Adhyaya 240

Verse 1

चत्वार्तिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः उभयोरित्यादिः, स्वयं व्रजेदित्यन्तः पाठः ज पुस्तके नास्ति बलोत्करमिति ग , घ , ज , ञ च अथ चत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः समादिः राम उवाच प्रभवोत्साहशक्तिभ्यां मन्त्रशक्तिः प्रशस्यते प्रभावोत्साहवान् काव्यो जितो देवपुरोधसा

Chương 240 (240.1) ghi chú bản văn: Chương thứ hai trăm bốn mươi (hai trăm cộng bốn mươi) bắt đầu bằng “ubhayor…” và kết bằng “svayaṃ vrajet”; dị bản này không có trong bản J. Cách đọc “balotkaram” có ở các bản G, Gh, J, Ñ. Rồi chương mở đầu: Rāma nói: Trong hai sức mạnh—hiệu lực (prabhāva) và khí lực/ý chí (utsāha)—thì sức mạnh của thần chú (mantra-śakti) được tán dương. Ngay cả một thi sĩ có đủ hiệu lực và khí lực cũng từng bị vị tế sư của chư thiên khuất phục.

Verse 2

मन्त्रयेतेह कार्याणि नानाप्तैर् नाविपश्चिता अशक्यारम्भवृत्तीनां कुतः क्लेशादृते फलं

Trong đời này, kẻ không đáng tin và không sáng suốt vẫn bàn tính các việc; nhưng với người quen khởi sự điều bất khả, làm sao có kết quả nào—ngoài nhọc nhằn và khổ não?

Verse 3

अविज्ञातस्य विज्ञानं विज्ञातस्य च निश् चयः अर्थद्वैधस्य सन्देहच्छेदनं शेषदर्शनं

Tri thức là: (1) nhận biết điều trước kia chưa biết; (2) xác quyết điều đã biết; (3) đoạn trừ nghi hoặc khi nghĩa có thể hiểu theo hai cách; và (4) nhận ra phần còn lại—sự hiểu biết quyết định, rốt ráo.

Verse 4

सहायाः साधनोपाया विभागो देशकालयोः विपत्तेश् च प्रतीकारः पञ्चाङ्गो मन्त्र इष्यते

“Mantra” (lời mưu lược) được xem là có năm chi phần: (1) đồng minh, (2) phương tiện và phương pháp thực hành, (3) phân định địa điểm và thời cơ, và (4) đối sách khi gặp tai biến.

Verse 5

मनःप्रसादः श्रद्धा च तथा करणपाटवं सहायोत्थानसम्पच्च कर्मणां सिद्धिलक्षणं

Tâm an tịnh, lòng tin kiên cố, sự khéo léo trong phương tiện/công cụ thi hành, và sự thịnh đạt phát sinh nhờ đồng minh nâng đỡ—đó là những dấu hiệu của thành tựu trong công việc.

Verse 6

मदः प्रमादः कामश् च सुप्तप्रलपितानि च भिन्दन्ति मन्त्रं प्रच्छन्नाः कामिन्यो रमतान्तथा

Say sưa, lơ đãng, dục vọng—và cả lời nói thốt ra trong giấc ngủ—đều làm lộ (phá) mưu kế bí mật; cũng vậy, những người đàn bà tình ái ẩn hiểm sẽ làm bại lộ đối với kẻ đắm chìm khoái lạc.

Verse 7

प्रगल्भः स्मृतिमान्वाग्मीशस्त्रे शास्त्रे च निष्ठितः अभ्यस्तकर्मा नृपतेर्दूतो भवितुर्मर्हति

Người dũng cảm, trí nhớ vững, lời nói hùng biện, vững vàng trong khoa học binh khí và các luận thư, lại thuần thục công vụ—người ấy xứng đáng làm sứ giả của bậc quân vương.

Verse 8

निसृष्टार्थो मितार्थश् च तथा शासनहारकः सामर्थ्यात् पादतो हीनो दूतस्तु त्रिविधः स्मृतः

Sứ giả theo truyền thống được ghi nhớ có ba hạng: (1) người được ủy thác toàn quyền, (2) người được giao ủy thác hạn chế, và (3) người chỉ mang chiếu thư của bậc cầm quyền; về năng lực, mỗi hạng sau kém hạng trước một phần tư.

