăn họ hàng chiếm đoạt trái phép. Nhà vua phải bồi thường cho các vụ trộm nói chung (và có thể truy thu từ quan chức chống trộm tắc trách), nhưng giới hạn trách nhiệm đối với trộm cắp trong nội hộ. Cuối cùng là chuẩn mực nguồn thu: thuế quan để thương nhân có lãi công bằng, miễn phí qua bến cho phụ nữ và người xuất gia, tỷ lệ thu theo ngành (lúa thóc, lâm sản, gia súc, vàng, hàng hóa), và mệnh lệnh phúc lợi mạnh mẽ: không đánh thuế śrotriya đang đói; trái lại phải trợ sinh kế, vì an lạc của họ gắn với sức khỏe của vương quốc.
Adhyaya 223
Adhyaya 223 — Rājadharmāḥ (Royal Duties: Inner Palace Governance, Trivarga Protection, Courtly Conduct, and Aromatic/Hygienic Sciences)
Chương này mở đầu bằng việc mở rộng Rājadharma sang antahpura-cintā—việc trị quản nội cung—khẳng định rằng các puruṣārtha (dharma, artha, kāma) phải được bảo toàn nhờ sự che chở lẫn nhau và sự sắp đặt phục dịch đúng phép. Trivarga được ví như một cây: dharma là rễ, artha là cành, và quả là karmaphala; bảo hộ cây ấy thì mới hưởng phần quả báo chính đáng. Kế đó là những quy tắc tiết chế trong ăn uống, ngủ nghỉ và hành vi tính dục; cùng các dấu hiệu ứng xử để xét đoán tình thân hay sự lạnh nhạt, sự đoan trang hay sự bại hoại trong quan hệ nội cung, nhằm ngăn loạn và mưu mô. Phần sau chuyển sang các “khoa học trong cung” mang tính ứng dụng: pháp môn tám phần gồm giữ sạch, ācamana, tẩy xổ/điều tiết, nghiền tán–tẩm ướp, nấu chế, kích thích, xông khói, và ướp hương. Văn bản liệt kê dược liệu làm hương (dhūpa), hương tắm, dầu thơm, hương miệng (mukhavāsa), kể cả cách hoàn chế và phương pháp vệ sinh. Kết chương là lời răn dành cho bậc quân vương về sự thận trọng trong việc đặt lòng tin và việc đi lại ban đêm, nhấn mạnh an ninh và cẩn trọng như cốt lõi của vương đạo hợp dharma.
Adhyaya 224
Rāja-dharma (राजधर्माः) — Protection of the Heir, Discipline, Counsel, and the Seven Limbs of the State
Tiếp nối mạch Agneya Vidyā về trị quốc trong rāja-dharma và nīti-śāstra, Puṣkara dạy rằng muốn giữ nước trước hết phải giữ người kế vị: giáo dưỡng thái tử theo dharma–artha–kāma và dhanurveda (võ học), đặt quanh người những ảnh hưởng đã được huấn luyện, tự chế, và ngăn bạn xấu. Từ kỷ luật cá nhân, chương chuyển sang kỷ luật thể chế: bổ nhiệm người vinīta (được rèn luyện tốt) vào chức vụ; từ bỏ các nghiện ngập làm suy vong chủ quyền (săn bắn, rượu, cờ bạc), cùng lời nói thô bạo, vu khống, phỉ báng và tham nhũng tài chính. Chương lập nền kinh tế đạo đức khi cảnh báo việc bố thí sai (sai thời, sai nơi, sai người nhận) và khuyên chinh phục theo thứ bậc: chỉnh đốn thuộc hạ, thu phục dân thành thị và thôn dã, rồi củng cố phòng thủ ngoại vi (hào lũy). Lý thuyết quốc gia cổ điển hiện rõ qua phân loại đồng minh ba dạng và mô hình saptāṅga (bảy chi phần của quốc gia), trong đó vua là gốc rễ cần được bảo vệ tối đa; hình phạt phải tùy thời và tùy cảnh mà định. Sợi chỉ nīti quan trọng là mantra (mưu nghị): đọc tính người qua cử chỉ, giữ kín mưu kế, tham vấn có chọn lọc và riêng rẽ, ngăn rò rỉ giữa các đại thần. Việc học của vua gồm ānvīkṣikī, artha-vidyā và vārttā, đặt nền trên jitendriyatā (tự chế các căn). Kết chương nêu bổn phận an dân (nâng đỡ kẻ yếu), tin dùng thận trọng, các ẩn dụ loài vật cho phép tắc hành xử của bậc vương, và nguyên lý tối hậu: thịnh vượng vương quyền sinh từ lòng mến của muôn dân.
Adhyaya 225
Chapter 225 — राजधर्माः (The Duties of Kings): Daiva and Pौरुष (Effort), Upāyas of Statecraft, and Daṇḍa (Punitive Authority)
Chương này mở đầu bằng việc định nghĩa lại “daiva” (định mệnh) như phần dư của nghiệp quá khứ do chính mình tạo, vì thế nêu bật “pauruṣa” (nỗ lực của con người) là khí cụ quyết định thành công trong trị quốc. Tuy vậy, bản văn dung hòa theo tinh thần thực tiễn: kết quả chín muồi theo thời khi nỗ lực được nâng đỡ bởi duyên thuận, như canh tác được mưa giúp. Tiếp đó trình bày bộ công cụ vận hành của Nīti-śāstra: bốn upāya cổ điển (sāma—hòa giải, dāna—ban tặng, bheda—chia rẽ, daṇḍa—trừng phạt) và mở rộng thành bảy phương tiện, gồm māyā (mưu lược/đánh lừa), upekṣā (làm ngơ có tính toán), indrajāla (ảo thuật/chiến thuật). Khuyên dùng bheda giữa các phe vốn thù nghịch, và phải quản trị nguồn lực nội-ngoại (liên minh, đại thần, hoàng thân, quốc khố) trước khi đối địch. Dāna được tán dương là phương tiện ảnh hưởng tối thượng; còn daṇḍa là trụ cột của trật tự vũ trụ và xã hội, cần áp dụng chuẩn xác, công minh. Cuối cùng, nhà vua được ví với các lực vũ trụ: như Mặt Trời và Mặt Trăng ở uy nghi và khả năng gần dân, như Gió qua mạng lưới tình báo, và như Diêm Vương qua sự ngăn lỗi—kết hợp thuật trị nước với vũ trụ quan Dharmic.
