Adhyaya 222

Verse 1

आग्नेये महापुराणे राजधर्मो नाम एकविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः तान्न हिंस्याद्यदैव तु इति ज सत्यवान् सुव्रतेन चेति घ , ञ च अथ द्वाविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः राजधर्माः पुष्कर उवाच ग्रामस्याधिपतिं कुर्याद्दशग्रामाधिपं नृपः शतग्रामाधिपञ्चान्यं तथैव विषयेश्वरं

Trong Agni Mahāpurāṇa mở đầu chương mang tên “Rājadharma” (Chương 222). (Sau đó là các ký hiệu văn bản/chỉ mục tụng đọc.) Tiếp theo mở đầu Chương 223 bàn về bổn phận của bậc quân vương. Puṣkara nói: “Vua nên đặt một trưởng làng cho mỗi làng, một viên quản lĩnh mười làng, một viên quản lĩnh trăm làng, và cũng vậy, một vị chúa quản (tổng trấn) cho một viṣaya—một địa hạt.”

Verse 2

तेषां भोगविभागश् च भवेत् कर्मानुरूपतः नित्यमेव तथा कार्यं तेषाञ्चारैः परीक्षणं

Việc phân chia bổng lộc và quyền hưởng thụ của họ phải tương xứng với công việc và thành tích; đồng thời, hạnh kiểm của họ cần được khảo xét thường xuyên qua các viên giám sát (mật thám).

Verse 3

ग्रामे दोषान् समुत्पन्नान् ग्रामेशः प्रसमं नयेत् अशक्तो दशपालस्य स तु गत्वा निवेदयेत्

Khi trong làng phát sinh lỗi phạm hay rối loạn, trưởng làng phải đưa việc ấy đến chỗ dàn xếp. Nếu không đủ khả năng, thì phải đến trình báo với daśapāla, viên chức phụ trách mười làng.

Verse 4

श्रुत्वापि दशपालो ऽपि तत्र युक्तिमुपाचरेत् वित्ताद्याप्नोति राजा वै विषयात्तु सुरक्षितात्

Dẫu đã nghe lời bàn, bậc quân vương—dù được mười phương hộ vệ—vẫn phải vận dụng sách lược thực tiễn ngay tại đó; vì nhà vua quả thật chỉ thu được tài vật và các lợi ích khác từ một cõi nước được bảo hộ vững chắc.

Verse 5

धनवान्धर्ममाप्नोति धनवान् काममश्नुते उच्छिद्यन्ते विना ह्य् अर्थैः क्रिया ग्रीष्मे सरिद्यथा

Người có của cải thì đạt được dharma; người có của cải thì hưởng kāma. Vì nếu thiếu artha (phương tiện vật chất), mọi công việc và nghi lễ đều đình trệ—như con sông cạn nước vào mùa hạ.

Verse 6

विशेषो नास्ति लोकेषे पतितस्याधनस्य च पतितान्न तु गृह्णन्ति दरिद्रो न प्रयच्छति

Trong đời, thật ra không có khác biệt giữa kẻ sa ngã (về địa vị hay hạnh kiểm) và người không có của. Người ta không nhận gì từ kẻ sa ngã, và người nghèo thì không cho (bố thí).

Verse 7

धनहीनस्य भार्यापि नैका स्यादुपवर्तिनी राष्ट्रपीडाकरो राजा नरके वसते चिरं

Người đàn ông thiếu của cải thì ngay cả vợ cũng không hẳn luôn là bạn đời một lòng, chung thủy. Và vị vua làm khổ dân, áp bức quốc độ, sẽ ở địa ngục rất lâu.

Verse 8

नित्यं राज्ञा तथा भाव्यं गर्भिणी सहधर्मिणी यहा स्वं सुखमुत्सृज्य गर्भस्य सुखमावहेत्

Nhà vua phải luôn chăm lo để hoàng hậu đang mang thai—người bạn đồng hành trong dharma—gác lại tiện nghi của mình và đem lại sự an lành cho thai nhi.

