Agneya-vidya
The Science of Ritual Worship
Comprehensive instructions on Agni-based rituals, temple worship procedures, mantra recitation, and the sacred science of fire ceremonies.
Adhyayas in Agneya-vidya
Adhyaya 17
Chapter 17 — सृष्टिविषयकवर्णनम् (An Account Concerning Creation)
Thần Agni tiếp tục chỉ dạy hiền thánh Vasiṣṭha, chuyển từ chuyện các hóa thân sang vũ trụ luận, xem sự sáng tạo là līlā của Viṣṇu, đồng thời vừa hữu tướng (saguṇa) vừa vô tướng (nirguṇa). Chương nêu trình tự phát sinh theo sắc thái Sāṅkhya: Brahman là vô hiển; Viṣṇu nhập vào prakṛti và puruṣa; xuất hiện mahat và ba dạng ahaṅkāra; rồi các tanmātra triển khai thành năm đại (mahābhūta) từ ākāśa đến pṛthivī. Từ ahaṅkāra thuộc sattva sinh ra các thần chủ quản và tâm (manas); từ tamas/taijasa sinh ra các căn năng giác quan. Kế đó là giải thích “nước Nārāyaṇa”, trứng vũ trụ vàng (hiraṇyāṇḍa), và Brahmā với danh Hiraṇyagarbha chia trứng thành trời và đất, thiết lập không gian, phương hướng, thời gian và các lực tâm lý (kāma, krodha, rati). Sáng tạo tiếp diễn với hiện tượng khí quyển, chim muông, Parjanya, cùng các thể thơ Veda và thần chú phục vụ yajña; cuối cùng hiện ra Rudra, Sanatkumāra và bảy Brahmarṣi sinh từ tâm, rồi Brahmā phân đôi lưỡng tính thành nam–nữ để sinh muôn loài, nối vũ trụ luận với trật tự nghi lễ và hiệu lực tế tự.
Adhyaya 18
Svāyambhuva-vaṁśa-varṇanam (Description of the Lineage of Svāyambhuva Manu)
Agni tiếp tục truyền dạy theo lối bách khoa, chuyển từ vũ trụ luận sang “phả hệ–dharma”: dòng dõi Svāyambhuva được trình bày như lịch sử thiêng nhằm hợp thức hóa trật tự nghi lễ, vương quyền và sự xuất hiện theo tầng bậc của muôn loài. Chương mở đầu với con cháu Svāyambhuva Manu (Priyavrata, Uttānapāda và Śatarūpā), rồi nêu bật khổ hạnh (tapas) của Dhruva, đưa đến việc Viṣṇu ban cho vị trí vĩnh cửu trong vũ trụ (Dhruva làm sao Bắc Cực). Dòng truyền thừa tiếp diễn đến sự xuất hiện của Pṛthu từ Vena—khuôn mẫu trị vì của bậc rājarṣi—trong đó Đất Mẹ (Vasundharā) được “vắt sữa” để nuôi dưỡng mùa màng và sinh linh, biểu tượng cho việc khai thác tài nguyên đúng dharma vì lợi ích chung. Câu chuyện chuyển sang các Pracetases tu khổ hạnh, kết hôn với Māriṣā và sinh Dakṣa; Dakṣa mở rộng sáng tạo qua các con gái gả cho Dharma, Kaśyapa, Soma và nhiều vị khác. Phần kết liệt kê các nhóm thần (Viśvedevas, Sādhyas, Maruts, Vasus, Rudras), các danh xưng của Skanda, và Viśvakarmā—kiến trúc sư thần thánh—nhấn mạnh phương pháp Purāṇa: danh mục và phả hệ như chỉ mục tri thức nghi lễ, nối vũ trụ quan với thực hành xã hội, nghề thủ công và lòng sùng kính.
Adhyaya 19
Chapter 19 — कश्यपवंशवर्णनम् (Description of Kaśyapa’s Lineage)
Agni chuyển từ vũ trụ khai sinh sang “vũ trụ phả hệ”, trình bày con cháu của Kaśyapa như bản đồ cho thấy các dòng dõi thần linh, bán thần và đối nghịch đã lấp đầy các thế giới qua các manvantara. Chương mở đầu với Tuṣita và danh sách các Āditya (kể cả Viṣṇu/Indra và các thần mặt trời), rồi chuyển sang hậu duệ của Diti—Hiraṇyakaśipu và Hiraṇyākṣa—nêu rõ sự xuất hiện tuần hoàn của quyền lực thù nghịch “hết yuga này đến yuga khác”. Văn bản liệt kê các nhánh Dānava quan trọng (Prahlāda, Bali, Bāṇa) và gắn lòng sùng kính Viṣṇu của Prahlāda với trật tự đạo đức ngay trong phả hệ quỷ thần. Tiếp đó mở rộng về các phu nhân của Kaśyapa (Pulomā, Kālakā; Vinatā, Kadrū, Surasā, Surabhī, v.v.) và đàn con đông đảo, giải thích nguồn gốc chim muông, nāga, loài vật và thực vật như một pratisarga (tái tạo/khai sinh thứ cấp) mang tính phân loại. Những câu kết xác lập cơ chế quản trị vũ trụ: ai chủ trì các loài và các phương (Citraratha, Vāsuki, Takṣaka, Garuḍa; các hộ vệ phương hướng), tạo nên một hệ thống thứ bậc phản chiếu trật tự nghi lễ và nâng đỡ sự trị vì theo dharma.
