Sarga 2

Verse 1

ततः परिषदं सर्वामामन्त्र्य वसुधाधिपः।हितमुद्धर्षणं चैवमुवाच प्रथितं वचः।।2.2.1।।

তাৰ পিছত বসুধাধিপ দশৰথ মহাৰাজে সমগ্ৰ পৰিষদক আহ্বান কৰি, হিতকৰ আৰু উদ্দীপক প্ৰসিদ্ধ বচন এইদৰে ক’লে।

Verse 2

दुन्दुभिस्वनकल्पेन गम्भीरेणानुनादिना। स्वरेण महता राजा जीमूत इव नादयन्।।2.2.2।। राजलक्षणयुक्तेन कान्तेनानुपमेन च। उवाच रसयुक्तेन स्वरेण नृपतिर्नृपान्।।2.2.3।।

দুন্দুভিৰ ধ্বনি সদৃশ গম্ভীৰ আৰু প্ৰতিধ্বনিময় মহাস্বৰে ৰজা দশৰথে নাদ তুলিলে—যেন গর্জন কৰা মেঘমালা।

Verse 3

दुन्दुभिस्वनकल्पेन गम्भीरेणानुनादिना। स्वरेण महता राजा जीमूत इव नादयन्।।2.2.2।। राजलक्षणयुक्तेन कान्तेनानुपमेन च। उवाच रसयुक्तेन स्वरेण नृपतिर्नृपान्।।2.2.3।।

দুন্দুভিৰ ধ্বনি সদৃশ গম্ভীৰ আৰু প্ৰতিধ্বনিময় মহাস্বৰে ৰজা দশৰথে নাদ তুলিলে—যেন গর্জন কৰা মেঘমালা।

Verse 4

विदितं भवतामेतद्यथा मे राज्यमुत्तमम्।पूर्वकैर्मम राजेन्द्रैस्सुतवत्परिपालितम्।।2.2.4।।

আপোনালোক সকলোৰে এই কথা সুবিদিত যে মোৰ এই উত্তম ৰাজ্য পূৰ্বকালৰ মোৰ ৰাজেন্দ্ৰসকল—মহাৰাজাসকল—প্ৰজাক নিজৰ সন্তানৰ দৰে স্নেহেৰে ৰক্ষা কৰি পৰিপালন কৰিছিল।

Verse 5

सोऽहमिक्ष्वाकुभि स्सर्वैर्नरेन्द्रैः परिपालितम्।श्रेयसा योक्तुकामोऽस्मि सुखार्हमखिलं जगत्।।2.2.5।।

ইক্ষ্বাকুবংশৰ সকলো নৰেন্দ্ৰে দীৰ্ঘকাল ধৰি পৰিপালিত, সুখাৰ্হ এই অখিল জগতৰ কল্যাণক মই শ্ৰেয়সৰ পথত স্থাপন কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ।

Verse 6

मयाप्याचरितं पूर्वैः पन्थानमनुगच्छता। प्रजा नित्यमनिद्रेण यथाशक्त्यभिरक्षिताः।।2.2.6।।

পূৰ্বপুৰুষসকলে আচৰিত কৰা পথ অনুসৰণ কৰি, মই যথাশক্তি নিতৌ নিদ্ৰাহীন সতৰ্কতাৰে প্ৰজাসকলক ৰক্ষা কৰি আহিছোঁ।

Verse 7

इदं शरीरं कृत्स्नस्य लोकस्य चरता हितम्।पाण्डुरस्याऽतपत्रस्यच्छायायां जरितं मया।।2.2.7।।

সমগ্ৰ লোকৰ হিতৰ বাবে পৰিশ্ৰম কৰি, শুভ্ৰ ৰাজছত্ৰৰ ছাঁত ৰাজ্য শাসন কৰোঁতে কৰোঁতে মোৰ এই শৰীৰ জৰাগ্ৰস্ত হৈছে।

Verse 8

प्राप्य वर्षसहस्राणि बहून्यायूंषि जीवतः।जीर्णस्यास्य शरीरस्य विश्रान्तिमभिरोचये।।2.2.8।।

