Adhyaya 241

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे सामादिर्नाम चत्वारिंशदध्कद्विशततमो ऽध्यायः अथ एकचत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः राजनीतिः राम उवाच षड्विधन्तु बलं व्यूह्य देवान् प्रार्च्य रिपुं व्रजेत् मौलं भूतं श्रोणिसुहृद्द्विषदाटविकं बलं

Như vậy, trong Agni Mahāpurāṇa, chương thứ 240 mang tên “Sāmādi” kết thúc. Nay bắt đầu chương thứ 241: “Rājanīti” (Thuật trị quốc). Rāma nói: “Sau khi bày binh theo sáu thành phần và kính lễ chư thiên đúng pháp, hãy tiến quân đánh địch—gồm quân thường trực/cha truyền, quân trưng tập, quân đồng minh và thân hữu, kẻ phản bội bỏ hàng từ phía địch, và quân các bộ tộc rừng núi—đó là sức quân sáu phần.”

Verse 2

पूर्वं पूर्वं गरीयस्तु बलानां व्यसनं तथा षडङ्गं मन्त्रकोषाभ्यां पदात्यश्वरथद्विपैः

Trong các yếu tố, yếu tố đứng trước nặng ký hơn yếu tố theo sau; cũng vậy, cần hiểu các điểm dễ tổn hại của quân đội. Quyền lực sáu phần (của vương quyền) gồm mưu nghị và kho tàng, cùng với bộ binh, kỵ binh, chiến xa và tượng binh.

Verse 3

नद्यद्रवनदुर्गेषु यत्र यत्र भयं भवेत् सेनापतिस्तत्र तत्र गच्छेद्व्यूहीकृतैर् बलैः

Tại các nơi vượt sông, vùng lầy lội và các thành lũy—hễ nơi nào phát sinh hiểm nguy—thống soái phải đến ngay nơi ấy, cùng các lực lượng đã được sắp đặt theo đội hình chiến trận.

Verse 4

नायकः पुरतो यायात् प्रवीरपुरुषावृतः मध्ये कलत्रं स्वामी च कोषः फल्गु च यद्बलं

Vị tướng chỉ huy nên tiến ở phía trước, được các dũng sĩ đã được thử thách vây quanh; ở giữa nên đặt gia quyến (các phu nhân), bậc chủ (vua/chủ soái) và kho tàng; cùng mọi phần lực lượng yếu kém cũng nên đặt ở đó để được che chở.

Verse 5

पार्श्वयोरुभयोरश्वा वाजिनां पार्श्वयो रथाः रथानां पार्श्वयोर्नागा नागानां चाटवीबलं

Ở cả hai cánh bố trí kỵ binh (ngựa); ở hai bên của kỵ binh đặt chiến xa; ở hai bên của chiến xa đặt tượng binh; và ở hai bên của tượng binh bố trí quân rừng (āṭavī-bala).

Verse 6

पश्चात् सेनापतिः सर्वं पुरस्कृत्य कृती स्वयं यायात्सन्नद्धसैन्यौघः खिन्नानाश्वासयञ्च्छनैः

Sau đó, vị tổng chỉ huy tài cán, sau khi sắp đặt mọi sự đúng trật tự và đưa các bộ phận ra phía trước, chính mình nên tiến bước—đại quân chỉnh tề, vũ trang đầy đủ—đi chậm rãi để khích lệ và trấn an những người mệt mỏi.

Verse 7

यायाद्व्यूहेन महता मकरेण पुरोभये श्येनेनोद्धृतपक्षेण सूच्या वा वीरवक्त्रया

Nên tiến quân theo một đại trận hình—hoặc trận hình Makara để đánh vào mặt trước từ hai bên, hoặc trận hình Śyena (chim ưng) với cánh giương cao, hoặc trận hình Sūcī (mũi kim), hoặc trận hình Vīravaktrā (mặt anh hùng).

Verse 8

पश्चाद्भये तु शकटं पार्श्वयोर्वज्रसञ्ज्ञितं सर्वतः सर्वतोभद्रं भये व्यूहं प्रकल्पयेत्

Khi dự liệu hiểm nguy từ phía sau, nên bày trận hình dạng xe (shakaṭa); ở hai cánh nên bày trận gọi là “Vajra”; và khi hiểm nguy đe dọa từ mọi phía, nên triển khai trận đồ mang tên “Sarvatobhadra.”

Verse 9

कन्दरे शैलगहने निम्नगावनसङ्कटे दीर्घाध्वनि परिश्रान्तं क्षुत्पिपासाहितक्लमं

Trong hang núi, giữa vùng hoang dã đá núi rậm rạp, nơi khe sâu thấp hiểm nguy và lối rừng hẹp—người ấy kiệt sức vì đường dài, hao mòn bởi mệt nhọc kèm theo đói và khát.

