Sarga 2

Verse 1

ततः परिषदं सर्वामामन्त्र्य वसुधाधिपः।हितमुद्धर्षणं चैवमुवाच प्रथितं वचः।।2.2.1।।

അതിനുശേഷം വസുധാധിപനായ ദശരഥൻ സമസ്ത പരിഷത്തെയും വിളിച്ചുകൂട്ടി, ഹിതകരവും ഉത്സാഹജനകവുമായ പ്രസിദ്ധ വചനങ്ങൾ ഇങ്ങനെ ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 2

दुन्दुभिस्वनकल्पेन गम्भीरेणानुनादिना। स्वरेण महता राजा जीमूत इव नादयन्।।2.2.2।। राजलक्षणयुक्तेन कान्तेनानुपमेन च। उवाच रसयुक्तेन स्वरेण नृपतिर्नृपान्।।2.2.3।।

ദുന്ദുഭിയുടെ നാദംപോലെ ഗംഭീരവും പ്രതിധ്വനിക്കുന്നതുമായ മഹാസ്വരത്തിൽ രാജാവ് ദശരഥൻ മുഴങ്ങി—ഇടിമേഘങ്ങൾ ഗർജ്ജിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 3

दुन्दुभिस्वनकल्पेन गम्भीरेणानुनादिना। स्वरेण महता राजा जीमूत इव नादयन्।।2.2.2।। राजलक्षणयुक्तेन कान्तेनानुपमेन च। उवाच रसयुक्तेन स्वरेण नृपतिर्नृपान्।।2.2.3।।

ദുന്ദുഭിയുടെ നാദംപോലെ ഗംഭീരവും പ്രതിധ്വനിക്കുന്നതുമായ മഹാസ്വരത്തിൽ രാജാവ് ദശരഥൻ മുഴങ്ങി—ഇടിമേഘങ്ങൾ ഗർജ്ജിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 4

विदितं भवतामेतद्यथा मे राज्यमुत्तमम्।पूर्वकैर्मम राजेन्द्रैस्सुतवत्परिपालितम्।।2.2.4।।

എല്ലാവർക്കും അറിയാം—എന്റെ ഈ ഉത്തമരാജ്യം മുൻകാലത്തെ എന്റെ രാജേന്ദ്രന്മാരായ മഹാരാജാക്കന്മാർ പ്രജകളെ സ്വന്തം മക്കളെപ്പോലെ സ്നേഹത്തോടെ സംരക്ഷിച്ച് പരിപാലിച്ചിരുന്നതെന്ന്.

Verse 5

सोऽहमिक्ष्वाकुभि स्सर्वैर्नरेन्द्रैः परिपालितम्।श्रेयसा योक्तुकामोऽस्मि सुखार्हमखिलं जगत्।।2.2.5।।

ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിലെ എല്ലാ നരേന്ദ്രന്മാരാലും ദീർഘകാലം പരിപാലിക്കപ്പെട്ട, സുഖാർഹമായ ഈ അഖില ലോകത്തിന്റെ ക്ഷേമം ശ്രേയസ്സിന്റെ മാർഗത്തിൽ ഉറപ്പാക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 6

मयाप्याचरितं पूर्वैः पन्थानमनुगच्छता। प्रजा नित्यमनिद्रेण यथाशक्त्यभिरक्षिताः।।2.2.6।।

പൂർവ്വികർ ആചരിച്ച പഥം പിന്തുടർന്ന്, ഞാൻ യഥാശക്തി നിദ്രാരഹിതമായ ജാഗ്രതയോടെ പ്രജകളെ നിത്യം സംരക്ഷിച്ചു വന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 7

इदं शरीरं कृत्स्नस्य लोकस्य चरता हितम्।पाण्डुरस्याऽतपत्रस्यच्छायायां जरितं मया।।2.2.7।।

സകല ലോകത്തിന്റെ ഹിതത്തിനായി പരിശ്രമിച്ചുകൊണ്ട്, വെളുത്ത രാജച്ഛത്രത്തിന്റെ നിഴലിൽ രാജ്യം ഭരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ എന്റെ ഈ ശരീരം വാർദ്ധക്യത്തിലേക്ക് എത്തിയിരിക്കുന്നു.

Verse 8

प्राप्य वर्षसहस्राणि बहून्यायूंषि जीवतः।जीर्णस्यास्य शरीरस्य विश्रान्तिमभिरोचये।।2.2.8।।

അനേകം സഹസ്രവർഷങ്ങളും പല ആയുസ്സുകാലങ്ങളും ജീവിച്ച ശേഷം, ഈ ശരീരം ജീർണ്ണമായതായി ഞാൻ കാണുന്നു; അതുകൊണ്ട് എനിക്ക് വിശ്രമം ആഗ്രഹമാകുന്നു.

