Sarga 2

Verse 1

ततः परिषदं सर्वामामन्त्र्य वसुधाधिपः।हितमुद्धर्षणं चैवमुवाच प्रथितं वचः।।2.2.1।।

ನಂತರ ವಸುಧಾಧಿಪನಾದ ದಶರಥನು ಸಮಸ್ತ ಪರಿಷತ್ತನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ, ಹಿತಕರವೂ ಉತ್ಸಾಹಕರವೂ ಆದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಉಚ್ಚರಿಸಿದನು.

Verse 2

दुन्दुभिस्वनकल्पेन गम्भीरेणानुनादिना। स्वरेण महता राजा जीमूत इव नादयन्।।2.2.2।। राजलक्षणयुक्तेन कान्तेनानुपमेन च। उवाच रसयुक्तेन स्वरेण नृपतिर्नृपान्।।2.2.3।।

ದುಂದುಭಿಯ ನಾದದಂತೆ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವ ಮಹಾಸ್ವರದಿಂದ ರಾಜ ದಶರಥನು ನಾದಿಸಿದನು—ಮೇಘಸಮೂಹ ಗರ್ಜಿಸುವಂತೆ.

Verse 3

दुन्दुभिस्वनकल्पेन गम्भीरेणानुनादिना। स्वरेण महता राजा जीमूत इव नादयन्।।2.2.2।। राजलक्षणयुक्तेन कान्तेनानुपमेन च। उवाच रसयुक्तेन स्वरेण नृपतिर्नृपान्।।2.2.3।।

ದುಂದುಭಿಯ ನಾದದಂತೆ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವ ಮಹಾಸ್ವರದಿಂದ ರಾಜ ದಶರಥನು ನಾದಿಸಿದನು—ಮೇಘಸಮೂಹ ಗರ್ಜಿಸುವಂತೆ.

Verse 4

विदितं भवतामेतद्यथा मे राज्यमुत्तमम्।पूर्वकैर्मम राजेन्द्रैस्सुतवत्परिपालितम्।।2.2.4।।

ನಿಮಗೆಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದಿದೆ—ನನ್ನ ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ವಕಾಲದ ನನ್ನ ರಾಜೇಂದ್ರರು, ಮಹಾರಾಜರು, ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಂತೆ ಸ्नेಹದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿ ಪರಿಪಾಲಿಸಿದ್ದರು.

Verse 5

सोऽहमिक्ष्वाकुभि स्सर्वैर्नरेन्द्रैः परिपालितम्।श्रेयसा योक्तुकामोऽस्मि सुखार्हमखिलं जगत्।।2.2.5।।

ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದ ಎಲ್ಲ ನರೆಂದ್ರರಿಂದ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಪರಿಪಾಲಿತವಾದ, ಸುಖಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಹಿತವನ್ನು ನಾನು ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 6

मयाप्याचरितं पूर्वैः पन्थानमनुगच्छता। प्रजा नित्यमनिद्रेण यथाशक्त्यभिरक्षिताः।।2.2.6।।

ಪೂರ್ವಜರು ಆಚರಿಸಿದ ಮಾರ್ಗವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿ, ನಾನು ಯಥಾಶಕ್ತಿ ನಿದ್ರಾರಹಿತ ಜಾಗೃತಿಯಿಂದ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ನಿತ್ಯವೂ ರಕ್ಷಿಸಿದ್ದೇನೆ.

Verse 7

इदं शरीरं कृत्स्नस्य लोकस्य चरता हितम्।पाण्डुरस्याऽतपत्रस्यच्छायायां जरितं मया।।2.2.7।।

ಸಮಸ್ತ ಲೋಕದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಾ, ಶ್ವೇತ ರಾಜಛತ್ರದ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾ ನನ್ನ ಈ ದೇಹವು ವೃದ್ಧವಾಗಿದೆ.

Verse 8

प्राप्य वर्षसहस्राणि बहून्यायूंषि जीवतः।जीर्णस्यास्य शरीरस्य विश्रान्तिमभिरोचये।।2.2.8।।

ಅನೇಕ ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷಗಳನ್ನೂ ಅನೇಕ ಆಯುಷ್ಕಾಲಗಳನ್ನೂ ಬದುಕಿ, ಈಗ ಈ ದೇಹ ಜೀರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ; ಆದಕಾರಣ ನನಗೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯೇ ಇಷ್ಟವಾಗಿದೆ.

