
यौवराज्य-प्रस्तावः (Proposal for Rāma’s Installation as Heir-Apparent)
अयोध्याकाण्ड
రాజసభలో దశరథ మహారాజు సమస్త మంత్రిపరిషత్తును ఆహ్వానించి, మిత్రరాజులను కూడా గంభీరమైన, ధీరమైన, గౌరవభరిత స్వరంతో సంబోధిస్తాడు. పితృపరంపర ప్రకారం జాగ్రత్తగా రాజ్యాన్ని పాలించానని, కాని వృద్ధాప్యశ్రమతో పాటు ధర్మభారం అనుభవిస్తున్నానని చెప్పి, లోకహితార్థం పాలనభారాన్ని తన జ్యేష్ఠపుత్రుడు శ్రీరామునికి అప్పగించి విశ్రాంతి కోరుతున్నానని ప్రకటిస్తాడు. రాముని వంశానుగత గుణాలను ప్రశంసించి, పుష్య నక్షత్రంలో యౌవరాజ్యాభిషేకం చేయుట శుభమని ప్రతిపాదిస్తాడు; రాజ్యహితానికి అందరి సమ్మతిని, అవసరమైతే ఇతర ఉత్తమ సలహానూ కోరుతాడు. సభలో కూడిన రాజులు, ప్రజలు హర్షధ్వనులతో స్పందిస్తారు; అంతఃపురం ఆనందనినాదంతో మార్మోగుతుంది. బ్రాహ్మణులు, ప్రముఖ పౌరులు, పట్టణ-గ్రామవాసులు పరస్పరం ఆలోచించి ఏకమత్యంతో వెంటనే అభిషేకం చేయమని వేడుకుంటారు. వారు రాముని సత్యనిష్ఠ, ఇంద్రియనిగ్రహం, కరుణ, వాక్సంయమం, యుద్ధనైపుణ్యం, ప్రజాహితచింతన, సార్వభౌమ పాలనయోగ్యతలను విస్తరించి కీర్తిస్తారు. చివరికి రాజ్యమునకూ జగత్తుకూ మంగళార్థం దశరథుడు శ్రీరాముని శీఘ్రంగా యువరాజుగా స్థాపించవలెనని సమూహంగా ప్రార్థిస్తారు.
Verse 1
ततः परिषदं सर्वामामन्त्र्य वसुधाधिपः ।हितमुद्धर्षणं चैवमुवाच प्रथितं वचः ॥१॥
అనంతరం వసుధాధిపతి దశరథుడు సమస్త పరిషత్తును ఆహ్వానించి, హితకరమూ ఉత్సాహప్రదమూ అయిన ప్రసిద్ధ వచనాన్ని ఇలా పలికెను।
Verses 2-3
दुन्दुभिस्वनकल्पेन गम्भीरेणानुनादिना ।स्वरेण महता राजा जीमूत इव नादयन् ॥२॥राजलक्षणयुक्तेन कान्तेनानुपमेन च ।उवाच रसयुक्तेन स्वरेण नृपतिर्नृपान् ॥३॥
దుందుభి ధ్వనిలా గంభీరంగా ప్రతిధ్వనించే మహాస్వరంతో రాజు మేఘగర్జనవలె నినదిస్తూ సమవేత నృపతులను ఉద్దేశించి పలికాడు. రాజలక్షణాలతో యుక్తమైన, మనోహరమైన, అనుపమమైన, రసభరిత స్వరంతో ఆ నృపతి రాజులను సంభోదించాడు।
Verse 4
विदितं भवतामेतद्यथा मे राज्यमुत्तमम् ।पूर्वकैर्मम राजेन्द्रैस्सुतवत्परिपालितम् ॥४॥
మీ అందరికీ ఇది బాగా తెలిసినదే—నా ఈ ఉత్తమ రాజ్యాన్ని నా పూర్వ రాజేంద్రులు ప్రజలను కుమారులవలె భావించి స్నేహంతో పాలించి రక్షించారు.