Verse 10

व्याधिदुर्भिक्षमरकपीडितं दस्युविद्रुतं पङ्कांशुजलस्कन्धं व्यस्तं पुञ्जीकृतं पथि

Một vùng đất/con đường bị giày vò bởi bệnh tật, nạn đói và dịch chết chóc; hoảng loạn vì bọn cướp; bị nghẽn bởi bùn lầy, bụi và những khối nước dồn ứ; và dòng người xe tán loạn rồi ùn ứ trên lộ—đó là những dấu hiệu của cảnh khốn nguy.

Verse 11

प्रसुप्तं भोजनव्यग्रमभूमिष्ठमसुस्थितं चौराग्निभयवित्रस्तं वृष्टिवातसमाहतं

Người đang ngủ; người xao lãng khi ăn; người nằm trên đất; người không vững; người hoảng sợ vì trộm cướp hay hỏa hoạn; và người bị mưa gió quật—những người như vậy phải được xem là yếu thế và đáng được che chở.

Verse 12

इत्यादौ स्वचमूं रक्षेत् प्रसैन्यं च घतयेत् विशिष्टो देशकालाभ्यां भिन्नविप्रकृतिर्बली

Vì vậy, ngay từ đầu phải giữ vững đội hình của mình và đánh phá các lực lượng tiền phương của địch. Vị thống soái mạnh là người xuất chúng trong việc tùy nghi theo địa thế và thời cơ, và biến đổi thế trận theo hoàn cảnh.

Verse 13

कुर्यात् प्रकाशयुद्धं हि कूटयुद्धं विपर्यये तेष्ववस्कन्दकालेषु परं हन्यात्समाकुलं

Phải tiến hành chiến trận công khai, minh định; nhưng khi tình thế trái lại, nên dùng chiến pháp bí mật, nghi binh. Trong những lúc đột kích như thế, hãy đánh hạ địch khi chúng đang rối loạn.

Verse 14

वज्रसङ्कटमिति ख , छ च अभूमिष्ठं स्वभूमिष्ठं स्वभूमौ चोपजायतः प्रकृतिप्रग्रहाकृष्टं पाशैर् वनचरादिभिः

“Vajrasaṅkaṭa” (nguy biến như sét đánh): tức là các âm tiết ‘kha’ và ‘cha’. (Thần chú ấy) hộ trì người không ở trên đất của mình, người đang ở trên đất của mình, và người sinh ra/được đặt trên chính thổ địa của mình; lại hộ trì người bị sức ép của hoàn cảnh lôi kéo, bị kẻ sống rừng núi và hạng tương tự trói bắt bằng thòng lọng.

Verse 15

हन्यात् प्रवीरपुरुषैर् भङ्गदानापकर्षणैः पुरस्ताद्दर्शनं दत्वा तल्लक्षकृतनिश् चयात्

Hãy đánh (địch) bằng những dũng sĩ ưu tú, tinh thông việc phá vỡ đội hình, ban nhượng bộ (giả) và dụ kéo địch ra xa; sau khi xuất hiện ở phía trước cho đối phương trông thấy, hãy hành động với quyết đoán được hình thành từ việc quan sát các dấu hiệu đặc trưng của họ.

Verse 16

हन्यात्पश्चात् प्रवीरेण बलेनोपेत्य वेगिना पश्चाद्वा सङ्कुलीकृत्य हन्याच्छूरेण पूर्वतः

Hãy đánh từ phía sau, tiến đến cùng một dũng sĩ hùng mạnh, đầy đủ sức lực và tốc độ; hoặc làm cho địch rối loạn từ phía sau trước, rồi khiến một chiến sĩ quả cảm đánh từ phía trước.

Verse 17

आभ्यां पार्श्वाभिघातौ तु व्याख्यातौ कूटयोधने पुरस्ताद्विषमे देशे पश्चाद्धन्यात्तु वेगवान्

Trong khoa học chiến đấu xảo trá (kūṭa-yodhana), hai thế đánh sườn này đã được giảng giải. Trên địa hình gồ ghề, chiến sĩ nhanh nhẹn nên đánh từ phía trước trước, rồi sau đó đánh mạnh từ phía sau.

Verse 18

पुरः पश्चात्तु विषमे एवमेव तु पार्श्वयोः प्रथमं योधयित्वा तु दूष्यामित्राटवीबलौ

Trên địa hình gồ ghề, cũng nên làm như vậy—trước hết giao chiến ở phía trước và phía sau, và cũng thế ở hai bên sườn—sau khi ban đầu bố trí lực lượng để kiềm chế tiền quân của địch và các đội quân rừng núi/du kích của địch.