বহু সহস্ৰ বছৰ আৰু বহু আয়ুষ্কাল জীয়াই থাকি, এতিয়া এই দেহ জীৰ্ণ হৈ পৰিছে; সেয়ে মই বিশ্ৰাম কামনা কৰোঁ।

Verse 9

राजप्रभावजुष्टां हि दुर्वहामजितेन्द्रियैः।परिश्रान्तोऽस्मि लोकस्य गुर्वीं धर्मधुरं वहन्।।2.2.9।।

ইন্দ্ৰিয় জয় নকৰাসকলৰ বাবে লোকৰাজ্য শাসনত ধৰ্মৰ এই গধুৰ জোঁৱা বহন কৰা দুৰ্বহ; লোকহিতৰ বাবে সেই গুৰুভাৰ ধৰ্মধুৰা বহি মই পৰিশ্ৰান্ত হৈছোঁ।

Verse 10

सोऽहं विश्रममिच्छामि पुत्रं कृत्वा प्रजाहिते।सन्निकृष्टानिमान्सर्वाननुमान्य द्विजर्षभान्।।2.2.10।।

ইয়াত সন্নিকটত থকা আপোনালোক সকলো দ্বিজশ্ৰেষ্ঠৰ অনুমোদন লাভ কৰি, প্ৰজাহিতৰ বাবে পুত্ৰক স্থাপন কৰি, মই এতিয়া বিশ্ৰাম ইচ্ছা কৰোঁ।

Verse 11

अनुजातो हि मां सर्वैर्गुणैर्ज्येष्ठो ममात्मजः।पुरन्दरसमो वीर्ये रामः परपुरञ्जयः।।2.2.11।।

নিশ্চয় মোৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ ৰামে সকলো গুণতে মোক অনুসৰণ কৰিছে; পৰাক্ৰমত সি পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ) সম, শত্রুনগৰজয়ী।

Verse 12

तं चन्द्रमिव पुष्येण युक्तं धर्मभृतां वरम्।यौवराज्ये नियोक्ताऽस्मि प्रीतः पुरुषपुङ्गवम्।।2.2.12।।

প্ৰীত হৈ মই তেওঁক যুবৰাজ্যত নিযুক্ত কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ—ধৰ্মধাৰকসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ, পুৰুষশ্ৰেষ্ঠ—পুষ্য নক্ষত্ৰযুক্ত চন্দ্ৰমাৰ দৰে শোভাময়।

Verse 13

अनुरूपस्स वै नाथो लक्ष्मीवान् लक्ष्मणाग्रजः।त्रैलोक्यमपि नाथेन येन स्यान्नाथवत्तरम्।।2.2.13।।

লক্ষ্মণৰ অগ্ৰজ, শ্ৰীসম্পন্ন সেই নাথ সত্যই অনুৰূপ; যাঁৰ ৰক্ষাত ত্ৰিলোকো অধিক সুৰক্ষিত হয়।

Verse 14

अनेन श्रेयसा सद्यस्संयोज्यैवमिमां महीम्।गतक्लेशो भविष्यामि सुते तस्मिन्निवेश्य वै।।2.2.14।।

সেই পুত্ৰক তৎক্ষণাৎ এই ৰাজ্য অৰ্পণ কৰি, এই মহীৰ শ্ৰেয় নিশ্চিত কৰিলে, মই ক্লেশ-চিন্তাৰ পৰা মুক্ত হ’ম।

Verse 15

यदिदं मेऽनुरूपार्थं मया साधु सुमन्त्रितम्।भवन्तो मेऽनुमन्यन्तां कथं वा करवाण्यहम्।।2.2.15।।

মোৰ বাবে অনুৰূপ আৰু হিতকৰ বুলি মই ভালদৰে বিচাৰ কৰা এই পৰিকল্পনা যদি আপোনালোকৰ দৃষ্টিত যথাযথ হয়, তেন্তে অনুগ্রহ কৰি অনুমোদন দিয়ক; নতুবা কওক, মই কি কৰোঁ?