Verse 9

राजप्रभावजुष्टां हि दुर्वहामजितेन्द्रियैः।परिश्रान्तोऽस्मि लोकस्य गुर्वीं धर्मधुरं वहन्।।2.2.9।।

ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸದವರಿಗೆ ಲೋಕವನ್ನು ಆಳುವ ಧರ್ಮದ ಈ ಭಾರೀ ಜೂಗವನ್ನು ಹೊರುವುದು ದುಸ್ಸಹ; ಲೋಕಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಆ ಗುರು ಧರ್ಮಧುರೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ನಾನು ಪರಿಶ್ರಾಂತನಾಗಿದ್ದೇನೆ.

Verse 10

सोऽहं विश्रममिच्छामि पुत्रं कृत्वा प्रजाहिते।सन्निकृष्टानिमान्सर्वाननुमान्य द्विजर्षभान्।।2.2.10।।

ಇಲ್ಲಿ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ನೀವು ಎಲ್ಲ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಪ್ರಜಾಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ನನ್ನ ಪುತ್ರನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ನಾನು ಈಗ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 11

अनुजातो हि मां सर्वैर्गुणैर्ज्येष्ठो ममात्मजः।पुरन्दरसमो वीर्ये रामः परपुरञ्जयः।।2.2.11।।

ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನನ್ನ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಪುತ್ರ ರಾಮನು ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಪರಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವನು ಪುರಂದರ (ಇಂದ್ರ) ಸಮಾನ, ಶತ್ರುನಗರಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುವವನು.

Verse 12

तं चन्द्रमिव पुष्येण युक्तं धर्मभृतां वरम्।यौवराज्ये नियोक्ताऽस्मि प्रीतः पुरुषपुङ्गवम्।।2.2.12।।

ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ನಾನು ಅವನನ್ನು ಯುವರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ—ಧರ್ಮಧಾರಕರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ, ಪುರುಷೋತ್ತಮನಾದ ಅವನನ್ನು; ಪುಷ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರಯುಕ್ತ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವನನ್ನು.

Verse 13

अनुरूपस्स वै नाथो लक्ष्मीवान् लक्ष्मणाग्रजः।त्रैलोक्यमपि नाथेन येन स्यान्नाथवत्तरम्।।2.2.13।।

ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಅಗ್ರಜನು, ಶ್ರೀಸಂಪನ್ನನಾದ ಆ ನಾಥನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಯೋಗ್ಯನು; ಅವನ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಲೋಕವೂ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸುಭದ್ರವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 14

अनेन श्रेयसा सद्यस्संयोज्यैवमिमां महीम्।गतक्लेशो भविष्यामि सुते तस्मिन्निवेश्य वै।।2.2.14।।

ಆ ಪುತ್ರನಿಗೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿ, ಭೂಮಿಯ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಿದರೆ, ನಾನು ಕ್ಲೇಶ-ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುವೆನು.

Verse 15

यदिदं मेऽनुरूपार्थं मया साधु सुमन्त्रितम्।भवन्तो मेऽनुमन्यन्तां कथं वा करवाण्यहम्।।2.2.15।।

ನಾನು ಯೋಗ್ಯವೆಂದು ಕಂಡು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸಿದ ಈ ಹಿತಕರ ಯೋಜನೆ ನಿಮಗೆ ಸರಿಯೆನಿಸಿದರೆ ಅನುಮೋದಿಸಿರಿ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನಾನು ಏನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿರಿ.

Verse 16

यद्यप्येषा मम प्रीतिर्हितमन्यद्विचिन्त्यताम्।अन्या मध्यस्थचिन्ता हि विमर्दाभ्यधिकोदया।।2.2.16।।

ಇದು ನನಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದರೂ, ಹಿತಕರವಾದ ಇನ್ನೊಂದು ಮಾರ್ಗವನ್ನೂ ಚಿಂತಿಸಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ ನಿರಪೇಕ್ಷ ಮನಸ್ಸಿನ ಮಧ್ಯಸ್ಥ ವಿಚಾರಣೆ, ವಿಮರ್ಶೆಯಿಂದ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಾಭವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ.