Adhyaya 20
Sargaviṣayaka-varṇana — The Topics of Primary Creation (Sarga)
Đức Agni mở đầu một giáo trình vũ trụ luận có hệ thống bằng cách phân loại “sarga” (sự sáng tạo) theo bậc thang: từ nguyên lý vi tế đến đời sống hữu hình, rồi hướng tới kết quả do ân điển. Trước hết, Ngài nêu chuỗi prākṛta (nguyên sơ/vật chất): Mahat (đại trí vũ trụ) phát sinh như sự phóng xuất sáng tạo đầu tiên của Phạm Thiên (Brahmā); tiếp theo, từ các tanmātra hình thành các đại nguyên tố thô (bhūta); rồi đến giai đoạn vaikārika/aindriyaka liên hệ các căn (giác quan) và chức năng của chúng. Kế đó là các tầng phát triển: loài bất động, các thai sinh súc loại (tiryaksrotas/stairyag-yoni), chư thiên (ūrdhvasrotas) và loài người (vāk-srotas), cuối cùng là “anugraha-sarga” biểu thị chiều kích đạo đức–tâm linh (sāttvika/tāmasa) của đời sống hiển lộ. Chương này chuyển từ phạm trù trừu tượng sang minh họa phả hệ: các hiền thánh và chúng thần sinh khởi qua các con gái của Dakṣa và các dòng ṛṣi; nói về sự ra đời và các danh xưng của Rudra; ghi nhận Sati tái sinh làm Pārvatī. Phần kết tái đặt trọng tâm vào thực hành nghi lễ—phép thờ phụng do Nārada và các hiền giả truyền dạy (tắm gội trước, theo truyền thống Svāyambhuva)—như phương tiện hữu hiệu để đạt cả phúc hưởng (bhukti) lẫn giải thoát (mukti) nhờ Viṣṇu và các thần linh khác.
Adhyaya 21
Chapter 21 — सामान्यपूजाकथनम् (Teaching on General Worship)
Chương này hệ thống hóa khuôn mẫu “tổng quát lễ bái” (sāmānya-pūjā) có thể áp dụng cho Viṣṇu và các thần linh khác, như một kiến trúc nghi lễ theo mô-đun: mở đầu bằng lời đảnh lễ phổ quát đến Acyuta cùng toàn thể quyến thuộc, rồi mở rộng dần qua các thần tùy tùng, cách an vị theo mạn-đà-la, và các phần hộ trì/tăng lực. Văn bản liệt kê một “lưới thờ phụng” gồm các năng lực nơi ngưỡng cửa và địa điểm (Dvāra-Śrī, Vāstu), các trụ đỡ vũ trụ (Kūrma, Ananta), cùng những đức tính trừu tượng được gắn với biểu tượng hoa sen của dharma và các đối nghịch. Sau đó nêu các biến thể theo từng thần: biểu trưng và bīja của Viṣṇu (śrīṃ, hrīṃ, klīṃ); nghi trình chung cho Śiva (khởi từ Nandin và Mahākāla); và thờ Sūrya với các gán đặt kiểu nyāsa (tâm/đầu/mắt), các yếu tố kavaca, cùng tích hợp các hành tinh kể cả Rāhu–Ketu. Cũng trình bày quy tắc cấu tạo thần chú (praṇava, bindu, cách cho + namaḥ), và kết thúc bằng homa với mè và bơ ghee như sự viên mãn đem lại quả phúc puruṣārtha. Các dị bản thủ bản được ghi nhận, cho thấy truyền thống nghi lễ luôn sống động.
Adhyaya 22
Chapter 22 — स्नानविधिकथनं (Instruction on the Rite of Bathing)
Chương này quy định snāna (tắm gội nghi lễ) như kỹ thuật tiên quyết cho việc thờ phụng, nối sự thanh tịnh thân thể với kỷ luật nội tâm được gìn giữ bằng thần chú. Nghi thức mở đầu bằng việc lấy đất thanh tịnh (mṛttikā) với thần chú Nṛsiṃha/Siṃha, chia phần và dùng một phần cho “tắm bằng tâm” (manaḥ-snāna), khẳng định sự trong sạch trước hết ở bên trong. Sau khi ngâm mình và ācamana, hành giả thực hiện nyāsa và lập vòng hộ vệ (rakṣā/digbandha) bằng tụng thần chú Sư Tử, đồng thời nêu các công thức bảo hộ biến thể (Tvaritā hoặc Tripurā). An trú trái tim trong Hari-jñāna bằng thần chú tám âm, nghi lễ tiếp tục gia trì nước tīrtha bằng Vāsudeva-japa, tẩy thân bằng các thần chú Veda và thờ phụng Thần linh hiện thân (mūrti). Tiếp theo là aghamarṣaṇa, mặc y phục sạch, thanh tịnh nước nơi lòng bàn tay, prāṇāyāma dưới thần chú Nārāyaṇa, dâng arghya với thần chú mười hai âm, và tụng niệm rộng dài, gồm thỉnh mời từ yogapīṭha đến các dikpāla, các ṛṣi và pitṛ-gaṇa. Kết thúc bằng việc tiễn các hữu tình về vị trí của họ, thu hồi các “chi phần” nghi lễ và tiến vào không gian thờ tự, thiết lập khuôn mẫu snāna kết thúc dựa trên mūla-mantra để áp dụng cho các pūjā khác.