Verse 16

यद्यप्येषा मम प्रीतिर्हितमन्यद्विचिन्त्यताम्।अन्या मध्यस्थचिन्ता हि विमर्दाभ्यधिकोदया।।2.2.16।।

যদিও এইটো মোৰ প্ৰিয়, তথাপি হিত আনিব পৰা আন এটা পথো বিবেচনা কৰা উচিত; কিয়নো নিৰপেক্ষ মনৰ মধ্যস্থ চিন্তা, বিচাৰ-বিমৰ্শে, অধিক লাভ আনে।

Verse 17

इति ब्रुवन्तं मुदिताः प्रत्यनन्दन्नृपा नृपम्।वृष्टिमन्तं महामेघं नर्दन्त इव बर्हिणः।।2.2.17।।

তেওঁ এইদৰে কওঁতে, ৰজাসকল আনন্দিত হৈ ৰজাক প্ৰত্যুত্তৰে প্ৰশংসা কৰিলে; যেন বৰষুণভৰা মহামেঘ দেখি ময়ূৰসকল নাদ কৰে।

Verse 18

स्निग्धोऽनुनादी संजज्ञे तत्र हर्षसमीरितः।जनौघोद्घुष्टसन्नादो विमानं कम्पयन्निव।।2.2.18।।

তাত হৰ্ষে প্ৰেৰিত স্নিগ্ধ আৰু প্ৰতিধ্বনিময় গর্জন উঠিল; জনসমূহৰ জয়ধ্বনিৰ কোলাহল যেন ৰাজপ্ৰাসাদখনকেই কঁপাই তুলিছিল।

Verse 19

तस्य धर्मार्थविदुषो भावमाज्ञाय सर्वशः।ब्राह्मणा जनमुख्याश्च पौरजानपदै स्सह।।2.2.19।।समेत्य मन्त्रयित्वा तु समतागतबुद्धयः।ऊचुश्च मनसा ज्ञात्वा वृद्धं दशरथं नृपम्।।2.2.20।।

ধৰ্ম আৰু অৰ্থনীতিত পাৰদৰ্শী দশৰথৰ অভিপ্ৰায় সম্পূৰ্ণকৈ বুজি, ব্ৰাহ্মণসকল, জনমুখ্যসকল আৰু নগৰ-গ্ৰামবাসীৰ সৈতে একেলগে সমবেত হ’ল; পৰামৰ্শ কৰি একমত বুদ্ধিত উপনীত হৈ, মনত সিদ্ধান্ত কৰি বৃদ্ধ নৃপ দশৰথক সম্বোধন কৰি ক’লে।

Verse 20

तस्य धर्मार्थविदुषो भावमाज्ञाय सर्वशः।ब्राह्मणा जनमुख्याश्च पौरजानपदै स्सह।।2.2.19।।समेत्य मन्त्रयित्वा तु समतागतबुद्धयः।ऊचुश्च मनसा ज्ञात्वा वृद्धं दशरथं नृपम्।।2.2.20।।

ধৰ্ম আৰু অৰ্থনীতিত পাৰদৰ্শী দশৰথৰ অভিপ্ৰায় সম্পূৰ্ণকৈ বুজি, ব্ৰাহ্মণসকল, জনমুখ্যসকল আৰু নগৰ-গ্ৰামবাসীৰ সৈতে একেলগে সমবেত হ’ল; পৰামৰ্শ কৰি একমত বুদ্ধিত উপনীত হৈ, মনত সিদ্ধান্ত কৰি বৃদ্ধ নৃপ দশৰথক সম্বোধন কৰি ক’লে।

Verse 21

अनेकवर्षसाहस्रो वृद्धस्त्वमसि पार्थिव।स रामं युवराजानमभिषिञ्चिस्व पार्थिवम्।।2.2.21।।

হে পাৰ্থিৱ! অসংখ্য বছৰৰ সহস্ৰধাৰাত আপুনি বৃদ্ধ হৈ পৰিছে; সেয়ে ধৰাধিপতি ৰামক যুবৰাজ ৰূপে অভিষেক কৰক।

Verse 22

इच्छामो हि महाबाहुं रघुवीरं महाबलम्।गजेन महताऽयान्तं रामं छत्रावृताननम्।।2.2.22।।

আমি নিশ্চয় মহাবাহু, মহাবল ৰঘুবীৰ শ্ৰীৰামক দেখা পাবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ—মহান গজৰ ওপৰত আৰূঢ়, ৰাজছত্ৰৰ ছাঁত মুখ আৱৃত।