Verse 19

श्रान्तं मन्दन्निराक्रन्दं हन्यादश्रान्तवाहनं दूष्यामित्रबलैर् वापि भङ्गन्दत्वा प्रयत्नवान्

Chiến sĩ kiên quyết nên đánh kẻ địch đã mệt lả, chậm chạp và không còn hô chiến nữa; lại cũng nên đánh kẻ có chiến mã (hay phương tiện) chưa mỏi—sau khi trước hết làm rối loạn lực lượng địch hoặc tạo chỗ thủng, phá vỡ đội hình—với nỗ lực bền bỉ không ngừng.

Verse 20

जितमित्येव विश्वस्तं हन्यान्मन्त्रव्यपाश्रयः स्कन्धावारपुरग्रामशस्यस्वामिप्रजादिषु

Nương vào mantra (mưu lược, lời tham vấn và phương tiện kín đáo), nên đánh kẻ đã tự mãn và cả tin chỉ vì nghĩ: “Ta đã thắng rồi”—dù ở doanh trại, trong thành, nơi thôn ấp, giữa ruộng lúa và hoa màu, nơi chủ ruộng, dân chúng và các lĩnh vực liên hệ.

Verse 21

विश्रभ्यन्तं परानीकमप्रमत्तो विनाशयेत् अथवा गोग्रहाकृष्टं तल्लक्ष्यं मार्गबन्धनात्

Khi đội hình đối phương đã chùng xuống, lơi lỏng, vị chỉ huy tỉnh giác phải tiêu diệt. Hoặc bằng cách phong tỏa các ngả đường, kéo chúng ra—như bắt bò rồi lôi đi—rồi đánh trúng chính mục tiêu ấy.

Verse 22

अवस्कन्दभयाद्रात्रिपूजागरकृतश्रमः दिवासुप्तं समाहन्यान्निद्राव्याकुलसैनिकं

Vì sợ bị tập kích ban đêm, quân địch mệt mỏi do thức canh đêm rồi ngủ ban ngày; do đó hãy đánh họ khi đang ngủ—đạo quân bị cơn buồn ngủ làm cho bất lực và rối loạn.

Verse 23

निशि विश्रब्धसंसुप्तं नागैर् वा खड्गपाणिभिः प्रयाने पूर्वयायित्वं वनदुर्गप्रवेशनं

Ban đêm, khi mục tiêu mất cảnh giác và ngủ say, hãy tiến hành bằng voi chiến hoặc bằng quân sĩ cầm gươm. Khi hành quân, nên phái đội tiên phong đi trước, rồi (mới) tiến vào các sơn trại, lũy thành trong rừng.

Verse 24

अभिन्नानामनीकानां भेदनं भिन्नसङ्ग्रहः विभीषकाद्वारघातं कोषरक्षेभकर्म च

Các phương pháp gồm: phá vỡ đội quân còn đang hợp nhất; thu gom và tổ chức lại những lực lượng đã bị chia rẽ; các biện pháp uy hiếp và việc đánh/ép mở cổng; cùng các nhiệm vụ và hoạt động của đội voi canh giữ dùng để bảo vệ kho tàng.

Verse 25

अभिन्नभेदनं मित्रसन्धानं रथकर्म च वनदिङ्मार्गविचये वीवधासारलक्षणं

Bài này dạy phương pháp chia rẽ lực lượng địch mà không gây rạn nứt công khai, nghệ thuật kết minh, các thao tác chiến xa, và việc khảo sát phương hướng cùng lối đi trong rừng, đồng thời nêu các đặc trưng định danh của tinh yếu sát chiến (vīvadhā-sāra).

Verse 26

अनुयानापसरणे शीघ्रकार्योपपादनं दीनानुसरणं घातः कोटीनां जघनस्य च

Đoạn này nêu (khuynh hướng) đi theo người khác và rút lui, hoàn thành công việc mau lẹ, giao du với kẻ hèn kém, và cả sự tổn thương—đồng thời có các dấu hiệu liên quan đến sườn và mông.

Verse 27

अश्वकर्माथ पत्तेश् च सर्वदा शस्त्रधारणं शिविरस्य च मार्गादेः शोधनं वस्तिकर्म च

Cũng vậy, có các nhiệm vụ liên quan đến ngựa; còn đối với bộ binh là việc luôn mang vũ khí; lại có việc dọn sạch doanh trại và đường sá v.v.; và cả công việc đào/duy tu hào lũy (công sự phòng thủ).

