Vrata & Dharma-shastra
Ritual Vows & Sacred Observances
Prescriptions for vratas (religious vows), fasting observances, festival rites, and their spiritual merit according to dharma-shastra.
Adhyayas in Vrata & Dharma-shastra
Adhyaya 175
Chapter 175 — प्रायश्चित्तानि (Prāyaścittāni: Expiations)
Chương này khép lại chuỗi chỉ dạy về prāyaścitta (nghi thức sám hối–chuộc lỗi) trong Agni Purāṇa, đặt các pháp sửa lỗi vào chương trình lớn nhằm duy trì dharma. Theo phương pháp Agneya, sám hối không chỉ là trừng phạt mà là một khoa học nghi lễ mang tính phục hồi, giúp hành giả sau khi phạm lỗi được điều chỉnh trở lại trật tự của śāstra. Việc kết thúc prāyaścitta ngay trước phần định nghĩa chính thức về vrata cho thấy một mạch liên tục: khi kỷ luật đổ vỡ, sám hối hàn gắn; khi kỷ luật được ôm giữ, vrata phòng ngừa và chuyển hóa. Giọng kể vẫn là Agni như bậc thầy dạy Vasiṣṭha, nhấn mạnh tiến bộ tâm linh đạt được nhờ các thủ tục chính xác, có thể lặp lại—liên kết ý hướng đạo đức, hành động nghi lễ và trách nhiệm xã hội. Sự chuyển đoạn cũng chuẩn bị cho khung lịch pháp và quy chế ở chương sau, cho thấy thanh tịnh và trì giới cùng dựa trên nền tảng kỹ thuật: quy tắc về thời gian, ẩm thực, sự thanh sạch, thần chú và bố thí, hướng đến cả ổn định thế gian lẫn giải thoát.
Adhyaya 176
Pratipadā-vratāni (Vows Observed on the Lunar First Day)
Thần Agni mở đầu phần trình bày có hệ thống về các vrata dựa trên ngày Pratipadā, xem ngày mồng một âm lịch như điểm khởi nhập đầy năng lực nghi lễ cho những kỷ luật kéo dài trọn một năm. Ngài xác định Pratipadā trong các tháng Kārttika, Āśvayuja và Caitra là tithi của Phạm Thiên (Brahmā), qua đó gắn thời gian lịch pháp với trọng tâm thờ phụng một thần linh cụ thể. Chương nêu “kỹ thuật” hành trì: quy định trai giới (kể cả nhịn ăn dài ngày và chế độ thọ thực có kiểm soát), trì tụng mantra “Oṃ tat sat brahmaṇe namaḥ” cùng với Gāyatrī, và quán tưởng hình tướng Brahmā rõ ràng (thân sắc vàng, tóc bện, cầm tràng hạt akṣamālā và muỗng tế lễ, có bình kamaṇḍalu). Bố thí được đưa vào như kết quả đạo đức có thể đo lường—dâng sữa “tùy khả năng”—với quả báo: thanh tịnh, hưởng lạc thiên giới và phú quý thế gian cho một brāhmaṇa. Mạch thứ hai giới thiệu Dhanya-vrata vào tháng Mārgaśīrṣa với kỷ luật nakta (chỉ ăn ban đêm) và hỏa cúng (homa), tiếp theo là thờ Agni suốt một năm và kết thúc bằng việc bố thí một con bò màu nâu vàng. Chương khép lại bằng việc nêu Śikhī-vrata và quả: đạt trạng thái/cõi Vaiśvānara, qua đó liên kết thực hành vrata với cả bhukti (thịnh vượng) lẫn đích đến tâm linh cao thượng.
Adhyaya 177
Adhyāya 177 — Dvitīyā-vratāni (Observances for the Lunar Second Day)
Thần Agni trình bày chuỗi nghi-vrata lấy ngày Dvitīyā (mồng hai âm lịch) làm trung tâm, với sự chính xác về tháng–nửa tháng (pakṣa)–tithi như một khuôn phép để đạt cả bhukti (phúc lạc thế gian) lẫn mukti (giải thoát). Mở đầu là Dvitīyā-vrata: giữ chế độ ăn bằng hoa và thờ cúng đôi Aśvin, hứa ban phú quý, dung sắc và công đức cõi trời; biến thể Kārttika śukla-dvitīyā dạy thờ Yama. Tiếp đến Aśūnya-śayana (Śrāvaṇa kṛṣṇa-dvitīyā) nhằm bảo hộ sự tiếp nối gia đình—lửa tế, thần linh, tổ tiên và hòa hợp phu thê—qua lời thỉnh Viṣṇu cùng Śrī (Lakṣmī), rồi cúng bái, dâng Soma-arghya hằng tháng kèm thần chú, làm homa với bơ sữa, giữ giới ban đêm và bố thí có thứ lớp (giường, đèn, đồ dùng, dù, dép, chỗ ngồi, bình nước, tượng thờ, bình/chậu). Kế đó là Kānti-vrata (nửa tháng sáng Kārttika): chỉ ăn ban đêm và thờ Bala–Keśava để được rạng ngời, trường thọ, khỏe mạnh. Cuối cùng, Śiṣṇu-vrata là pháp tu bốn ngày bắt đầu từ Pauṣa śukla-dvitīyā, quy định tắm gội tuần tự (hạt cải, mè đen, vacā và các dược thảo sarvauṣadhi), thờ theo danh xưng Kṛṣṇa/Acyuta/Ananta/Hṛṣīkeśa với nghi đặt hoa, dâng arghya cho trăng theo các tôn hiệu, và kết luận công đức là sự thanh tịnh lâu dài; đồng thời ghi chú dị bản thủ bản và người hành trì truyền thống (vua chúa, phụ nữ, chư thiên).
Adhyaya 178
Tṛtīyā-vratāni (Vows for the Third Lunar Day): Lalitā Tṛtīyā, Mūla-Gaurī Vrata, and Saubhāgya Observances
Đức Agni mở đầu chương bằng việc chuyển từ các Dvitīyā-vrata sang Tṛtīyā-vrata, nêu rõ rằng các pháp nguyện này ban cả bhukti (phúc lạc thế gian) lẫn mukti (giải thoát). Ngài trình bày lễ Mūla-Gaurī vào ngày Caitra śukla tṛtīyā, tưởng niệm hôn lễ của Gaurī với Hara (Śiva), khởi đầu bằng tắm gội thanh tịnh với mè và đồng thời thờ phụng Śambhu cùng Gaurī bằng các phẩm vật cát tường (như “trái vàng”). Phần nghi quỹ trọng tâm kéo dài là mantra-nyāsa/triệu thỉnh theo từng chi phần: an đặt danh hiệu và năng lực thiêng lên bàn chân, mắt cá, ống chân, gối, eo, bụng, ngực, cổ, tay, cánh tay, mặt, mũi, lông mày, vòm miệng, tóc và đỉnh đầu, dung hợp thần học Śiva–Śakti vào sự lễ bái bằng thân. Chương quy định hoa và hương liệu, chuỗi cúng dường theo từng tháng, và kết thúc bằng dāna: tôn kính một đôi vợ chồng brāhmaṇa, bố thí các bộ vật phẩm, cùng đại thí như tượng vàng Umā–Maheśvara kèm bò. Nêu các thời điểm thay thế (Vaiśākha, Bhādrapada/Nābhasya, Mārgaśīrṣa) và một nghi thức thứ hai gồm việc lễ bái lặp lại, có tụng Mṛtyuñjaya. Sau cùng, Agni giới thiệu Saubhāgya-vrata (đặc biệt kiêng muối từ Phālguna tṛtīyā) và liệt kê các hình thái Nữ Thần theo các ngày tṛtīyā, hứa ban saubhāgya và svarga.