Verse 23

इति तद्वचनं श्रुत्वा राजा तेषां मनःप्रियं।अजानन्निव जिज्ञासुरिदं वचनमब्रवीत्।।2.2.23।।

তেওঁলোকৰ মনলৈ প্ৰিয় সেই বাক্য শুনি ৰজাই, যেন অজানাই আছে তেনেকৈ, তেওঁলোকৰ অভিপ্ৰায় অধিক জানিবলৈ ইচ্ছা কৰি এই বাক্য ক’লে।

Verse 24

श्रुत्वैव वचनं यन्मे राघवं पतिमिच्छथ।राजान स्संशयोऽयं मे किमिदं ब्रूत तत्त्वतः।।2.2.24।।

হে ৰজাসকল, মোৰ বাক্য শুনিয়েই তোমালোকে ৰঘুবংশীয় ৰাঘৱক পতি (ৰাজা) কৰিব বিচাৰিছা; কিন্তু মোৰ মনত এক সন্দেহ জাগিছে—তত্ত্বতঃ কোৱা, ই কি তোমালোকৰ অন্তৰৰ দৃঢ় নিশ্চয়?

Verse 25

कथं नु मयि धर्मेण पृथिवीमनुशासति।भवन्तो द्रष्टुमिच्छन्ति युवराजं ममात्मजम्।।2.2.25।।

যেতিয়া মই ধৰ্ম অনুসাৰে পৃথিৱী শাসন কৰি আছোঁ, তেতিয়া তোমালোকে কিয় মোৰ আত্মজ পুত্ৰক যুবৰাজ ৰূপে দেখা পাবলৈ ইচ্ছা কৰিছা?

Verse 26

ते तमूचुर्महात्मानं पौरजानपदैस्सह।बहवो नृप कल्याणा गुणाः पुत्रस्य सन्ति ते।।2.2.26।।

পৌৰ আৰু জনপদবাসীসকলৰ সৈতে তেওঁলোকে মহাত্মা ৰজাক ক’লে: “হে নৃপ, আপোনাৰ পুত্ৰৰ বহুতো কল্যাণকাৰী আৰু প্ৰশংসনীয় গুণ আছে।”

Verse 27

गुणान् गुणवतो देव देवकल्पस्य धीमतः।प्रियानानन्दनान्कृत्स्नान्प्रवक्ष्यामोऽद्य तान् शृणु।।2.2.27।।

হে দেৱসমান ৰাজন, গুণৱান, দেৱতুল্য আৰু ধীমন্ত সেই ৰাজকুমাৰৰ—যি সকলোৰে প্ৰিয় আৰু আনন্দদায়ক—সকল গুণ আজি আমি সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰিম; শুনক।

Verse 28

दिव्यैर्गुणैश्शक्रसमो रामस्सत्यपराक्रमः।इक्ष्वाकुभ्योऽपि सर्वेभ्यो ह्यतिरिक्तो विशांपते।।2.2.28।।

হে প্ৰজাপতি, দিৱ্য গুণেৰে বিভূষিত ৰাম শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) সমান; তেওঁৰ পৰাক্ৰম সত্যসিদ্ধ; ইক্ষ্বাকুবংশীয় সকলোৰে মাজতো তেওঁ অতিশয় বিশিষ্ট।

Verse 29

राम स्सत्पुरुषो लोके सत्यधर्मपरायणः।साक्षाद्रामाद्विनिर्वृत्तो धर्मश्चापि श्रिया सह।।2.2.29।।

এই জগতত ৰাম সৎপুৰুষ, সত্য আৰু ধৰ্মত পৰায়ণ; যেন ৰামৰ পৰাই ধৰ্ম আৰু শ্ৰী (সমৃদ্ধি) সহিতে প্ৰত্যক্ষভাৱে উদ্ভূত হয়।

Verse 30

प्रजासुखत्त्वे चन्द्रस्य वसुधायाः क्षमागुणैः।बुद्ध्या बृहस्पतेस्तुल्यो वीर्ये साक्षाच्छचीपतेः।।2.2.30।।