Adhyaya 226
Chapter 226 — राजधर्माः (Rājadharma: Royal Duties and Daṇḍanīti)
Chương này như một cẩm nang daṇḍanīti trong rājadharma, dạy rằng nhà vua giữ trật tự bằng hình phạt được cân nhắc theo chuẩn mực đo lường. Mở đầu nêu các đơn vị trọng lượng và tương đương tiền tệ (kṛṣṇala, triyava, suvarṇa, niṣka, dharaṇa, kārṣāpaṇa/paṇa), rồi dùng các chuẩn ấy để định mức tiền phạt theo bậc, đặc biệt ba cấp sāhasa (thấp/trung/cao nhất). Tiếp theo là mục lục pháp lý: phạt việc tố cáo bị cướp giả, lời khai gian trước người bảo hộ/quan xét xử, chứng cứ ngụy tạo, và chiếm đoạt hay hủy hoại vật ký thác (nikṣepa). Văn bản bàn các tranh chấp thương mại và lao động (bán tài sản người khác, nhận tiền rồi không giao, lĩnh công mà không làm, hủy mua bán trong mười ngày), gian trá hôn nhân và việc tái giá của cô dâu đã được gả, cùng sự tắc trách của người giám hộ/lính canh. Phạm vi trị an mở rộng đến quy hoạch và phòng thủ (đo mốc ranh giới làng, tường lũy), vi phạm ranh giới, và các mức trộm cắp cho đến án tử đối với đại đạo và bắt cóc. Hình phạt theo thứ bậc xã hội cho hành vi sỉ nhục và sai phạm được quy định, có cả cắt xẻ thân thể trong trường hợp nặng; riêng đối với Bà-la-môn nhấn mạnh lưu đày hơn là tổn hại thân thể. Chương cũng trị tội tham nhũng: lính gác, đại thần, quan tòa lạm quyền bị tịch thu và đày ải. Cuối cùng, nêu cách nhà nước xử các trọng tội (phóng hỏa, đầu độc, tà dâm, hành hung), gian lận chợ búa (pha trộn, tiền giả), vi phạm vệ sinh, và lạm dụng thủ tục (triệu tập sai, trốn khỏi giam giữ), xem việc trị quốc như khí cụ kỷ cương và chân thật phù hợp dharma.
Adhyaya 227
युद्धयात्रा (Yuddhayātrā) — The War-Expedition
Chương này chuyển từ việc định chế hình phạt (daṇḍapraṇayana) sang bổn phận kế tiếp của nhà vua: quyết định khi nào và bằng cách nào tiến hành yātrā—cuộc viễn chinh quân sự. Puṣkara nêu các tiêu chí dựa trên rāja-dharma và thuật trị quốc dự báo: vua nên xuất quân khi bị kẻ xâm lược mạnh hơn đe dọa, nhất là khi kẻ thù đánh sau lưng (pārṣṇigrāha) đang chiếm lợi thế, nhưng chỉ sau khi xét sự sẵn sàng—quân sĩ đủ lương, tùy tùng được yểm trợ, và hậu phương được bảo vệ vững. Văn bản còn kết hợp nimitta-śāstra (khoa điềm báo) để định thời cơ, nói đến tai họa giáng xuống phe địch và các dấu hiệu vũ trụ như hướng động đất, sự ô nhiễm của sao chổi/ketu. Các dấu hiệu cát–hung nơi thân (sphuraṇa), điềm mộng và điềm śakuna dẫn dắt quyết định tiến đến thành lũy địch và hồi sư sau thắng lợi. Cuối cùng, chương quy định lực lượng theo mùa: mùa mưa trọng bộ binh và tượng binh; mùa lạnh, mùa xuân hoặc đầu thu tăng mật độ chiến xa và kỵ binh, đồng thời phân biệt điềm theo bên phải/trái và theo giới tính.
Adhyaya 228
Chapter 228 — स्वप्नाध्यायः (Svapnādhāyaḥ / Chapter on Dreams)
Puṣkara truyền dạy một svapna-śāstra (học thuyết về mộng) có hệ thống trong khung rāja-dharma/nīti: phân loại mộng là cát tường, hung, và mộng tiêu sầu; các hình ảnh thân thể và xã hội được xem như điềm báo. Chương liệt kê nhiều dấu xấu: bụi/tro trên đầu, cạo tóc, lõa thể, y phục dơ bẩn, bôi bùn; rơi từ nơi cao; cùng các điềm dữ như nhật/nguyệt thực, cờ Indra ngã, trở lại bào thai, bước lên giàn hỏa táng, bệnh tật, bại trận, nhà sập, và các hành vi vượt phạm. Để phục hồi thanh tịnh và trật tự, kinh dạy các đối trị: tắm gội, kính trọng brāhmaṇa và thầy, làm homa với mè, thờ Hari–Brahmā–Śiva–Sūrya–Gaṇa, tụng thánh ca và trì Puruṣa-sūkta. Chương cũng ghi nhận vài dị bản bản thảo, rồi nói rằng một số mộng lành (uống/đắm trong chất béo, vòng hoa đỏ, xức dầu) đặc biệt lợi khi không kể lại. Có thuyết thời điểm ứng nghiệm: mộng ở canh đầu khoảng một năm; rồi sáu tháng, ba tháng, nửa tháng; gần rạng đông thì trong mười ngày. Khuyên không ngủ lại sau mộng lành, và nêu điềm thịnh vượng: cuối mộng thấy vua/voi/ngựa/vàng; áo trắng, nước trong, cây sai quả, trời quang. Tri thức dự báo được gắn với kỷ luật nghi lễ và đạo đức trị quốc: điềm không phải định mệnh, mà là lời nhắc sửa mình theo dharma.