Adhyaya 179
Caturthī-vratāni (Vows of the Fourth Lunar Day)
Thần Agni bắt đầu trình bày có hệ thống các vrata dựa trên ngày Caturthī, nêu rõ đây là pháp tu “lưỡng quả” đem lại Bhukti (phúc lạc thế gian) và Mukti (giải thoát). Chương mở đầu bằng một ghi chú ngắn về dị bản/bản chép khác nhau, rồi đi vào các quy định theo tháng và theo tithi. Với Māgha śukla-caturthī, hành giả được dạy phải trai giới và lễ bái, lấy ‘Guṇa’ (đức hạnh/sự ưu thắng) làm trọng tâm nghi lễ. Pháp tu kéo dài đến pañcamī với lễ cúng cơm trộn mè để cầu một năm an ổn, không chướng ngại; đồng thời giới thiệu mūla-mantra “gaṁ svāhā” và cách ứng dụng trong aṅga-nyāsa (các chân ngôn đặt nơi tim và các chi phần, khởi đầu bằng “gām”). Chương cũng nêu trình tự nghi thức āvāhana và visarjana bằng câu “āgaccha ulkā” và “gaccha ulkā”, kèm phẩm vật như hương guggulu, bánh ngọt modaka, và thêm một chân ngôn kiểu Gaṇeśa-gāyatrī. Cuối cùng, văn bản hệ thống hóa các hạnh nguyện chuyên biệt: Bhādrapada Caturthī Kṛcchra, trai đêm Phālguna Caturthī gọi Avighnā, và lễ bái Gaṇa vào Caitra Caturthī với damana/dūrvā, xem vrata như phương tiện tạo cát tường và thanh lọc tâm linh.
Adhyaya 180
Chapter 180 — Pañcamī-vratāni (The Pañcamī Observances)
Trong mạch Vrata-khaṇḍa, Thần Agni trình bày một pháp tu Pañcamī-vrata chuyên biệt nhằm đem lại cả quả báo trước mắt lẫn tối hậu: ārōgya (sức khỏe), svarga (phước trời) và mokṣa (giải thoát). Mở đầu có ghi chú phê bình văn bản về các dị bản ở tầng mantra/tụng niệm, nhấn mạnh tính thực hành của Purāṇa đối với phát âm đúng và sự chuẩn xác nghi lễ. Agni nêu rõ thời điểm thích hợp: thực hành vào śukla-pakṣa (nửa tháng sáng) trong các tháng Nabhas, Nabhasya, Āśvina và Kārttika, đặt vrata trong khuôn khổ thời-dharma. Yếu tố then chốt là tưởng niệm/tụng danh các đại Nāga—Vāsuki, Takṣaka, Pūjya, Kāliya, Maṇibhadra, Airāvata, Dhṛtarāṣṭra, Karkoṭaka và Dhanañjaya—làm vòng hộ trì và cát tường. Kết quả được nêu là vô úy, trường thọ, tri thức, danh tiếng và thịnh vượng, thể hiện sự tổng hợp đặc trưng của Agni Purāṇa: nghi trì vrata vừa là kỷ luật tâm linh vừa là “kỹ nghệ” an lạc trong Agneya Vidyā.
Adhyaya 181
Vows of the Sixth Lunar Day (Ṣaṣṭhī-vratāni)
Thần Agni tiếp tục giáo huấn theo lịch nghi lễ của Vrata-khaṇḍa, chuyển từ các Pañcamī-vrata sang các Ṣaṣṭhī-vrata, nêu ngày âm lịch thứ sáu như một “nút” nghi thức có thể đem lại cả bhukti (hưởng phúc) lẫn mukti (giải thoát). Mở đầu, Agni hứa sẽ giảng các phép trì giữ Ṣaṣṭhī; một dị bản nói bắt đầu từ tháng Kārttika, trong khi các bản thủ bản khác lưu giữ những cách mở và cách đọc khác nhau. Thực hành cốt lõi gồm tiết chế ẩm thực (chỉ dùng trái cây hoặc một bữa thanh tịnh đơn sơ tùy dị bản) và các cúng dường như arghya. Agni nêu một pháp nguyện có tên Skanda-Ṣaṣṭhī, được gọi là akṣaya khi hành trì vào ngày thứ sáu của tháng Bhādrapada, rồi tuyên bố pháp nguyện kế tiếp Kṛṣṇa-Ṣaṣṭhī cần giữ trong tháng Mārgaśīrṣa. Kết chương nhấn mạnh sự khổ hạnh tăng cường: kiêng ăn suốt một năm được nói là có thể ban thành tựu kép của puruṣārtha—vừa hưởng thụ vừa giải thoát—qua đó làm rõ cách Agni Purāṇa gắn kỷ luật nghi lễ với siêu thoát.
Adhyaya 182
Saptamī-vratāni (Vows of the Seventh Lunar Day)
Thần Agni bắt đầu chỉ dạy các Saptamī-vrata ngay sau khi kết thúc phần Ṣaṣṭhī-vrata, tiếp nối cách Vrata-khaṇḍa hệ thống hóa dharma theo từng tithi. Ngài dạy rằng việc giữ Saptamī, lấy thờ phụng Sūrya/Arka làm trung tâm, đem lại cả bhukti (phúc lạc thế gian) lẫn mukti (giải thoát), và hứa rõ rằng sẽ thoát khỏi sầu khổ nếu phụng thờ đúng pháp trong tháng Māgha (bạch phần). Chương còn phân biệt quả báo theo tháng và pakṣa: tháng Bhādra, Arka-pūjā giúp mau đạt điều mong cầu; tháng Pauṣa (bạch phần), nhấn mạnh nhịn ăn khi thờ Arka như kỷ luật diệt tội. Lại nêu sức linh của Māgha kṛṣṇa Saptamī cho “mọi thành tựu”, giới thiệu Phālguna bạch Saptamī gắn với Nandā qua thờ Nhật thần, và quy định các lễ nguyện danh xưng trong Mārgaśīrṣa bạch phần—Aparājitā Saptamī và Putrīyā Saptamī hằng năm dành cho phụ nữ—cho thấy nghi lễ theo lịch, trọng tâm thần linh (Sūrya) và cấu trúc lời nguyện kết hợp thành một con đường cứu cánh thực hành.