Verse 9

नाविज्ञातं पुरं शत्रोः प्रविशेच्च न शंसदं नय इष्यते इति ख , घ च शासनशासक इति ख , छ च कालमीक्षेत कार्यार्थमनुज्ञातश् च निष्पतेत्

Không nên vào thành của địch khi chưa thẩm tra rõ, cũng không nên bước vào hội nghị (của địch). Cách xử sự ấy được chấp nhận là naya—chính sách đúng đắn. Hãy hành xử như người mang mệnh lệnh và như người thi hành quản trị khi cần. Quan sát thời điểm thích hợp để thành tựu công việc; đã được cho phép rồi thì mới rời đi.

Verse 10

छिद्रञ्च शत्रोर्जानीयात् कोषमित्रबलानि च रागापरागौ जानीयाद् दृष्टिगात्रविचेष्टितैः

Phải dò biết những chỗ sơ hở của địch, cùng kho tàng, đồng minh và binh lực của hắn; lại phải nhận ra điều hắn ưa và ghét qua ánh nhìn, tướng mạo thân thể và các cử chỉ động tác.

Verse 11

कुर्याच्चतुर्विधं स्तोर्त्रं पक्षयोरुभयोरपि तपस्विव्यञ्जनोपेतैः सुचरैः सह संवसेत्

Nên soạn một bài tán tụng (stotra) gồm bốn loại, thích hợp cho cả hai phía (hai phần); và nên sống cùng bậc hiền thiện—những người mang dấu ấn khổ hạnh (tapas) và có hạnh kiểm đoan chính.

Verse 12

चरः प्रकाशो दूतः स्यादप्रकाशश् चरो द्विधा बणिक् कृषीबलो लिङ्गी भिक्षुकाद्यात्मकाश् चराः

Gián điệp hoạt động công khai nên được xem như sứ giả (người đưa tin); gián điệp bí mật có hai loại. Gián điệp có thể mang các vai: thương nhân, lao công nông nghiệp, ẩn sĩ mang dấu hiệu tôn giáo, kẻ khất thực và những hóa thân tương tự.

Verse 13

यायादरिं व्यसनिनं निष्फले दूतचेष्टिते प्रकृतव्यसनं यत्स्यात्तत् समीक्ष्य समुत्पतेत्

Nếu kẻ địch đang lâm nạn, và nỗ lực của sứ giả trở nên vô hiệu, thì—sau khi xét kỹ tai họa hay hiểm nguy mới có thể phát sinh từ tình thế ấy—người ấy phải lập tức rút lui (ra đi).

Verse 14

अनयाद्व्यस्यति श्रेयस्तस्मात्तद्व्यसनं स्मृतं हुताशनो जलं व्याधिर्दुर्भिक्षं मरकं तथा

Điều gì làm rối loạn và phá vỡ phúc lợi (śreyas) của con người thì được gọi là ‘tai ách’ (vyasana). Các tai ách ấy là: hỏa hoạn (lửa), lũ lụt (nước), bệnh tật, nạn đói, và tử vong do dịch bệnh (ôn dịch).

Verse 15

इति पञ्चविधं दैवं व्यसनं मानुषं परं दैवं पुरुषकारेण शान्त्या च प्रशमन्नयेत्

Vì vậy, tai ách năm loại do daiva (định mệnh/nguyên nhân thần linh) và tai ách do tác nhân con người—thậm chí cả daiva mạnh hơn—đều nên được làm lắng dịu bằng nỗ lực cá nhân và bằng các nghi lễ cầu an, trấn tịnh (śānti).

Verse 16

उत्थापितेन नीत्या च मानुषं व्यसनं हरेत् मन्त्रो मन्त्रफलावाप्तिः कार्यानुष्ठानमायतिः

Bằng chính sách được vận dụng đúng đắn và sự chủ động thận trọng, người ta nên trừ bỏ tai ách do con người gây ra. ‘Thần chú’ (mantra) là điều đem lại sự thành tựu quả của thần chú; và việc thi hành công việc đúng phép là điều bảo đảm sự hoàn tất thành công của công việc ấy.

Verse 17

आयव्ययौ दण्डनीतिरमित्रप्रतिषेधनं व्यसनस्य प्रतीकारो राज्यराजाभिरक्षणं

Thu và chi, khoa học về hình phạt và trị quốc (daṇḍanīti), việc ngăn địch, phương kế đối trị tai ương, và sự bảo hộ vương quốc cùng nhà vua—đó là những mối quan tâm cốt yếu của thuật trị nước.