Verse 5
सोऽहमिक्ष्वाकुभि स्सर्वैर्नरेन्द्रैः परिपालितम् ।श्रेयसा योक्तुकामोऽस्मि सुखार्हमखिलं जगत् ॥५॥
ఇక్ష్వాకువంశపు సమస్త నరేంద్రులు దీర్ఘకాలం పరిపాలించి రక్షించిన, సుఖార్హమైన ఈ సమస్త జగత్తుకు శ్రేయస్సు కలిగించదలచుకున్నాను.
Verse 6
मयाप्याचरितं पूर्वैः पन्थानमनुगच्छता ।प्रजा नित्यमनिद्रेण यथाशक्त्यभिरक्षिताः ॥६॥
పూర్వులు ఆచరించిన మార్గాన్ని అనుసరిస్తూ నేనూ, యథాశక్తి ప్రజలను నిత్యం నిద్రలేని జాగ్రత్తతో రక్షించాను.
Verse 7
इदं शरीरं कृत्स्नस्य लोकस्य चरता हितम् ।पाण्डुरस्याऽतपत्रस्यच्छायायां जरितं मया ॥७॥
సమస్త లోక హితార్థం పాలన చేస్తూ, శ్వేత రాజఛత్రపు ఛాయలో నిలిచి, నా ఈ శరీరం వృద్ధమై జీర్ణమైంది।
Verse 8
प्राप्य वर्षसहस्राणि बहून्यायूंषि जीवतः ।जीर्णस्यास्य शरीरस्य विश्रान्तिमभिरोचये ॥८॥
అనేక సహస్ర సంవత్సరాలు, అనేక ఆయుష్కాలాలు జీవించి, ఈ శరీరం ఇప్పుడు జీర్ణమైంది; అందువల్ల నాకు విశ్రాంతి కావలెనని అనిపిస్తోంది।
Verse 9
राजप्रभावजुष्टां हि दुर्वहामजितेन्द्रियैः ।परिश्रान्तोऽस्मि लोकस्य गुर्वीं धर्मधुरं वहन् ॥९॥
ఇంద్రియాలను జయించని వారికి రాజప్రభావంతో కూడిన లోకపాలన అనే ఈ గురువైన ధర్మధురను మోయడం దుర్భరం; దానిని మోస్తూ మోస్తూ నేను అలసిపోయాను।
Verse 10
सोऽहं विश्रममिच्छामि पुत्रं कृत्वा प्रजाहिते ।सन्निकृष्टानिमान्सर्वाननुमान्य द्विजर्षभान् ॥१०॥
ప్రజాహితార్థం పుత్రుని స్థాపించి, ఇక్కడ సమీపంగా ఉన్న మీ సమస్త ద్విజర్షభుల అనుమతి పొందిన తరువాత నేను విశ్రాంతి కోరుతున్నాను।
Verse 11
अनुजातो हि मां सर्वैर्गुणैर्ज्येष्ठो ममात्मजः ।पुरन्दरसमो वीर्ये रामः परपुरञ्जयः ॥११॥
నా జ్యేష్ఠ కుమారుడు రాముడు నా సమస్త గుణాలను అనుసరించి పొందినవాడు; పరాక్రమంలో పురందరుడు (ఇంద్రుడు) సమానుడు, శత్రుపురాలను జయించువాడు।
Verse 12
तं चन्द्रमिव पुष्येण युक्तं धर्मभृतां वरम् ।यौवराज्ये नियोक्ताऽस्मि प्रीतः पुरुषपुङ्गवम् ॥१२॥
ధర్మధారులలో శ్రేష్ఠుడు, పురుషపుంగవుడు—పుష్య నక్షత్రంతో యుక్తమైన చంద్రునివలె ప్రకాశించువాడు—అతనిని నేను ప్రీతితో యువరాజ్యానికి నియమించదలచుకున్నాను।
Verse 13
अनुरूपस्स वै नाथो लक्ष्मीवान् लक्ष्मणाग्रजः ।त्रैलोक्यमपि नाथेन येन स्यान्नाथवत्तरम् ॥१३॥
లక్ష్మణుని అగ్రజుడు, ఐశ్వర్యసంపన్నుడైన ఆయనే నిజంగా అనురూప నాథుడు; ఆయనను రక్షకునిగా పొందితే త్రిలోకమూ మరింత నాథవంతమై సురక్షితమగును.