Adhyaya 183
Aṣṭamī-vratāni — Jayantī (Janmāṣṭamī) Vrata with Rohiṇī in Bhādrapada
Đức Agni mở đầu chu kỳ Aṣṭamī-vrata bằng cách quy định một pháp hành tối thượng khi ngày mồng tám âm lịch trùng với sao Rohiṇī trong nửa tháng tối của Bhādrapada—được gọi là Jayantī vì Śrī Kṛṣṇa đản sinh đúng vào sự hội tụ ấy. Vrata được tổ chức như một trình tự thờ phụng lấy nửa đêm làm trung tâm, đi từ thanh tịnh nội tâm qua upavāsa (nhịn ăn) đến an vị thần tượng và các phẩm cúng nhiều tầng. Hành giả thỉnh Kṛṣṇa cùng Balabhadra và vòng thân quyến phụ mẫu (Devakī, Vasudeva, Yaśodā, Nanda), rồi thực hiện các upacāra theo thần chú: snāna (tắm lễ), arghya, hoa, hương, đèn, và nivedya, liên tục tán dương Govinda là nguồn của Yoga, Yajña, Dharma và cả vũ trụ. Một yếu tố nguyệt-tinh tú nổi bật là thờ Mặt Trăng cùng Rohiṇī và dâng arghya lên Śaśāṅka. Đến nửa đêm, nghi lễ đạt đỉnh khi dâng từng dòng mật đường trộn bơ ghee, đồng thời xưng tụng các thánh danh. Vrata kết thúc bằng dāna (vải, vàng) và thí thực cho các brāhmaṇa, hứa ban giải trừ tội lỗi bảy đời, con cái, vô úy nhờ hành trì hằng năm, và đạt Viṣṇuloka—kết hợp rõ rệt bhukti (phúc lạc đời này) với mukti (thăng tiến và giải thoát).
Adhyaya 184
Chapter 184 — अष्टमीव्रतानि (Aṣṭamī Observances: Kṛṣṇāṣṭamī, Budhāṣṭamī/Svargati-vrata, and Mātṛgaṇa-Aṣṭamī)
Agni dạy Vasiṣṭha các lời nguyện (vrata) xoay quanh ngày Aṣṭamī, kết hợp sự chính xác lịch pháp, khổ hạnh thân thể, lòng sùng kính Śiva và bổn phận nghi lễ xã hội. Mở đầu là Mātṛgaṇa-Aṣṭamī: thờ các Mẫu thần bắt đầu từ Brahmāṇī vào Kṛṣṇāṣṭamī tháng Caitra, hứa ban phú quý và được dự phần vào thế giới của Kṛṣṇa. Tiếp đến là Kṛṣṇāṣṭamī-vrata kéo dài một năm, khởi từ tháng Mārgaśīrṣa: nhịn ăn kiểu nakta (chỉ ăn ban đêm), tẩy tịnh nghi lễ, ngủ trên đất, và chuỗi thờ Śiva theo từng tháng (Śaṅkara/Śambhu/Maheśvara/Mahādeva/Sthāṇu/Paśupati/Tryambaka/Īśa), kèm các quy định ẩm thực khắc khổ (nước tiểu bò, bơ sữa ghee, sữa, mè, lúa mạch, lá bilva, cơm… ). Kết thúc bằng homa, pūjā maṇḍala, đãi brāhmaṇa và bố thí (bò, y phục, vàng), đem lại cả hưởng phúc (bhukti) lẫn giải thoát (mukti). Trường hợp đặc biệt là Budhavāra-Aṣṭamī (Svargati-vrata) được nói là cho địa vị Indra: dâng lượng gạo theo chuẩn trong vật đựng bằng lá xoài cùng cỏ kuśa, thờ phụng thanh tịnh (sāttvika), nghe kể pháp thoại và cúng dường dakṣiṇā. Câu chuyện minh chứng về gia đình Dhīra, con bò đực Vṛṣa, mất rồi lại được, cảnh giới Yama và quả báo giữ Budhāṣṭamī hai lần cho thấy năng lực cứu độ—đưa tổ tiên từ địa ngục lên thiên giới. Chương khép lại với nghi thức uống chồi aśoka vào ngày Punarvasu và lời cầu nguyện Aṣṭamī trừ sầu khổ, tái khẳng định rằng thờ Mẫu thần từ tháng Caitra trở đi sẽ thắng kẻ thù.
Adhyaya 185
Chapter 185 — नवमीव्रतानि (The Observances for Navamī)
Thần Agni dạy hiền thánh Vasiṣṭha về Navamī-vrata gắn với Gaurī/Durgā, và minh thị hứa ban siddhi bao trùm cả bhukti (phúc lạc thế gian) lẫn mukti (giải thoát). Nghi lễ đặt nền trên sự chuẩn xác lịch pháp: Navamī được gọi là Piṣṭakā, xét thời điểm Āśvina śukla và các điều kiện nakṣatra; sau khi thờ phụng Nữ Thần thì dùng thực phẩm làm từ bột. Chương tiếp theo triển khai nghi thức hộ quốc–vương quyền, tôn Durgā là Mahīṣamardinī, hiện diện ở chín trạm hoặc trong một điện thờ duy nhất, và quán tưởng theo tượng pháp nhiều tay với các vũ khí, pháp khí được quy định. Pháp tu mantra được trình bày chi tiết: thần chú hộ thân Durgā mười âm tiết, các công thức bổ trợ, cùng nyāsa trên thân từ ngón cái đến ngón út, nhấn mạnh tính bí mật và không để bị ngăn trở. Nghi lễ còn gồm thờ vũ khí, xưng danh các dạng Nữ Thần dữ dội, cúng theo phương hướng (một số dị bản có máu/thịt), và kết thúc bằng các hành động bảo hộ quốc gia: triệt tiêu hình nhân kẻ thù nặn bằng bột, lễ bái ban đêm các Mẫu (Mātṛ) và các tướng dữ, tắm pañcāmṛta, dâng bali, cùng dấu hiệu lễ hội công cộng như dựng dhvaja và ratha-yātrā—kết hợp lòng sùng kính, tượng pháp và bảo hộ theo tinh thần Rājadharma.
Adhyaya 186
Daśamī-vrata (Observance for the Tenth Lunar Day)
Tiếp nối chuỗi nghi thức theo tithi trong phần Vrata-khaṇḍa, sau khi kết thúc các vrata Navamī, Thần Agni giới thiệu ngay Daśamī-vrata. Ngài nêu quả báo theo ngôn ngữ puruṣārtha—ban dharma, kāma và các mục tiêu liên hệ—qua đó xem kỷ luật nghi lễ như phương tiện vừa tích lũy công đức đạo-đức, vừa đem lại sự hưng thịnh trật tự ở đời. Thực hành cốt lõi là tiết chế: vào ngày Daśamī nên giữ ekabhakta (chỉ một bữa), nhấn mạnh việc điều hòa ăn uống như cách thanh tịnh. Vrata kết thúc bằng dāna, quy định bố thí mang ý nghĩa xã hội: mười con bò, để khổ hạnh riêng tư được hoàn mãn bằng lợi ích công cộng. Lại có một sự cúng dường danh giá: dâng tám phương (dik) bằng vàng, được nói là nâng địa vị người thí chủ lên hàng “chủ tể” giữa các Brāhmaṇa. Như vậy, lời dạy của Agni kết nối niyama nội tâm, thời gian thiêng theo tithi và lòng bố thí bên ngoài thành một chương trình dharma thống nhất.