Verse 18

इत्यमात्यस्य कर्मेदं हन्ति सव्यसनान्वितः हिरण्यधान्यवस्त्राणि वाहनं प्रजया भवेत्

Vì vậy, đây là hạnh kiểm được quy định cho vị đại thần: kẻ vướng vào các thói xấu sẽ tự hủy hoại chức phận và mục đích của mình. Do đó, người ấy sẽ mất vàng, thóc lúa, y phục, xe cộ, thậm chí cả con cháu.

Verse 19

तथान्ये द्रव्यनिचया दन्ति सव्यसना प्रजा प्रजानामापदिस्थानां रक्षणं कोषदण्डयोः

Cũng vậy, các kho tích trữ tài vật (nguồn lực) khác phải được duy trì; và dân chúng—dẫu có khuynh hướng sa vào thói xấu—cũng cần được răn giữ và quản thúc. Việc bảo hộ dân trong lúc tai biến tùy thuộc vào quốc khố và quyền uy hình phạt.

Verse 20

दृष्टिवक्त्रविचेष्टितैर् इति ग , घ , छ , झ , ञ च स्वचरैर् इति ज विफले इति घ , झ , ञ च पौराद्याश्चोपकुर्वन्ति संश्रयादिह दुर्दिनं तूष्णीं युद्धं जनत्राणं मित्रामित्रपरिग्रहः

Cụm từ “dṛṣṭi-vaktra-viceṣṭitaiḥ” chỉ các chữ ga, gha, cha, jha và ña; “svacaraiḥ” chỉ chữ ja; “viphale” chỉ các chữ gha, jha và ña. Lại nữa, dân thành thị và những người khác trợ giúp tại đây do nương tựa (tìm chỗ quy y): trong lúc tai nạn, khi cần im lặng, khi chiến tranh, khi hộ dân, và khi quyết định kết giao bạn hay nhận định thù.

Verse 21

सामन्तादि कृते दोषे नश्येत्तद्व्यसनाच्च तत् भृत्यानां भरणं दानं प्रजामित्रपरिग्रहः

Khi lỗi trị chính phát sinh do các chư hầu (sāmanta) và những kẻ tương tự, phải dẹp bỏ lỗi ấy—cùng với tai họa nảy sinh từ sự bất hạnh đó. (Nhà vua phải lo) nuôi dưỡng bề tôi, ban tặng lễ vật, và củng cố sự an toàn của dân chúng cùng các đồng minh.

Verse 22

धर्मकामादिभेदश् च दुर्गसंस्कारभूषणं कोषात्तद्व्यसनाद्धन्ति कोषमूलो हि भूपतिः

Sự phân biệt các mục tiêu như dharma và kāma, cùng việc chuẩn bị và trang sức thành lũy cho đúng phép—đều được duy trì nhờ quốc khố; khi quốc khố gặp tai ương thì những điều ấy bị tiêu hoại. Vì quyền lực của bậc quân vương có gốc rễ nơi quốc khố.

Verse 23

मित्रामित्रावनीहेमसाधनं रिपुमर्दनं दूरकार्याशुकारित्वं दण्डात्तद्व्यसनाद्धरेत्

Nhờ quyền uy của hình phạt (daṇḍa), nhà vua phải bảo đảm: điều hòa bạn và thù cho đúng phép, thu nhận đất đai và vàng, nghiền nát kẻ địch, và thi hành mau lẹ cả những việc ở xa—nhờ vậy trừ diệt tai họa phát sinh từ sự vô kỷ cương.

Verse 24

सस्तम्भयति मित्राणि अमित्रं नाशयत्यपि धनाद्यैर् उपकारित्वं मित्रात्तद्व्यसनाद्धरेत्

Nhờ của cải và các phương tiện tương tự, người ta nên làm cho đồng minh vững bền và cũng có thể tiêu diệt kẻ thù; nên bảo đảm sự trợ giúp của đồng minh bằng lễ vật và những điều như thế, và cứu đồng minh khỏi tai ương của họ.

Verse 25

राजा सव्यसनी हन्याद्राजकार्याणि यानि च वाग्दण्डयोश् च पारुष्यमर्थदूषणमेव च

Nhà vua phải trừng phạt kẻ sa vào thói xấu vì đã bỏ bê hoặc làm hư hại các công vụ của triều đình; lại vì sự thô bạo trong lời nói và trong việc dùng hình phạt thân thể; và cũng vì sự làm bại hoại của cải (tức gian lận tài chính).