Verse 14
अनेन श्रेयसा सद्यस्संयोज्यैवमिमां महीम् ।गतक्लेशो भविष्यामि सुते तस्मिन्निवेश्य वै ॥१४॥
ఈ రాజ్యాన్ని వెంటనే శ్రేయస్సుతో సమన్వయపరచి, ఆ కుమారునిలో స్థాపించి అప్పగిస్తే నేను క్లేశచింతల నుండి విముక్తుడనగుదును.
Verse 15
यदिदं मेऽनुरूपार्थं मया साधु सुमन्त्रितम् ।भवन्तो मेऽनुमन्यन्तां कथं वा करवाण्यहम् ॥१५॥
ఇది నాకు అనురూపమైన కార్యమై, నేను సక్రమంగా ఆలోచించి నిర్ణయించినదైతే, మీరు అందరూ అనుమతించండి; లేకపోతే నేను ఏమి చేయాలో చెప్పండి.
Verse 16
यद्यप्येषा मम प्रीतिर्हितमन्यद्विचिन्त्यताम् ।अन्या मध्यस्थचिन्ता हि विमर्दाभ्यधिकोदया ॥१६॥
ఇదే నాకు ప్రీతికరమైనదైనా, హితకరమైన మరో మార్గమును కూడా విచారించండి; ఎందుకంటే మధ్యస్థుల ఆలోచన మథనంతో మరింత మేలును ప్రసాదిస్తుంది.
Verse 17
इति ब्रुवन्तं मुदिताः प्रत्यनन्दन्नृपा नृपम् ।वृष्टिमन्तं महामेघं नर्दन्त इव बर्हिणः ॥१७॥
ఆయన ఇలా పలుకగా, రాజులు ఆనందంతో ఆ రాజును ప్రశంసించారు—వర్షభరితమైన మహామేఘాన్ని చూసి నెమళ్లు కేకలు వేయునట్లు.
Verse 18
स्निग्धोऽनुनादी संजज्ञे तत्र हर्षसमीरितः ।जनौघोद्घुष्टसन्नादो विमानं कम्पयन्निव ॥१८॥
అక్కడ హర్షంతో ప్రేరితమైన స్నిగ్ధమైన, ప్రతిధ్వనించే మహానినాదం ఉద్భవించింది. జనసమూహం చేసిన జయధ్వని కలకలం విమానాన్ని కంపింపజేస్తున్నట్లుగా అనిపించింది।
Verses 19-20
तस्य धर्मार्थविदुषो भावमाज्ञाय सर्वशः ।ब्राह्मणा जनमुख्याश्च पौरजानपदै स्सह ॥१९॥समेत्य मन्त्रयित्वा तु समतागतबुद्धयः ।ऊचुश्च मनसा ज्ञात्वा वृद्धं दशरथं नृपम् ॥२०॥
ధర్మార్థవిద్యలో నిపుణుడైన దశరథుని అభిప్రాయాన్ని పూర్తిగా గ్రహించి బ్రాహ్మణులు, ప్రముఖ పౌరులు, నగర-గ్రామ ప్రజలతో కలిసి సమేతమయ్యారు. మంత్రించి ఒకే నిర్ణయానికి వచ్చి, మనసులో స్థిరపరచుకొని వారు వృద్ధ రాజు దశరథునితో తమ నిర్ణయాన్ని పలికారు।
Verse 21
अनेकवर्षसाहस्रो वृद्धस्त्वमसि पार्थिव ।स रामं युवराजानमभिषिञ्चिस्व पार्थिवम् ॥२१॥
హే పార్థివా! అనేక సంవత్సర సహస్రాల గమనంతో మీరు వృద్ధుడయ్యారు. కనుక భూమికి భావి అధిపతిగా రాముని యువరాజుగా అభిషేకించండి।
Verse 22
इच्छामो हि महाबाहुं रघुवीरं महाबलम् ।गजेन महताऽयान्तं रामं छत्रावृताननम् ॥२२॥
మేము నిజంగా మహాబాహు, మహాబలవంతుడైన రఘువీరుడు శ్రీరాముని దర్శించదలచుకున్నాము—మహా గజంపై ఆరూఢుడై, రాజఛత్ర ఛాయలో ముఖము ఆవృతమై ఉన్న రాముని।
Verse 23
इति तद्वचनं श्रुत्वा राजा तेषां मनःप्रियं ।अजानन्निव जिज्ञासुरिदं वचनमब्रवीत् ॥२३॥
వారి మనస్సుకు ప్రీతికరమైన ఆ మాటలు విని, రాజు తెలియనట్టుగా నటిస్తూ, వారి ఉద్దేశ్యాన్ని స్పష్టంగా తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షతో ఈ మాట పలికాడు।
Verse 24
श्रुत्वैव वचनं यन्मे राघवं पतिमिच्छथ ।राजान स्संशयोऽयं मे किमिदं ब्रूत तत्त्वतः ॥२४॥
హే రాజులారా! నా మాట విన్న వెంటనే మీరు రాఘవుడు శ్రీరాముని అధిపతిగా (రాజుగా) కోరుతున్నారు. అయితే నాకు సందేహం కలుగుతోంది—నిజంగా చెప్పండి, ఇది మీ అంతరంగపు దృఢ నిశ్చయమునుంచే వచ్చిందా?