Verse 9

राजप्रभावजुष्टां हि दुर्वहामजितेन्द्रियैः।परिश्रान्तोऽस्मि लोकस्य गुर्वीं धर्मधुरं वहन्।।2.2.9।।

ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിക്കാത്തവർക്ക് ലോകത്തെ ഭരിക്കുന്ന ധർമ്മത്തിന്റെ ഈ ഭാരമേറിയ നുകം വഹിക്കുക ദുഷ്കരം; ലോകഹിതത്തിനായി ആ ഗുരു ധർമ്മധുര വഹിച്ച് ഞാൻ ക്ഷീണിതനായിരിക്കുന്നു.

Verse 10

सोऽहं विश्रममिच्छामि पुत्रं कृत्वा प्रजाहिते।सन्निकृष्टानिमान्सर्वाननुमान्य द्विजर्षभान्।।2.2.10।।

ഇവിടെ സമീപത്തിരിക്കുന്ന നിങ്ങളായ സർവ്വ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠരുടെ സമ്മതം നേടി, പ്രജാഹിതത്തിനായി എന്റെ പുത്രനെ സ്ഥാനാരോഹണം ചെയ്‌തിട്ട്, ഞാൻ ഇനി വിശ്രമം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 11

अनुजातो हि मां सर्वैर्गुणैर्ज्येष्ठो ममात्मजः।पुरन्दरसमो वीर्ये रामः परपुरञ्जयः।।2.2.11।।

നിശ്ചയമായും എന്റെ ജ്യേഷ്ഠപുത്രനായ രാമൻ സർവ്വഗുണങ്ങളിലും എന്നെ അനുഗമിച്ചിരിക്കുന്നു; പരാക്രമത്തിൽ അവൻ പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ) തുല്യൻ, ശത്രുനഗരജയി.

Verse 12

तं चन्द्रमिव पुष्येण युक्तं धर्मभृतां वरम्।यौवराज्ये नियोक्ताऽस्मि प्रीतः पुरुषपुङ्गवम्।।2.2.12।।

പ്രസന്നനായി ഞാൻ അവനെ യുവരാജസ്ഥാനത്ത് നിയമിക്കുവാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നു—ധർമ്മധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനും പുരുഷോത്തമനുമായ അവനെ; പുഷ്യനക്ഷത്രയുക്തമായ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനെ.

Verse 13

अनुरूपस्स वै नाथो लक्ष्मीवान् लक्ष्मणाग्रजः।त्रैलोक्यमपि नाथेन येन स्यान्नाथवत्तरम्।।2.2.13।।

ലക്ഷ്മണന്റെ അഗ്രജനും ശ്രീസമ്പന്നനുമായ ആ നാഥൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ യോജ്യനായ അധിപനാണ്; അവനെ രക്ഷകനാക്കി എങ്കിൽ ത്രിലോകവും കൂടുതൽ സുരക്ഷിതമാകും.

Verse 14

अनेन श्रेयसा सद्यस्संयोज्यैवमिमां महीम्।गतक्लेशो भविष्यामि सुते तस्मिन्निवेश्य वै।।2.2.14।।

ആ പുത്രനിൽ ഈ രാജ്യം ഉടൻ ഏൽപ്പിച്ച്, ഈ ഭൂമിയുടെ ശ്രേയസ് ഉറപ്പാക്കിയാൽ, ഞാൻ ക്ലേശവും ആശങ്കയും വിട്ടു നിശ്ചിന്തനാകും.

Verse 15

यदिदं मेऽनुरूपार्थं मया साधु सुमन्त्रितम्।भवन्तो मेऽनुमन्यन्तां कथं वा करवाण्यहम्।।2.2.15।।

എനിക്ക് യോജ്യവും ഹിതകരവും ആയി ഞാൻ നന്നായി ആലോചിച്ച ഈ പദ്ധതി ശരിയെന്ന് നിങ്ങൾക്കു തോന്നുന്നെങ്കിൽ അനുമതി നൽകുക; അല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണമെന്ന് പറയുക.