Adhyaya 229
Chapter 229 — शकुनानि (Śakuna: Omens)
Chương này nối ngay sau chương về mộng và chuyển sang śakuna—điềm báo công khai và dấu hiệu gặp gỡ liên hệ đến rājadharma và quyết định trong gia đình. Puṣkara liệt kê các cảnh tượng, vật chất và hạng người bị xem là bất tường, không thích hợp cho nghi lễ hay gây ô uế (như than, bùn, da/tóc, những nhóm bị gạt ra bên lề, đồ đựng vỡ, sọ/xương), cùng các điềm âm thanh xấu (nhạc cụ chênh phô, tiếng ồn thô bạo). Kinh văn tiếp đó quy định điềm từ lời nói theo phương hướng: “đến” và “đi” là cát hay bị chê tùy người được gọi ở phía trước hay phía sau; rồi nêu các lời báo tử như “Anh đi đâu? Dừng lại, đừng đi.” Những sự cố thực tế—xe cộ vấp ngã, vũ khí gãy, bị đánh vào đầu, đồ lắp đặt sụp đổ—đều tính là dấu xấu. Phương thuốc theo dharma là thờ phụng và tán dương Hari (Viṣṇu) để diệt trừ bất tường; sau đó quan sát một dấu hiệu thứ hai để xác nhận và bước vào bằng hành động trái/nghịch nhằm hóa giải. Cuối chương là bảng điềm lành: vật màu trắng, hoa, bình đầy, bò, lửa, vàng/bạc/châu báu, thực phẩm như bơ ghee, sữa chua, sữa, ốc tù và, mía, lời nói tốt lành và nhạc ca sùng kính—đặt thuật điềm báo như một kỷ luật quản trị rủi ro trong dharma, thấm nhuần lòng bhakti.
Adhyaya 230
Chapter 230: शकुनानि (Śakunāni) — Omens
Chương này do Puṣkara thuyết giảng, hệ thống hóa «śakuna» (điềm báo) như một môn dự đoán dùng khi đứng yên, khi khởi hành, khi tra hỏi, và mở rộng đến việc tiên đoán kết cục cho vùng đất, thành thị. Trước hết, điềm được phân thành «dīpta» (bốc cháy/hung bạo) và «śānta» (an hòa), khẳng định dīpta thường dẫn đến quả xấu hay tội lỗi, còn śānta hướng về cát tường. Việc giải đoán dựa trên sáu yếu tố phân biệt—thời gian, phương hướng, địa điểm, karaṇa (yếu tố thiên văn), âm thanh/tiếng kêu, và loài—trong đó yếu tố xuất hiện sớm có sức nặng hơn. Văn bản tiếp tục nêu các biểu hiện dīpta bất thường về hướng, địa vực, hành vi, âm thanh, thậm chí cả ăn uống; rồi liệt kê các loài thuộc làng xóm, rừng núi, ban đêm, ban ngày và loài “hai cõi” phục vụ việc xem điềm. Sau đó là quy tắc thực hành cho việc hành quân (đội hình trước/sau), vị trí phải/trái, những cuộc gặp khi xuất phát, và tác động của tiếng kêu nghe trong hay ngoài ranh giới, kể cả các mẫu số lần kêu. Cuối cùng có dự báo theo năm: lần đầu thấy sāraṅga có thể báo hiệu kết quả suốt một năm, nhấn mạnh trị quốc dựa vào sự diễn giải có kỷ luật chứ không phải mê tín.
Adhyaya 231
Chapter 231 — शकुनानि (Śakunāni) | Omens in Governance, Travel, and War
Chương này dung hợp học thuyết điềm báo (śakuna-śāstra) vào rāja-dharma và niti, xem các dấu hiệu như nguồn “tình báo” có thể hành động cho vua, tướng lĩnh và người lữ hành. Mở đầu là điềm quạ gắn với công thành, vây hãm và chiếm đô thị; rồi mở rộng sang dấu hiệu trong doanh trại và trên đường đi: vị trí trái/phải, đến từ phía trước, cùng kiểu kêu. Kinh văn xen các cảnh báo xã hội thực tiễn—như dáng đi “giống quạ” quanh cửa hàm ý phóng hỏa hay gian trá—và chỉ cách xử lý chứng cứ về vật làm dấu, cũng như việc được/mất tài sản. Tiếp theo là phân loại điềm chó (sủa, tru, ngửi bên trái/phải), các điềm thân thể và hành vi (run rẩy, chảy máu, kiểu ngủ), và dấu hiệu động vật liên hệ vận mệnh vương quyền (bò đực, ngựa, voi—đặc biệt lúc musth, giao phối, hoặc sau khi sinh). Kết quả chiến trường và viễn chinh được liên hệ với hướng cát tường, gió, tình trạng hành tinh và các sự cố như rơi lọng/ô. Chương kết bằng dấu hiệu thắng bại: quân sĩ vui vẻ và thiên tượng thuận là điềm thành công; còn loài ăn xác và quạ tràn ngập chiến sĩ báo suy tàn quốc độ—qua đó đặt việc đọc điềm trong sự thận trọng chiến lược và đức trị theo dharma.