Verse 17

इति ब्रुवन्तं मुदिताः प्रत्यनन्दन्नृपा नृपम्।वृष्टिमन्तं महामेघं नर्दन्त इव बर्हिणः।।2.2.17।।

ಅವನು ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ರಾಜರು ಹರ್ಷದಿಂದ ರಾಜನನ್ನು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು; ಮಳೆಯನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಮಹಾಮೇಘವನ್ನು ಕಂಡು ನವಿಲುಗಳು ಕೂಗುವಂತೆ.

Verse 18

स्निग्धोऽनुनादी संजज्ञे तत्र हर्षसमीरितः।जनौघोद्घुष्टसन्नादो विमानं कम्पयन्निव।।2.2.18।।

ಅಲ್ಲಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಸ್ನಿಗ್ಧ, ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವ ಗರ್ಜನೆ ಉದಯವಾಯಿತು; ಜನಸಮೂಹದ ಜಯಘೋಷದ ಮಹಾನಾದವು ವಿಮಾನವನ್ನೇ ಕಂಪಿಸುವಂತೆ ತೋಚಿತು.

Verse 19

तस्य धर्मार्थविदुषो भावमाज्ञाय सर्वशः।ब्राह्मणा जनमुख्याश्च पौरजानपदै स्सह।।2.2.19।।समेत्य मन्त्रयित्वा तु समतागतबुद्धयः।ऊचुश्च मनसा ज्ञात्वा वृद्धं दशरथं नृपम्।।2.2.20।।

ಧರ್ಮಾರ್ಥವಿದ್ವಾಂಸನಾದ ದಶರಥನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರಿತು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಜನಮುಖ್ಯರು ಹಾಗೂ ನಗರ-ಗ್ರಾಮದ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಸಮೇತರಾದರು; ಮಂತ್ರಿಸಿ ಏಕಮತ ಬುದ್ಧಿಗೆ ಬಂದ ಬಳಿಕ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ವೃದ್ಧನಾದ ರಾಜ ದಶರಥನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದರು.

Verse 20

तस्य धर्मार्थविदुषो भावमाज्ञाय सर्वशः।ब्राह्मणा जनमुख्याश्च पौरजानपदै स्सह।।2.2.19।।समेत्य मन्त्रयित्वा तु समतागतबुद्धयः।ऊचुश्च मनसा ज्ञात्वा वृद्धं दशरथं नृपम्।।2.2.20।।

ಧರ್ಮಾರ್ಥವಿದ್ವಾಂಸನಾದ ದಶರಥನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರಿತು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಜನಮುಖ್ಯರು ಹಾಗೂ ನಗರ-ಗ್ರಾಮದ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಸಮೇತರಾದರು; ಮಂತ್ರಿಸಿ ಏಕಮತ ಬುದ್ಧಿಗೆ ಬಂದ ಬಳಿಕ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ವೃದ್ಧನಾದ ರಾಜ ದಶರಥನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದರು.

Verse 21

अनेकवर्षसाहस्रो वृद्धस्त्वमसि पार्थिव।स रामं युवराजानमभिषिञ्चिस्व पार्थिवम्।।2.2.21।।

ಹೇ ಪಾರ್ಥಿವ! ಅನೇಕ ವರ್ಷಸಹಸ್ರಗಳ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ನೀವು ವೃದ್ಧರಾಗಿದ್ದೀರಿ; ಆದ್ದರಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ರಾಮನನ್ನು ಯುವರಾಜನಾಗಿ ಅಭಿಷೇಕಿಸಿರಿ.

Verse 22

इच्छामो हि महाबाहुं रघुवीरं महाबलम्।गजेन महताऽयान्तं रामं छत्रावृताननम्।।2.2.22।।

ನಾವು ಮಹಾಬಾಹು, ಮಹಾಬಲ ರಘುವೀರ ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ—ಮಹಾ ಗಜದ ಮೇಲೆ ಆರೂಢನಾಗಿ, ರಾಜಛತ್ರದ ನೆರಳಲ್ಲಿ ಮುಖ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಿರುವವನನ್ನು.