Verse 16

यद्यप्येषा मम प्रीतिर्हितमन्यद्विचिन्त्यताम्।अन्या मध्यस्थचिन्ता हि विमर्दाभ्यधिकोदया।।2.2.16।।

ഇത് എനിക്ക് പ്രിയമായാലും, ഹിതം വരുത്തുന്ന മറ്റൊരു മാർഗവും ആലോചിക്കണം; കാരണം നിർപക്ഷ മനസ്സുകളുടെ മധ്യസ്ഥചിന്ത, വിചാരവിമർശനത്തിലൂടെ, കൂടുതൽ ഉപകാരമുണ്ടാക്കുന്നു.

Verse 17

इति ब्रुवन्तं मुदिताः प्रत्यनन्दन्नृपा नृपम्।वृष्टिमन्तं महामेघं नर्दन्त इव बर्हिणः।।2.2.17।।

അവൻ ഇങ്ങനെ പറയുമ്പോൾ രാജാക്കന്മാർ ആനന്ദത്തോടെ രാജാവിനെ പ്രശംസിച്ചു; മഴ നിറഞ്ഞ മഹാമേഘത്തെ കണ്ടു മയിലുകൾ വിളിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 18

स्निग्धोऽनुनादी संजज्ञे तत्र हर्षसमीरितः।जनौघोद्घुष्टसन्नादो विमानं कम्पयन्निव।।2.2.18।।

അവിടെ ആനന്ദം ഉണർത്തിയ സ്നിഗ്ധവും പ്രതിധ്വനിക്കുന്നതുമായ ഗർജ്ജനം ഉയർന്നു; ജനസമൂഹത്തിന്റെ ജയഘോഷനാദം കൊട്ടാരത്തെ തന്നെ കുലുക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി.

Verse 19

तस्य धर्मार्थविदुषो भावमाज्ञाय सर्वशः।ब्राह्मणा जनमुख्याश्च पौरजानपदै स्सह।।2.2.19।।समेत्य मन्त्रयित्वा तु समतागतबुद्धयः।ऊचुश्च मनसा ज्ञात्वा वृद्धं दशरथं नृपम्।।2.2.20।।

ധർമ്മവും അർത്ഥശാസ്ത്രവും അറിയുന്ന ദശരഥന്റെ അഭിപ്രായം പൂർണ്ണമായി ഗ്രഹിച്ച് ബ്രാഹ്മണരും ജനപ്രമുഖരും നഗര-ഗ്രാമജനങ്ങളുമൊത്ത് ഒന്നിച്ചു കൂടി; ആലോചിച്ച് ഏകമതബുദ്ധിയിലേക്കെത്തി, മനസ്സിൽ തീർച്ചപ്പെടുത്തി വൃദ്ധനായ രാജാവ് ദശരഥനോട് അവർ പറഞ്ഞു.

Verse 20

तस्य धर्मार्थविदुषो भावमाज्ञाय सर्वशः।ब्राह्मणा जनमुख्याश्च पौरजानपदै स्सह।।2.2.19।।समेत्य मन्त्रयित्वा तु समतागतबुद्धयः।ऊचुश्च मनसा ज्ञात्वा वृद्धं दशरथं नृपम्।।2.2.20।।

ധർമ്മവും അർത്ഥശാസ്ത്രവും അറിയുന്ന ദശരഥന്റെ അഭിപ്രായം പൂർണ്ണമായി ഗ്രഹിച്ച് ബ്രാഹ്മണരും ജനപ്രമുഖരും നഗര-ഗ്രാമജനങ്ങളുമൊത്ത് ഒന്നിച്ചു കൂടി; ആലോചിച്ച് ഏകമതബുദ്ധിയിലേക്കെത്തി, മനസ്സിൽ തീർച്ചപ്പെടുത്തി വൃദ്ധനായ രാജാവ് ദശരഥനോട് അവർ പറഞ്ഞു.

Verse 21

अनेकवर्षसाहस्रो वृद्धस्त्वमसि पार्थिव।स रामं युवराजानमभिषिञ्चिस्व पार्थिवम्।।2.2.21।।

ഹേ പാർത്ഥിവ! അനേകായിരം വർഷങ്ങളുടെ പ്രവാഹത്തിൽ നിങ്ങൾ വൃദ്ധനായിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഭൂമിയുടെ അധിപനായ രാമനെ യുവരാജനായി അഭിഷേകം ചെയ്യുക.

Verse 22

इच्छामो हि महाबाहुं रघुवीरं महाबलम्।गजेन महताऽयान्तं रामं छत्रावृताननम्।।2.2.22।।

ഞങ്ങൾ മഹാബാഹുവും മഹാബലനും ആയ രഘുവീരൻ ശ്രീരാമനെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു—മഹാഗജത്തിൽ ആരൂഢനായി, രാജച്ഛത്രത്തിന്റെ നിഴലിൽ മുഖം മൂടപ്പെട്ടവനായി.