Adhyaya 187
Ekādaśī-vrata (Observance of Ekādaśī)
Thần Agni bắt đầu dạy Ekādaśī-vrata ngay sau phần Daśamī-vrata, xem việc trai giới như một “kỹ thuật” tâm linh được điều chỉnh tinh tế, đem lại cả bhukti (phúc lạc thế gian) lẫn mukti (giải thoát). Kỷ luật khởi từ ngày Daśamī: ăn uống điều độ, tuyệt đối kiêng thịt và kiêng dục để chuẩn bị thân-tâm cho Ekādaśī. Đến ngày Ekādaśī thì cấm ăn trong cả nửa tháng sáng và nửa tháng tối, đồng thời nhấn mạnh các điểm giao lịch: khi Ekādaśī chồng lên Dvādaśī, sự hiện diện của Hari được cho là tăng mạnh, và thời điểm pāraṇa (phá trai) trở thành quyết định. Chương nêu rằng có thể phá trai vào Trayodaśī trong những điều kiện phân phần tithi nhất định, công đức ngang một trăm tế lễ Veda; nhưng cảnh báo Ekādaśī lẫn với Daśamī không nên giữ (sẽ sinh quả bất lợi). Vrata được mở đầu bằng saṅkalpa sùng kính, nương tựa Acyuta mắt như hoa sen. Các phối hợp nakṣatra cát tường—Puṣya vào Ekādaśī nửa tháng sáng, và Śravaṇa cùng Ekādaśī/Dvādaśī (Vijayā tithi)—được tôn trọng; riêng Phālguna-Puṣya Vijayā hứa công đức “vô số crores” khi tránh mật ong và thịt. Kết thúc là Viṣṇu-pūjā như upakāra trọn vẹn, ban thịnh vượng, con cái và danh dự tại Viṣṇu-loka.
Adhyaya 188
Chapter 188: द्वादशीव्रतानि (The Dvādaśī-vows)
Đức Agni mở đầu một bản mục lục có hệ thống về các pháp Dvādaśī, nêu rõ đây là phương tiện đem lại cả bhukti (phúc lạc, thụ hưởng) lẫn mukti (giải thoát), cần thực hành với chế độ ăn nghiêm (chỉ một bữa), lòng sùng kính và sự thọ nhận không cầu xin (ayācita). Chương gắn các lời nguyện vào lịch nghi lễ: Caitra-śukla Dvādaśī thờ Hari như bậc chế ngự Kāma, gọi Madana-Dvādaśī; Māgha-śukla Dvādaśī là Bhīma-Dvādaśikā; Phālguna-śukla Dvādaśī nêu Govinda-Dvādaśī và các nghi thức liên hệ. Các mốc khác gồm Viśoka-Dvādaśī vào Āśvayuja và Govatsa-Dvādaśī vào Bhādrapada với lễ thờ bò mẹ và bê con, nhấn mạnh sám hối và công đức. Phần trọng tâm định nghĩa Tiladvādaśī theo điều kiện lịch pháp chính xác: Dvādaśī thuộc Kṛṣṇa-pakṣa sau giờ ngọ, đồng thời hội với sao Śravaṇa; rồi truyền dạy các kỹ thuật nghi lễ lấy mè làm chủ—tắm mè, homa mè, naivedya mè, đèn dầu mè, nước mè và bố thí mè—kết thúc bằng thờ Vāsudeva với thần chú “Oṃ namo bhagavate vāsudevāya.” Chương còn liệt kê Ṣaṭ-tila Dvādaśī (quả báo cõi trời), Nāmadvādaśī (thờ phụng suốt một năm theo chuỗi danh hiệu Keśava), Sumati- và Ananta-Dvādaśī, Sugati-Dvādaśī với lời chào tán “Kṛṣṇa-jaya”, và kết lại bằng việc ghi thời điểm Pauṣa-śukla Dvādaśī cho pháp liên hệ Sampprāpti, giữ logic Purāṇa xem dharma như khoa học nghi lễ hướng đến giải thoát.
Adhyaya 189
Śravaṇa Dvādaśī Vrata (श्रवणद्वादशीव्रतम्)
Đức Agni truyền dạy cho hiền triết Vasiṣṭha pháp trì giới «Śravaṇa Dvādaśī», thực hành vào nửa tháng sáng của Bhādrapada khi sao (nakṣatra) Śravaṇa trùng hội. Chương này tôn xưng vrata ấy cực kỳ linh nghiệm nhờ upavāsa (nhịn ăn) và điềm lành của việc lắng nghe điều thánh thiện cùng lời luận bàn của bậc trí. Hành giả giữ nirāhāra vào ngày thứ mười hai, rồi làm pāraṇa vào ngày mười ba dù có trái với các kiêng kỵ chung. Nghi lễ thờ Viṣṇu–Vāmana được cử hành bằng cách thỉnh thần vào bình nước đặt trên yantra vàng; làm abhiṣeka bằng nước thanh tịnh và pañcāmṛta, dùng các vật nghi như vải trắng phủ, lọng, và dép—thành một quy thức pūjā trang nghiêm. Tiếp theo là trình tự lễ bái theo thân thể, gán mantra cho các chi phần của Viṣṇu (tựa như nyāsa), dâng naivedya là thức ăn nấu với bơ ghee, bố thí các nồi cơm sữa chua, thức canh đêm, rạng đông tắm tại nơi hợp lưu sông, và dâng puṣpāñjali cầu nguyện lên Govinda (Budhaśravaṇa). Kết thúc bằng dakṣiṇā, thết đãi brāhmaṇa, và xác quyết giáo nghĩa: Vāmana thấm khắp lễ phẩm, thọ nhận và ban đáp ân—cho bhukti (hưởng lạc), kīrti (danh tiếng), con cái, aiśvarya (phú quý quyền lực) và mukti (giải thoát).
Adhyaya 190
Chapter 190: Akhaṇḍa-dvādaśī-vrata (The Unbroken Dvādaśī Vow)
Thần Agni dạy hiền giả Vasiṣṭha pháp hành trì Akhaṇḍa-dvādaśī—một nghi lễ nhằm làm cho các lời nguyện (vrata) được “trọn vẹn”, không bị đứt đoạn (vrata-sampūrṇatā). Người hành trì nhịn ăn vào ngày Dvādaśī (mồng 12) nửa tháng sáng của tháng Mārgaśīrṣa để thờ phụng Viṣṇu, sau khi tắm bằng nước pañcagavya và dùng chất tẩy tịnh theo nghi thức. Một phần trọng yếu là bố thí (dāna): vào Dvādaśī, dâng cho một bà-la-môn một bình/đồ đựng có lúa mạch và gạo. Chương còn nêu khuôn mẫu thần học–cầu nguyện: tín chủ khẩn cầu Viṣṇu sửa chữa mọi thiếu sót của các lời nguyện tích lũy qua bảy đời, dựa trên hình ảnh siêu hình rằng vũ trụ “không đứt đoạn” trong Puruṣottama. Agni mở rộng thành các kỷ luật định kỳ—hành trì hằng tháng và Cāturmāsya—kèm lễ vật theo từng tháng như bát śaktu (bột lúa mạch rang). Cuối cùng, kinh nhấn mạnh thời điểm đúng từ Śrāvaṇa cho đến lễ hoàn nguyện (pāraṇa) vào cuối Kārttika, cảnh báo sai sót có thể vọng ảnh qua bảy đời; còn hành trì viên mãn đem lại thọ mạng, sức khỏe, phúc lộc, quyền uy và các hưởng thụ.