Verse 26

पानं स्त्री मृगया द्यूतं व्यसनानि महीपतेः आलस्यं स्तब्धता दर्पः प्रमादो द्वैधकारिता

Uống rượu, đàn bà (ham sắc), săn bắn và cờ bạc là những thói nghiện của bậc quân vương; lại còn có lười biếng, cố chấp (cứng nhắc), kiêu mạn, lơ là, và hai lòng (xảo trá).

Verse 27

इति पूर्वोपदिष्टञ्च सचिवव्यसनं स्मृतं अनावृष्टिश् च पीडादौ राष्ट्रव्यसनमुच्यते

Như vậy, điều đã được dạy trước đây được ghi nhớ là “vyasana” (tai họa) liên hệ đến các đại thần; còn hạn hán (anāvṛṣṭi) cùng những khổ nạn như áp bức v.v. được tuyên bố là tai họa của vương quốc/quốc gia.

Verse 28

विशीर्णयन्त्रप्राकारपरिखात्वमशस्त्रता क्षीणया सेनया नद्धं दुर्गव्यसनमुच्यते

Khi các khí cụ phòng thủ, tường lũy và hào của thành lũy bị hư nát; khi thiếu vũ khí; và khi thành chỉ được giữ bởi một đội quân đồn trú suy kiệt—tình trạng ấy được gọi là “durgavyasana” (tai họa của thành lũy).

Verse 29

व्ययीकृतः परिक्षिप्तो ऽप्रजितो ऽसञ्चितस् तथा दषितो दरसंस्थश् च कोषव्यसनमुच्यते

Kho tàng được nói là lâm vào “koṣavyasana” (tai họa của quốc khố) khi nó: (i) bị tiêu dùng hết, (ii) bị phung phí/làm rỗng, (iii) không được tăng thêm (không sinh nguồn thu), (iv) không được tích lũy, (v) bị ô uế/tha hóa, và (vi) bị đặt trong tay “dara”, tức giao cho phụ nữ hay người lệ thuộc trong nội thất gia đình.

Verse 30

उपरुद्धं परिक्षिप्तममानितविमानितं संस्तम्भयतीत्यादिः, मित्रात्तद्व्यसनाद्धरेदित्यन्तः पाठः छपुअतके नास्ति अभूतं व्याधितं श्रान्तं दूरायातन्नवागतं

Người bị ngăn trở, bị vây hãm, bị khinh mạn hay bị làm nhục thì nên được trấn an và nâng đỡ (v.v.). Dị bản kết rằng: “nên cứu (người ấy) khỏi tai họa ấy nhờ một người bạn” không thấy trong bản in Chapu. (Cũng nên giúp) người vô sản, người bệnh, người mệt lả, người từ xa đến, hoặc người mới tới.

Verse 31

परिक्षीणं प्रतिहतं प्रहताग्रतरन्तथा आशानिर्वेदभूयिष्ठमनृतप्राप्तमेव च

Người ấy trở nên kiệt quệ hoàn toàn, bị ngăn trở và bị đánh gục; sức lực hàng đầu của người ấy cũng bị bẻ gãy. Rồi người ấy bị tràn ngập bởi nỗi tuyệt vọng đối với các hy vọng của mình, và điều đạt được rốt cuộc hóa ra là giả dối (hay đáng thất vọng) thật vậy.

Verse 32

कलत्रगर्भन्निक्षिप्तमन्तःशल्पं तथैव च विच्छिन्नवीवधासारं शून्यमूलं तथैव च

Cũng vậy, dị vật (như mũi tên/mảnh dằm) mắc kẹt trong khoang trọng yếu bên trong, và vết thương mà các mô nâng đỡ cốt yếu bị đứt lìa, cũng như vết thương có gốc (nền tảng/chỗ tựa) bị phá hủy—đều bị xem là không còn khả năng chữa trị.

Verse 33

अस्वाम्यसंहतं वापि भिन्नकूटं तथैव च दुष्पार्ष्णिग्राहमर्थञ्च बलव्यसनमुच्यते

Tài sản được gom góp khi không có chủ sở hữu chính đáng, của cải từ kho tàng bị phá vỡ/bị can thiệp, và của cải có được do cưỡng đoạt bằng sức mạnh—những điều ấy được gọi là “tai họa do bạo lực” (balavyasana).