Verse 28

संस्थूलस्थाणुवल्मीकवृक्षगुल्मापकण्टकं सापसारा पदातीनां भूर्नातिविषमा मता

Địa thế không bị chen chúc bởi gốc cây dày, ụ mối, cây cối, bụi rậm và các loài gai nhỏ—lại không có rắn ẩn nấp—được xem là không quá gồ ghề đối với bộ binh.

Verse 29

स्वल्पवृक्षोपला क्षिप्रलङ्घनीयनगा स्थिरा निःशर्करा विपङ्का च सापसारा च वाजिभूः

Đất có ít cây và đá, dễ vượt qua (không gồ ghề), nền chắc, không sỏi vụn, không lầy, và có lối thoát nước tự nhiên—thứ đất ấy được xem là thượng hảo, thích hợp làm “đất chịu ngựa”.

Verse 30

निस्थाणुवृक्षकेदारा रथभूमिरकर्दमा मर्दनीयतरुच्छेद्यव्रततीपङ्कवर्जिता

Địa điểm thích hợp là nơi không có gốc cây và cây cản trở, không bị chia cắt bởi bờ tưới/luống ruộng; nền đủ chắc cho chiến xa, không lầy, bằng phẳng hoặc có thể nén chặt, không có cây phải đốn, và không có ụ mối, bờ dốc gắt cùng vùng sình lầy.

Verse 31

निर्झरागम्यशैला च विषमा गजमेदिनी उरस्यादीनि भिन्नानि प्रतिगृह्णन् बलानि हि

Có những địa hình như núi bị thác nước khoét cắt, khó tiếp cận; đất gồ ghề; và “đất voi” (địa thế hợp cho binh tượng). Những loại đất ấy tiếp nhận và tác động đến các lực lượng theo những cách khác nhau, nhất là đối với mặt trận phía trước/ngực và các điểm yếu hay đội hình khác.

Verse 32

प्रतिग्रह इति ख्यातो राजकार्यान्तरक्षमः तेन शून्यस्तु यो व्यूहः स भिन्न इव लक्ष्यते

Sự bố trí ấy được gọi là “pratigraha”, có khả năng che phủ khoảng trống xen giữa trong công vụ của vương quyền; còn đội hình nào thiếu nó thì bị xem như đã rạn vỡ.

Verse 33

जयार्थी न च युद्ध्येत मतिमानप्रतिग्रहः यत्र राजा तत्र कोषः कोषाधीना हि राजता

Người cầu thắng lợi chớ vội lao vào chiến trận; bậc trí giả phải giữ mình không bị mua chuộc. Nơi nào có nhà vua, nơi ấy có quốc khố; vì vương quyền quả thật nương tựa vào quốc khố.

Verse 34

योधेभ्यस्तु ततो दद्यात् किञ्चिद्दातुं न युज्यते द्रव्यलक्षं राजघाते तदर्धं तत्सुतार्दने

Sau đó, phải ban cho binh sĩ một phần nào đó; không thích đáng khi không ban gì cả. Trường hợp giết vua, tiền phạt là một lakh; giết con vua thì bằng một nửa số ấy.

Verse 35

सेनापतिबधे तद्वद्दद्याद्धस्त्यादिमर्दने अथवा खलु युध्येरन् प्रत्यश्वरथदन्तिनः

Khi cần giết tướng chỉ huy, hãy đánh theo cùng cách ấy; cũng vậy, hãy giáng đòn khi nghiền nát voi và các loài tương tự. Nếu không, họ phải giao chiến đối mặt với kỵ binh, chiến xa và voi của đối phương.

Verse 36

निःशर्करा गम्यशैलेति ज किं हि दातुमिति घ , ञ च यथा भवेदसंबाधो व्यायामविनिवर्तने असङ्करेण युद्धेरन् सङ्करः सङ्कुलावहः

“(Vị chỉ huy nên ban các mật lệnh như:) ‘Đi qua địa hình không sỏi đá’ và ‘Tiến lên ngọn đồi có thể vượt qua’; lại có những lệnh như ‘Giờ phải ban phát gì?’—để khi thao diễn và rút lui không bị chen chúc. Hãy giao chiến không để các đơn vị lẫn lộn; vì sự lẫn lộn (saṅkara) gây rối loạn và hỗn tạp.”

Verse 37

महासङ्कुलयुद्धेषु संश्रयेरन्मतङ्गजं अश्वस्य प्रतियोद्धारो भवेयुः पुरुषास्त्रयः

Trong những trận chiến lớn, dày đặc và hỗn loạn, nên nương sau voi; và để đối chiến (bảo vệ) một con ngựa, cần có ba người.

Verse 38

इति कल्प्यास्त्रयश्चाश्वा विधेयाः कुञ्जरस्य तु पादगोपा भवेयुश् च पुरुषा दश पञ्च च

Vì vậy, ba con ngựa được ấn định (theo định lệ); còn đối với voi, phải có lính hộ vệ bộ—tức mười lăm người.