Adhyaya 191
Trayodaśī-vratāni — Anaṅga-Trayodaśī and Kāma-Trayodaśī (Chapter 191)
Đức Agni mở đầu phần trình bày có hệ thống về các nghi thức Trayodaśī (ngày âm lịch thứ 13), trước hết nêu Anaṅga‑Trayodaśī gắn với Anaṅga/Kāma và việc thờ phụng đôi Anaṅga cùng Hara (Śiva). Chương này lập lịch theo từng tháng từ Mārgaśīrṣa trở đi, kết hợp thỉnh mời thần linh, chế độ khổ hạnh/ăn kiêng đặc định và nghi thức homa ban đêm (bơ sữa với mè và gạo). Phần kết đưa ra quy chuẩn dāna rõ ràng—y phục, bò, giường, dù, nồi, dép, chỗ ngồi và bình/đồ đựng—cho thấy vrata được hoàn mãn nhờ sự phân phối thiêng liêng trong xã hội. Trọng tâm thứ hai ở tháng Caitra: tưởng niệm Kāma cùng Rati, vẽ cây aśoka bằng sắc màu cát tường và thực hành thờ cúng liên tục nửa tháng để cầu mãn nguyện. Toàn bộ nêu bật “công nghệ” dharma của Vrata‑khaṇḍa: kỷ luật thời gian, tiết chế giác quan, hành vi nghi lễ–biểu tượng và bố thí hợp nhất thành một sādhanā hướng đến phú quý, cát tường và công đức cao thượng.
Adhyaya 192
Chapter 192: चतुर्दशीव्रतानि (Vows of the Fourteenth Lunar Day)
Agni mở đầu giáo huấn về các Caturdaśī-vrata, nêu rõ việc giữ giới ngày trăng thứ mười bốn là “bhukti-mukti-pradāyaka”, ban cả hưởng thụ thế gian lẫn giải thoát, đặc biệt khi nhịn ăn và thờ phụng Śiva trong tháng Kārttika. Chương liệt kê các phép tu Caturdaśī khác nhau: (1) Śiva-Caturdaśī đem lại thọ mạng, tài phú và lạc thú khi thực hành đúng các sự trùng hợp lịch pháp; (2) Phala-Caturdaśī (hoặc ngày 12/14) nhấn mạnh ăn trái cây, kiêng rượu và bố thí trái cây; (3) Ubhaya-Caturdaśī: nhịn ăn và lễ bái Śambhu vào ngày 14 (và cả ngày 8) ở cả nửa tháng sáng và tối, hứa ban thiên giới. Lại có quy định “nakta” (chỉ ăn ban đêm) vào Kṛṣṇa Aṣṭamī và Kṛṣṇa Caturdaśī để được khoái lạc đời này và cảnh giới tốt lành sau khi mất. Phần sau chuyển sang nghi thức: tắm vào Kārttika Kṛṣṇa Caturdaśī, thờ Indra với các cột hình lá cờ (dhvaja), và cuối cùng là lễ Ananta vào Śukla Caturdaśī—thờ Hari dưới danh Ananta với sắp đặt darbha và bình nước, dâng bánh pūpa từ bột gạo (một nửa cho brāhmaṇa), tụng kể chuyện Hari tại nơi hợp lưu sông, rồi buộc sợi chỉ đã gia trì ở tay hoặc cổ để cầu phú quý và an lạc.
Adhyaya 193
Śivarātri-vrata (The Observance of Śivarātri)
Thần Agni dạy hiền triết Vasiṣṭha về lời nguyện (vrata) Śivarātri, một nghi lễ ban cả bhukti (phúc lạc thế gian) lẫn mokṣa (giải thoát). Việc hành trì được ấn định theo lịch vào ngày Kṛṣṇa-caturdaśī (ngày 14 nửa tháng tối) rơi giữa tháng Māgha và Phālguna. Người tu giữ upavāsa (nhịn ăn) trong ngày thứ mười bốn và thực hành jāgaraṇa (thức canh suốt đêm) làm trọng tâm thờ phụng. Chương còn nêu nghi thức tụng niệm: khẩn thỉnh Śambhu là Đấng ban hưởng lạc và giải thoát, tán dương Śiva như con thuyền đưa chúng sinh vượt “biển địa ngục”, và cầu xin con cái, vương quyền, phúc lành, sức khỏe, học vấn, dharma, tài sản, cuối cùng là svarga và mokṣa. Kết lại, kinh nhấn mạnh tính dễ tiếp cận và năng lực chuyển hóa của lời nguyện: ngay cả người bị coi là thấp kém như thợ săn, hay kẻ tội lỗi Sundarasena, cũng có thể đạt công đức nhờ lòng sùng kính kỷ luật—một chủ đề Purāṇa về nâng đỡ đạo hạnh.
Adhyaya 194
Aśoka-Pūrṇimā and Related Vows (अशोकपूर्णिमादिव्रत)
Tiếp nối kỷ luật lịch nghi trong Vrata-khaṇḍa, Agni dạy Vasiṣṭha một loạt hạnh nguyện biến thời gian thiêng thành Dharma có trật tự. Mở đầu nêu Śivarātri-vrata là pháp đem Bhukti–Mukti, rồi nói về Aśoka-Pūrṇimā: vào nửa tháng sáng của Phālguna, thờ Bhūdhara và Bhuva, giữ trọn một năm để được hưởng lạc và giải thoát. Kế đến là nghi lễ tháng Kārttika, lấy vṛṣotsarga (phóng/thí hiến bò đực) kết hợp naktam (chỉ ăn một bữa ban đêm), được tôn là vṛṣa-vrata tối thượng đưa đến cõi Śiva. Tiếp theo dạy Pitṛ-amāvāsyā: cúng dường akṣayya (bất hoại) cho tổ tiên, cùng kỷ luật trai giới suốt năm và thờ Pitṛ, trừ tội và ban thiên giới. Chương kết bằng Sāvitrī-Amāvāsyā: ngày rằm (ngày 15) tháng Jyeṣṭha, phụ nữ nhịn ăn ba đêm, thờ nữ thần trinh tiết vĩ đại dưới gốc cây đa với bảy loại hạt, trang sức, thức canh đêm ca múa, dâng naivedya cho một brāhmaṇa, đãi brāhmaṇa, làm nghi thức tiễn tạ—cầu Saubhāgya và phúc lộc cát tường nhờ Devī hoan hỷ.