Verse 25
कथं नु मयि धर्मेण पृथिवीमनुशासति ।भवन्तो द्रष्टुमिच्छन्ति युवराजं ममात्मजम् ॥२५॥
నేను ధర్మానుసారంగా భూమిని పాలిస్తున్నప్పుడు, మీరు నా కుమారుని యువరాజుగా ప్రతిష్ఠితుడై చూడాలని ఎందుకు కోరుతున్నారు?
Verse 26
ते तमूचुर्महात्मानं पौरजानपदैस्सह ।बहवो नृप कल्याणा गुणाः पुत्रस्य सन्ति ते ॥२६॥
అప్పుడు పౌరులు, జనపదవాసులతో కలిసి వారు ఆ మహాత్మ రాజుతో ఇలా అన్నారు—“హే నృపా! మీ కుమారునిలో అనేక కల్యాణకరమైన, ప్రశంసనీయమైన గుణాలు ఉన్నాయి।”
Verse 27
गुणान् गुणवतो देव देवकल्पस्य धीमतः ।प्रियानानन्दनान्कृत्स्नान्प्रवक्ष्यामोऽद्य तान् शृणु ॥२७॥
హే దేవా! దేవసమానమైన, ధీమంతుడైన గుణవంతుడైన రాజకుమారుని సర్వులకు ప్రియమై ఆనందమిచ్చే గుణములను నేడు సంపూర్ణంగా వివరిస్తాము; వినుము।
Verse 28
दिव्यैर्गुणैश्शक्रसमो रामस्सत्यपराक्रमः ।इक्ष्वाकुभ्योऽपि सर्वेभ्यो ह्यतिरिक्तो विशांपते ॥२८॥
హే ప్రజాపతే! దివ్యగుణములతో యుక్తుడైన రాముడు శక్రుడు (ఇంద్రుడు) సమానుడు; ఆయన పరాక్రమం సత్యసిద్ధము, సమస్త ఇక్ష్వాకువంశీయులలోనూ ఆయన అత్యుత్తముడు.
Verse 29
राम स्सत्पुरुषो लोके सत्यधर्मपरायणः ।साक्षाद्रामाद्विनिर्वृत्तो धर्मश्चापि श्रिया सह ॥२९॥
ఈ లోకంలో రాముడు సత్పురుషుడు, సత్యధర్మపరాయణుడు; రాముని నుండే ధర్మము, శ్రీ (సంపద)తో కూడి, ప్రత్యక్షంగా ప్రవహిస్తున్నట్లుగా అనిపిస్తుంది.