Adhyaya 232
Yātrā-Maṇḍala-Cintā and Rājya-Rakṣaṇa: Auspicious Travel Rules and the Twelve-King Mandala
Chương này mở đầu bằng việc gắn các cuộc viễn chinh (yātrā) của vua và quân đội với rājadharma, xem sự xuất hành là một hành vi mang tính dharma, cần xét đoán chiêm tinh và điềm báo. Văn bản liệt kê các trường hợp phải tránh lên đường: hành tinh suy nhược, vận động bất lợi, bị nhiễu hại, rơi vào rāśi thù nghịch, các yoga bất tường (như Vaidhṛti, Vyatīpāta), karaṇa, hiểm họa nakṣatra (janma, gaṇḍa) và các tithi rỗng (riktā). Tính phương hướng được hệ thống hóa qua các cặp liên minh của tứ phương (bắc–đông; tây–nam), bảng đối chiếu nakṣatra–phương hướng, cùng phép đếm bóng (gnomon) theo thiên thể/ngày trong tuần, cho thấy jyotiḥ-śāstra được đưa vào chính sách trị quốc. Khi dấu hiệu cát tường, nhà vua tiến quân cầu thắng, nhớ niệm Hari; rồi lời dạy chuyển sang bảo hộ quốc gia: thuyết saptāṅga về bảy bộ phận của vương quốc và học thuyết maṇḍala về quan hệ giữa các nước. Chương nêu “maṇḍala mười hai vua”, các loại kẻ thù, thế bị uy hiếp từ hậu phương (pārṣṇigrāha), các thế trận/đội hình chiến lược (ākranda, āsāra), và lý tưởng minh quân hùng mạnh làm trọng tài vô tư, biết vừa trừng phạt vừa ban ân. Kết lại là đạo đức chinh phục bằng dharma: tăng cường uy lực mà không gieo kinh hãi cho người không phải địch, giữ lòng tin của dân, và thu phục sự quy thuận bằng chiến thắng chính nghĩa.
Adhyaya 233
Chapter 233 — Ṣāḍguṇya (The Six Measures of Royal Policy) and Foreign Daṇḍa
Chương này chuyển từ hình phạt nội trị (daṇḍa) sang đối sách đối ngoại; Puṣkara nêu phép cưỡng chế với kẻ thù bên ngoài và chính thức định nghĩa ṣāḍguṇya—sáu thế sách của bậc quân vương. Trước hết, daṇḍa được chia thành công khai và bí mật, liệt kê các hoạt động phá hoại như cướp bóc, tàn phá làng mạc và mùa màng, phóng hỏa, đầu độc, ám sát mục tiêu, bôi nhọ thanh danh và làm ô nhiễm nguồn nước nhằm cắt đứt hậu thuẫn của địch. Kế đó là upekṣā (không can dự có tính toán) khi giao tranh không sinh lợi hoặc các biện pháp khác chỉ làm hao kiệt tài lực mà không được lợi. Lớp nīti tiếp theo là māyopāya (mưu kế đánh lừa): dựng điềm giả, thao túng điềm báo (kể cả dụng cụ lửa như sao băng), tuyên truyền, tiếng hô chiến trận và “Indrajāla” ảo thuật chiến tranh để làm nhụt chí đối phương và củng cố phe mình. Cuối cùng, chương hệ thống hóa sáu sách: sandhi, vigraha, yāna, āsana, dvaidhībhāva và saṃśraya/samśaya, kèm quy tắc chọn lựa (kết minh với kẻ ngang sức hoặc mạnh hơn) và chỉ dẫn tùy cảnh: khi nên án binh, khi nên tiến quân, khi nên “hai mặt”, hay khi nên nương tựa quyền lực tối thượng.
Adhyaya 234
Prātyahika-Rāja-Karma (Daily Duties of a King)
Chương này nêu lịch trình hằng ngày lý tưởng của nhà vua, trình bày rājadharma như sự tổng hợp kỷ luật giữa thanh tịnh thân tâm, nghi lễ thiêng, giám sát hành chính và sự kín đáo chiến lược. Vua thức dậy trước bình minh, kiểm tra kẻ ẩn nấp hay giả dạng giữa âm thanh nghi lễ, rồi xem xét thu–chi, đặt trách nhiệm tài chính ở khởi đầu việc trị nước. Sau khi tẩy uế và tắm gội, vua hành sandhyā, japa, thờ phụng Vāsudeva, cúng lửa và dâng lễ cho tổ tiên, tiếp đó bố thí cho các brāhmaṇa, khiến quyền lực chính trị được đặt nền trên tính hợp pháp nghi lễ và lòng rộng rãi. Rồi vua chăm sóc sức khỏe (uống thuốc theo thầy thuốc), nhận phúc lành của guru, vào triều hội kiến brāhmaṇa, đại thần và các bậc đại diện, xét xử theo tiền lệ và lời cố vấn. Chương nhấn mạnh việc giữ kín mưu nghị (mantra-rakṣā), tránh vừa cô độc quá mức vừa phô bày quá công khai, và biết đọc các dấu hiệu tinh tế (ākāra/īṅgita) có thể làm lộ kế sách. Trong ngày còn có duyệt binh và luyện tập (xa cộ, vũ khí), bảo đảm lương thực, sandhyā buổi chiều, nghị bàn, sai phái gián điệp và di chuyển cẩn mật trong nội cung—khắc họa vương quyền như sự cảnh giác liên tục được dẫn dắt bởi dharma.