Verse 39

विधानमिति नागस्य विहितं स्यन्दनस्य च अनीकमिति विज्ञेयमिति कल्प्या नव द्विपाः

“Vidhāna” là thuật ngữ kỹ thuật được quy định cho một đơn vị voi, và cũng tương tự cho một đơn vị chiến xa. “Anīka” cần hiểu là mặt trận/đội hình; vì vậy phải cấu thành chín con voi theo đúng chuẩn định lượng.

Verse 40

तथानीकस्य रन्ध्रन्तु पञ्चधा च प्रचक्षते इत्यनीकविभगेन स्थापयेद् व्यूहसम्पदः

Cũng vậy, các “khe hở” (randra: khoảng trống/dễ bị công phá) trong đơn vị chiến trận anīka được nói là có năm loại; do đó, bằng cách phân chia anīka theo đúng phần mục ấy, cần thiết lập sự hoàn bị của trận đồ (vyūha).

Verse 41

उरस्यकक्षपक्षांस्तु कल्प्यानेतान् प्रचक्षते उरःकक्षौ च पक्षौ च मध्यं पृष्ठं प्रतिग्रहः

Về vùng “ngực”, các phần cần được phân định theo khái niệm và gọi tên như sau: ngực (uras), nách (kakṣā), sườn/cánh (pakṣa), trung tâm (madhya), lưng (pṛṣṭha), và phần tiếp nhận–chống đỡ (pratigraha).

Verse 42

कोटी च व्यूहशास्त्रज्ञैः सप्ताङ्गो व्यूह उच्यते उरस्यकक्षपक्षास्तु व्यूहो ऽयं सप्रतिग्रहः

Các bậc am tường binh thư về trận hình tuyên bố rằng “koṭī” là một trận đồ bảy chi phần. Đội hình này gồm ngực trung tâm, các nách/sườn và hai cánh; đó là vyūha nhằm tiếp nhận và hấp thụ sức xung kích của địch.

Verse 43

गुरोरेष च शुक्रस्य कक्षाभ्यां परिवर्जितः तिष्ठेयुः सेनापतयः प्रवीरैः पुरुषैर् वृताः

Theo quy tắc của bậc Thầy và của Śukra, các tướng chỉ huy phải đứng vào vị trí, chừa trống hai bên nách/sườn (kakṣā), và được vây quanh bởi những dũng sĩ tinh nhuệ cùng các tráng sĩ thiện chiến.

Verse 44

अभेदेन च युध्येरन् रक्षेयुश् च परस्परं मध्यव्यूहे फल्गु सैन्यं युद्धवस्तु जघन्यतः

Họ phải giao chiến mà không phá vỡ đội hình, và phải bảo hộ lẫn nhau. Trong trận đồ trung tâm (madhya-vyūha), nên đặt bộ phận quân yếu hơn ở giữa, còn các khí cụ chiến tranh chủ yếu thì bố trí ở phía sau.

Verse 45

युद्धं हि नायकप्राणं हन्यते तदनायकं उरसि स्थापयेन्नागान् प्रचण्डान् कक्षयो रथान्

Chiến trận thật sự nương vào sinh mệnh của vị chỉ huy; khi vị ấy bị giết, quân đội trở nên vô chủ. Vì vậy, nên bố trí voi mạnh ở tuyến trước như tấm giáp che ngực, và đặt các chiến xa dữ dội ở hai sườn.

Verse 46

हयांश् च पक्षयोर्व्यूहो मध्यभेदी प्रकीर्तितः मध्यदेशे हयानीकं रथानीकञ्च कक्षयोः

Khi kỵ binh được bố trí ở cả hai cánh, trận đồ ấy được gọi là “madhyabhedī” (phá trung). Ở khu vực trung tâm đặt các đội kỵ binh, còn ở hai sườn (kakṣa) thì bố trí các đội chiến xa.

Verse 47

पक्षयोश् च गजानीकं व्यूहोन्तर्भेद्ययं स्मृतः रथस्थाने हयान् दद्यात् पदातींश् च हयश्राये

Ở hai sườn, nên bố trí quân tượng; điều này được truyền dạy là một phân bộ “antarbhedya” (xuyên nhập nội bộ/đan xen) của trận đồ. Tại vị trí dành cho chiến xa thì đặt kỵ binh, và tại vị trí dành cho kỵ binh thì đặt bộ binh.

Verse 48

रथाभावे तु द्विरदान् व्यूहे सर्वत्र दापयेत् यदि स्याद्दण्डबाहुल्यमाबाधः सम्प्रकीर्तितः

Nếu thiếu chiến xa, thì trong trận hình nên triển khai voi ở khắp nơi để thay thế. Nếu bộ binh quá dư thừa, điều ấy được tuyên là “ābādha”, tức sự vướng ngại/cản trở đối với trận hình.