Verse 30
प्रजासुखत्त्वे चन्द्रस्य वसुधायाः क्षमागुणैः ।बुद्ध्या बृहस्पतेस्तुल्यो वीर्ये साक्षाच्छचीपतेः ॥३०॥
ప్రజలకు ఆనందం కలిగించుటలో ఆయన చంద్రునివలె, క్షమలో భూమివలె; బుద్ధిలో బృహస్పతితో సమానుడు, వీర్యంలో సాక్షాత్తు శచీపతి ఇంద్రునివలె ఉన్నాడు।
Verse 31
धर्मज्ञः सत्यसन्धश्च शीलवाननसूयकः ।क्षान्तः सान्त्वयिता श्लक्ष्णः कृतज्ञो विजितेन्द्रियः ॥३१॥
ఆయన ధర్మజ్ఞుడు, సత్యప్రతిజ్ఞుడు, శీలవంతుడు, అసూయలేనివాడు; క్షమాశీలుడు, సాంత్వననిచ్చేవాడు, మృదుస్వభావుడు, కృతజ్ఞుడు, ఇంద్రియజయుడు।
Verses 32-33
मृदुश्च स्थिरचित्तश्च सदा भव्योऽनसूयकः ।प्रियवादी च भूतानां सत्यवादी च राघवः ॥३२॥बहुश्रुतानां वृद्धानां ब्राह्मणानामुपासिता ।तेनास्येहाऽतुला कीर्तिर्यशस्तेजश्च वर्धते ॥३३॥
రాఘవుడు మృదువైనవాడు, స్థిరచిత్తుడు, సదా భవ్యుడు, అసూయలేనివాడు; సమస్త ప్రాణుల పట్ల ప్రియవాక్యాలు పలుకుతాడు, సత్యమే పలుకుతాడు। అనేక శాస్త్రాలలో నిపుణులైన వృద్ధ బ్రాహ్మణులను సేవించి ఉపాసిస్తాడు; అందువల్ల ఈ లోకంలో అతని అతుల కీర్తి, యశస్సు, తేజస్సు నిరంతరం వృద్ధి చెందుతాయి।
Verse 34
देवासुरमनुष्याणां सर्वास्त्रेषु विशारदः ।सम्यग्विद्याव्रतस्नातो यथावत्साङ्गवेदवित् ॥३४॥
దేవులు, అసురులు, మనుష్యులలో ప్రసిద్ధమైన సమస్త అస్త్రాలలో ఆయన విశారదుడు; విద్యాభ్యాస వ్రతాలను సమ్యక్గా పూర్తి చేసి, అంగాలతో కూడిన వేదాలను యథావిధిగా తెలిసినవాడు।
Verse 35
गान्धर्वे च भुवि श्रेष्ठो बभूव भरताग्रजः ।कल्याणाभिजन स्साधुरदीनात्मा महामतिः ॥३५॥
నీవు కైకేయి, సుమిత్రలపై ఎలా ప్రత్యేక అనుగ్రహం చూపుతావో, అలాగే నా తల్లి దేవి కౌశల్యపై కూడా అదే విధంగా ప్రత్యేక కృప చూపుము।
Verse 36
द्विजैरभिविनीतश्च श्रेष्ठैर्धर्मार्थनैपुणैः ।यदा व्रजति सङ्ग्रामं ग्रामार्थे नगरस्य वा ॥३६॥गत्वा सौमित्रिसहितो नाऽविजित्य निवर्तते ।
ధర్మం, అర్థనీతిలో నైపుణ్యమున్న శ్రేష్ఠ ద్విజులచే ఆయన సువినీతుడుగా శిక్షణ పొందాడు. గ్రామం గానీ నగరం గానీ రక్షణార్థం యుద్ధానికి వెళ్తే, సౌమిత్రితో కలిసి వెళ్లి విజయం సాధించక తిరిగి రాడు।
Verses 37-38
सङ्ग्रामात्पुनरागम्य कुञ्जरेण रथेन वा ॥३७॥पौरान् स्वजनवन्नित्यं कुशलं परिपृच्छति ॥पुत्रेष्वग्निषु दारेषु प्रेष्यशिष्यगणेषु च ॥३८॥निखिलेनानुपूर्व्याच्च पितापुत्रानिवौरसान् ॥
యుద్ధం నుండి తిరిగి వచ్చి, ఏనుగుపై గానీ రథంపై గానీ, ఆయన పౌరుల క్షేమాన్ని ఎల్లప్పుడూ స్వజనులవలె విచారిస్తాడు.
Verse 39
शुश्रूषन्ते च व श्शिष्याः कच्चित्कर्मसु दंशिताः ॥३९॥इति नः पुरुषव्याघ्र स्सदा रामोऽभिभाषते ।
“మీ శిష్యులు సేవలో నిమగ్నులై, కర్తవ్యాలలో నిపుణులుగా ఉన్నారా?”—అని పురుషవ్యాఘ్రుడైన రాముడు మమ్మల్ని ఎల్లప్పుడూ అడుగుతాడు.