প্ৰজাসকলক সুখ দান কৰাত সি চন্দ্ৰৰ দৰে; ক্ষমাগুণত পৃথিৱীৰ দৰে; বুদ্ধিত বৃহস্পতিসম; আৰু বীৰ্যত যেন সাক্ষাৎ শচীপতি ইন্দ্ৰই।

Verse 31

धर्मज्ञः सत्यसन्धश्च शीलवाननसूयकः। क्षान्तः सान्त्वयिता श्लक्ष्णः कृतज्ञो विजितेन्द्रियः।।2.2.31।।

সি ধৰ্মজ্ঞ, সত্যসন্ধ, শীলৱান আৰু অনসূয়ক; ক্ষান্ত, সান্ত্বনা দানকাৰী, মৃদুস্বভাৱ, কৃতজ্ঞ আৰু ইন্দ্ৰিয়জিত।

Verse 32

मृदुश्च स्थिरचित्तश्च सदा भव्योऽनसूयकः।प्रियवादी च भूतानां सत्यवादी च राघवः।।2.2.32।।बहुश्रुतानां वृद्धानां ब्राह्मणानामुपासिता।तेनास्येहाऽतुला कीर्तिर्यशस्तेजश्च वर्धते।।2.2.33।।

ৰাঘৱ মৃদু আৰু স্থিৰচিত্ত; সদা ভব্য আৰু অনসূয়ক; সকলো প্ৰাণীৰ প্ৰতি প্ৰিয়বচন কোৱা আৰু সত্যবচন কোৱা। বহুশ্ৰুত বৃদ্ধ ব্ৰাহ্মণসকলক সি উপাসনা-সেৱা কৰে; সেয়ে এই লোকত তাৰ অতুল কীৰ্তি, যশ আৰু তেজ সদায় বৃদ্ধি পায়।

Verse 33

मृदुश्च स्थिरचित्तश्च सदा भव्योऽनसूयकः।प्रियवादी च भूतानां सत्यवादी च राघवः।।2.2.32।।बहुश्रुतानां वृद्धानां ब्राह्मणानामुपासिता।तेनास्येहाऽतुला कीर्तिर्यशस्तेजश्च वर्धते।।2.2.33।।

ৰাঘৱ মৃদু আৰু স্থিৰচিত্ত; সদা ভব্য আৰু অনসূয়ক; সকলো প্ৰাণীৰ প্ৰতি প্ৰিয়বচন কোৱা আৰু সত্যবচন কোৱা। বহুশ্ৰুত বৃদ্ধ ব্ৰাহ্মণসকলক সি উপাসনা-সেৱা কৰে; সেয়ে এই লোকত তাৰ অতুল কীৰ্তি, যশ আৰু তেজ সদায় বৃদ্ধি পায়।

Verse 34

देवासुरमनुष्याणां सर्वास्त्रेषु विशारदः।सम्यग्विद्याव्रतस्नातो यथावत्साङ्गवेदवित्।।2.2.34।।

দেৱ, অসুৰ আৰু মানুহৰ মাজত প্ৰচলিত সকলো অস্ত্ৰত সি বিশাৰদ; বিদ্যাব্ৰতসমূহ যথাবিধি সম্পূৰ্ণ কৰি স্নাত, আৰু সাঙ্গ বেদসমূহ যথাৱৎ জানে।

Verse 36

द्विजैरभिविनीतश्च श्रेष्ठैर्धर्मार्थनैपुणैः।यदा व्रजति सङ्ग्रामं ग्रामार्थे नगरस्य वा।।2.2.36।।गत्वा सौमित्रिसहितो नाऽविजित्य निवर्तते।

ধৰ্ম আৰু অৰ্থনীতিত নিপুণ শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলে তাক সুবিনীতভাৱে শিক্ষিত কৰিছে। গাঁও বা নগৰৰ হিতৰ বাবে যেতিয়া সি সংগ্ৰামলৈ যায়, তেতিয়া সি সৌমিত্ৰিসহ গৈ, বিজয় নোহোৱাকৈ কেতিয়াও উভতি নাহে।