Verse 23

इति तद्वचनं श्रुत्वा राजा तेषां मनःप्रियं।अजानन्निव जिज्ञासुरिदं वचनमब्रवीत्।।2.2.23।।

അവരുടെ ഹൃദയത്തിന് പ്രിയമായ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ്, അറിയാത്തവനെന്നപോലെ, അവരുടെ ഉദ്ദേശം കൂടുതൽ അറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ചു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 24

श्रुत्वैव वचनं यन्मे राघवं पतिमिच्छथ।राजान स्संशयोऽयं मे किमिदं ब्रूत तत्त्वतः।।2.2.24।।

ഹേ രാജാക്കന്മാരേ, എന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ഉടൻ തന്നെ നിങ്ങൾ രഘുവംശത്തിലെ രാഘവനെ അധിപതിയായി (രാജാവായി) ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എങ്കിലും എനിക്കൊരു സംശയം ഉണ്ട്—സത്യമായി പറയുക, ഇത് നിങ്ങളുടെ അന്തഃകരണനിശ്ചയമോ?

Verse 25

कथं नु मयि धर्मेण पृथिवीमनुशासति।भवन्तो द्रष्टुमिच्छन्ति युवराजं ममात्मजम्।।2.2.25।।

ഞാൻ ധർമ്മാനുസാരമായി ഭൂമിയെ ഭരിക്കുമ്പോൾ, നിങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ട് എന്റെ ആത്മജ പുത്രനെ യുവരാജനായി കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു?

Verse 26

ते तमूचुर्महात्मानं पौरजानपदैस्सह।बहवो नृप कल्याणा गुणाः पुत्रस्य सन्ति ते।।2.2.26।।

നഗരവാസികളും ജനപദവാസികളും കൂടെ അവർ മഹാത്മാവായ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: “ഹേ നൃപ, നിങ്ങളുടെ പുത്രനിൽ അനേകം കല്യാണകരവും പ്രശംസനീയവുമായ ഗുണങ്ങൾ ഉണ്ട്.”

Verse 27

गुणान् गुणवतो देव देवकल्पस्य धीमतः।प्रियानानन्दनान्कृत्स्नान्प्रवक्ष्यामोऽद्य तान् शृणु।।2.2.27।।

ദേവസമനായ രാജാവേ, ഗുണവാനായും ദേവതുല്യനായും ധീമാനായും ഉള്ള ആ രാജകുമാരന്റെ—എല്ലാവർക്കും പ്രിയവും ആനന്ദകരവും ആയ—സകല ഗുണങ്ങളും ഇന്ന് ഞങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി പ്രസ്താവിക്കും; ശ്രവിക്കണമേ.

Verse 28

दिव्यैर्गुणैश्शक्रसमो रामस्सत्यपराक्रमः।इक्ष्वाकुभ्योऽपि सर्वेभ्यो ह्यतिरिक्तो विशांपते।।2.2.28।।

ഹേ ജനാധിപതേ, ദിവ്യഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നനായ രാമൻ ശക്രനോട് (ഇന്ദ്രനോട്) സമാനൻ; അവന്റെ പരാക്രമം സത്യസിദ്ധം; ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിലെ എല്ലാവരിലും അവൻ അതിവിശിഷ്ടനാണ്.

Verse 29

राम स्सत्पुरुषो लोके सत्यधर्मपरायणः।साक्षाद्रामाद्विनिर्वृत्तो धर्मश्चापि श्रिया सह।।2.2.29।।

ഈ ലോകത്തിൽ രാമൻ സത്യസത്പുരുഷൻ, സത്യധർമ്മത്തിൽ പരായണൻ; രാമനിൽ നിന്നുതന്നെ ധർമ്മവും ശ്രീയും (സമൃദ്ധിയും) കൂടെ പ്രത്യക്ഷമായി പ്രവഹിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു.

Verse 30

प्रजासुखत्त्वे चन्द्रस्य वसुधायाः क्षमागुणैः।बुद्ध्या बृहस्पतेस्तुल्यो वीर्ये साक्षाच्छचीपतेः।।2.2.30।।

പ്രജകൾക്ക് ആനന്ദം പകരുന്നതിൽ അവൻ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ; ക്ഷമാഗുണത്തിൽ ഭൂമിയെപ്പോലെ; ബുദ്ധിയിൽ ബൃഹസ്പതിയോടു തുല്യം; വീര്യത്തിൽ സാക്ഷാൽ ശചീപതി ഇന്ദ്രനേപ്പോലെ.