Adhyaya 23
Chapter 23 — पूजाविधिकथनम् (The Account of the Rules of Worship)
Chương này, do Nārada thuyết cho các bà-la-môn, trình bày trình tự pūjā Vaiṣṇava nghiêm cẩn: khởi đầu bằng chế ngự thân-khẩu (rửa chân, ācamanam, giữ im lặng và các nghi thức hộ thân). Hành giả tiếp đến thanh tịnh nội tại theo yoga: ngồi quay mặt về Đông, kết mudrā và quán bīja (yaṃ ở rốn như gió dữ; kṣauṃ ở tim như kho tạng rực sáng), thiêu đốt cấu uế bằng lửa bốn phương và tắm thân vi tế bằng cam lộ rơi xuống như trăng trên trời, lưu chuyển qua suṣumnā và các nāḍī. Sau đó là sự chuẩn xác nghi lễ: tịnh hóa bàn tay, an trí astramantra và vyāpaka, cùng nyāsa đầy đủ trên các chi phần (tim, đầu, śikhā, giáp hộ, vũ khí và mắt). Chương cũng nói rõ việc sắp đặt bàn thờ (vardhanī bên trái, vật liệu bên phải), gia trì bằng rảy nước chú, và dựng yogapīṭha với các phẩm tính theo phương hướng cùng các đối trị. Quán maṇḍala hoa sen, thỉnh thần từ tim vào maṇḍala, rồi dâng các upacāra theo Puṇḍarīkākṣa-vidyā (arghya, pādya, ācāmana, madhuparka, snāna, y phục, trang sức, hương, đèn). Việc thờ cúng mở rộng đến các biểu tượng tùy tùng và các chủ phương, kết thúc bằng japa, pradakṣiṇā, stuti, arghya và lời xác chứng “ahaṃ brahma; haris tvam”, rồi chuyển từ thờ một tướng sang hệ chín vyūha với các an trí ở ngón tay và thân thể, đồng thời ghi nhận dị bản bản thảo.
Adhyaya 24
Chapter 24 — कुण्डनिर्माणादिविधिः (Procedure for Constructing the Fire-pit and Related Rites)
Chương này, Nārada tuyên bố agni-kārya (nghi lễ hỏa tế) đem lại thành tựu các mục đích mong cầu, rồi trình bày các quy cách kiểu vāstu cho hố tế (homa-kuṇḍa): đo và đào bằng dây, tạo mekhalā (gờ nâng), và làm rãnh yoni với bề rộng phân cấp, độ dốc và hướng đặt theo quy định. Văn bản cũng nêu các dạng kuṇḍa khác như hình tròn, bán nguyệt, dạng hoa sen, cùng các luật tỷ lệ cho pháp cụ (śruk/śruva, bát sruva), nhấn mạnh đơn vị aṅgula chính xác. Sau phần kiến tạo và dụng cụ, chương chuyển sang trình tự nghi lễ: trải darbha theo lớp, đặt các bình khí, chuẩn bị nước praṇīta, rảy và gia trì bơ cúng (ājya-saṃskāra), rồi hành homa với Praṇava (Om) làm nguyên lý mantra thống nhất. Nghi lễ được liên kết với các saṃskāra từ garbhādhāna đến samāvartana, cho thấy các nghi thức gia đình và vòng đời được tích hợp vào hỏa tế Vaiṣṇava. Cuối cùng là thiền quán nội tại mang tính vũ trụ: thanh tịnh bīja, quán tưởng brahmāṇḍa, chuyển hóa liṅga; kết thúc bằng các yếu tố nhập môn do guru dẫn dắt, cúng Viśvaksena, và lời dạy rằng người cầu hưởng thụ đạt phúc lợi thế gian, còn người cầu giải thoát tan hòa trong Hari—hợp nhất bhukti và mukti qua khoa nghi nghiêm mật.
Adhyaya 25
Explanation of the Vāsudeva and Related Mantras (वासुदेवादिमन्त्रनिरूपणम्)
Chương này mở đầu khi Nārada thỉnh hỏi các dấu hiệu quy định của việc thờ phụng gắn với hệ thống Vāsudeva-mantra và bốn vyūha (Vāsudeva, Saṅkarṣaṇa, Pradyumna, Aniruddha). Kinh văn tiếp đó chuẩn hóa cách cấu tạo thần chú: bắt đầu bằng praṇava và công thức “namo”, nêu các bīja nguyên âm (a, ā, aṃ, aḥ), và phân biệt aṅga với upāṅga theo nguyên âm dài/ngắn cùng quy tắc vị trí. Rồi trình bày kỹ thuật nyāsa—bīja-nyāsa sáu chi và mūla-nyāsa mười hai chi—đặt các phần của mantra lên tim, đầu, śikhā, kavaca, mắt, astra và các điểm thân thể khác. Việc gán các cụm bīja cho các pháp tướng thiêng (Garuḍa/Vainateya, ốc Pāñcajanya, Kaustubha, Sudarśana, Śrīvatsa, Vanamālā, Ananta) kết hợp lòng sùng kính hình tượng với nghi quỹ âm vị. Chương còn mở rộng các tương ứng vũ trụ và tâm–thân: các đại, Veda, các cõi, căn (indriya), và các năng lực nội tâm (buddhi, ahaṅkāra, manas, citta), cùng các cấp vyūha được liệt kê đến 26 nguyên lý. Cuối cùng là nghi thức thờ maṇḍala theo phương hướng, dikpāla, các thần ở nhụy trung tâm, và kết thúc bằng quả báo của sự thờ phụng (ổn định, thắng lợi vương quyền), gồm cả Viśvarūpa và Viśvaksena.
Adhyaya 26
Explanation of the Characteristics of Mudrās (मुद्रालक्षणकथनं)
Sau khi chương trước trình bày các thần chú, lời giảng chuyển sang mudrā-lakṣaṇa: những dấu hiệu và hình thức vận hành của các thủ ấn nghi lễ tạo nên sannidhya (sự hiện diện của thần linh) và các hiệu quả tế tự liên hệ. Nārada giới thiệu Añjali như thủ ấn căn bản của sự kính lễ, chắp tay nơi tim, xác lập lòng sùng kính làm cửa ngõ vào các thao tác kỹ thuật. Chương tiếp đó mô tả tỉ mỉ các thế tay—khởi từ nắm tay trái với ngón cái dựng thẳng và chức năng kẹp giữ của ngón cái phải—nhấn mạnh vũ đạo thân thể chính xác như một phần của mantra-vidyā. Văn bản phân biệt mudrā thông dụng (sādhāraṇa) và bất thông dụng (asādhāraṇa) trong một vyūha nghi lễ, cùng trình tự tám thủ ấn được tạo ra bằng cách lần lượt thả/mở các ngón từ ngón út trở đi. Chương cũng ghi nhận dị bản bản thảo về việc dùng bīja và các mục tiêu như siddhi, rồi giới thiệu Varāha-mudrā và một chuỗi aṅganā-mudrās theo thứ tự. Nghi thức kết thúc bằng việc thu lại và phản chiếu thế tay sang phía phải, khẳng định rằng cấu hình đúng đắn đem đến mudrā-siddhi—thành tựu nghi lễ nhờ kỷ luật của hình tướng.