Adhyaya 235
Raṇadīkṣā (War-Consecration) — Agni Purāṇa Adhyāya 235
Chương này trình bày nghi thức vương triều theo trình tự chặt chẽ để khởi binh trong vòng bảy ngày, xem chiến tranh như một hành nghiệp phù hợp dharma, đòi hỏi thanh tịnh, sự tương ứng với thần linh và trị quốc có đạo. Nghi lễ mở đầu bằng thờ phụng Viṣṇu, Śiva và Gaṇeśa; tiếp đó là cúng tế theo từng ngày cho các Dikpāla (Hộ phương), các Rudra, các Graha (tinh thần/thiên thể) và đôi Aśvin, cùng lễ vật dâng các thần gặp trên đường và các linh thể ban đêm. Một pháp sự cầu mộng dựa trên mantra nhằm tìm điềm lành và điềm nguy, đặt cuộc viễn chinh của vua dưới sự giám sát của chư thiên. Ngày thứ sáu cử hành tắm thắng lợi (vijaya-snāna) và abhiṣeka; ngày thứ bảy thờ Trivikrama, làm lễ nīrājana gia trì vũ khí và xa mã, tụng đọc hộ thân khi vua lên voi, chiến xa, ngựa và súc vật kéo mà không ngoái lại. Nửa sau chuyển sang Dhanurveda và rāja-nīti: mưu lược nghi binh, phân loại vyūha theo hình thú/chi thể và theo vật thể, các trận hình mang tên Garuḍa, Makara, Cakra, Śyena, Ardhacandra, Vajra, Śakaṭa, Maṇḍala, Sarvatobhadra, Sūcī, cùng cách chia quân năm phần. Văn bản cảnh báo đứt tuyến tiếp tế, khuyên vua không trực tiếp giao chiến, nêu khoảng cách đội ngũ, phép phá trận, vai trò đơn vị (khiên thủ, cung thủ, chiến xa), địa hình thích hợp cho từng binh chủng, cách khích lệ sĩ khí và thần học về cái chết anh hùng. Cuối cùng là các giới hạn: không giết kẻ chạy trốn, dân không chiến, người không vũ khí hay kẻ đầu hàng; bảo hộ phụ nữ; tôn trọng phong tục địa phương sau chiến thắng; phân chia chiến lợi công bằng; và chăm lo gia quyến binh sĩ—kết rằng raṇadīkṣā này bảo đảm thắng lợi cho minh quân chính nghĩa.
Adhyaya 236
Adhyaya 236 — श्रीस्तोत्रम् (Śrī-stotra) / Hymn to Śrī (Lakṣmī) for Royal Stability and Victory
Chương này mở đầu bằng đoạn chuyển, ghi nhận có các dị bản colophon cho phần trước (Kṣā), rồi đưa vào ứng dụng rāja-dharma qua lòng sùng kính: Puṣkara dạy rằng để rājya-lakṣmī (phúc vận vương quốc) được ổn định và để giành chiến thắng, nhà vua nên thực hành bài thánh tụng mà Indra từng dùng để ca ngợi Śrī. Tụng ca của Indra xác nhận Lakṣmī là Mẹ vũ trụ và là śakti bất khả phân của Viṣṇu, nguồn mạch cát tường, thịnh vượng và các năng lực nâng đỡ văn minh. Bà được tán dương không chỉ như của cải, mà còn là hiện thân của các vidyā và trụ cột trị quốc: Ānvīkṣikī (tư biện/khảo cứu lý tính), Trayī (mặc khải Veda), Vārtā (kinh tế/sinh kế), và Daṇḍanīti (quốc pháp/thuật trị nước), qua đó gắn trật tự chính trị với thần lực thiêng. Bài tụng nêu nhân quả đạo đức–chính trị: khi Śrī rút lui, thế giới suy tàn và đức hạnh sụp đổ; khi bà liếc nhìn ban ân, cả kẻ không xứng cũng được guṇa, dòng dõi và thành tựu. Kết lại, việc tụng đọc và lắng nghe Śrī-stotra ban cả bhukti (hưởng thụ, phú quý) lẫn mukti (giải thoát), và Puṣkara thuật rằng Đấng Chủ của Śrī đã ban cho Indra ân phúc vương quyền bền vững và thắng lợi nơi chiến địa.
Adhyaya 237
Chapter 237 — Rāma’s Teaching on Nīti (रामोक्तनीतिः)
Thần Agni giới thiệu một bộ quy tắc hành xử hướng tới thắng lợi nhưng vẫn hợp Dharma, được gán cho lời khuyên của Rāma dạy Lakṣmaṇa, xem rāja-dharma như một khoa học thực hành dựa trên kinh điển và tự chế. Chương nêu bốn bổn phận kinh tế–đạo đức của vua: thâu nhận của cải một cách chính đáng, làm tăng trưởng, bảo hộ, và phân phối đúng cho người xứng đáng. Naya (thuật trị nước) đặt nền trên vinaya—kỷ luật sinh từ sự xác tín nơi śāstra—tức chinh phục các giác quan. Tiếp theo là các đức tính vương giả: trí tuệ, vững vàng, năng lực, chủ động, bền chí, hùng biện, rộng rãi, chịu đựng khủng hoảng; cùng các phẩm chất gây thịnh vượng như thanh tịnh, thân thiện, chân thật, tri ân, và bình thản. Qua ẩn dụ “voi giác quan” lang thang trong rừng đối tượng, kinh dạy lấy tri kiến làm móc thúc để chế ngự, và từ bỏ sáu nội thù: kāma, krodha, lobha, harṣa, māna, mada. Chương cũng phân định bốn khoa học cổ điển—ānvīkṣikī, trayī, vārttā, daṇḍanīti—tương ứng lợi ích, dharma, lãi/lỗ, và chính sách đúng/sai. Dharma phổ quát được khẳng định: ahiṃsā, lời nói chân thật nhu hòa, thanh tịnh, từ bi, nhẫn thứ; vua phải che chở kẻ yếu, tránh áp bức, nói lời đẹp cả với đối thủ, kính thầy và bậc trưởng thượng, kết bạn trung tín, bố thí không kiêu mạn, và luôn hành xử đúng mực—dấu ấn của bậc đại tâm.