Verse 31

धर्मज्ञः सत्यसन्धश्च शीलवाननसूयकः। क्षान्तः सान्त्वयिता श्लक्ष्णः कृतज्ञो विजितेन्द्रियः।।2.2.31।।

അവൻ ധർമ്മജ്ഞൻ, സത്യസന്ധൻ, ശീലവാൻ, അസൂയരഹിതൻ; ക്ഷമാശീലൻ, ആശ്വസിപ്പിക്കുന്നവൻ, മൃദുസ്വഭാവി, കൃതജ്ഞൻ, ഇന്ദ്രിയജിതൻ.

Verse 32

मृदुश्च स्थिरचित्तश्च सदा भव्योऽनसूयकः।प्रियवादी च भूतानां सत्यवादी च राघवः।।2.2.32।।बहुश्रुतानां वृद्धानां ब्राह्मणानामुपासिता।तेनास्येहाऽतुला कीर्तिर्यशस्तेजश्च वर्धते।।2.2.33।।

രാഘവൻ മൃദുസ്വഭാവിയും സ്ഥിരചിത്തനുമാണ്; എപ്പോഴും ഭവ്യനും അസൂയരഹിതനുമാണ്; സർവ്വഭൂതങ്ങളോടും പ്രിയവചനം സംസാരിക്കുകയും സത്യവചനം പറയുകയും ചെയ്യുന്നു. അനേകം ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പണ്ഡിതരായ വൃദ്ധ ബ്രാഹ്മണരെ അവൻ സേവിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഈ ലോകത്തിൽ അവന്റെ അതുല്യമായ കീർത്തിയും യശസ്സും തേജസ്സും ദിനംപ്രതി വർധിക്കുന്നു.

Verse 33

मृदुश्च स्थिरचित्तश्च सदा भव्योऽनसूयकः।प्रियवादी च भूतानां सत्यवादी च राघवः।।2.2.32।।बहुश्रुतानां वृद्धानां ब्राह्मणानामुपासिता।तेनास्येहाऽतुला कीर्तिर्यशस्तेजश्च वर्धते।।2.2.33।।

രാഘവൻ മൃദുസ്വഭാവിയും സ്ഥിരചിത്തനുമാണ്; എപ്പോഴും ഭവ്യനും അസൂയരഹിതനുമാണ്; സർവ്വഭൂതങ്ങളോടും പ്രിയവചനം സംസാരിക്കുകയും സത്യവചനം പറയുകയും ചെയ്യുന്നു. അനേകം ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പണ്ഡിതരായ വൃദ്ധ ബ്രാഹ്മണരെ അവൻ സേവിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഈ ലോകത്തിൽ അവന്റെ അതുല്യമായ കീർത്തിയും യശസ്സും തേജസ്സും ദിനംപ്രതി വർധിക്കുന്നു.

Verse 34

देवासुरमनुष्याणां सर्वास्त्रेषु विशारदः।सम्यग्विद्याव्रतस्नातो यथावत्साङ्गवेदवित्।।2.2.34।।

ദേവന്മാരിലും അസുരന്മാരിലും മനുഷ്യരിലും പ്രസിദ്ധമായ എല്ലാ അസ്ത്രങ്ങളിലും അവൻ വിശാരദൻ; വിദ്യാവ്രതങ്ങൾ യഥാവിധി പൂർത്തിയാക്കി സ്നാതനായി, സാംഗവേദങ്ങളെ യഥാവത്ത് അറിയുന്നവൻ.

Verse 36

द्विजैरभिविनीतश्च श्रेष्ठैर्धर्मार्थनैपुणैः।यदा व्रजति सङ्ग्रामं ग्रामार्थे नगरस्य वा।।2.2.36।।गत्वा सौमित्रिसहितो नाऽविजित्य निवर्तते।

ധർമ്മവും അർത്ഥവും സംബന്ധിച്ച നൈപുണ്യമുള്ള ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ അവനെ വിനീതമായി പരിശീലിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഗ്രാമത്തിനോ നഗരത്തിനോ ഹിതാർത്ഥമായി യുദ്ധത്തിലേക്ക് പോകുമ്പോൾ, അവൻ സൗമിത്രിയോടുകൂടെ ചെന്നു, വിജയം നേടാതെ ഒരിക്കലും മടങ്ങിവരുകയില്ല.