Verse 49

मण्डलांसंहतो भोगो दण्डास्ते बहुधा शृणु तिर्यग्वृत्तिस्तु दण्डः स्याद् भोगो ऽन्यावृत्तिरेव च

“Bhoga” là vòng cuộn tròn được nén chặt; còn “daṇḍa” có nhiều loại—hãy lắng nghe. Sự vận động theo chiều ngang/chéo sang bên được gọi là “daṇḍa”, còn “bhoga” chính là kiểu uốn vòng khác (một lối quấn tròn khác).

Verse 50

मण्डलः सर्वतोवृत्तिः पृथग्वृत्तिरसंहतः प्रदरो दृढको ऽसह्यः चापो वै कुक्षिरेव च

Cung được gọi là “maṇḍala” khi tròn như vòng; “sarvatovṛtti” khi uốn tròn đều mọi phía; “pṛthagvṛtti” khi các độ cong tách biệt/không đều; “asaṃhata” khi không được nén chặt hay ghép nối đúng; “pradara” khi nứt tách; “dṛḍhaka” khi quá cứng; “asahya” khi khó kéo đến mức không kham; và “kukṣi” khi có “bụng” phình ở đoạn giữa.

Verse 51

प्रतिष्ठः सुप्रतिष्ठश् च श्येनो विजयसञ्जयौ विशालो विजयः शूची स्थूणाकर्णचमूमुखौ

Ngài được xưng là Pratiṣṭha (Vững Lập) và Supratiṣṭha (Vững Lập Tối Thượng); Śyena (Chim Ưng—nhanh nhẹn, nhìn xa); Vijaya và Sañjaya (Chiến Thắng và Đấng Ban Chiến Thắng); Viśāla (Đấng Rộng Lớn); Vijaya (Chính Chiến Thắng); Śūcī (Đấng Thanh Tịnh); Sthūṇākarṇa (Tai như cột trụ); và Camūmukha (Vị Thủ Lãnh ở đầu quân trận).

Verse 52

सर्पास्यो वलयश् चैव दण्ड दण्डभेदाश् च दुर्जयाः अतिक्रान्तः प्रतिक्रान्तः कक्षाभ्याञ्चैकक्षपक्षतः

Các khí giới gọi là Sarpāsya và Valaya, cùng với gậy daṇḍa và các biến thể của nó, đều khó bề chế ngự. (Chúng còn được phân biệt) thành “atikrānta” (tiến vượt) và “pratikrānta” (phản tiến vượt), và cũng theo cách cầm/đặt ở hai bên sườn (kakṣābhyām) hay chỉ một bên sườn (aika-kakṣa-pakṣataḥ).

Verse 53

अतिक्रान्तस्तु पक्षाभ्यां त्रयो ऽन्ये तद्विपर्यये पक्षोरस्यैर् अतिक्रान्तः प्रतिष्ठो ऽन्यो विपर्ययः

Khi (đường đo/đường chuẩn) vượt quá hai bên (pakṣa) thì gọi là Atikrānta; ba dạng khác được lập ra bằng cách đảo ngược điều kiện ấy. Khi (đường đo/đường chuẩn) vượt quá cả hai bên và phần ngực (uras) thì gọi là Pratiṣṭha; và một dạng khác phát sinh do sự đảo ngược (của điều kiện đó).

Verse 54

स्थूणापक्षो धनुःपक्षो द्विस्थूणो दण्ड ऊर्ध्वगः द्विगुणोन्तस्त्वतिक्रान्तपक्षो ऽन्यस्य विपर्ययः

Cấu hình gọi là “sthūṇā-pakṣa” là cánh/nhánh của cây cung; “dhanuḥ-pakṣa” cũng là một danh xưng khác của cánh cung. “Daṇḍa” (trượng/đòn) là loại “hai trụ” (dvi-sthūṇa) và được dựng thẳng. “Dviguṇa” là vật có phần bên trong gấp đôi; “atikrānta-pakṣa” là cánh vượt quá giới hạn thường. Đối với loại còn lại, sự sắp đặt là đảo ngược.

Verse 55

द्विचतुर्दण्ड इत्य् एते ज्ञेया लक्षणतः क्रमात् गोमूत्रिकाहिसञ्चारीशकटो मकरस् तथा

Những điều này cần được hiểu theo thứ tự, dựa trên các đặc trưng định danh: (các thế) Dvi-daṇḍa và Catur-daṇḍa; cũng như Gomūtrikā, Ahi-sañcārī, Śakaṭa và Makara.