Verse 37

सङ्ग्रामात्पुनरागम्य कुञ्जरेण रथेन वा।2.2.37।।पौरान् स्वजनवन्नित्यं कुशलं परिपृच्छति।।पुत्रेष्वग्निषु दारेषु प्रेष्यशिष्यगणेषु च।2.2.38।।निखिलेनानुपूर्व्याच्च पितापुत्रानिवौरसान्।।

সঙ্গ্ৰামৰ পৰা পুনৰ আহি, কুঞ্জৰৰ ওপৰত হওক বা ৰথত হওক, তেওঁ পুৰবাসীক সদায় নিজৰ স্বজনৰ দৰে জ্ঞান কৰি তেওঁলোকৰ কুশল-ক্ষেম সুধে; আৰু পিতা যেন নিজৰ ঔৰস পুত্ৰসকলক সোধে, তেনেদৰে ক্ৰম অনুসাৰে সম্পূৰ্ণভাৱে তেওঁলোকৰ পুত্ৰ, অগ্নিহোত্ৰাদি পবিত্ৰ অগ্নি, পত্নী আৰু প্ৰেষ্য-শিষ্যগণৰ বিষয়েও পৰিপ্ৰশ্ন কৰে।

Verse 38

सङ्ग्रामात्पुनरागम्य कुञ्जरेण रथेन वा।2.2.37।।पौरान् स्वजनवन्नित्यं कुशलं परिपृच्छति।।पुत्रेष्वग्निषु दारेषु प्रेष्यशिष्यगणेषु च।2.2.38।।निखिलेनानुपूर्व्याच्च पितापुत्रानिवौरसान्।।

সঙ্গ্ৰামৰ পৰা পুনৰ আহি, কুঞ্জৰৰ ওপৰত হওক বা ৰথত হওক, তেওঁ পুৰবাসীক সদায় নিজৰ স্বজনৰ দৰে জ্ঞান কৰি তেওঁলোকৰ কুশল-ক্ষেম সুধে; আৰু পিতা যেন নিজৰ ঔৰস পুত্ৰসকলক সোধে, তেনেদৰে ক্ৰম অনুসাৰে সম্পূৰ্ণভাৱে তেওঁলোকৰ পুত্ৰ, অগ্নিহোত্ৰাদি পবিত্ৰ অগ্নি, পত্নী আৰু প্ৰেষ্য-শিষ্যগণৰ বিষয়েও পৰিপ্ৰশ্ন কৰে।

Verse 39

शुश्रूषन्ते च व श्शिष्याः कच्चित्कर्मसु दंशिताः।।2.2.39।।इति नः पुरुषव्याघ्र स्सदा रामोऽभिभाषते।

“আপোনাৰ শিষ্যসকলে কি আপোনাক শুশ্ৰূষা কৰে আৰু কৰ্মত দক্ষ হৈ নিজৰ কৰ্তব্য ভালদৰে পালন কৰে নে?”—হে পুৰুষব্যাঘ্ৰ! ৰামে সদায় আমাক এইদৰে সুধে।

Verse 40

व्यसनेषु मनुष्याणां भृशं भवति दुःखितः।।2.2.40।।उत्सवेषु च सर्वेषु पितेव परितुष्यति।

মানুহৰ বিপদ-ব্যসনত তেওঁ গভীৰভাৱে দুঃখিত হয়; আৰু তেওঁলোকৰ সকলো উৎসৱত পিতাৰ দৰে পৰিতুষ্ট হয়।

Verse 41

सत्यवादी महेष्वासो वृद्धसेवी जितेन्द्रियः।।2.2.41।।स्मितपूर्वाभिभाषी च धर्मं सर्वात्मना श्रितः।

তেওঁ সত্যবাদী, মহেষ্বাস, বৃদ্ধসেৱী আৰু জিতেন্দ্ৰিয়; স্নিগ্ধ হাসিৰে কথা কয় আৰু সৰ্বাত্মনাই ধৰ্মত আশ্ৰয় লয়।

Verse 42

सम्यग्योक्ता श्रेयसां च न विगृह्य कथारुचिः।।2.2.42।।उत्तरोत्तरयुक्तौ च वक्ता वाचस्पतिर्यथा।