Verse 9

विना ह्य् अर्थमिति घ , ञ च नैव स्याद्वशवर्तिनीति ख , ट च नैव स्याद्वशवर्तिनीति घ , ज , ञ च सुखमाहरेदिति ज , ट च किं यज्ञैस्तपसा तस्य प्रजा यस्य न रक्षिताः सुरक्षिताः प्रजा यस्य स्वर्गस्तस्य गृहोपमः

“Không có artha (tài lực vật chất)” (một số bản chép đọc như vậy); “nàng sẽ không còn vâng phục/không ở trong sự kiểm soát” (một số bản đọc như vậy); “ông ấy nên đem lại an lạc/tiện nghi” (một số bản đọc như vậy). Hy sinh tế lễ và khổ hạnh có ích gì cho vị vua mà thần dân không được bảo hộ? Còn đối với người bảo vệ dân chúng chu toàn, thì thiên giới như ở ngay trong chính ngôi nhà mình.

Verse 10

अरक्षिताः प्रजा यस्य नरकं तस्य मन्दिरं राजा षड्भागमादत्ते सुकृताद्दुष्कृतादपि

Đối với vị vua để thần dân không được che chở, địa ngục trở thành nơi cư ngụ của ông. Nhà vua nhận một phần sáu—cả từ công đức lẫn ngay cả từ tội lỗi của họ.

Verse 11

धर्मागमो रक्षणाच्च पापमाप्नोत्यरक्षणात् सुभगा विटभीतेव राजवल्लभतस्करैः

Nhờ sự bảo hộ, chánh pháp được giữ vững; do không bảo hộ, tội lỗi phát sinh—như người phụ nữ may mắn sợ mụ mối, lại còn bị bọn sủng thần của vua và kẻ trộm đe dọa.

Verse 12

भक्ष्यमाणाः प्रजा रक्ष्याः कायस्थैश् च विशेषतः

Những thần dân đang bị bức hiếp, bị “ăn thịt” như con mồi, phải được bảo vệ—đặc biệt bởi các kāyastha (thư lại, quan chức hành chính).

Verse 13

रक्षिता तद्भयेभ्यस्तु राज्ञो भवति सा प्रजाअप्_२२२०१२च्दरक्षिता सा भवति तेषामेवेह भोजनं दुष्टसम्मर्दनं कुर्याच्छास्त्रोक्तं करमाददेत्

Khi dân được che chở khỏi những nỗi sợ ấy, họ thật sự thuộc về nhà vua; khi không được che chở, họ không (thật sự) thuộc về vua. Chính từ họ mà nhà vua có sự nuôi dưỡng trong cõi nước này; vì vậy, vua phải trấn áp kẻ ác và thu thuế đúng như śāstra đã dạy.

Verse 14

कोषे प्रवेशयेदर्धं नित्यञ्चार्धं द्विजे ददेत् निधिं द्विजोत्तमः प्राप्य गृह्णीयात्सकलं तथा

Nên nộp một nửa vào quốc khố, và thường xuyên dâng nửa còn lại cho một brāhmaṇa. Cũng vậy, một brāhmaṇa tối thượng, khi phát hiện kho báu, có thể nhận trọn vẹn.

Verse 15

चतुर्थमष्टमं भागं तथा षोडशमं द्विजः वर्णक्रमेण दद्याच्च निधिं पात्रे तु धर्मतः

Người “nhị sinh” (dvija) phải theo thứ tự các giai tầng mà bố thí phần tư, phần tám và phần mười sáu; rồi trao kho báu cho người xứng đáng, đúng theo dharma (chánh pháp).

Verse 16

अनृतन्तु वदन् दण्ड्यः सुवित्तस्यांशमष्टमं प्रणष्टस्वामिकमृक्थं राजात्र्यब्दं निधापयेत्

Kẻ nói dối phải bị trừng phạt bằng tiền phạt bằng một phần tám tài sản của mình. Tài sản vô chủ hoặc không rõ chủ phải được vua giữ làm ký thác trong ba năm.

Verse 17

अर्वाक् त्र्यब्दाद्धरेत् स्वामी परेण नृपतिर्हरेत् ममेदमिति यो ब्रूयात् सो ऽर्थयुक्तो यथाविधि

Trước khi đủ ba năm, chính chủ sở hữu có thể đến nhận lại; sau đó, nhà vua phải thu hồi (theo thủ tục pháp lý). Ai nói: “Đây là của tôi” phải nêu căn cứ và chứng cứ thích đáng, đúng theo phép tắc đã định.