Adhyaya 27
Dīkṣāvidhi-kathana (Explanation of the Rite of Initiation)
Chương này chuyển từ chủ đề mudrā-pradarśana sang trình bày tuần tự nghi thức dīkṣā. Nārada mô tả một trình tự nhập môn Vaiṣṇava lấy việc thờ Hari trong maṇḍala hình hoa sen làm trung tâm: mở đầu bằng các biện pháp hộ thân (Narasiṃha-nyāsa; rải hạt mù tạt đã gia trì thần chú với tiếng phaṭ) và an vị Śakti theo dạng prāsāda. Nghi lễ tiếp tục với các phép tẩy tịnh/ban phúc (dược thảo, pañcagavya, rảy nước bằng kuśa và các công thức kết thúc bằng “Nārāyaṇa”), rồi đến lễ thờ kumbha và thờ lửa, cùng lễ vật nấu chín dâng dưới bốn danh vyūha (Vāsudeva, Saṅkarṣaṇa, Pradyumna, Aniruddha). Một nhịp cầu giáo lý–nghi lễ được dựng lên: vị deśika quán tưởng và đặt các tattva lên người đệ tử bằng nyāsa theo trật tự sáng tạo (từ Prakṛti đến Địa), rồi thu hồi/thanh lọc chúng bằng homa theo saṃhāra-krama, kết thúc bằng pūrṇāhuti với mục tiêu giải trừ trói buộc. Chương cũng ghi nhận nhiều dị bản thủ bản cho các thần chú và thao tác, và kết lại bằng chỉ dẫn về tư cách thọ pháp (gia chủ, sādhaka, người nghèo/ẩn tu/trẻ em) cùng khả năng thực hiện śaktidīkṣā.
Adhyaya 28
Abhiṣeka-vidhāna (The Procedure for Consecratory Bathing)
Chương này chuyển từ phần nói về các lễ nhập môn sang trình bày trọng tâm về abhiṣeka (nghi thức tắm rưới thánh), được xem là pháp môn đem lại siddhi cho ācārya và người đệ tử-hành giả, đồng thời có công năng trị liệu, làm giảm bệnh tật. Nārada mô tả không gian nghi lễ được thiết lập có trật tự: các kumbha (bình) trang sức châu báu, mang hình tượng, được đặt theo thứ tự bắt đầu từ trung tâm rồi triển khai từ hướng Đông, biểu thị bố cục vũ trụ học. Nghi thức được tăng lực nhờ sự lặp lại—lý tưởng một nghìn lần, hoặc thay thế một trăm lần—hàm ý các mức thực hành tùy năng lực. Trong maṇḍapa và maṇḍala, Viṣṇu được an vị trên bệ, hướng về Đông và Đông Bắc, kết hợp trọng tâm biểu tượng với logic vāstu về phương vị. Các vị chủ lễ và putraka được chuẩn bị, có sự cúng dường cho chính abhiṣeka, và nghi lễ tiến hành cùng các âm thanh cát tường như gīta (ca tụng/đọc tụng). Kết thúc, truyền trao các vật dụng liên hệ yogapīṭha và guru tuyên bố các lời thệ samaya; sự kín mật và kỷ luật là điều kiện để đệ tử nhận trọn đặc quyền của truyền thống.
Adhyaya 29
The Description of the Sarvatobhadra Maṇḍala (सर्वतोभद्रमण्डलकथनम्)
Chương này trình bày một chương trình nghi lễ–kiến trúc nghiêm mật để kiến tạo và gia trì Sarvatobhadra Maṇḍala như một kṣetra (đạo tràng) thánh hóa cho mantra-sādhana. Bắt đầu từ yêu cầu đất nền thanh tịnh và lễ bái sơ khởi, kinh văn vạch lưới vuông thành các vòng bao dạng liên hoa (pīṭha, vīthikā, các cổng), an trí thần linh theo phương hướng và các phân chia Veda, đồng thời quy định cách đặt nhiều tầng cho ngũ đại, các căn và các năng lực nội tâm. Tiếp đó chuyển từ hình học sang “kỹ nghệ phụng sự”: quy định màu sắc, vật liệu chế màu, trình tự tẩy rửa/đánh dấu, và các kích thước chuẩn (aṅgula, hasta, kara) đi kèm tiêu chuẩn japa (bīja, mantra, vidyā) và kỷ luật puraścaraṇa. Phần sau diễn giải cấu trúc maṇḍala như giải phẫu yoga nội tại—nāḍī, liên hoa nơi tim, các tia lực của chủng tử—đưa đến các bậc quán tưởng: thân thô thành bởi âm thanh, hình tim vi tế rực sáng, và tối thượng vượt ngoài tư niệm. Cuối cùng nêu các bố cục vyūha mở rộng (9, 25, 26 và hơn nữa), quy tắc trang sức cửa, cùng martyeṣṭya maṇḍala cát tường, cho thấy thiết kế thiêng tổ chức cả việc thờ phụng lẫn sự chứng ngộ.