Adhyaya 238
Chapter 238 — राजधर्माः (Rājadharmāḥ) | Duties of Kings
Chương này, do Rāma thuyết, trình bày một cẩm nang rājadharma ngắn gọn trong dòng Nīti-śāstra của Agni Purana. Mở đầu là học thuyết “saptāṅga” về quốc gia: svāmin (quân vương), amātya (đại thần), rāṣṭra (lãnh thổ/dân), durga (thành lũy), kośa (quốc khố), bala (quân đội) và suhṛt (đồng minh) như bảy “chi thể” nâng đỡ lẫn nhau. Tiếp đó nêu đức hạnh của vua và quan: chân thật, phụng sự bậc trưởng thượng, biết ơn, trí tuệ, thanh tịnh, trung thành, nhìn xa; tránh tật xấu như tham lam, giả dối, hay đổi thay; đặc biệt nhấn mạnh mantra-gupti (giữ kín mưu nghị) và năng lực sandhi-vigraha (hòa hiếu và đối địch). Chương cũng nói về năng lực trị quốc: dấu hiệu của đất nước thịnh vượng, tiêu chuẩn lập đô thị, các loại thành trì và việc tiếp tế, nguyên tắc tích lũy quốc khố đúng pháp, tổ chức quân đội kỷ luật và phép trừng phạt. Ngoài ra còn dạy cách chọn đồng minh và kết bạn (ba cách: đến gần, lời nói ngọt mà rõ, tặng phẩm kính trọng), bổn phận của thuộc hạ, bổ nhiệm quan giám sát, biện pháp thu thuế, những nỗi sợ của dân chúng, và sự cảnh giác của nhà vua trong việc bảo hộ bản thân cùng vương quốc.
Adhyaya 239
Ṣāḍguṇya — The Six Measures of Foreign Policy (with Rāja-maṇḍala Theory)
Rāma trình bày nīti như một khoa học kỷ luật nhằm bảo toàn và mở rộng quốc gia, đặt nền trên việc nhận diện đúng rāja-maṇḍala (vòng tròn địa–chính trị). Nhà vua trước hết phải xác định vòng 12 bậc các quân vương quanh vijigīṣu (vị vua cầu thắng), gồm ari (kẻ thù), mitra (đồng minh), các đồng minh kế tiếp, cùng những tác nhân theo vị trí như pārṣṇigrāha (mối đe dọa phía sau) và ākranda (kẻ quấy phá/đột kích). Kinh văn định nghĩa các vai trò chiến lược như madhyama (vua trung gian giáp ranh giữa địch và ta) và udāsīna (thế lực trung lập bên ngoài, thường mạnh hơn), khuyên ứng xử phân biệt: nâng đỡ kẻ đoàn kết, kiềm chế kẻ chia rẽ. Chính sách được tổ chức qua các phương tiện cốt lõi—sandhi (hòa ước/liên minh), vigraha (đối địch/chiến tranh), yāna (viễn chinh), āsana (đóng trại/án binh)—cùng các loại hình kỹ thuật và tiêu chuẩn từ chối liên minh với kẻ bất tín. Chương nhấn mạnh sự thận trọng: cân nhắc lợi hại trước mắt và lâu dài trước khi giao chiến, nhận ra căn nguyên thù hận, vận dụng dvaidhībhāva (chính sách hai mặt) và khi cần thì liên kết với thế lực mạnh hơn. Kết lại, văn bản nêu đạo lý nương tựa và giữ lòng trung tín dưới sự che chở của bậc hộ chủ cao quý khi bị áp đảo, nối thực tiễn chính trị với sự tiết chế theo dharma.
Adhyaya 240
Mantra-śakti, Dūta-Carā (Envoys & Spies), Vyasana (Calamities), and the Sapta-Upāya of Nīti
Chương này mở đầu với lời Rāma nhấn mạnh mantra-śakti (sức mạnh của mưu lược và tham vấn) vượt hơn dũng lực cá nhân, xem trị quốc như một khoa học ứng dụng của sự phân biệt. Văn bản định nghĩa tri thức là: nhận biết, xác chứng, trừ nghi, và quyết đoán còn lại; rồi quy định “mantra” là lời bàn năm chi: đồng minh, phương tiện, thẩm định nơi–thời, và đối sách khi nghịch cảnh (thành tựu được nhận bằng tâm sáng, tín tâm, năng lực tác nghiệp và phúc thịnh trợ duyên). Sách cảnh báo mưu nghị bị hủy bởi say sưa, lơ là, dục vọng và lời nói cẩu thả; tiếp đó mô tả sứ giả lý tưởng, ba bậc sứ giả, cùng nghi thức vào đất địch và cách đọc ý đồ đối phương. Phần sau triển khai học thuyết tình báo: người hoạt động công khai và gián điệp bí mật cải trang theo nghề nghiệp. Kế đến, chương phân loại tai họa (vyasana) thành thiên tai và nhân họa, dạy pháp śānti và biện pháp chính sách; đồng thời nêu các mối lo cốt lõi của quốc gia: thu–chi, daṇḍanīti, đẩy lùi kẻ thù, ứng phó thảm họa, và bảo hộ vua cùng cõi nước. Chương cũng chẩn đoán thất bại của quan lại, kho tàng, thành lũy và phẩm hạnh quân vương (nghiện ngập và tật xấu trị chính), rồi bàn về an ninh doanh trại; cuối cùng kết bằng bảy upāya: sāma, dāna, bheda, daṇḍa, upekṣā, indrajāla, māyā, kèm các phân loại và giới hạn đạo đức, gồm sự tiết chế đối với brāhmaṇa và việc dùng ảo thuật để làm nhụt chí quân thù.