Adhyaya 195
Chapter 195 — तिथिव्रतानि (Tithi-vratāni) — Vows according to lunar days (closing colophon)
Chương này chủ yếu là dấu mốc chuyển đoạn: nó khép lại chuỗi chỉ dạy về các lời nguyện theo tithi (tithi-vratāni) trong Vrata-khaṇḍa. Phần kết (colophon) báo hiệu sự hoàn tất của một hệ thống kỷ luật lịch pháp, nơi các ngày âm lịch được dùng làm tọa độ nghi lễ cho việc hành trì dharma. Khi kết thúc chu kỳ tithi tại đây, văn bản chuẩn bị cho hành giả chuyển từ cách tính theo trăng sang cách tính theo mặt trời và ngày trong tuần, vẫn giữ phương pháp của Agni Purāṇa: trình bày các “công nghệ” nghi lễ thực hành như con đường nâng đỡ cả bhukti (đời sống thế tục trật tự) lẫn mukti (mục tiêu giải thoát tâm linh)।
Adhyaya 196
Chapter 196 — Nakṣatra-vratāni (Observances of the Lunar Mansions)
Thần Agni dạy hiền giả Vasiṣṭha về hệ thống Nakṣatra-vrata, mở đầu bằng nghi thức thỉnh Nakṣatra-Puruṣa và tháng Caitra. Hari (Viṣṇu) được thờ theo phép gán các nakṣatra lên thân thể vũ trụ theo từng chi phần—bàn chân, ống chân, đầu gối, đùi, bộ phận sinh dục, hông, sườn, bụng, ngực, lưng, cánh tay, ngón tay, móng, cổ họng, tai, miệng, răng, mũi, mắt và trán—biến thời gian thiên giới thành trật tự nghi lễ mang tính thân thể. Việc thờ đặc biệt vào Citrā/Ārdrā và cuối năm gồm đặt tượng Hari bằng vàng trong một bình đầy đường thốt nốt (jaggery), với lễ vật dakṣiṇā thay đổi theo dị bản. Chương tiếp tục mô tả Śāmbhavāyanīya-vrata, trọng tâm tháng Kārttika và sao Kṛttikā, dùng các danh hiệu Keśava hoặc thần chú Acyuta, kèm cúng phẩm theo từng tháng, thanh tịnh bằng pañcagavya, và định nghĩa giáo lý phân biệt naivedya với nirmālya sau nghi thức visarjana. Lời nguyện kết thúc cầu diệt tội, tăng công đức, phú quý không suy và nối dài dòng tộc; hành trì bảy năm được bhukti và mukti. Sau cùng Agni giới thiệu Ananta-vrata (Mārgaśīrṣa/Mṛgaśīrṣa), nhấn mạnh ăn ban đêm không dùng dầu, lịch homa bốn tháng, công đức vô tận và tích truyện vua Māndhātā sinh ra nhờ lời nguyện này.
Adhyaya 197
Chapter 197 — दिवसव्रतानि (Day-based Vows): Dhenu-vrata, Payo-vrata, Trirātra-vrata, Kārttika-vrata, and Kṛcchra Observances
Agni mở đầu một mạch giáo huấn mới về các “giới nguyện theo ngày” (divasa-vratāni), trước hết là Dhenu-vrata—nghi lễ bố thí liên hệ đến bò và khuôn thức cúng dường. Chương tiếp theo trình bày payo-vrata (giới nguyện dùng sữa) như một khổ hạnh có mức độ: thực hành một ngày đem “phú quý tối thượng”, còn thực hành dài ngày đi kèm các lễ vật biểu tượng giá trị cao, như mô hình vàng cây như ý hoặc “địa cầu bằng vàng” cân theo đơn vị pala. Agni rồi giảng trirātra-vrata (giới nguyện ba đêm), nhấn mạnh việc lặp định kỳ (nửa tháng hoặc mỗi tháng), chế độ ăn một bữa (eka-bhakta), và tâm quy hướng Janārdana/Viṣṇu; quả báo được hứa từ tài lộc đến vãng sinh về cõi của Hari, thậm chí nâng đỡ cả dòng tộc. Nghi lễ gắn với mốc lịch (nửa tháng sáng Mārgaśīrṣa; ngày Aṣṭamī/Dvādaśī), gồm trì chú “Oṃ namo Vāsudevāya”, thết đãi Bà-la-môn, bố thí y phục, giường, chỗ ngồi, dù, dây thiêng, bình khí, và lời cầu xin tha thứ nếu nghi thức thiếu sót. Kế đó là Kārttika-vrata được nêu rõ là “ban phúc hưởng thụ và giải thoát” (bhukti-mukti-prada). Cuối chương liệt kê các khổ hạnh kṛcchra như Māhendra, Bhāskara, Śāntapana, định nghĩa bằng chuỗi ngày dùng sữa/sữa chua/nhịn ăn cùng các ràng buộc theo tithi và thứ trong tuần, trình bày khổ hạnh như một khoa học dharma có cấu trúc và hướng đến kết quả.
Adhyaya 198
Monthly Vows (Māsa-vratāni) and Cāturmāsya Disciplines; Introduction of Kaumudī-vrata
Thần Agni trình bày māsa-vrata như một chương trình kỷ luật theo tháng, đem lại cả bhukti (phúc lạc thế gian) lẫn mukti (giải thoát). Chương mở đầu bằng các kiêng chế kiểu Cāturmāsya, đặc biệt là từ bỏ việc xoa dầu lên thân trong bốn tháng thiêng, rồi liệt kê các sự từ bỏ và bố thí theo từng tháng: như dâng tặng bò vào tháng Vaiśākha; cúng “bò đường thốt nốt/đường thô” (jaggery-cow) vào Māgha hoặc Caitra. Các khổ hạnh về ăn uống và hành vi (nakta-bhojana, ekabhakta, lời nguyện ăn trái cây, nhịn ăn cách ngày, giữ im lặng, cāndrāyaṇa, prājāpatya) được gắn với những quả vị tăng dần như thiên giới, Viṣṇuloka và công đức hướng đến giải thoát. Khuôn khổ vrata được hoàn chỉnh bằng saṅkalpa và mốc lịch: chuẩn bị Cāturmāsya, thờ Hari khi Mặt Trời chuyển vào Karkaṭa (Cự Giải), và lời nguyện xin được tính là đã viên mãn dù cái chết xen ngang. Kết chương giới thiệu Kaumudī-vrata vào tháng Āśvina, quy định lễ bái Viṣṇu ngày Dvādaśī với hoa, đèn, cúng ghee và dầu mè, trì chú “Om namo Vāsudevāya”, hứa ban bốn puruṣārtha.
Adhyaya 199
Adhyāya 199 — Nāna-vratāni (Various Vows): Ṛtu-vrata, Saṅkrānti-vrata, Viṣṇu/Devī/Umā Observances
Agni tiếp tục phần Vrata-khaṇḍa, nêu các pháp nguyện đem lại cả hưởng thụ (bhukti) lẫn giải thoát (mukti). Trước hết là các ṛtu-vrata theo bốn mùa, nhấn mạnh việc trợ duyên cho lễ homa bằng dâng que củi, và kết thúc bằng bố thí như “bò bơ sữa (ghee-cow)” cùng bình bơ, kèm kỷ luật giữ im lặng lúc hoàng hôn. Kế đó là nhiều dạng nguyện khác: thực hành hướng về Sarasvatī với tắm pañcāmṛta và cuối năm cúng dường bò; nguyện Ekādaśī naktāśī hướng Viṣṇu trong tháng Caitra, đưa đến cõi Viṣṇu; và pháp hành liên hệ Śrī/Devī với chế độ ăn pāyasa, bố thí một cặp bò kéo ách, cùng phép tắc chỉ ăn sau khi đã cúng Pitṛs và chư Deva. Rồi Agni nói về Saṅkrānti-vrata, coi thức canh đêm là công đức sinh thiên, và thêm các thời điểm tăng cường như amāvasyā-saṅkrānti, uttarāyaṇa và viṣuva, đi kèm tắm nghi lễ dùng bơ đo theo prastha và các vật phẩm định lượng 32 palas để trừ tội. Cuối cùng là các nguyện của phụ nữ kính Umā–Maheśvara vào ngày trăng thứ 3 và 8 để hôn nhân cát tường, tránh cảnh ly biệt, và kết bằng lời nêu quả báo của Sūrya-bhakti về tái sinh theo giới tính.