Verse 56

भोगभेदाः समाख्यातास् तथा परिप्लवङ्गकः दण्डपक्षौ युगारस्यः शकटस्तद्विपर्यये

Các phân loại gọi là “Bhoga-bheda” đã được trình bày; cũng vậy (các thế) Pariplavaṅgaka, hai “Daṇḍa-pakṣa” (hai cánh trượng), Yugārasya và Śakaṭa—cùng cả dạng sắp đặt đảo ngược của chúng.

Verse 57

मकरो व्यतिकीर्णश् च शेषः कुञ्जरराजिभिः मण्डलव्यूहभेदौ तु सर्वतोभद्रदुर्जयौ

Thế “Makara” và “Vyatikīrṇa”, cũng như “Śeṣa”, được bố trí bằng các hàng voi. Đây là những biến thể của trận đồ kiểu Maṇḍala; trong đó “Sarvatobhadra” và “Durjaya” được ghi nhận là khó bề khuất phục.

Verse 58

अष्टानीको द्वितीयस्तु प्रथमः सर्वतोमुखः अर्धचन्द्रक ऊर्ध्वाङ्गो वज्रभेदास्तु संहतेः

Trận đồ thứ hai là “Aṣṭānīka” (tám mũi). Trận đồ thứ nhất là “Sarvatomukha” (hướng về mọi phương). Các trận đồ khác gồm “Ardhacandraka” (bán nguyệt), “Ūrdhvāṅga” (vươn lên), và “Vajrabheda” (phá tách như kim cang) — đây là các dạng của thế trận kết khối, dồn chặt (Saṃhati).

Verse 59

तथा कर्कटशृङ्गी च काकपादौ च गोधिका त्रिचतुःसैन्यानां ज्ञेया आकारभेदतः

Cũng vậy, các thế trận gọi là Karkaṭaśṛṅgī (“sừng cua”), Kākapāda (“chân quạ”) và Godhikā (“thằn lằn”) cần được hiểu—phân biệt theo hình dạng—là những đội hình lực lượng ba tầng và bốn tầng.

Verse 60

दण्डस्य स्युः सप्तदश व्यूहा द्वौ मण्डलस्य च असङ्घातस्य षट् पञ्च भोगस्यैव तु सङ्गरे

Trong chiến trận, người ta nói có mười bảy thế trận thuộc loại Daṇḍa, hai thế trận thuộc loại Maṇḍala, sáu thế trận thuộc loại Asaṅghāta và năm thế trận thuộc loại Bhoga.

Verse 61

पक्षादीनामथैकेन हत्वा शेषैः परिक्षिपेत् उरसा वा समाहत्य कोटिभ्यां परिवेष्टयेत्

Sau khi đánh gục (đối phương) bằng một đòn duy nhất, dùng sườn và các thế tương tự, rồi phải dùng những phần còn lại để vây bọc. Hoặc, sau khi thúc bằng ngực khiến (đối phương) lùi lại, phải quấn giữ và khống chế bằng cả hai bên hông/eo.

Verse 62

परे कोटी समाक्रम्य पक्षाभ्यामप्रतिग्रहात् कोटिभ्याञ्जघनं हन्यादुरसा च प्रपीडयेत्

Bước áp vào phía sườn (hông) của đối phương, không cho phép bất kỳ thế phản nắm nào, phải dùng hai bên hông đánh vào vùng eo/háng, rồi dùng ngực ép chặt (nghiền) đối phương.

Verse 63

यतः फल्गु यतो भिन्नं यतश्चान्यैर् अधिष्ठितं ततश्चारिबलं हन्यादात्मनश्चोपवृंहयेत्

Từ nơi quân địch yếu, từ nơi chúng bị chia cắt, và từ nơi chúng bị kẻ khác chiếm giữ—tấn công chính từ hướng ấy, phải đánh tan quân địch và đồng thời củng cố lực lượng của mình.

Verse 64

सारं द्विगुणसारेण फल्गुसारेण पीडयेत् संहतञ्च गजानीकैः प्रचण्डैर् दारयेद्बलं

Nên dùng lực lượng gấp đôi để ép và chế ngự đội hình kiên cố của địch; còn đội hình yếu hơn thì dùng quân ta đã hợp nhất, vững chắc mà nghiền nát. Lại nữa, khi quân địch tụ tập đông, hãy dùng các đội tượng binh hung mãnh xé tách, khiến sức mạnh của chúng bị bẻ gãy.