Verse 34

दैवोपपीडितं मित्रं ग्रस्तं शत्रुबलेन च कामक्रोधादिसंयुक्तमुत्साहादरिभिर्भवेत्

Một người bạn bị số mệnh áp bức, hoặc bị thế lực của kẻ thù khuất phục, lại mang theo dục vọng, sân hận và các thứ tương tự—người ấy, do nhiệt tâm lầm lạc, có thể trở thành kẻ thù.

Verse 35

अर्थस्य दूषणं क्रोधात् पारुष्यं वाक्यदण्डयोः कामजं मृगया द्यूतं व्यसनं पानकं स्त्रियः

Từ sân hận phát sinh sự làm hư hoại tài sản; và sự thô bạo nảy sinh trong lời nói cũng như trong việc trừng phạt. Do dục vọng mà có săn bắn và cờ bạc; các thói nghiện là rượu chè và đắm sắc (trăng hoa).

Verse 36

वाक्पारुष्यं परं लोके उद्वेजनमनर्थकं असिद्धसाधनं दण्डस्तं युक्त्यानयेन्नृपः

Lời nói thô bạo là lỗi nặng ở đời—gây xao động vô ích và không đem lại kết quả lợi ích. Vì vậy, nhà vua nên dùng lý lẽ mà áp dụng hình phạt thích đáng đối với điều ấy.

Verse 37

उद्वेजयति भूतानि दण्डपारुष्यवान् नृपः भूतान्युद्वेज्यमानानि द्विषतां यान्ति संश्रयं

Vị vua hà khắc trong hình phạt và cưỡng bức khiến dân chúng kinh hãi; dân đã bị khiếp sợ như vậy liền tìm đến nương tựa nơi kẻ thù của vua.

Verse 38

विवृद्धाः शत्रवश् चैव विनाशाय भवन्ति ते दूष्यस्य दूषणार्थञ्च परित्यागो महीयसः

Khi kẻ thù lớn mạnh, chúng quả thật trở thành nguyên nhân đưa đến sự diệt vong. Và để phê phán điều đáng chê trách, sự từ bỏ nó của bậc vĩ nhân tự thân là một nguyên tắc trọng yếu.

Verse 39

अर्थस्य नीतितत्त्वज्ञैर् अर्थदूषणमुच्यते पानात् कार्यादिनो ज्ञानं मृगयातो ऽरितः क्षयः

Những người am tường chân lý của chính trị học nói rằng ‘sự hoen ố của tài sản’ gồm: do rượu chè mà mất trí phân biệt trong bổn phận và công việc; do săn bắn mà sinh tổn hại; do kẻ thù mà dẫn đến suy vong.

Verse 40

जितश्रमार्थं मृगयां विचरेद्रक्षिते वने धर्मार्थप्राणमाशादि द्यूते स्यात् कलहादिकं

Để thắng mệt nhọc, có thể đi săn trong khu rừng hoàng gia được bảo hộ. Nhưng trong cờ bạc nảy sinh hy vọng và các tâm niệm tương tự, và nó hủy hoại dharma, tài sản, thậm chí cả mạng sống—gây ra tranh chấp và nhiều điều ác khác.

Verse 41

कालातिपातो धर्मार्थपीरा स्त्रीव्यसनाद्भवेत् पानदोषात् प्राणनाशः कार्याकार्याविनिश् चयः

Do đắm nhiễm nữ sắc mà thời gian bị hoang phí và dharma cùng artha bị tổn hại; do lỗi rượu chè mà sinh mất mạng và không thể phân định điều nên làm hay không nên làm.

Verse 42

स्कन्धावारनिवेशज्ञो निमित्तज्ञो रिपुं जयेत् स्कन्धावारस्य मध्ये तु सकोषं नृपतेर्गृहं

Người tinh thông việc bố trí doanh trại và hiểu điềm báo sẽ thắng được kẻ thù. Ngay giữa doanh trại phải đặt nơi ở của nhà vua, cùng với kho tàng.

Verse 43

मौलीभूतं श्रेणिसुहृद्द्विषदाटविकं बलं राजहर्म्यं समावृत्य क्रमेण विनिवेशयेत्

Sau khi kết thành thế trận bao quanh như vương miện, hãy lần lượt bố trí các lực lượng gồm người trong phường hội, đồng minh thân hữu, các toán từ phe địch bị bắt/ép dùng, và quân bộ tộc rừng núi, để vây kín hoàng cung bốn phía.