Adhyaya 200
Dīpadāna-vrata (The Vow of Offering Lamps)
Thần Agni dạy Dīpadāna-vrata (lời nguyện cúng dâng đèn) là pháp nguyện đem lại cả bhukti (phúc lạc thế gian) lẫn mukti (giải thoát), nhấn mạnh rằng thắp dâng một ngọn đèn suốt một năm tại đền thờ thần linh hoặc tại nhà một bà-la-môn sẽ ban cho sự thịnh vượng toàn diện. Việc bố thí ánh đèn được tôn xưng là công đức vô song, nhất là trong mùa Cāturmāsya và tháng Kārttika, hứa cho người hành trì được đến cõi của Viṣṇu và hưởng lạc thiên giới. Agni kể chuyện minh họa về Lalitā: một hành vi tưởng như tình cờ liên quan đến ngọn đèn trong đền Viṣṇu—dù không cố ý—vẫn sinh quả báo phi thường, khiến nàng tái sinh trong phú quý vương giả và gia đạo, hôn nhân càng thêm hưng thịnh. Lời dạy cũng nêu điều răn: trộm đèn bị lên án, chịu nghiệp báo sinh làm kẻ câm/đần độn và đọa vào địa ngục tối tăm. Tiếp đó là lời khuyến giới đạo đức, phê phán sự buông thả dục lạc và ham muốn bất chính (đặc biệt tà dâm), hướng người nghe về pháp tu dễ thực hành: niệm danh Hari và dâng lễ đơn sơ như một ngọn đèn. Kết chương khẳng định dīpa-dāna làm tăng trưởng quả báo của mọi vrata, và ai nghe rồi thực hành sẽ được vận mệnh thăng tiến.
Adhyaya 201
Worship of the Nine Vyūhas (Nava-vyūha-arcana)
Chương này mở đầu bằng việc xác nhận kết thúc Dīpadāna-vrata, rồi chuyển ngay sang nghi quỹ kỹ thuật về thờ phụng Navavyūha do Hari truyền dạy. Agni giảng cách lập maṇḍala hoa sen: Vāsudeva ở trung tâm, các vị Saṅkarṣaṇa, Pradyumna, Aniruddha và Nārāyaṇa an vị theo phương hướng, gắn với các âm tiết bīja và các vị trí thuộc yếu tố/nghi lễ (kể cả chỗ đặt nước). Nghi thức được mở rộng với bản đồ mantra–bīja cho các hình tướng liên hệ như Sadbrahmā, Viṣṇu, Nṛsiṃha, Bhūr-Varāha, cùng các an vị phụ ở cửa và phương Tây, kèm thủ tục chuyên biệt liên quan Garuḍa và các mantra của gadā (chùy). Trình tự đi từ dựng maṇḍala bên ngoài đến nội quán: thờ theo daśāṅga-krama, đặt các ghaṭa cho hộ thần phương vị, quán tưởng toraṇa và vitāna, và thiền thân vi tế trong cam lộ nguyệt. Kết thúc bằng nyāsa với mười hai bīja để thành “thân thần”, chương còn nêu cách nhận định đệ tử qua nghi thức tung hoa, số lần homa để tịnh hóa, và phí dīkṣā—xem sự nhập môn như dấu ấn xã hội và tâm linh của khoa nghi lễ.
Adhyaya 202
Puṣpādhyāya-kathana (Account of Flowers in Worship)
Tiếp nối phần Vrata-khaṇḍa về thực hành thờ phụng, Thần Agni giảng cho hiền giả Vasiṣṭha rằng các lễ phẩm—đặc biệt là hoa và hương liệu—là phương tiện bhakti có kỷ luật làm đẹp lòng Hari (Viṣṇu) và đem lại quả báo theo bậc: tiêu trừ tội (pāpa-hāni), hưởng phúc lạc thế gian (bhukti), giải thoát (mukti) và được đến Viṣṇuloka. Chương trước hết liệt kê các loại hoa, lá “xứng hợp với chư thiên” (deva-yogya) và gắn nhiều lễ phẩm với kết quả tâm linh cụ thể; đồng thời đặt giới hạn: tránh dùng vật héo úa, gãy nát, khiếm khuyết hay bất tường. Cũng nêu phân biệt theo truyền thống: có hoa thích hợp dâng Viṣṇu, còn Śiva thờ bằng những loài khác, và một số lễ phẩm bị cấm đối với Śiva. Điểm then chốt là sự nội tâm hóa: “hoa” tối thượng chính là các đức hạnh và quán niệm—ahiṃsā, chế ngự căn (indriya-jaya), nhẫn (kṣānti), từ bi (dayā), tĩnh lặng (śama), khổ hạnh (tapaḥ), thiền định (dhyāna), chân thật (satya; một số bản chép thêm śraddhā)—cho thấy nghi lễ bên ngoài phải được hoàn tất bằng phẩm hạnh bên trong. Kết chương đặt các lễ phẩm vào khung pūjā có trật tự (āsana, mūrti-pañcāṅga, aṣṭa-puṣpikā) và chuỗi danh hiệu thần linh (Vāsudeva-ādi cho Viṣṇu; Īśāna-ādi cho Śiva).
Adhyaya 203
Chapter 203 — नरकस्वरूपम् (Naraka-svarūpa: The Nature of Hell)
Đức Agni giảng cho Vasiṣṭha về sự vận hành của nhân quả nghiệp báo lúc chết và sau khi chết. Ngài mở đầu bằng nguyên lý hộ trì của lòng sùng kính: thờ phụng Viṣṇu với các phẩm vật như hoa sẽ ngăn việc sa vào địa ngục; cái chết xảy ra khi hữu tình gặp nhân duyên gần như nước, lửa, độc, vũ khí, đói khát, bệnh tật hoặc té ngã. Khi ấy jīva thọ nhận một thân khác tương xứng với nghiệp—chịu khổ vì tội, hưởng lạc vì dharma. Agni mô tả lộ trình hậu tử: sứ giả đáng sợ của Yama dẫn kẻ có tội qua cổng phương Nam và “đường xấu”, còn người công chính đi theo những nẻo khác. Trọng tâm chương là liệt kê các naraka cụ thể và hình phạt, đối chiếu từng lỗi đạo đức (bạo lực, trộm cắp, tà dâm, làm ô uế nghi lễ, sao lãng bổn phận) với những trải nghiệm địa ngục tương ứng. Phần kết chuyển từ nỗi sợ sang phương thuốc: thực hành vrata bền bỉ—đặc biệt chay tịnh/nhịn ăn trọn tháng, giữ Ekādaśī và Bhīṣma-pañcaka—là sự bảo hộ theo dharma để tránh số phận naraka.
Adhyaya 204
Chapter 204 — मासोपवासव्रतम् (The Vow of Month-long Fasting)
Đức Agni dạy hiền thánh Vasiṣṭha về māsopavāsa-vrata (lời nguyện nhịn ăn trọn một tháng) như đại nguyện tối thắng, phải thực hành sau một tế lễ Vaiṣṇava và với sự cho phép của guru. Hành giả tự lượng sức bằng các khổ hạnh chuẩn bị (như kṛcchra), và đối tượng được mở rộng cho người sống rừng (vānaprastha), ẩn sĩ, cùng phụ nữ, kể cả góa phụ. Vrata khởi vào nửa tháng sáng của Āśvina, sau khi trai giới ngày Ekādaśī, rồi kéo dài ba mươi ngày như sự phụng thờ Viṣṇu cho đến Utthāna (sự “tỉnh dậy” của Ngài). Người giữ nguyện cử hành Viṣṇu-pūjā ba lần mỗi ngày, tắm ba lần, dâng phẩm vật, tụng niệm và thiền quán, đồng thời giữ lời nói thanh tịnh, không chấp trước, và nghiêm cẩn các điều kiêng kỵ về tiếp xúc/hành vi. Đến Dvādaśī, kết nguyện bằng lễ bái, thí thực brāhmaṇa, dâng dakṣiṇā và làm pāraṇa đúng pháp. Chương nêu các lễ vật bố thí theo chuẩn (đặc biệt theo bộ mười ba) và hứa quả báo: thanh tịnh, nâng đỡ dòng tộc, đạt Viṣṇuloka; nếu hành giả ngất xỉu, được phép dùng sữa và bơ ghee, xem như havis đã được brāhmaṇa chuẩn thuận.