Adhyaya 30
Chapter 30: मण्डलविधिः (Maṇḍala-vidhi) — Procedure for the Maṇḍala
Chương này khép lại phần bàn về đặc tính của maṇḍala và lập tức chuyển sang kỹ thuật nghi lễ mang tính quy định: Nārada trình bày trình tự thờ phụng trong maṇḍala hình hoa sen. Hành giả được dạy an vị và lễ bái Phạm Thiên (Brahmā) ở trung tâm hoa sen (madhye padme) cùng các aṅga (các phần phụ trợ/quyến thuộc), khiến maṇḍala trở thành một “trường” thần linh sống động chứ không chỉ là sơ đồ. Cánh/ô phía Đông của hoa sen được dành cho Viṣṇu Padmanābha (Đấng có rốn hoa sen), nêu rõ thần học theo phương hướng: các thần được gán vào từng cánh, từng phương để upāsanā được trật tự. Mạch văn tiêu biểu cho Agneya-vidyā: hình học thiêng (maṇḍala) trở thành giao diện nghi thức, kết hợp vị trí biểu tượng, thờ phụng theo cấu trúc mantra và trật tự dharma. Ngay từ những câu mở đầu, chương cho thấy phương pháp của Purāṇa: bản đồ nghi lễ chính xác, dung hòa lòng sùng kính với thực hành hệ thống, có thể lặp lại.
Adhyaya 31
Chapter 31 — मार्जनविधानं (The Procedure of Mārjana / Purificatory Sprinkling)
Thần Agni giới thiệu nghi lễ hộ thân gọi là mārjana—nghi thức rảy nước thanh tẩy để tự bảo vệ và bảo hộ người khác. Chương mở đầu bằng chuỗi kệ namaskāra dâng lên Tự Ngã Tối Thượng (paramātman) và các hóa thân của Viṣṇu (Varāha, Narasiṃha, Vāmana, Trivikrama, Rāma, Vaikuṇṭha, Nara), xác lập nền tảng: sự che chở thành tựu nhờ chân thật (satya), tưởng niệm (smṛti) và uy lực thần chú. Nghi quỹ tiếp đó triển khai chức năng trừ tà: làm lắng dịu và tiêu diệt khổ não, tội lỗi, các pháp hại người (abhicāra), các loại bệnh theo phân loại gần với doṣa/sannipāta, các thứ độc từ nhiều nguồn, và các chứng bị quấy nhiễu bởi linh thể (graha, preta, ḍākinī, vetāla, piśāca, yakṣa, rākṣasa). Sudarśana và Narasiṃha được thỉnh làm hộ vệ các phương, cùng những công thức lặp “chém/cắt” nhằm đoạn trừ đau đớn và bệnh trạng. Kết thúc, chương đồng nhất cỏ kuśa với Viṣṇu/Hari và xem apamārjanaka như một “vũ khí” xua bệnh, kết nối vật liệu nghi lễ, tụng niệm thần chú và siêu hình học sùng kính thành một kỹ thuật bảo hộ trọn vẹn của Agneya‑vidyā.
Adhyaya 32
Saṃskāra-kathana (Account of the Saṃskāras)
Tiếp nối giáo huấn Agneya-vidyā (nghi lễ thờ phụng), Đức Agni mở đầu chương này bằng việc đặt các saṃskāra trong bối cảnh nhập môn như Nirvāṇa-dīkṣā, và quy định trọn bộ 48 nghi thức thánh hóa nhằm nâng hành giả đến nếp sống “tính thần linh”. Ngài liệt kê các saṃskāra theo vòng đời—garbhādhāna, puṃsavana, sīmantonnayana, jātakarma, nāmakaraṇa—rồi mở rộng sang phạm vi gia lễ và śrauta: các pākayajña, các kỳ śrāddha định kỳ, nghi lễ theo mùa, và các haviryajña (gồm ādhāna, agnihotra, darśa, paurṇamāsa). Phần trình bày đạt đỉnh ở hệ thống tế Soma, nêu các hình thức chính (Agniṣṭoma và các dạng mở rộng), đồng thời gắn Aśvamedha với các danh xưng “kim hoàng” và tám phẩm chất đạo đức (dayā, kṣānti, ārjava, śauca, v.v.), qua đó liên kết năng lực nghi lễ với sự tinh luyện luân lý. Chương kết bằng việc xác định sādhana thực hành hoàn tất saṃskāra—japa, homa, pūjā, dhyāna—nhờ đó đạt cả bhukti lẫn mukti, sống “như một vị thần”, thoát bệnh tật và thiếu hụt nội tâm.
Adhyaya 33
Chapter 33 — पवित्रारोहणविधानं (The Procedure for Pavitrārohaṇa / Installing the Sacred Thread or Consecratory Amulet)
Thần Agni mở đầu bằng việc xác lập pavitrārohaṇa như mùa lễ bái hằng năm theo lịch dành cho Hari: từ Āṣāḍha đến Kārtika, ưu tiên tithi Pratipad; các thần khác theo chuỗi tithi riêng (như Śiva/Brahmā từ Dvitīyā trở đi). Nghi lễ được triển khai thành một “kỹ thuật thờ phụng” trọn vẹn: chọn và chế tác sợi pavitra (tốt nhất do brāhmaṇī se; nếu không thì tịnh hóa), nhân sợi ba và chín, số nút thắt (kể cả biến thể 12-granthi), vị trí đặt trên tượng từ đầu gối/thắt lưng/rốn lên các phần cao hơn, cùng quy cách vòng hoa và mālā 108/1008 theo độ dài aṅgula. Agni tiếp tục nêu nghi thức hộ trì và thanh tịnh: vastu-apasāraṇa, thờ kṣetrapāla và ngưỡng cửa, dâng bali, rồi trình tự bhūta-śuddhi chi tiết—hòa tan tanmātra và các đại theo mantra-udghāta (đất→nước→lửa→gió→ākāśa), tiếp đến tịnh hóa nội thân, quán tưởng thân thần, và mānasa-yāga trong hoa sen tim. Chương kết bằng nyāsa, hộ thân kavaca/astra, an lập các vyūha và āvaraṇa của truyền Vaiṣṇava, buộc rakṣā-sūtra, và giữ vrata (ăn chay/nhịn, chế ngự dục và sân), đem lại viên mãn thế gian lẫn thành tựu tâm linh.