Verse 18

सम्पाद्य रूपसङ्ख्यादीन् स्वामी तद् द्रव्यमर्हति सत्प्रजा इति घ , ञ च सुभगा विटभीतेवेत्यादिः, करमाददेदित्यन्तः पाठः झ पुस्तके नास्ति द्विजे ऽर्पयेदिति ञ , ट च अमृतं वदतो ग्राह्यमिति ट बालदायादिकमृक्थं तावद्राजानुपालयेत्

Sau khi xác minh các dấu hiệu nhận dạng—như hình dạng và số lượng (của vật)—thì người chủ hợp pháp được quyền nhận tài sản ấy. Cho đến khi các người thừa kế còn vị thành niên và những người tương tự đủ năng lực, nhà vua phải bảo hộ phần gia sản của họ.

Verse 19

यावत्स्यात्स समावृत्तो यावद्वातीतशैशवः बालपुत्रासु चैवं स्याद्रक्षणं निष्कलासु च

Sự bảo hộ phải được duy trì cho đến khi người ấy hoàn tất thời kỳ học trò (brahmacarya) và vượt qua tuổi thơ. Cũng như vậy, phải có sự che chở cho các con gái còn nhỏ, và cho những phụ nữ không có người giám hộ (nam) nữa.

Verse 20

पतिव्रतासु च स्त्रीषु विधबास्वातुरासु च जीवन्तीनान्तु तासां ये संहरेयुः स्ववान्धवाः

Đối với những người phụ nữ thủ tiết với chồng, các quả phụ và phụ nữ bệnh tật—khi họ còn đang sống—ai dù là thân quyến của chính họ mà chiếm đoạt tài sản hay phương tiện sinh sống của họ, thì phạm điều đáng bị trừng phạt.

Verse 21

ताञ्छिष्याच्चौरदण्डेन धार्मिकः पृथिवीपतिः सामान्यतो हृतञ्चौरैस्तद्वै दद्यात् स्वयं नृपः

Vị vua, bậc chủ của cõi đất, nếu hành theo Dharma, phải trừng phạt họ bằng hình phạt dành cho kẻ trộm; và những gì bị kẻ trộm nói chung lấy đi, chính nhà vua phải hoàn trả cho người bị hại.

Verse 22

चौररक्षाधिकारिभ्यो राजापि हृतमाप्नुयात् अहृते यो हृतं ब्रूयान्निःसार्यो दण्ड्य एव सः

Ngay cả nhà vua cũng có thể thu hồi tài sản bị trộm từ những quan chức được giao trách nhiệm phòng chống trộm cướp. Nhưng kẻ nào khi không hề bị trộm mà lại nói rằng đã bị trộm, thì phải bị trục xuất và chắc chắn bị xử phạt.

Verse 23

न तद्राज्ञा प्रदातव्यं गृहे यद् गृहगैर् हृतं स्वराष्ट्रपण्यादादद्याद्राजा विंशतिमं द्विज

Hỡi Bà-la-môn, nhà vua không nên bồi thường cho tổn thất do người trong nhà lấy trộm ngay trong nhà. Còn đối với hàng hóa buôn bán trong lãnh thổ của mình, nhà vua nên thu một phần hai mươi.

Verse 24

शुल्कांशं परदेशाच्च क्षयव्ययप्रकाशकं ज्ञात्वा सङ्कल्पयेच्छुल्कं लाभं वणिग्यथाप्नुयात्

Sau khi xác định phần thuế quan thích đáng—kể cả đối với hàng hóa từ xứ ngoài—và hiểu rõ các yếu tố biểu hiện sự hao hụt cùng chi phí, cần ấn định mức thuế để thương nhân có thể đạt lợi nhuận công bằng.

Verse 25

विंशांशं लाभमादद्याद्दण्डनीयस्ततो ऽन्यथा स्त्रीणां प्रव्रजितानाञ्च तरशुल्कं विवर्जयेत्

Nên thu một phần hai mươi của lợi nhuận làm quốc thu; nếu làm trái (thu quá mức hay trái lệ) thì phải chịu hình phạt. Và nên miễn phí đò cho phụ nữ và cho các bậc xuất gia ly tục.