Verse 37

सङ्ग्रामात्पुनरागम्य कुञ्जरेण रथेन वा।2.2.37।।पौरान् स्वजनवन्नित्यं कुशलं परिपृच्छति।।पुत्रेष्वग्निषु दारेषु प्रेष्यशिष्यगणेषु च।2.2.38।।निखिलेनानुपूर्व्याच्च पितापुत्रानिवौरसान्।।

യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് മടങ്ങിവന്ന്, ആനപ്പുറത്തായാലും രഥത്തിലായാലും, അദ്ദേഹം പൗരന്മാരെ എപ്പോഴും സ്വന്തം ബന്ധുക്കളെപ്പോലെ കരുതി അവരുടെ ക്ഷേമം അന്വേഷിക്കുന്നു; പിതാവ് തന്റെ ഔരസപുത്രന്മാരെ അന്വേഷിക്കുന്നതുപോലെ, ക്രമാനുസൃതമായി സമഗ്രമായി അവരുടെ മക്കൾ, അഗ്നിഹോത്രാദി പവിത്രാഗ്നികൾ, ഭാര്യമാർ, സേവകരും ശിഷ്യഗണവും എന്നിവയെക്കുറിച്ചും ചോദിക്കുന്നു.

Verse 38

सङ्ग्रामात्पुनरागम्य कुञ्जरेण रथेन वा।2.2.37।।पौरान् स्वजनवन्नित्यं कुशलं परिपृच्छति।।पुत्रेष्वग्निषु दारेषु प्रेष्यशिष्यगणेषु च।2.2.38।।निखिलेनानुपूर्व्याच्च पितापुत्रानिवौरसान्।।

യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് മടങ്ങിവന്ന്, ആനപ്പുറത്തായാലും രഥത്തിലായാലും, അദ്ദേഹം പൗരന്മാരെ എപ്പോഴും സ്വന്തം ബന്ധുക്കളെപ്പോലെ കരുതി അവരുടെ ക്ഷേമം അന്വേഷിക്കുന്നു; പിതാവ് തന്റെ ഔരസപുത്രന്മാരെ അന്വേഷിക്കുന്നതുപോലെ, ക്രമാനുസൃതമായി സമഗ്രമായി അവരുടെ മക്കൾ, അഗ്നിഹോത്രാദി പവിത്രാഗ്നികൾ, ഭാര്യമാർ, സേവകരും ശിഷ്യഗണവും എന്നിവയെക്കുറിച്ചും ചോദിക്കുന്നു.

Verse 39

शुश्रूषन्ते च व श्शिष्याः कच्चित्कर्मसु दंशिताः।।2.2.39।।इति नः पुरुषव्याघ्र स्सदा रामोऽभिभाषते।

“നിങ്ങളുടെ ശിഷ്യർ നിങ്ങളെ ശുശ്രൂഷിച്ച്, കാര്യങ്ങളിൽ ദക്ഷരായി, തങ്ങളുടെ കടമകൾ നന്നായി നിർവഹിക്കുന്നുണ്ടോ?”—ഹേ പുരുഷവ്യാഘ്രാ! രാമൻ എപ്പോഴും ഞങ്ങളോട് ഇങ്ങനെ ചോദിക്കുന്നു.

Verse 40

व्यसनेषु मनुष्याणां भृशं भवति दुःखितः।।2.2.40।।उत्सवेषु च सर्वेषु पितेव परितुष्यति।

ജനങ്ങളുടെ ദുരിതങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം അത്യന്തം ദുഃഖിതനാകുന്നു; അവരുടെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളിലും പിതാവിനെപ്പോലെ ആനന്ദിക്കുന്നു.

Verse 41

सत्यवादी महेष्वासो वृद्धसेवी जितेन्द्रियः।।2.2.41।।स्मितपूर्वाभिभाषी च धर्मं सर्वात्मना श्रितः।

അദ്ദേഹം സത്യവാദി, മഹാധനുർധരൻ, വൃദ്ധസേവകൻ, ജിതേന്ദ്രിയൻ; സ്മിതപൂർവ്വം സംസാരിക്കുന്നവൻ, സർവ്വാത്മനാ ധർമ്മത്തിൽ ആശ്രയം പ്രാപിച്ചവൻ.

Verse 42

सम्यग्योक्ता श्रेयसां च न विगृह्य कथारुचिः।।2.2.42।।उत्तरोत्तरयुक्तौ च वक्ता वाचस्पतिर्यथा।

അവൻ ശ്രേയസ്സിനായുള്ള വാക്കുകൾ യഥാർത്ഥമായി ഉച്ഛരിക്കുന്നു; ഭേദം വളർത്തുന്ന വാദങ്ങളിൽ അവന് രുചിയില്ല. എന്നാൽ ഉയർന്നതിലുയർന്ന യുക്തി–വാദങ്ങളിൽ വാചസ്പതി (ബൃഹസ്പതി) പോലെയായി പ്രസംഗിക്കുന്നു.