Adhyaya 241
Rājanīti (Statecraft): Ṣaḍvidha-bala, Vyūha-vidhāna, and Strategic Warfare
Chương này mở đầu phần Rājanīti, định nghĩa quyền lực vương giả như sự tổng hợp có kỷ luật giữa mantra (mưu nghị), kośa (quốc khố) và bốn binh chủng. Rāma dạy rằng chiến tranh phải khởi sự bằng việc thờ phụng thần linh và hiểu rõ “lực” gồm sáu phần: quân thường trực, quân trưng tập, đồng minh, kẻ phản bội/yếu tố thù địch, và quân rừng/tribal, được xếp theo mức quan trọng và điểm dễ tổn thương. Tiếp đó là học thuyết hành quân: cách tướng lĩnh vượt địa hình hiểm, bảo vệ nhà vua, hoàng gia và quốc khố, và bố trí cánh nhiều tầng (kỵ–xa–tượng–quân rừng). Văn bản liệt kê các trận hình lớn (makara, śyena, sūcī, vīravaktrā, śakaṭa, vajra, sarvatobhadra) và chỉ rõ khi nào nên giao chiến công khai hay dùng chiến thuật bí mật/đánh lừa, nhấn mạnh thời điểm, địa thế, mệt mỏi, áp lực tiếp tế và điểm yếu tâm lý. Cuối cùng, chương quy định đơn vị đo quân số, cấu trúc trận hình (uras, kakṣā, pakṣa, madhya, pṛṣṭha, pratigraha) và phân loại các thế trận daṇḍa/maṇḍala/bhoga, trình bày binh pháp như một khoa học mang tính dharma nhằm đạt thắng lợi trong trật tự, hộ quốc và minh định chiến lược.
Adhyaya 242
Chapter 242 — पुरुषलक्षणं (Purusha-Lakshana): Marks of a Man (Physiognomy)
Sau khi kết thúc phần trước về thế trận (vyuha), lời giảng chuyển từ chiến lược bên ngoài sang những dấu hiệu nội tại và thân thể để nhà vua xét người. Agni giới thiệu đây là một shastra truyền thừa: khoa tướng pháp (physiognomy) xưa Samudra dạy cho Garga, nay áp dụng cho cả nam lẫn nữ với các điềm cát và hung. Chương liệt kê các kiểu loại và chuẩn tỷ lệ—sự cân xứng hài hòa, “bốn sự đồng đều,” và chuẩn nyagrodha-parimandala nơi sải tay bằng chiều cao—cùng nhiều dấu hiệu chi tiết: các đường vân trên những vùng thân mình, đặc điểm như hoa sen, các tương ứng theo cặp của bộ phận cơ thể, và phép đo bằng angula, kishku. Các đức hạnh như từ bi (daya), nhẫn nại (kshanti), thanh tịnh (shaucha), bố thí, dũng mãnh được gắn với việc xem tướng, ngụ ý rằng rajadharma cần biện biệt cả tính cách lẫn hình dung. Những dấu xấu như khô héo, gân mạch nổi, mùi hôi được nêu; còn dấu tốt gồm lời nói ngọt lành và dáng đi như voi, xem tướng như công cụ thực tiễn của niti-shastra cho trị quốc, tuyển chọn và tham vấn.
Adhyaya 243
Chapter 243 — Strī-lakṣaṇa (Characteristics of a Woman)
Sau khi khép lại phần bàn về puruṣa-lakṣaṇa, văn bản mở sang đơn vị mới về strī-lakṣaṇa như một cẩm nang nīti-śāstra và lakṣaṇa-śāstra để xét tính cát tường (śubhatva) nơi người nữ được chọn. Với tư cách Samudra, chương liệt kê các dấu hiệu thân thể và hạnh kiểm: tay chân mềm mại đoan trang, dáng đi chừng mực thanh nhã, bàn chân và bầu ngực cân xứng, cùng các tướng cát như rốn xoáy theo chiều kim đồng hồ. Đồng thời nêu các tướng bất tường cần tránh—thô kệch, mất cân đối, hay gây gổ, tham lam, lời nói cay nghiệt, thậm chí cả những liên hệ về tên gọi—cho thấy hòa khí xã hội được xem là tiêu chuẩn của dharma. Chương nhấn mạnh rằng vẻ đẹp bên ngoài phải nhường chỗ cho hạnh: dù thiếu tướng tốt, người có phẩm chất và ācāra cao quý vẫn được coi là “cát tường”, đặt guṇa và hành vi lên bậc công đức chân thật. Kết đoạn nói về một dấu hiệu nơi bàn tay như bùa hộ thân, nối tướng pháp với niềm tin trường thọ trong trật tự rāja-dharma.