Adhyaya 34
Chapter 34 — होमादिविधिः (The Procedure for Homa and Related Rites)
Agni trình bày homa-vidhi theo từng bước, bắt đầu từ thanh tịnh không gian và thân tâm, rồi kết thúc ở việc an lập lửa, dâng cúng và quán niệm nối kỹ thuật nghi lễ với giải thoát. Hành giả trước hết tẩy tịnh yāga-sthāna bằng thần chú rảy nước, vẽ maṇḍala “thân Veda”, và làm các nghi thức ngưỡng cửa: thờ toraṇa, an trí theo phương hướng, lễ dvārapāla, trừ chướng bằng hoa kèm Astra-mantra. Sau bhūta-śuddhi, nyāsa và mudrā là các pháp hộ trì: rải hạt cải, chuẩn bị pañcagavya, và an lập nhiều kalaśa, gồm mười bình cho lokapāla và một kumbha hướng đông-bắc với vardhanī dành cho Hari và Astra. Nghi lễ chuyển sang cơ chế homa: sắp dụng cụ (śruk/śruva, paridhi, idhma), chuẩn bị nước (praṇītā/prokṣaṇī), nấu caru, kẻ các đường nghi quỹ, hiện yoni-mudrā, và an trí Agni vào kuṇḍa. Giáo lý nội tại được nêu rõ: quán Kuṇḍa-Lakṣmī (Prakṛti, trigunātmikā) ở trung tâm lửa; Agni là “tử cung” của hữu tình và mantra, là đấng ban mukti. Cuối cùng dâng samidh và các oblation theo số lượng quy định (kể cả 108), đồng thời quán Hỏa Vaiṣṇava bảy lưỡi rực sáng như vô số mặt trời.
Adhyaya 35
Chapter 35: पवित्राधिवासनादिविधिः (Method of Consecrating the Pavitra and Related Rites)
Đức Agni dạy hiền giả Vasiṣṭha nghi thức adhivāsana (an vị–gia trì) các pavitra và các lễ bảo hộ, chuẩn bị kèm theo. Trình tự mở đầu bằng sampāta: cúng hỏa và rảy nước tịnh, rồi gia trì bằng thần chú Narasiṃha và che chở bằng thần chú Astra. Các bình khí được bọc, đặt đúng vị trí, rảy nước ngâm lá bilva, sau đó lại tụng chú để tăng lực. Nghi lễ nhấn mạnh bố cục không gian: pháp hộ được đặt cạnh kumbha; pháp cụ phân theo phương hướng và liên hệ với các Vyūha (Saṅkarṣaṇa, Pradyumna, Aniruddha), cùng các chất tẩy tịnh như tro–mè, phân bò, đất sét có ấn svasti-mudrā. Các an trí khác dùng chú hṛdaya/śiras/śikhā cho nước darbha, hương và lễ cúng theo phương; một puṭikā chứa đàn hương, nước, akṣata, sữa chua và cỏ dūrvā. Nhà được giăng chỉ ba vòng, rải hạt mù tạt, cúng an cửa, và làm nghi thức Viṣṇu-kumbha để phát sinh ‘Viṣṇu-tejas’ diệt tội. Pavitra được dâng với gandha-puṣpa-akṣata: trước dâng thầy và quyến thuộc, rồi dâng Hari bằng mūla-mantra; tiếp theo là khấn nguyện, lễ bali, chuẩn bị kumbha, sẵn sàng maṇḍala, thức canh đêm tụng đọc Purāṇa, và quy định miễn trừ/giới hạn cho một số người tham dự—nhưng tuyệt đối không được bỏ gandha-pavitraka.
Adhyaya 36
Pavitrāropaṇa-vidhāna (The Procedure for Installing the Pavitra)
Thần Agni trình bày với hiền giả Vasiṣṭha nghi lễ sám hối và tẩy tịnh hằng năm, lấy pavitra (pavitraka)—sợi chỉ/dây/vòng hoa đã được hiến thánh—làm trung tâm để sửa chữa những sơ suất trong việc thờ phụng thường nhật. Nghi thức mở đầu bằng tắm buổi sáng, lễ bái các dvārapāla (hộ vệ cửa), và chuẩn bị nơi kín đáo. Vật liệu hiến cúng cũ và lễ phẩm để lâu được dọn bỏ; thần vị được an vị lại và việc thờ phụng được làm mới bằng pañcāmṛta, nước sắc kaṣāya và nước thơm, tiếp theo là hỏa cúng và naimittika pūjā. Nghi lễ gồm thỉnh kumbha (Viṣṇu-kumbha), khẩn cầu Hari, và gia trì bằng các hṛdādi-mantra; rồi pavitra được đeo/đặt và dâng cho các tác nhân nghi lễ liên hệ (dvārapāla, āsana, guru, tùy tùng). Sự chuộc lỗi được ấn chứng bằng pūrṇāhuti; tùy chọn tụng/đếm 108 lần và dâng nhiều hoa, vòng hoa để biểu thị sự viên mãn. Kết thúc bằng cầu xin tha thứ, dâng bali và dakṣiṇā, tôn kính các brāhmaṇa, và cuối cùng visarjana—tiễn pavitra về Viṣṇu-loka. Bố thí pavitra đã dùng cho một brāhmaṇa đem công đức theo số sợi, hứa nâng dòng tộc và đạt giải thoát tối hậu (mokṣa).