Verse 26

तरेषु दासदोषेण नष्टं दासांस्तु दापयेत् शूकधान्येषु षड्भागं शिम्बिधान्ये तथाष्टमं

Nếu trong việc qua đò (thuyền/bến) xảy ra tổn thất do lỗi của nô bộc, thì nô bộc ấy phải bồi thường. Đối với ngũ cốc có bông (lúa, kê v.v.), phần chịu là một phần sáu; còn đối với các loại đậu, là một phần tám.

Verse 27

राजा वन्यार्थमादद्याद्देशकालानुरूपकं पञ्चषड्भागमादद्याद् राजा पशुहिरण्ययोः

Nhà vua nên đánh thuế lâm sản tùy theo xứ sở và thời thế. Đối với gia súc và vàng, nhà vua nên lấy phần một phần năm hoặc một phần sáu.

Verse 28

गन्धौषधिरसानाञ्च पुष्पमूलफलस्य च बालदायादिकं युक्तमिति ख , ग , घ , ञ च स्त्रीणाञ्चैव द्विजातीनामिति ट पत्रशाकतृणानाञ्च वंशवैणवचर्मणां

Hương liệu, dược vật và các tinh chất/nước chiết của chúng, cùng với hoa, rễ và quả, đều phải được kể vào hạng hàng hóa chịu định giá. Cũng vậy, những điều thuộc về trẻ em, thừa kế và các việc tương tự phải được quy định cho đúng phép; và các việc liên quan đến phụ nữ cùng hàng “nhị sinh” (dvija) cũng thế. Lại nữa, rau lá và cỏ, cùng các sản phẩm bằng tre/trúc và da thuộc, cũng được tính vào các mục đã nêu.

Verse 29

वैदलानाञ्च भाण्डानां सर्वस्याश्ममयस्य च षड्भागमेव चादद्यान् मधुमांसस्य सर्पिषः

Đối với đồ đan bằng tre/nứa và các loại đồ đựng, cũng như mọi vật bằng đá, chỉ nên thu một phần sáu; cũng vậy đối với mật ong, thịt và bơ tinh luyện (ghee).

Verse 30

म्रियन्नपि न चादद्याद् ब्राह्मणेभ्यस् तथा करं यस्य राज्ञस्तु विषये श्रोत्रियः सीदति क्षुधा

Dẫu đang hấp hối cũng không nên thu thứ thuế như vậy từ các Bà‑la‑môn—thứ thuế mà trong lãnh vực của vị vua ấy khiến một Bà‑la‑môn thông Veda (śrotriya) phải lả đi vì đói khát.

Verse 31

तस्य सीदति तद्राष्ट्रं व्याधिदुर्भिक्षतस्करैः श्रुतं वृत्तन्तु विज्ञाय वृत्तिं तस्य प्रकल्पयेत्

Vì thế, vương quốc của ông ta lâm nạn bởi bệnh dịch, đói kém và trộm cướp. Sau khi nghe và xác minh tường tận sự việc đúng như đã xảy ra, nhà vua nên sắp đặt phương kế sinh nhai/sự trợ cấp thích đáng cho người ấy.

Verse 32

रक्षेच्च सर्वतस्त्वेनं पिता पुत्रमिवौरसं संरक्ष्यमणो राज्ञा यः कुरुते धर्ममन्वहं

Và nhà vua phải che chở người ấy mọi bề, như người cha bảo hộ đứa con trai chính thống của mình; vì kẻ được vua bảo hộ như vậy sẽ thực hành dharma ngày này qua ngày khác.

Verse 33

तेनायुर्वर्धते राज्ञो द्रविणं राष्ट्रमेव च कर्म कुर्युर् नरेन्द्रस्य मासेनैकञ्च शिल्पिनः

Nhờ sự sắp đặt ấy, thọ mạng của nhà vua tăng trưởng, và của cải cùng vương quốc cũng vậy. Các thợ thủ công nên làm việc cho đức quân vương trong một tháng, luân phiên nhau, mỗi người một tháng.

Verse 34

भुक्तमात्रेण ये चान्ये स्वशरीरोपजीयिनः

Và những người khác nữa, chỉ sống đúng bằng phần vừa ăn—tự nuôi thân chỉ nhờ sức lao động của chính thân thể mình.