Adhyaya 244
Chapter 244 — चामरादिलक्षणम् / आयुधलक्षणादि (Characteristics of the Fly-whisk and Related Royal Emblems; Weapon Characteristics)
Đức Agni chuyển từ quan sát xã hội sang nghi thức triều đình, mở đầu bằng các chuẩn tướng cát tường cho bảo vật vương quyền—chamara (phất trần) và lọng—biểu thị chủ quyền chính thống và trật tự cung đình tinh nhã. Tiếp đó chương mở rộng theo phong cách Dhanurveda: số đốt/cấu khớp của gậy, kích thước ngai và chỗ ngồi, cùng quy tắc chế tác cung (vật liệu, tỷ lệ, lỗi cần tránh, cách lên dây và tạo hình đầu sừng). Tính nghi lễ đạt đỉnh ở việc thờ phụng cung và tên trong các cuộc ngự giá, lễ đăng quang, cho thấy binh khí phải được thánh hóa chứ không chỉ dùng để chiến đấu. Rồi đến nguyên ủy thần thoại: tế lễ của Phạm Thiên bị quỷ sắt ngăn trở, Vishnu xuất hiện với kiếm Nandaka, và thân xác bị giết hóa thành sắt—đặt nền tảng thần sử cho luyện kim và uy quyền vũ khí. Cuối cùng là tiêu chuẩn thử kiếm (các bậc chiều dài, tiếng ngân “ngọt”, dáng lưỡi lý tưởng) và các điều luật kỷ cương (quy tắc thanh tịnh, kiêng soi phản chiếu hay bàn giá vào ban đêm), kết hợp đạo đức, điềm triệu và trị quốc thành một cẩm nang quản trị hoàn chỉnh.
Adhyaya 245
Chapter 245 — रत्नपरीक्षा (Examination of Gems)
Thần Agni trình bày chương trình «Ratna-parīkṣā» (khảo nghiệm bảo thạch) dành cho bậc quân vương, nơi việc trang sức vừa là biểu tượng chủ quyền vừa là văn hóa vật chất được quy định. Chương này liệt kê các bảo thạch và vật chất quan trọng—kim cương, lục bảo, hồng ngọc, ngọc trai, các loại lam ngọc, mắt mèo, nguyệt thạch, nhật thạch, pha lê cùng nhiều đá có tên gọi và vật phẩm hữu cơ/khoáng vật—tạo thành bản mục lục phục vụ việc thẩm định và thu mua trong triều. Tiêu chuẩn cốt lõi là ánh quang nội tại, độ trong và hình thể cân xứng, nhất là với đá gắn vàng. Kim cương được nhấn mạnh với lệnh cấm đeo đá có tì vết (mất ánh, lẫn tạp, nứt vỡ, sạn, hoặc chỉ “có thể sửa”), và mô tả lý tưởng: hình lục giác, sắc như cầu vồng, sáng như mặt trời, tinh khiết và “không thể xuyên thủng”. Các dấu hiệu thị giác như lấm tấm kiểu lục bảo và ánh như cánh vẹt được nêu làm chuẩn. Ngọc trai cũng được phân loại theo nguồn gốc (hàu, ốc tù và, ngà, cá, mây), với đức tính là tròn, bóng, trong và lớn—kết nối mỹ cảm, điềm báo và tính chính danh vương quyền.
Adhyaya 246
Chapter 246 — वास्तुलक्षणम् (Characteristics of Building-sites / Vāstu)
Thần Agni chuyển từ binh khí và tài phú vương quyền sang Vāstu-śāstra, nghệ thuật trị lý không gian cư trú. Ngài mở đầu bằng màu đất hợp với từng varṇa (trắng/đỏ/vàng/đen) và phép thẩm định bằng giác quan qua hương và vị, như một phương pháp chẩn đoán để chọn đất. Tiếp theo là nghi thức: cúng bái bằng các loại cỏ quy định, tôn kính các bà-la-môn và khởi lễ đào móng. Trọng tâm kỹ thuật là vāstu-maṇḍala 64 ô: Brahmā ở bốn ô trung tâm, còn các thần linh và ảnh hưởng được an vị theo phương hướng và góc, gồm cả lực hộ trì lẫn tác hại như bệnh tật/tiêu hao. Các dạng thần chú để hiến lập (Nandā, Vāsiṣṭhī, Bhārgavī, Kaśyapī) đặt ngôi nhà như một cánh đồng thiêng sống động dưới quyền chủ đất/thành/nhà. Phần thực hành dharma mở rộng sang cảnh quan và làm vườn: đặt cây cát tường theo hướng, chỉ dẫn cư trú theo mùa, và các phương pháp nông học (pha nước tưới, chăm cây khi hạn, trị rụng quả, liệu pháp theo từng loài). Kiến trúc, nghi lễ và sinh thái vì thế hòa làm một kỹ thuật dharma của sự an cư.
Adhyaya 247
Chapter 247 — पुष्पादिपूजाफलं (Fruits of Worship with Flowers and Other Offerings)
Thần Agni trình bày một mô-đun nghi lễ–sùng kính ngắn gọn: thờ cúng bằng hoa như phương tiện thực hành để đạt thành tựu (siddhi) trong mọi công việc nhờ nương tựa Viṣṇu. Chương liệt kê các loài hoa và lá được chấp thuận cho việc arcana: mālatī, mallikā, yūthī, pāṭalā, karavīra, aśoka, kunda, lá tamāla, lá bilva và śamī, bhṛṅgarāja, tulasī (đúng mùa), vāsaka, ketakī, hoa sen và thủy liên đỏ (red water-lily); đồng thời nêu những thứ cần tránh (arka, unmattaka/dhattūra, kaṅkāñcī). Tiếp đó, chương gắn lòng sùng kính với dāna-śāstra: bố thí bơ sữa tinh luyện (ghee) theo lượng đo định đem lại công đức lớn, vương quyền và quả báo cõi trời. Lập luận mang sắc thái tổng hợp của Agni Purana: chọn đúng vật phẩm (dravya) và bố thí có kỷ luật tạo nên một linh đạo phù hợp trị quốc, nơi phồn thịnh, tính chính danh và công đức nâng đỡ lẫn nhau dưới sự thờ phụng Vaiṣṇava.