Verse 43

सुभ्रूः आयतताम्राक्षः साक्षाद्विष्णुरिव स्वयम्।।2.2.43।। रामो लोकाभिरामोऽयं शौर्यवीर्यपराक्रमैः।

സുന്ദരഭ്രൂവുമായും ദീർഘമായ താമ്രവർണ്ണനേത്രങ്ങളുമായും ഉള്ള ഈ രാമൻ സർവ്വലോകത്തിനും ആനന്ദകരൻ; ശൗര്യവും വീര്യവും പരാക്രമവും കൊണ്ടു സ്വയം പ്രത്യക്ഷമായ വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ തന്നെയാണ്.

Verse 44

प्रजापालनतत्त्वज्ञो न रागोपहतेन्द्रियः।।2.2.44।।शक्तस्त्रैलोक्यमप्येको भोक्तुं किन्नु महीमिमाम्।

പ്രജാപാലനത്തിന്റെ തത്ത്വം അറിയുന്നവൻ; രാഗം ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ കീഴടക്കാത്തവൻ. ഒരുത്തൻ മാത്രമായി ത്രിലോകവും ഭരിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവൻ; പിന്നെ ഈ ഭൂമിയെക്കുറിച്ച് പറയേണ്ടതെന്ത്?

Verse 45

नास्य क्रोधः प्रसादश्च निरर्थोऽस्ति कदाचन।।2.2.45।।हन्त्येव नियमाद्वध्यानवध्ये न च कुप्यति।

അവന്റെ ക്രോധവും പ്രസാദവും ഒരിക്കലും നിർഥകമല്ല; നിയമവും നീതിയും അനുസരിച്ച് വധ്യനെയെ ശിക്ഷിക്കുന്നു, അവധ്യനോടോ അവൻ കോപിക്കുകയില്ല.

Verse 46

युनक्त्यर्थैः प्रहृष्टश्च तमसौ यत्र तुष्यति।।2.2.46।।शान्तै स्सर्वप्रजाकान्तैः प्रीतिसञ्जननैर्नृणाम्।गुणैर्विरुरुचे रामो दीप्त स्सूर्य इवांशुभिः।।2.2.47।।

സന്തുഷ്ടനാകുമ്പോഴെല്ലാം രാമൻ സന്തോഷത്തോടെ സമ്പത്ത് നൽകുന്നു. എല്ലാ പ്രജകൾക്കും പ്രിയപ്പെട്ടതും ജനങ്ങൾക്ക് ആനന്ദം നൽകുന്നതുമായ ശാന്തമായ ഗുണങ്ങളാൽ, രശ്മികളാൽ ജ്വലിക്കുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ രാമൻ ശോഭിച്ചു.

Verse 47

युनक्त्यर्थैः प्रहृष्टश्च तमसौ यत्र तुष्यति।।2.2.46।।शान्तै स्सर्वप्रजाकान्तैः प्रीतिसञ्जननैर्नृणाम्।गुणैर्विरुरुचे रामो दीप्त स्सूर्य इवांशुभिः।।2.2.47।।

സന്തുഷ്ടനാകുമ്പോഴെല്ലാം രാമൻ സന്തോഷത്തോടെ സമ്പത്ത് നൽകുന്നു. എല്ലാ പ്രജകൾക്കും പ്രിയപ്പെട്ടതും ജനങ്ങൾക്ക് ആനന്ദം നൽകുന്നതുമായ ശാന്തമായ ഗുണങ്ങളാൽ, രശ്മികളാൽ ജ്വലിക്കുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ രാമൻ ശോഭിച്ചു.

Verse 48

तमेवंगुणसम्पन्नं रामं सत्यपराक्रमम्।लोकपालोपमं नाथमकामयत मेदिनी।।2.2.48।।

ഇങ്ങനെ ഗുണസമ്പന്നനും സത്യപരാക്രമശാലിയും ലോകപാലന്മാരെപ്പോലെയുള്ള നാഥനുമായ ശ്രീരാമനെ ഭൂമാതാവ് തന്റെ അധിപനായി ആഗ്രഹിച്ചു.

