Dhanurveda
The Martial Science
The ancient science of archery and warfare (dhanurveda) covering weapons, military formations, training methods, and martial codes.
Adhyayas in Dhanurveda
Adhyaya 248
Chapter 248: धनुर्वेदः (Dhanurveda — Science of War and Archery Discipline)
Thần Agni mở đầu phần Dhanurveda, định nghĩa khoa học chiến tranh là “bốn chân” theo bốn binh chủng: chiến xa, tượng binh, kỵ binh, bộ binh; và theo lối sư phạm Veda là “năm mặt” theo cách dùng vũ khí: vũ khí bắn/phóng, vũ khí ném tay, khí cụ đặt rồi nhả, vũ khí không phóng, và giao đấu tay không. Ngài tiếp tục tinh luyện bằng các phân loại đôi: śastra/astra (vũ khí cận chiến/vũ khí phóng) và lối đánh trực diện/ảo thuật mưu kế (māyā), nêu các cơ chế phóng bằng máy (yantra-mukta) và phóng bằng tay (pāṇi-mukta). Chương chuyển sang kỷ luật: sẵn sàng nhờ trang bị phòng hộ, các cấp độ giao chiến (lấy cung và giáo làm trung tâm), và trật tự xã hội–giáo huấn (Bà-la-môn làm thầy cho Sát-đế-lỵ/Vaishya; Thủ-đà-la được tham dự qua huấn luyện và phụng sự trợ giúp nhà vua). Phần kỹ thuật trọng yếu trình bày thế đứng và chuẩn đo (samapada, vaiśākha, maṇḍala, ālīḍha, pratyālīḍha, vikaṭa, sampuṭa), rồi quy trình bắn cung: lễ kính, khoảng an toàn khi lên dây, đặt cung ở rốn/hông, đường ngắm mắt–tai, cách kẹp mũi tên bằng ngón tay, cơ chế kéo–thả, động tác theo đà và chấm bậc thành tích. Các kích thước chuẩn của tên và cung được quy định, và nguyên tắc được mở rộng cho tác chiến trên ngựa, chiến xa và voi, nêu chiến kỹ như một kỷ luật được Dharma dẫn dắt.
Adhyaya 249
Chapter 249 — धनुर्वेदकथनम् (Exposition of Dhanurveda): Archery Procedure, Target-Training, and Yogic Restraint
Thần Agni mở đầu giáo huấn Dhanurveda bằng các nghi thức chuẩn bị và sự sẵn sàng khí cụ: cung được làm đúng độ dài đầy đủ, tẩy sạch và đặt trong bối cảnh tế lễ, cho thấy việc luyện võ luôn neo trong dharma. Xạ thủ theo một trình tự chính xác—lấy tên, buộc dây đeo ống tên về bên phải, rút tên bằng tay phải trong khi mắt khóa chặt mục tiêu, nâng cung bằng tay trái và đặt tên thật chắc (kể cả dùng dụng cụ siṃhakarṇa để tên ngồi vững). Kỹ thuật đi đôi với kỷ luật nội tâm: tâm không được u uất, phải cố định nơi mục tiêu, và việc nhả tên thực hiện từ dấu thân thể đúng ở phía phải. Luyện tập tiến dần qua các dạng bia quy định (có mốc đo như candraka mười sáu aṅgula), các bài kiểm soát sau khi bắn (ulkā-śikṣā), và những phát bắn ngày càng phức tạp—dấu mắt, bia vuông, bắn khi xoay, bắn mục tiêu di động, xuyên thấp/cao. Chương phân loại bia thành vững (dṛḍha), khó (duṣkara) và khó kỳ diệu (citra-duṣkara), dạy luyện cả hai bên phải/trái và cách gắn bia cho ổn định. Cuối cùng, chương nối sự tinh thông quy trình (karma-yoga-vidhi) với giáo dục yoga: kỷ luật tâm, ánh nhìn và sự chế ngự yama, hợp nhất võ nghệ với tự điều phục tâm linh.