Verse 44

सैन्यैकदेशः सन्नद्धः सेनापतिपुरःसरः परिभ्रमेच्चत्वरांश् च मण्डलेन वहिर् निशि

Ban đêm, một toán quân—trang bị đầy đủ, do tướng chỉ huy đi đầu—phải tuần tra bên ngoài, di chuyển theo vòng tròn và bao quát cả các ngã tư/quảng trường.

Verse 45

वार्ताः स्वका विजानीयाद्दरसीमान्तचारिणः निर्गच्छेत् प्रविशेच्चैव सर्व एवोपलक्षितः

Ông phải nắm rõ các tin tức do chính mật thám của mình, những người đi lại dọc biên giới và các tuyến đường tiền tiêu, báo về; và mọi người—dù ra hay vào—đều phải được quan sát và nhận dạng đầy đủ.

Verse 46

सामदानं च भेदश् च दण्डोपेक्षेन्द्रजालकं मायोपायाः सप्त परे निक्षिपेत्साधनाय तान्

Sāma (hòa giải), dāna (ban tặng/khuyến dụ), bheda (gây chia rẽ), daṇḍa (trừng phạt/dùng vũ lực), upekṣā (làm ngơ có chiến lược), indra-jāla (ảo thuật/ảo ảnh), và māyā (mưu kế lừa dụ) — đó là bảy phương tiện; bậc trí phải vận dụng chúng tùy hợp để thành tựu mục tiêu.

Verse 47

चतुर्विधं स्मृतं साम उपकारानुकीर्तनात् मिथःसम्बन्ह्दकथनं मृदुपूर्वं च भाषणं

Sāma (hòa giải) được truyền dạy là bốn mặt: (1) nhắc lại và tán dương các ân huệ đã nhận hay đã làm, (2) nói về những việc trợ giúp, (3) viện dẫn các mối quan hệ và ràng buộc tương giao, và (4) đối thoại bằng lời lẽ mềm mỏng, nhã nhặn.

Verse 48

आयाते दर्शनं वाचा तवाहमिति चार्पणं यः सम्प्राप्तधनोत्सर्ग उत्तमाधममध्यमः

Khi có người đến (như kẻ cầu xin hay khách), ai ban cho sự yết kiến cung kính (darśana) và dùng lời mà dâng tặng, nói: “Đây là của ngài; tôi là của ngài”, rồi xả bỏ của cải vừa đến tay mình—thì tùy theo cách thức và tâm ý khi bố thí, người ấy được xem là bậc thượng, trung hay hạ.

Verse 49

प्रतिदानं तदा तस्य गृहीतस्यानुमोदनं द्रव्यदानमपूर्वं च स्वयङ्ग्राहप्रवर्तनं

Khi ấy nên: (i) đáp lễ bằng một tặng phẩm cho người ấy, (ii) bày tỏ sự tán đồng/hoan hỷ đối với điều đã nhận, (iii) bố thí của cải vật chất chưa từng cho trước đó, và (iv) khuyến khích sự tiếp nhận tự nguyện (không cưỡng ép hay gợi xin).

Verse 50

देयश् च प्रतिमोक्षश् च दानं पञ्चविधं स्मृतं स्नेहरागापनयनसंहर्षोत्पादनं तथा

Dāna (bố thí) được ghi nhớ là năm loại: (1) deya—tặng phẩm trực tiếp, (2) pratimokṣa—bố thí để được giải thoát/chuộc miễn, (3) dāna—sự hiến tặng, (4) sự trừ bỏ ái luyến và chấp trước (sneha-rāga-apanayana), và (5) sự khơi dậy niềm hoan hỷ, phấn khởi (saṃharṣa-utpādana).

Verse 51

मिथो भेदश् च भेदज्ञैर् भेदश् च त्रिविधः स्मृतः बधो ऽर्थहरणं चैव परिक्लेशस्त्रिधा दमः

Những người tinh thông thuật gây ly gián tuyên rằng “bheda” (chia rẽ) là làm cho đôi bên đối nghịch nhau, và được ghi nhớ là ba loại. Cũng vậy, sự cưỡng chế/khống chế (dama) là ba mặt: giết hại, tịch thu tài sản, và quấy nhiễu hay hành hạ.