Adhyaya 37
Chapter 37 — सर्वदेवपवित्रारोहणविधिः (Procedure for Installing the Pavitra for All Deities)
Thần Agni chuyển từ chỉ dạy nghi thức an đặt pavitra của Viṣṇu sang nghi lễ tổng quát áp dụng cho mọi thần linh (sarvadeva-pavitrāropaṇa). Pavitra được định nghĩa là pháp cụ tịnh hóa, phải có dấu hiệu cát tường, kết hợp đúng âm thanh thần chú và lửa homa đã được gia trì, tạo nên “ngữ pháp nghi lễ” nơi thanh tịnh vật chất, chuẩn xác âm thanh và năng lực tế hỏa hội tụ. Chương nêu các công thức thỉnh mời và cúng dâng: tôn xưng thần linh là thai tạng/nguồn gốc và đấng sáng tạo vũ trụ, thỉnh cùng quyến thuộc, và dâng pavitraka vào buổi sáng. Nghi lễ được gọi rõ là pavitrāropaṇa, được tán dương như phép tẩy tịnh “ban quả của sự thờ phụng suốt một năm”, như một cuộc kiểm định hằng niên để niêm ấn và viên mãn các cúng hiến trước đó. Agni cũng đưa các câu chú tiếp nhận riêng cho Śiva, Sūrya, Vāṇeśvara và Śaktideva; đồng thời mở rộng biểu tượng sợi chỉ thiêng (sūtra) thấm nhuần Nārāyaṇa, Aniruddha, Saṅkarṣaṇa, Kāmadeva và Vāsudeva, nối sự thanh tịnh với hộ trì, phú quý, sức khỏe, học vấn, con cái và bốn puruṣārtha. Cuối cùng là nghi thức tiễn/giải phóng pavitraka lên cõi trời, và ghi chú các dị bản (pāṭhabheda) phản ánh lịch sử truyền bản của chương này.
Adhyaya 38
Chapter 38 — देवालयनिर्माणफलं (The Merit of Constructing a Temple)
Thần Agni mở đầu rằng việc dựng nơi ngự của Thần linh—đặc biệt là đền thờ Vāsudeva—có thể diệt trừ tội lỗi tích lũy qua vô số đời, và phước còn lan đến những người trợ duyên chỉ cần hoan hỷ. Chương này triển khai một thần học theo cấp bậc về công đức kiến tạo: xây dựng, tu bổ, trát vữa, quét dọn, cung cấp gạch, thậm chí trẻ nhỏ chơi đắp “đền cát” cũng là hành vi dharma, đưa đến Viṣṇuloka và nâng cao dòng tộc. Đồng thời cảnh báo việc làm gian trá hay phô trương thì không sinh quả báo cõi trời. Tiếp đó, các cấp kiến trúc (một, ba, năm, tám, mười sáu đơn vị) được gắn với những thành tựu vũ trụ tương ứng; các dạng cao hơn đem lại bhukti-mukti, và những thánh điện Vaiṣṇava tối thượng dẫn đến mokṣa. Lời dạy đạo đức nhấn mạnh của cải vô thường, chỉ trở nên có ý nghĩa khi dùng để dựng đền, bố thí cho hàng “lưỡng sinh” và thực hành kīrtana; sự tán thán được xem là đặc biệt hữu lực. Diễn ngôn mở rộng sang siêu hình: Viṣṇu là nguồn gốc và đấng thấm khắp muôn loài, nên việc lập đền liên hệ với trạng thái “không trở lại” (thoát luân hồi). Chương cũng so sánh công đức dựng đền với việc tạo tượng và an vị, xếp hạng vật liệu và nói quả báo vô lượng trong nghi lễ pratimā-pratiṣṭhā. Cuối cùng, theo lệnh Yama, người dựng đền và người thờ tượng được miễn khỏi sự bắt giữ nơi địa ngục; và chương chuyển sang giáo huấn về nghi thức hiến cúng/khánh thành do Hayagrīva truyền cho Brahmā và chư thiên.
Adhyaya 39
Chapter 39 — भूपरिग्रहविधानम् (Bhū-parigraha-vidhāna: Procedure for Acquiring and Ritually Securing Land)
Hayagrīva giới thiệu một chương trình nghi lễ–kỹ thuật lấy pratiṣṭhā (an vị/thánh hiến) làm trung tâm và các điều kiện tiên quyết, bắt đầu từ việc thụ đắc đất hợp pháp và tẩy tịnh đất. Chương mở đầu bằng việc xác lập thẩm quyền theo dòng Pañcarātra/Tantra qua việc liệt kê các tantra trọng yếu (khởi từ Hayśīrṣa Tantra), rồi bàn về tư cách và chính hành: ai được cử hành an vị, thế nào là thầy giả, và nhận biết guru chân thật bằng sự tinh thông tantra chứ không bởi dấu hiệu bề ngoài. Tiếp đó là quy hoạch theo vāstu: chư thần nên hướng về khu dân cư, và việc an trí thần linh theo logic phương hướng (Agni/lửa, Yama, Caṇḍikā, Varuṇa, Vāyu, Nāga, Kubera/Guha, cùng các thần ở phương Īśāna). Sau các cảnh báo kiến trúc về tỷ lệ và giới hạn ranh đất, văn bản dạy bhūmi-śodhana và lễ bhūta-bali để trừ các hữu thể chướng ngại: rải saktu về tám hướng với thần chú tám âm, rồi cày đất và cho bò giẫm để làm nền ổn định. Các câu kết xác định chuỗi đơn vị đo (trasareṇu → đầu sợi tóc → chấy → yava → aṅgula → kara → padma-hasta), nối sự thanh tịnh nghi lễ với khoa học xây dựng chính xác.