Verse 40
व्यसनेषु मनुष्याणां भृशं भवति दुःखितः ॥४०॥उत्सवेषु च सर्वेषु पितेव परितुष्यति ।
ప్రజల విపత్తుల్లో ఆయన అత్యంత దుఃఖిస్తాడు; వారి అన్ని ఉత్సవాలలో తండ్రిలా ఆనందిస్తాడు.
Verse 41
सत्यवादी महेष्वासो वृद्धसेवी जितेन्द्रियः ॥४१॥स्मितपूर्वाभिभाषी च धर्मं सर्वात्मना श्रितः ।
ఆయన సత్యవాది, మహాధనుర్ధరుడు, వృద్ధసేవకుడు, జితేంద్రియుడు; చిరునవ్వుతో మాట్లాడి, సర్వాత్మతో ధర్మాన్ని ఆశ్రయిస్తాడు.
Verse 42
सम्यग्योक्ता श्रेयसां च न विगृह्य कथारुचिः ॥४२॥उत्तरोत्तरयुक्तौ च वक्ता वाचस्पतिर्यथा ।
ఆయన శ్రేయస్కరమైన మాటను సమ్యకంగా పలుకుతాడు; విభేదం పుట్టించే మాటలపై ఆయనకు రుచి లేదు. ఉత్తరోత్తర యుక్తి-వాదాలలో వాచస్పతి (బృహస్పతి) వలె నిపుణ వక్తగా ప్రకాశిస్తాడు.
Verse 43
सुभ्रूः आयतताम्राक्षः साक्षाद्विष्णुरिव स्वयम् ॥४३॥रामो लोकाभिरामोऽयं शौर्यवीर्यपराक्रमैः ।
సుందర భ్రూవులు, దీర్ఘ తామ్రవర్ణ నేత్రాలు కలిగిన ఈ రాముడు శౌర్య-వీర్య-పరాక్రమాలతో సాక్షాత్తు విష్ణువే అన్నట్లు; సమస్త లోకాలకు ఆనందదాయకుడు.
Verse 44
प्रजापालनतत्त्वज्ञो न रागोपहतेन्द्रियः ॥४४॥शक्तस्त्रैलोक्यमप्येको भोक्तुं किन्नु महीमिमाम् ।
ఆయన ప్రజాపాలన తత్త్వాన్ని తెలిసినవాడు; రాగం చేత ఇంద్రియాలు ఆవరించబడినవి కావు. ఒంటరిగా త్రిలోకమునూ పాలించగల సమర్థుడు—ఇక ఈ భూమి ఏమాత్రం!
Verse 45
नास्य क्रोधः प्रसादश्च निरर्थोऽस्ति कदाचन ॥४५॥हन्त्येव नियमाद्वध्यानवध्ये न च कुप्यति ।
ఆయన క్రోధమూ, అనుగ్రహమూ ఎప్పుడూ నిరర్థకమవు. నియమ-న్యాయాల ప్రకారం దండ్యులను శిక్షిస్తాడు; అవధ్యుడిపై మాత్రం క్రోధించడు.
Verses 46-47
युनक्त्यर्थैः प्रहृष्टश्च तमसौ यत्र तुष्यति ॥४६॥शान्तै स्सर्वप्रजाकान्तैः प्रीतिसञ्जननैर्नृणाम् ।गुणैर्विरुरुचे रामो दीप्त स्सूर्य इवांशुभिः ॥४७॥
ఆయన సంతోషించినప్పుడు, ఆనందంతో సంపదలను ప్రసాదిస్తాడు. సకల ప్రజలకు ఇష్టమైన, మానవులకు ఆనందాన్ని కలిగించే శాంత గుణములతో, కిరణాలతో ప్రకాశించే సూర్యుని వలె రాముడు విరాజిల్లుతున్నాడు.