Adhyaya 250
Dhanurveda-kathanam (The Teaching of Martial Science)
Trong chương Dhanurveda này, Đức Agni trình bày năng lực võ chiến như một tiến trình kỷ luật: rèn luyện tay, tâm và mắt để đánh trúng mục tiêu một cách chắc chắn, rồi mới đủ tư cách tác chiến từ trên thú cưỡi hay phương tiện. Tiếp đó là các quy cách kỹ thuật: kích thước dây và thòng lọng, hình dạng nên dùng, vật liệu thích hợp làm dây cung—cho thấy thắng lợi tùy thuộc vào chế tác đúng chuẩn không kém lòng dũng cảm. Việc huấn luyện đặt trong khuôn phép sư truyền: thầy sắp đặt tư thế, hướng dẫn phối hợp động tác tay. Phần ứng dụng chiến đấu nêu cách cuộn và phóng vũ khí xoáy vào đối thủ mặc giáp, các kiểu vận động valgita, pluta, pravrajita được điều ngự bởi sự phối hợp đúng (samayoga), cùng phép trói giữ sau khi thắng. Cách mang vũ khí và rút kiếm được định rõ (kiếm bên trái; tay trái nắm chắc, tay phải rút), kèm các số đo cho khí cụ, mũi nhọn và vị trí đặt giáp. Chương kết thúc bằng việc nhấn mạnh luyện thú cưỡi để cơ động và triển khai, kết hợp kỹ năng cá nhân với sự sẵn sàng hậu cần theo nghi thức dharma.
Adhyaya 251
Dhanurveda-kathana (Exposition of Martial Science): Movements, Weapon-Operations, Combat Postures, and Battle Readiness
Thần Agni trình bày một hệ phân loại kỹ thuật về các chuyển động và mô thức công kích trên chiến trường (bhrānta, udbhrānta, śyenapāta, ākula), rồi chuyển sang các cặp danh xưng và đơn vị cấu trúc dùng làm phạm trù chuẩn để luyện tập và tụng đọc. Chương tiếp tục với giáo trình thực hành: (1) pháp kiếm–khiên với 32 thế (pratyālīḍha, ālīḍha, varāha, lulita), (2) các thế vật/khóa siết—xoay, chụp bắt, quăng ném lên/xuống, ghì giữ và gỡ thoát, (3) phân loại và thao tác dây trói/thòng lọng trừng phạt (vyasta-pāśa kèm hành tác quy định), và (4) các nghiệp tác chuyên biệt cho từng vũ khí: cakra, śūla, tomara, gadā, parāśu, mudgara, bhindipāla, laguḍa, vajra, paṭṭiśa và kiếm—kết lại bằng yantra-karman (vận hành cơ giới/khí cụ). Chương cũng liệt kê thủ ấn (hastas/mudrās), dấu hiệu tác động lên thân thể, cùng các vật hộ thân hay dược/pháp khí nghi lễ. Những câu cuối nói về hậu cần chiến trận: trang bị cho voi và chiến xa, phân công người cầm móc thúc, cung thủ, kiếm thủ, khiên thủ, và gia trì vũ khí bằng thần chú—kết thúc bằng mệnh lệnh vương giả: chinh phục rồi bảo hộ quốc độ theo đúng dharma.
Adhyaya 252
Chapter 252 — व्यवहारकथनं (Vyavahāra-kathana: On Legal Procedure)
Agni mở đầu một cẩm nang pháp lý trong mạch Dhanurveda, định nghĩa vyavahāra là sự phân biệt naya và anaya, và trình bày bằng các hệ phân loại nhiều tầng: “bốn phần”, “bốn nền tảng”, và được hoàn thành nhờ bốn phương tiện chính sách. Việc xét xử được đặt trên nền dharma, thủ tục pháp đình, tập quán (caritra) và chiếu chỉ vương quyền (rāja-śāsana), nhấn mạnh thế đối đáp giữa đơn kiện và lời biện, cùng vai trò trung tâm của nhân chứng. Chương liệt kê mười tám đề mục tranh tụng cổ điển: nợ, ký thác, hợp tác, thu hồi tặng vật, lao dịch và tiền công, bán của không thuộc chủ, không giao hàng, giao dịch bất lợi, vi phạm quy ước, tranh chấp đất đai, hôn nhân, thừa kế, bạo lực, xúc phạm bằng lời và thân thể, cờ bạc, và các vụ việc tạp; nói rằng từ hành vi con người chúng phân nhánh thành một trăm loại phụ. Agni tiếp đó nêu đạo đức pháp đình (hội thẩm công tâm, Bà-la-môn uyên bác), quy tắc văn thư, luật về phản tố và bảo chứng, hình phạt cho cáo buộc gian dối, và thứ bậc chứng cứ (văn bản, sự chiếm hữu, nhân chứng; thiếu thì dùng thử thách/ordeal). Kết lại là các học thuyết về thời hiệu, quyền danh nghĩa so với quyền hưởng dụng, vô hiệu do lừa dối hay cưỡng bức, các tình tiết giảm nhẹ, bồi hoàn trộm cắp, và chuẩn mực lãi suất, đặt nhà vua làm người bảo đảm trật tự qua thủ tục nghiêm minh.