Verse 49

वत्सश्श्रेयसि जातस्ते दिष्ट्याऽसौ तव राघव।दिष्ट्या पुत्रगुणैर्युक्तो मारीच इव काश्यपः।।2.2.49।।

ഹേ രാഘവാ, ദൈവാനുഗ്രഹത്താൽ നിനക്കു ശ്രേയസ്സിനായി ഈ പുത്രൻ ജനിച്ചിരിക്കുന്നു; ദൈവാനുഗ്രഹത്താൽ തന്നെ അവൻ ഒരു ആദർശപുത്രനു യോജ്യമായ ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നനാണ്—കാശ്യപന്റെ പുത്രൻ മാരീചനെപ്പോലെ.

Verse 50

बलमारोग्यमायुश्च रामस्य विदितात्मनः। देवासुरमनुष्येषु सगन्धर्वोरगेषु च।।2.2.50।। आशंसते जनस्सर्वो राष्ट्रे पुरवरे तथा। आभ्यन्तरश्च बाह्यश्च पौरजानपदो जनः।।2.2.51।।

ദേവന്മാരിലും അസുരന്മാരിലും മനുഷ്യരിലും ഗന്ധർവന്മാരിലും നാഗന്മാരിലും ഉൾപ്പെടെ എല്ലാവരും, മഹത്വം അറിയപ്പെടുന്ന ശ്രീരാമനു ബലം, ആരോഗ്യവും ദീർഘായുസ്സും ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അതുപോലെ രാജ്യത്തുടനീളവും തലസ്ഥാനത്തിലും സമീപദൂരങ്ങളിലെ നഗരവാസികളും ഗ്രാമജനങ്ങളും അതേ ആശംസിക്കുന്നു.

Verse 51

बलमारोग्यमायुश्च रामस्य विदितात्मनः। देवासुरमनुष्येषु सगन्धर्वोरगेषु च।।2.2.50।। आशंसते जनस्सर्वो राष्ट्रे पुरवरे तथा। आभ्यन्तरश्च बाह्यश्च पौरजानपदो जनः।।2.2.51।।

ഹേ രാഘവാ, ദൈവാനുഗ്രഹത്താൽ നിനക്കു ശ്രേയസ്സിനായി ഈ പുത്രൻ ജനിച്ചിരിക്കുന്നു; ദൈവാനുഗ്രഹത്താൽ തന്നെ അവൻ ഒരു ആദർശപുത്രനു യോജ്യമായ ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നനാണ്—കാശ്യപന്റെ പുത്രൻ മാരീചനെപ്പോലെ.

Verse 52

स्त्रियो वृद्धास्तरुण्यश्च सायं प्रातस्समाहिताः।सर्वान् देवान् नमस्यन्ति रामस्यार्थे यशस्विनः।।2.2.52।।

വൃദ്ധസ്ത്രീകളും യുവതികളും സന്ധ്യയിലും പ്രഭാതത്തിലും ഭക്തിയോടെ ഏകാഗ്രരായി, യശസ്വിയായ ശ്രീരാമന്റെ നന്മയ്ക്കായി സർവ്വദേവന്മാരെയും നമസ്കരിക്കുന്നു.

Verse 53

तेषामायाचितं देव त्वत्प्रसादात्समृद्ध्यताम्।राममिन्दीवरश्यामं सर्वशत्रुनिबर्हणम्।।2.2.53।।पश्यामो यौवराज्यस्थं तव राजोत्तमात्मजम्।

ദേവസമനായ രാജാവേ! നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ അവരുടെ പ്രാർത്ഥന സമൃദ്ധിയാകട്ടെ: നീലകമലംപോലെ ശ്യാമവർണ്ണനായ, സർവ്വശത്രുനിബർഹണനായ നിങ്ങളുടെ ശ്രേഷ്ഠപുത്രൻ ശ്രീരാമൻ യുവരാജസ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിതനായിരിക്കുന്നതു ഞങ്ങൾ ദർശിക്കട്ടെ.

Verse 54

तं देव देवोपममात्मजं तेसर्वस्य लोकस्य हिते निविष्टम्।हिताय नः क्षिप्रमुदारजुष्टंमुदाऽभषेक्तुं वरद त्वमर्हसि।।2.2.54।।

വരദാതാവേ! ദേവോപമനായ നിങ്ങളുടെ പുത്രൻ—സകലലോകഹിതത്തിൽ നിവിഷ്ടനും ഉദാരഗുണങ്ങളിൽ രതനുമായവൻ—ഞങ്ങളുടെ നന്മയ്ക്കായി ആനന്ദത്തോടെ വൈകാതെ യുവരാജനായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെടേണ്ടതിന്നു നിങ്ങൾ യോഗ്യനാകുന്നു.