Verse 52

प्रकाशश्चाप्रकाशश् च लोकद्विष्टान् प्रकाशतः उद्विजेत हतैर् लोकस्तेषु पिण्डः प्रशस्यते

Dù hành xử công khai hay kín đáo, cũng nên tránh xa những kẻ bị dân chúng căm ghét. Khi những người ấy bị diệt trừ, lòng người được yên; và việc dâng các viên cơm cúng (piṇḍa) cho họ được nói là hợp nghi.

Verse 53

परिवेशयेदिति ख तथैव सुप्रवर्तनमिति ज , ट च विशेषेणोपनिषिद्योगैर् हन्याच्छस्त्रादिना द्विषः जातिमात्रं द्विजं नैव हन्यात् सामोत्तरं वशे

“Hãy khiến (chúng) bị bao vây”—đó là dị bản Kha; cũng vậy, “hãy cho (quân lực) tiến hành thuận lợi/đi vào thế giao chiến tốt”—theo dị bản Ja và Ṭa. Đặc biệt bằng các phương kế kín đáo, nên đánh hạ kẻ thù đối nghịch bằng vũ khí và những phương tiện tương tự. Nhưng tuyệt đối không được giết một bà-la-môn (brāhmaṇa) chỉ vì dòng sinh; phải khiến người ấy quy phục bằng hòa giải (sāma) và bằng một sự dàn xếp/đền bù thích đáng.

Verse 54

प्रलिम्पन्निव चेतांसि दृष्ट्वासाधु पिबन्निव ग्रसन्निवामृतं साम प्रयुञ्जीत प्रियं वचः

Khi thấy tâm ý như bị bôi phủ (bởi dục vọng hay mê lầm), và thấy kẻ ác như đang uống điều gây hại, thì nên dùng lời hòa giải, lời êm dịu—như nuốt cam lộ.

Verse 55

मिथ्याभिशस्तः श्रीकाम आहूयाप्रतिमानितः राजद्वेषी चातिकर आत्मसम्भावितस् तथा

Kẻ bị vu cáo; kẻ tham của; kẻ được triệu đến mà bị làm nhục; kẻ oán ghét nhà vua; và kẻ quá hung hăng, tự phụ—những hạng người ấy cần bị nghi ngờ như những đối thủ tiềm tàng.

Verse 56

विच्छिन्नधर्मकामार्थः क्रुद्धो मानी विमानितः अकारणात् परित्यक्तः कृतवैरो ऽपि सान्त्वितः

Kẻ bị gián đoạn con đường cầu dharma, dục vọng và tài lợi (dharma–kāma–artha); kẻ đang giận; kẻ kiêu mạn; kẻ bị sỉ nhục; kẻ bị ruồng bỏ vô cớ; và cả kẻ đã kết thù—hạng người ấy cũng có thể được làm dịu bằng hòa giải.

Verse 57

हृतद्रव्यकलत्रश् च पूजार्हो ऽप्रतिपूजितः एतांस्तु भेदयेच्छत्रौ स्थितान्नित्यान् सुशङ्कितान्

Người bị đoạt mất của cải và vợ, và người đáng được tôn kính nhưng không được tôn kính đúng phép—nếu thấy họ ở trong doanh trại địch, luôn mang lòng nghi kỵ, thì nên dùng họ để gây chia rẽ trong nội bộ nơi ấy.

Verse 58

आगतान् पूजयेत् कामैर् निजांश् च प्रशमन्नयेत् सामदृष्टानुसन्धानमत्युग्रभयदर्शनं

Hãy tôn đãi những người đến bằng cách ban cho các sự chăm sóc và điều mong muốn; đồng thời cũng làm yên lòng người của mình. Nên lấy sāma (hòa giải, nhu hòa) làm đường lối chủ đạo, nhưng khi cần thì phải phô bày uy lực đáng sợ tột bậc để răn đe hiểm họa.

Verse 59

प्रधानदानमानं च भेदोपायाः प्रकीर्तिताः मित्रं हतं काष्ठमिव घुणजग्धं विशीर्यते

Sāma (hòa giải), dāna (ban tặng), māna (tôn kính), và bheda (chia rẽ) được tuyên xưng là các phương kế. Tình bằng hữu một khi đã bị đánh gục thì sẽ tan rã—như gỗ bị mối ăn rỗng ruột mà mục nát.