Adhyaya 205
Bhīṣma-pañcaka-vrata (The Bhishma Five-Day Vow)
Thần Agni giới thiệu Bhīṣma-pañcaka như một đại trai giới Vaiṣṇava tối thượng, bắt đầu từ ngày Ekādaśī nửa tháng sáng của tháng Kārttika. Pháp tu kéo dài năm ngày, kết hợp thanh tịnh thân (tắm ba lần mỗi ngày), sự đáp lễ với chư thiên và tổ tiên (tarpaṇa cho devas và pitṛs), cùng nội chế (mauna—giữ im lặng), và kết thúc bằng việc thờ phụng Hari trọn vẹn. Trình tự nghi lễ nhấn mạnh abhiṣeka: tắm tượng thần bằng pañcagavya và pañcāmṛta, rồi xức đàn hương và dâng hương liệu thơm (guggulu với bơ ghee). Dâng đèn liên tục ngày đêm, naivedya thượng hạng, và tụng japa chuẩn 108 lần “Oṃ Namo Vāsudevāya” làm cốt lõi sùng kính. Phần homa quy định các loại hạt (yava, vrīhi, tila) và các câu thần chú, gồm cả tụng âm tiết và thần chú sáu âm kèm svāhā. Chương còn mô tả việc cúng hoa/lá theo từng chi phần của thần và các khổ hạnh như ngủ trên đất, tiết chế ẩm thực kể cả dùng pañcagavya. Agni kết luận, liên hệ trai giới này với sự chứng đắc Hari của Bhīṣma và hứa ban cả bhukti lẫn mukti cho người hành trì.
Adhyaya 206
Agastyārghyadāna-kathana (On the Giving of the Agastya Honor-Offering)
Thần Agni quy định một nghi lễ kiểu vrata lấy Agastya làm trung tâm, và nêu rõ Agastya đồng nhất với Viṣṇu, nhờ đó nối việc tôn kính bậc hiền triết với cứu cánh Vaiṣṇava là đạt đến Hari. Nghi thức có thời hạn và trình tự: trong ba ngày, trước lúc mặt trời mọc, hành giả nhịn ăn, lễ bái và dâng arghya lên Agastya. Vào giờ pradoṣa, đặt một hình tượng làm bằng hoa kāśa vào bình nước (ghaṭa/kumbha), rồi thức canh đêm (prajāgara). Sáng hôm sau dâng arghya gần hồ/nguồn nước, tụng lời tán thán các công hạnh huyền thoại của Agastya (làm cạn biển; diệt Ātāpi–Vātāpi) và cầu phúc, cầu đời sau cát tường. Chương cũng nêu vật phẩm và cấu trúc bố thí: gỗ đàn hương, vòng hoa, hương, vải, gạo/ngũ cốc, trái cây, vàng, cùng lễ dâng bình cho một bà-la-môn; thêm việc thết đãi và dakṣiṇā (bò, y phục, vàng). Có ghi các dị bản thần chú và quy định dễ hành: phụ nữ và Śūdra thực hiện không dùng thần chú Veda. Việc dâng arghya suốt bảy năm được nói là đem lại phú quý toàn diện—người hiếm muộn có con, thiếu nữ được chồng bậc vương giả.
Adhyaya 207
Chapter 207: कौमुदव्रतं (Kaumuda-vrata)
Tiếp nối lối liệt kê nghi lễ có hệ thống của Vrata-khaṇḍa, Thần Agni dạy Kaumuda-vrata như một kỷ luật Vaiṣṇava kéo dài một tháng, thực hành trong nửa tháng sáng của tháng Āśvina. Hành giả phát nguyện cầu cả bhukti (phúc lạc thế gian) và mukti (giải thoát), giữ chế độ ăn nghiêm (mỗi ngày một bữa và nhịn ăn Ekādaśī), trì tụng danh Hari liên tục, và cử hành trình tự thờ phụng ngày Dvādaśī lấy Viṣṇu làm trung tâm. Nghi lễ nhấn mạnh sự thanh tịnh của các giác quan và lòng tôn kính hình tượng qua việc xức đàn hương, agaru và nghệ tây (saffron), dâng hoa sen và sen xanh. Sự chuyên tâm được củng cố bằng đèn dầu thắp liên tục, giữ lời nói chừng mực, cùng các phẩm vật cúng dường ngày đêm như pāyasa, āpūpa và modaka. Hành giả quy phục với thần chú “Oṃ namo Vāsudevāya”, cầu xin tha thứ, và hoàn tất trục đạo đức-xã hội của vrata bằng việc thí thực cho một bà-la-môn cho đến khi thần linh được xem là ‘tỉnh thức’ với nghi lễ. Chương kết luận rằng khổ hạnh bền bỉ suốt một tháng làm tăng trưởng công đức và quả báo (phala).
Adhyaya 208
A Compendium of Vows and Gifts (Vrata-Dāna-Ādi-Samuccaya)
Đức Agni mở đầu một khuôn khổ ngắn gọn nhưng có hệ thống về vrata (giới nguyện) và dāna (bố thí), sắp xếp các pháp hành theo các mốc thời gian nghi lễ: tithi (ngày âm lịch), vāra (thứ trong tuần), nakṣatra (tú), saṅkrānti (thái dương nhập cung), yoga, cùng những dịp đặc biệt như nhật/nguyệt thực và các ngày Manv-ādi. Tiếp đó, Ngài nêu nguyên lý thần học thống nhất: cả “thời gian” (kāla) lẫn “vật phẩm” (dravya) đều do Viṣṇu chủ trì; các thần như Sūrya, Īśa, Brahmā và Lakṣmī được trình bày như những vibhūti (hiển lộ quyền năng) của Viṣṇu, khiến các nghi lễ đa dạng vẫn nhất quán. Chương này cũng đưa ra trình tự phụng thờ: āsana, pādya, arghya, madhuparka, ācamana, snāna, vastra, gandha, puṣpa, dhūpa, dīpa, naivedya; và công thức bố thí chuẩn, nêu danh vị brāhmaṇa thọ nhận và gotra. Ý nguyện của người thí chủ được liệt kê từ tiêu trừ tội lỗi, cầu sức khỏe, dòng dõi, chiến thắng, tài phú cho đến giải thoát khỏi luân hồi (saṃsāra-mukti). Kết bằng phalaśruti hứa ban bhukti và mukti cho người thường xuyên đọc/nghe, đồng thời cảnh báo việc thờ Vāsudeva và các hình tướng liên hệ phải theo một quy tắc nhất quán, không pha trộn nghi thức.