Verse 65

स्यात् कक्षपक्षोरस्यश् च वर्तमानस्तु दण्डकः तत्र प्रयोगो डण्डस्य स्थानन्तुर्येण दर्शयेत्

Khi giữ vị trí (tay/vũ khí) ở nách và bên sườn ngực, gọi là thế “daṇḍaka”. Trong thế ấy, phải trình bày phép dụng trượng bằng cách chỉ rõ các vị trí đặt liên tiếp, theo đúng thứ tự.

Verse 66

स्याद्दण्डसमपक्षाभ्यामतिक्रान्तो दृढः स्मृतः भवेत्स पक्षकक्षाभ्यामतिक्रान्तः प्रदारकः

Nếu (nhịp/độ) vượt qua hai mức gọi là ‘daṇḍa’ và ‘samapakṣa’ thì được ghi nhớ là ‘dṛḍha’ (loại kiên cố). Nếu vượt qua ‘pakṣa’ và ‘kakṣā’ thì gọi là ‘pradāraka’ (loại xé rách, dữ dội).

Verse 67

कक्षाभ्याञ्च प्रतिक्रान्तव्यूहो ऽसह्यः स्मृतो यथा कक्षपक्षावधः स्थप्योरस्यैः कान्तश् च खातकः

Một đội hình chiến trận rút lui (hoặc quay lại) trong khi được hai sườn (kakṣā) che chở thì được ghi nhớ là ‘bất khả công phá’. Trong cách bày ấy, phải bố trí quân giữ sườn (kakṣa-pakṣa) và quân ngực/lõi trung tâm; đồng thời các viên chức gọi là Kānta và Khātaka cũng phải đặt đúng vị trí của họ.

Verse 68

द्वौ दण्डौ बलयः प्रोक्तो कान्तश् च खातकः दुर्जयश् चतुर्वलयः शत्रोर्बलविमर्दनः

Vũ khí có hai trượng được gọi là Balaya; cũng vậy có loại gọi là Kānta và Khātaka. Loại có bốn vòng gọi là Durjaya, kẻ nghiền nát sức mạnh của quân thù.

Verse 69

कक्षपक्षौरस्यैर् भोगो विषयं परिवर्तयन् कोटिभ्यां परिकल्पयेदिति घ , ञ च सर्पचारी गोमूत्रिका शर्कटः शकटाकृतिः

Bằng các động tác của sườn (kakṣa), cánh/bên (pakṣa) và ngực (uras), cần thực hiện một cú quét xoay làm chuyển hướng tuyến giao chiến; phải bố trí với hai đầu (koṭi) làm giới hạn xác định. Đây là những thế/trận hình được gọi tên: Sarpa-cārī (hành tiến như rắn), Go-mūtrikā (đường cong như nước tiểu bò), Śarkaṭaḥ (dạng cua), và Śakaṭākṛtiḥ (dạng xe).

Verse 70

विपर्ययो ऽमरः प्रोक्तः सर्वशत्रुविमर्दकः स्यात् कक्षपक्षोरस्यानामेकीभावस्तु मण्डलः

“Viparyaya” được nói là hình thế gọi là “Amara”, được xem như kẻ nghiền nát mọi kẻ thù. Và sự hợp nhất thành một của sườn (kakṣa), cánh/bên (pakṣa) và ngực/mặt trước (uras) được gọi là “Maṇḍala” (trận hình vòng tròn/bao vây).

Verse 71

चक्रपद्मादयो भेदा मण्डलस्य प्रभेदकाः एवञ्च सर्वतोभद्रो वज्राक्षवरकाकवत्

Các biến thể như “Cakra” (bánh xe) và “Padma” (hoa sen) là những tiểu loại phân biệt của maṇḍala. Cũng vậy, maṇḍala “Sarvatobhadra” (cát tường mọi phía) được lập theo kiểu mẫu Vajrākṣa và Varakāka.

Verse 72

अर्धचन्द्रश् च शृङ्गाटो ह्य् अचलो नामरूपतः व्यूहा यथासुखं कर्याः शत्रूणां बलवारणाः

Các trận đồ mang tên Ardhacandra (Bán nguyệt), Śṛṅgāṭa (mũi nhọn có sừng/nêm tam giác) và Acala (Bất động)—được phân biệt theo tên gọi và hình dạng riêng—nên được bày bố tùy theo hoàn cảnh, nhằm ngăn chặn và đẩy lùi lực lượng của địch.

Verse 73

अग्निर् उवाचरामस्तु रावणं हत्वा अयोध्यां प्राप्तवान् द्विज रामोक्तनीत्येन्द्रजितं हतवांल्लक्ष्मणः पुरा

Agni nói: Hỡi bậc nhị sinh, sau khi giết Rāvaṇa, Rāma đã trở về Ayodhyā. Trước đó, Lakṣmaṇa đã giết Indrajit bằng cách tuân theo mưu lược do Rāma chỉ dạy.