Adhyaya 40
Chapter 40 — भूपरिग्रहो नाम (Bhū-parigraha) / अर्घ्यदानविधानम् (Arghya-dāna-vidhāna)
Đức Agni mở đầu chương bằng cách đặt nghi lễ tiếp nhận đất trong nền tảng huyền thoại–nghi lễ của Vāstu-Puruṣa: một hữu thể đáng sợ bị chư thiên chế ngự và đặt nằm trên mặt đất, khiến chính khu đất trở thành một thân thể đã được thánh hóa. Hành giả dùng lưới maṇḍala 64 pada, phân định thần linh và các lực vào từng pada và nửa pada, rồi dâng các vật phẩm quy định—bơ ghee, akṣata, hoa, ngũ cốc, thịt, mật ong, chế phẩm sữa và vật liệu màu—để nuôi dưỡng các năng lực cát tường và hóa giải các ảnh hưởng chướng ngại (lực asura, pāpa, roga). Chương mô tả các lễ bali dâng cho các chúng phụ trợ (rakṣasa, mātṛ-gaṇa, piśāca, pitṛ, kṣetrapāla) như điều kiện tiên quyết trước khi xây dựng, nhấn mạnh sự viên mãn nghi lễ và hòa hợp của địa điểm. Tiếp đó là cơ chế pratiṣṭhā: an vị các kumbha (Mahīśvara/dạng Vāstu cùng Vardhanī; Brahmā và các dikpāla), pūrṇāhuti, đi nhiễu quanh maṇḍala, vạch dấu bằng chỉ và nước, đào rãnh, chuẩn bị hố trung tâm, dâng arghya cho Viṣṇu bốn tay, và chôn các vật cát tường (hoa trắng, ốc tù và dakṣiṇāvarta, hạt giống, đất). Kết chương đưa ra cảnh báo thực hành theo Vāstu-śāstra: phải đào đến mực nước để tìm và loại bỏ śalya (dị vật chướng ngại ẩn), nêu các điềm báo và hậu quả (tường nhà bị xáo trộn, gia chủ chịu khổ) nếu bỏ qua—kết hợp sự thanh tịnh siêu hình với sự cẩn trọng kỹ thuật.
Adhyaya 41
Chapter 41 — शिलाविन्यासविधानं (The Procedure for Laying the Stones / Foundation Setting)
Đức Agni mở đầu chỉ dạy nghi thức śilā-vinyāsa và pāda-pratiṣṭhā, xem việc dựng đền như một lễ hiến thánh chứ không chỉ là kỹ thuật xây dựng. Chương này sắp xếp tuần tự: chuẩn bị maṇḍapa và các sắp đặt nghi lễ; thực hành kumbha-nyāsa và iṣṭakā-nyāsa; định tỷ lệ trụ-cửa; lấp lại một phần hố đào và thờ Vāstu trên mặt bằng đã san phẳng. Văn bản nêu chuẩn vật liệu (gạch nung kỹ, kích thước theo aṅgula) và phương án đặt nền bằng đá với nhiều kumbha. Các loại nước tịnh (pañca-kaṣāya, sarvauṣadhi-jala, gandha-toya) cùng các bộ mantra Veda (Āpo hi ṣṭhā, Śaṃ no devī, Pavamanī, các thánh ca Varuṇa), kể cả Śrī-sūkta, được dùng khi ghép đá và gia cố. Tiếp theo là hỏa tế với āghāra, ājya-bhāga, các cúng dường vyāhṛti và quy định sám hối prāyaścitta. Vị chủ lễ an vị chư thần và śakti lên gạch và các phương hướng, làm garbhādhāna ở trung tâm, đặt “bình thai” chứa kim loại/ngọc báu/vũ khí, thỉnh Địa Mẫu vào bình đồng hình hoa sen, và hoàn tất nghi thức hố móng (rảy gomūtra, garbhādhāna ban đêm, cùng bố thí). Chương kết bằng tỷ lệ pīṭha-bandha, dạy làm lại vāstu-yajña sau khi hoàn công, ca ngợi công đức của tâm nguyện và việc xây đền, và nêu quy tắc phương hướng cho cổng làng.
Adhyaya 42
Chapter 42 — प्रासादलक्षणकथनं (Prāsāda-lakṣaṇa-kathana: Characteristics of the Temple/Prāsāda)
Hayagrīva mở ra quy phạm chung về xây dựng prāsāda (đền tháp), bắt đầu từ khu đất hình vuông chia 16 phần, rồi đến đặt lõi trung tâm (garbha), phân bổ tường và tỷ lệ nâng cao. Sau đó chương chuyển sang hệ đo dựa trên tượng thờ (pratimā) và bệ (piṇḍikā), suy ra kích thước garbha và tường, quy định śikhara cao gấp đôi chiều cao tường. Văn bản nêu phạm vi hành lang nhiễu quanh, các phần nhô rathaka, và cách giăng dây định tuyến (sūtra) cho śikhara và śukanāsa, kèm vị trí trang trí/biểu tượng (mô-típ sư tử siṃha, vedī, kalaśa). Cửa được chuẩn hóa (cao gấp đôi rộng), dùng vật liệu cát tường như gỗ udumbara và đặt các thần hộ vệ (Caṇḍa–Pracaṇḍa, Viśvaksena, Śrī). Hệ sinh thái bao quanh cũng được tích hợp: tường bao prākāra cao bằng 1/4 prāsāda, gopura thấp hơn đôi chút, và bố trí tượng theo phương hướng (Varāha, Narasiṃha, Śrīdhara, Hayagrīva, Jāmadagnya, v.v.) để thánh hóa không gian. Các dị bản thủ bản được ghi nhận khi phân số đo lường khác nhau, nhấn mạnh sự chuẩn xác theo śāstra và điềm lành dharma trong hình thức kiến trúc.