সেই শ্ৰেয়সকৰ কথা সম্যকভাৱে কয়, আৰু বিভেদ জন্মোৱা কথাবাৰ্তাত তাৰ ৰুচি নাই; কিন্তু উত্তৰোত্তৰ যুক্তি আৰু বাদ-বিবাদত সি বাচস্পতি (বৃহস্পতি) সদৃশ বক্তা।

Verse 43

सुभ्रूः आयतताम्राक्षः साक्षाद्विष्णुरिव स्वयम्।।2.2.43।। रामो लोकाभिरामोऽयं शौर्यवीर्यपराक्रमैः।

সুন্দৰ ভ্ৰূ আৰু দীঘল তাম্ৰবৰ্ণ নয়নযুক্ত এই ৰাম সমগ্ৰ লোকৰ মনোহৰ; শৌৰ্য, বীৰ্য আৰু পৰাক্ৰমে সি যেন সাক্ষাৎ স্বয়ং বিষ্ণু।

Verse 44

प्रजापालनतत्त्वज्ञो न रागोपहतेन्द्रियः।।2.2.44।।शक्तस्त्रैलोक्यमप्येको भोक्तुं किन्नु महीमिमाम्।

সেই প্ৰজাপালনৰ তত্ত্বজ্ঞানী, ৰাগে ইন্দ্ৰিয়ক আচ্ছন্ন নকৰে; একাই ত্ৰিলোককো ভোগ কৰি শাসন কৰিব পৰা সমৰ্থ—তেন্তে এই পৃথিৱীৰ কথা ক’ত?

Verse 45

नास्य क्रोधः प्रसादश्च निरर्थोऽस्ति कदाचन।।2.2.45।।हन्त्येव नियमाद्वध्यानवध्ये न च कुप्यति।

তাৰ ক্ৰোধো আৰু প্ৰসাদো কেতিয়াও নিৰৰ্থক নহয়; নিয়ম আৰু ন্যায় অনুসাৰে যি বধ্য, তাক দণ্ড দিয়ে, আৰু যি অবধ্য, তাৰ ওপৰত সি ক্ৰুদ্ধ নহয়।

Verse 46

युनक्त्यर्थैः प्रहृष्टश्च तमसौ यत्र तुष्यति।।2.2.46।।शान्तै स्सर्वप्रजाकान्तैः प्रीतिसञ्जननैर्नृणाम्।गुणैर्विरुरुचे रामो दीप्त स्सूर्य इवांशुभिः।।2.2.47।।

যেতিয়া শ্ৰীৰাম প্ৰসন্ন হয়, তেওঁ আনন্দৰে ধন দান কৰে; আৰু সকলো প্ৰজাৰ প্ৰিয় তথা মানুহৰ বাবে আনন্দদায়ক শান্ত গুণাৱলীৰে ৰাম প্ৰদীপ্ত সূৰ্যৰ দৰে জিলিকি থাকে।

Verse 47

युनक्त्यर्थैः प्रहृष्टश्च तमसौ यत्र तुष्यति।।2.2.46।।शान्तै स्सर्वप्रजाकान्तैः प्रीतिसञ्जननैर्नृणाम्।गुणैर्विरुरुचे रामो दीप्त स्सूर्य इवांशुभिः।।2.2.47।।

যেতিয়া শ্ৰীৰাম প্ৰসন্ন হয়, তেওঁ আনন্দৰে ধন দান কৰে; আৰু সকলো প্ৰজাৰ প্ৰিয় তথা মানুহৰ বাবে আনন্দদায়ক শান্ত গুণাৱলীৰে ৰাম প্ৰদীপ্ত সূৰ্যৰ দৰে জিলিকি থাকে।

Verse 48

तमेवंगुणसम्पन्नं रामं सत्यपराक्रमम्।लोकपालोपमं नाथमकामयत मेदिनी।।2.2.48।।

এনে গুণসম্পন্ন, সত্যপৰাক্ৰমী, লোকপালসদৃশ নাথ শ্ৰীৰামক ধৰিত্ৰীমাতাই নিজৰ স্বামী ৰূপে আকাঙ্ক্ষা কৰিলে।

Verse 49

वत्सश्श्रेयसि जातस्ते दिष्ट्याऽसौ तव राघव।दिष्ट्या पुत्रगुणैर्युक्तो मारीच इव काश्यपः।।2.2.49।।