Verse 48
तमेवंगुणसम्पन्नं रामं सत्यपराक्रमम् ।लोकपालोपमं नाथमकामयत मेदिनी ॥४८॥
ఇలాంటి గుణసంపన్నుడైన, సత్యపరాక్రముడైన, లోకపాలులకు సమానమైన రాముని తన నాథుడిగా పొందాలని భూమి స్వయంగా ఆకాంక్షించింది.
Verse 49
वत्सश्श्रेयसि जातस्ते दिष्ट्याऽसौ तव राघव ।दिष्ट्या पुत्रगुणैर्युक्तो मारीच इव काश्यपः ॥४९॥
హే రాఘవా! దైవానుగ్రహంతో నీకు ఈ వత్సుడు శ్రేయస్సుకోసం జన్మించాడు; దైవానుగ్రహంతో అతడు పుత్రోచిత గుణాలతో యుక్తుడు—కాశ్యపుని కుమారుడు మారీచునివలె.
Verses 50-51
बलमारोग्यमायुश्च रामस्य विदितात्मनः ।देवासुरमनुष्येषु सगन्धर्वोरगेषु च ॥५०॥आशंसते जनस्सर्वो राष्ट्रे पुरवरे तथा ।आभ्यन्तरश्च बाह्यश्च पौरजानपदो जनः ॥५१॥
దేవులు, అసురులు, మనుష్యులు, గంధర్వులు, నాగులు—అందరూ ప్రసిద్ధాత్ముడైన రామునికి బలం, ఆరోగ్యం, దీర్ఘాయుష్షు కలగాలని కోరుతున్నారు. అలాగే రాజధానిలోను సమస్త రాజ్యంలోను సమీప-దూర ప్రాంతాల నగరవాసులు, గ్రామవాసులు, అంతఃబాహ్య ప్రజలందరూ ఇదే మంగళాశయంతో ప్రార్థిస్తున్నారు।
Verse 52
स्त्रियो वृद्धास्तरुण्यश्च सायं प्रातस्समाहिताः ।सर्वान् देवान् नमस्यन्ति रामस्यार्थे यशस्विनः ॥५२॥
వృద్ధ స్త్రీలు, యువతులు సాయంకాలం మరియు ప్రాతఃకాలం మనస్సు ఏకాగ్రం చేసి, యశస్వి రాముని క్షేమార్థం సమస్త దేవతలకు నమస్కరిస్తారు।
Verse 53
तेषामायाचितं देव त्वत्प्रसादात्समृद्ध्यताम् ।राममिन्दीवरश्यामं सर्वशत्रुनिबर्हणम् ॥५३॥पश्यामो यौवराज्यस्थं तव राजोत्तमात्मजम् ।
హే దేవరాజా! మీ అనుగ్రహంతో వారి ప్రార్థన సఫలమగుగాక. నీలకమలవర్ణుడైన, సమస్త శత్రువులను సంహరించువాడైన మీ రాజోత్తమ కుమారుడు రాముడు యువరాజ్యస్థానంలో ప్రతిష్ఠితుడై ఉండుటను మేము దర్శించుదుము గాక।
Verse 54
तं देव देवोपममात्मजं ते सर्वस्य लोकस्य हिते निविष्टम् ।हिताय नः क्षिप्रमुदारजुष्टं मुदाऽभषेक्तुं वरद त्वमर्हसि ॥५४॥
హే వరదా! ఆనందంతో ఆలస్యం చేయకుండా, సమస్త లోకహితంలో నిమగ్నుడైన, మనుష్యులలో దేవసముడైన, ఉదారగుణసంపన్నుడైన మీ కుమారుని—మా మంగళార్థం—యువరాజ్యాభిషేకంతో అభిషేకించుట మీకు సముచితం।
Daśaratha’s pivotal action is initiating a lawful succession by proposing Rāma’s installation as heir-apparent; the ethical tension lies in balancing personal weariness and desire for rest with the public requirement of consent, deliberation, and welfare-based legitimacy.
The chapter teaches that stable governance depends on dharma-grounded qualifications (truth, self-control, compassion), transparent consultation, and collective assent; kingship is portrayed not as privilege but as a duty accountable to public welfare.
The setting is the Ayodhyā court-assembly (parिषद्/सभा) with coronation culture-markers such as the Puṣya nakṣatra timing, the abhिषेक rite, royal parasol (छत्र), and public processional imagery (elephant and chariot).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.