Verse 60

त्रिशक्तिर्देशकालज्ञो दण्डेनास्तं नयेदरीन् मैत्रीप्रधानं कल्याणबुद्धिं सान्त्वेन साधयेत्

Người có đủ ba sức mạnh của quốc gia và biết rõ thời–thế–địa lợi thì nên dùng hình phạt để đưa kẻ thù đến chỗ suy vong. Nhưng người lấy tình hữu hảo làm trọng, có ý hướng thiện lành, thì nên cảm hóa bằng sāma (hòa giải).

Verse 61

लुब्धं क्षीणञ्च दानेन मित्रानन्योन्यशङ्कया दण्डस्य दर्शनाद्दुष्टान् पुत्रभ्रातादि सामतः

Hãy thu phục kẻ tham và kẻ suy yếu bằng dāna (ban tặng); giữ đồng minh trong khuôn phép bằng sự nghi kỵ lẫn nhau; kiềm chế kẻ ác bằng cách phô bày uy lực của hình phạt; và làm yên vòng thân thuộc—con cái, anh em, v.v.—bằng sāma (hòa giải).

Verse 62

दानभेदैश् चमूमुख्यान् योधान् जनपददिकान् सामान्ताटविकान् भेददण्डाभ्यामपराद्धकान्

Bằng bố thí và gieo rắc bất hòa, nên điều khiển các thủ lĩnh quân đội, các chiến sĩ, cùng những người gắn với thôn ấp và các nhóm của nó; đối với chư hầu biên thùy và các bộ tộc rừng núi, phải xử trí bằng phép chia rẽ và hình phạt; kẻ đã phạm lỗi thì bị trị theo sự phân hóa và trừng phạt.

Verse 63

देवताप्रतिमानन्तु पूजयान्तर्गतैर् नरैः पुमान् स्त्रीवस्त्रसंवीतो निशि चाद्भुतदर्शनः

Nhưng khi người ta từ bên trong (nội điện/nội viện) cử hành lễ bái tượng thần, thì ban đêm một người đàn ông mặc y phục phụ nữ hiện ra, phô bày một cảnh tượng kỳ diệu.

Verse 64

दानभेदैश् चैव मुख्यान् पौरानिति ज वेतालोल्कापिशाचानां शिवानां च स्वरूपकी कामतो रूपधारित्वं शस्त्राग्न्यश्माम्बुवर्षणं

Và (chúng) còn được phân loại theo các dạng bố thí (lễ vật), cũng như theo các hạng ‘paura’ chủ yếu; do đó mà mô tả các hình tướng đặc trưng của vetāla, olkā, piśāca, và cả các śiva (một loại hữu tình). Chúng có thể tùy ý biến hóa hình dạng, và có thể trút xuống vũ khí, lửa, đá và nước như mưa.

Verse 65

तमो ऽनिलो ऽनलो मेघ इति माया ह्य् अमानुषी जघान कीचकं भीम आस्थितः स्त्रीरूपतां

“Bóng tối, gió, lửa, mây”—đó là ảo thuật phi nhân (siêu nhiên). Mang hình nữ nhân, Bhīma đã đánh hạ Kīcaka.

Verse 66

अन्याये व्यसने युद्धे प्रवृत्तस्यानिवारणं उपेक्षेयं स्मृता भ्रातोपेक्षितश् च हिडिम्बया

Trong cảnh bất công, tai nạn hay chiến trận, việc không ngăn kẻ đã lao vào hành động được tuyên là tội «bỏ mặc»; và làm ví dụ, ngay cả một người anh/em cũng đã bị Hiḍimbā bỏ mặc.

Verse 67

मेघान्धकारवृष्ट्यग्निपर्वताद्भुतदर्शनं दरस्थानं च सैन्यानां दर्शनं ध्वजशालिनां

Sự hiện ra của những cảnh tượng kỳ dị (và điềm gở) như bóng tối do mây sinh, mưa, lửa, núi non; cùng với sự bố trí khác thường của quân đội và việc trông thấy các lực lượng mang cờ hiệu theo cách lạ lùng—đều phải được xem là điềm báo.

Verse 68

छिन्नपाटितभिन्नानां संसृतानां च दर्शनं इतीन्द्रजालं द्विषताम्भोत्यर्थमुपकल्पयेत्

Nên bày đặt một indrajāla (màn ảo thuật/ảo cảnh) khiến kẻ thù thấy như thật những người bị chém đứt, bị bổ nát hay tan vỡ—thậm chí cả những kẻ đã chết—cũng như đang đi lại, để làm chúng rối loạn và đánh bại phe đối địch.