হে ৰাঘৱ, দেৱকৃপাৰে তোৰ শ্ৰেয়সৰ বাবে এই পুত্ৰ জন্মিছে; দেৱকৃপাৰে সি আদৰ্শ পুত্ৰৰ গুণেৰে যুত—যেনেকৈ কাশ্যপৰ পুত্ৰ মাৰীচ আছিল।

Verse 50

बलमारोग्यमायुश्च रामस्य विदितात्मनः। देवासुरमनुष्येषु सगन्धर्वोरगेषु च।।2.2.50।। आशंसते जनस्सर्वो राष्ट्रे पुरवरे तथा। आभ्यन्तरश्च बाह्यश्च पौरजानपदो जनः।।2.2.51।।

দেৱ, অসুৰ, মানুহ, গন্ধৰ্ব আৰু নাগ—সকলৰ মাজত সকলো লোকে, যাৰ মহিমা সুপৰিচিত সেই বিদিতাত্মা শ্ৰীৰামৰ বাবে বল, আৰোগ্য আৰু দীঘলীয়া আয়ু কামনা কৰে; তদুপৰি ৰাজ্যজুৰি আৰু ৰাজধানীত নিকট-দূৰৰ নগৰবাসী আৰু জনপদবাসী, ভিতৰুৱা-বাহিৰুৱা সকলো প্ৰজাই একেই আশীৰ্বাদ বিচাৰে।

Verse 51

बलमारोग्यमायुश्च रामस्य विदितात्मनः। देवासुरमनुष्येषु सगन्धर्वोरगेषु च।।2.2.50।। आशंसते जनस्सर्वो राष्ट्रे पुरवरे तथा। आभ्यन्तरश्च बाह्यश्च पौरजानपदो जनः।।2.2.51।।

হে ৰাঘৱ, দেৱকৃপাৰে তোৰ শ্ৰেয়সৰ বাবে এই পুত্ৰ জন্মিছে; দেৱকৃপাৰে সি আদৰ্শ পুত্ৰৰ গুণেৰে যুত—যেনেকৈ কাশ্যপৰ পুত্ৰ মাৰীচ আছিল।

Verse 52

स्त्रियो वृद्धास्तरुण्यश्च सायं प्रातस्समाहिताः।सर्वान् देवान् नमस्यन्ति रामस्यार्थे यशस्विनः।।2.2.52।।

বৃদ্ধা আৰু যুৱতী নাৰীসকলে সন্ধ্যা আৰু প্ৰভাতত ভক্তিভাৱে একাগ্ৰ হৈ, যশস্বী শ্ৰীৰামৰ কল্যাণৰ বাবে সকলো দেৱতাক নমস্কাৰ কৰে।

Verse 53

तेषामायाचितं देव त्वत्प्रसादात्समृद्ध्यताम्।राममिन्दीवरश्यामं सर्वशत्रुनिबर्हणम्।।2.2.53।।पश्यामो यौवराज्यस्थं तव राजोत्तमात्मजम्।

দেৱসম ৰাজন! আপোনাৰ প্ৰসাদে তেওঁলোকৰ প্ৰাৰ্থনা সিদ্ধ হওক: নীল পদুমৰ দৰে শ্যামবৰ্ণ, সৰ্বশত্ৰুনিবাৰক আপোনাৰ শ্ৰেষ্ঠ পুত্ৰ শ্ৰীৰামক যুৱৰাজ্যপদত প্ৰতিষ্ঠিত হোৱা আমি দৰ্শন কৰোঁ।

Verse 54

तं देव देवोपममात्मजं तेसर्वस्य लोकस्य हिते निविष्टम्।हिताय नः क्षिप्रमुदारजुष्टंमुदाऽभषेक्तुं वरद त्वमर्हसि।।2.2.54।।

হে বৰদাতা! দেৱোপম আপোনাৰ পুত্ৰ—যি সমগ্ৰ লোকৰ হিতত নিবিষ্ট আৰু উদাৰ গুণত ৰত—আমাৰ মঙ্গলাৰ্থে আনন্দসহ শীঘ্ৰে যুৱৰাজ ৰূপে অভিষিক্ত হ’বলৈ আপুনি যোগ্য।