Verse 23

इति तद्वचनं श्रुत्वा राजा तेषां मनःप्रियं।अजानन्निव जिज्ञासुरिदं वचनमब्रवीत्।।2.2.23।।

ಅವರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ರಾಜನು ತಿಳಿಯದವನಂತೆ, ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸಿ ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

Verse 24

श्रुत्वैव वचनं यन्मे राघवं पतिमिच्छथ।राजान स्संशयोऽयं मे किमिदं ब्रूत तत्त्वतः।।2.2.24।।

ಹೇ ರಾಜರೇ, ನನ್ನ ಮಾತು ಕೇಳಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ನೀವು ರಘುವಂಶದ ರಾಘವನನ್ನು ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ (ರಾಜನಾಗಿ) ಬಯಸುತ್ತೀರಿ; ಆದರೆ ನನಗೆ ಒಂದು ಸಂಶಯ ಉಂಟಾಗಿದೆ—ತತ್ತ್ವವಾಗಿ ಹೇಳಿರಿ, ಇದು ನಿಮ್ಮ ಅಂತರಂಗದ ನಿಶ್ಚಯವೇ?

Verse 25

कथं नु मयि धर्मेण पृथिवीमनुशासति।भवन्तो द्रष्टुमिच्छन्ति युवराजं ममात्मजम्।।2.2.25।।

ನಾನು ಧರ್ಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಳುತ್ತಿರುವಾಗ, ನೀವು ಏಕೆ ನನ್ನ ಆತ್ಮಜ ಪುತ್ರನನ್ನು ಯುವರಾಜನಾಗಿ ನೋಡಲು ಬಯಸುತ್ತೀರಿ?

Verse 26

ते तमूचुर्महात्मानं पौरजानपदैस्सह।बहवो नृप कल्याणा गुणाः पुत्रस्य सन्ति ते।।2.2.26।।

ಪೌರಜನಪದವರೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಮಹಾತ್ಮ ರಾಜನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: “ಹೇ ನೃಪ, ನಿಮ್ಮ ಪುತ್ರನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಲ್ಯಾಣಕರ ಹಾಗೂ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ ಗುಣಗಳಿವೆ.”

Verse 27

गुणान् गुणवतो देव देवकल्पस्य धीमतः।प्रियानानन्दनान्कृत्स्नान्प्रवक्ष्यामोऽद्य तान् शृणु।।2.2.27।।

ದೇವಸಮಾನ ರಾಜನೇ, ಗುಣವಂತನಾದ, ದೇವತുല್ಯನಾದ ಧೀಮಂತ ರಾಜಕುಮಾರನ ಸರ್ವ ಗುಣಗಳನ್ನು—ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಿಯವಾಗಿಯೂ ಆನಂದಕರವಾಗಿಯೂ ಇರುವವುಗಳನ್ನು—ಇಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇವೆ; ಕೇಳಿರಿ.

Verse 28

दिव्यैर्गुणैश्शक्रसमो रामस्सत्यपराक्रमः।इक्ष्वाकुभ्योऽपि सर्वेभ्यो ह्यतिरिक्तो विशांपते।।2.2.28।।

ಹೇ ಪ್ರಜಾಪತೇ, ದಿವ್ಯ ಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದ ರಾಮನು ಶಕ್ರನಿಗೆ (ಇಂದ್ರನಿಗೆ) ಸಮಾನನು; ಅವನ ಪರಾಕ್ರಮ ಸತ್ಯಸಿದ್ಧ; ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದ ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉನ್ನತನು.

Verse 29

राम स्सत्पुरुषो लोके सत्यधर्मपरायणः।साक्षाद्रामाद्विनिर्वृत्तो धर्मश्चापि श्रिया सह।।2.2.29।।

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಸತ್ಪುರುಷನು, ಸತ್ಯಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪರಾಯಣನು; ರಾಮನಿಂದಲೇ ಧರ್ಮವೂ ಶ್ರೀಯೂ (ಸಮೃದ್ಧಿಯೂ) ಸಹಿತವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ.

Verse 30

प्रजासुखत्त्वे चन्द्रस्य वसुधायाः क्षमागुणैः।बुद्ध्या बृहस्पतेस्तुल्यो वीर्ये साक्षाच्छचीपतेः।।2.2.30।।

ಪ್ರಜೆಗೆ ಸುಖ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಅವನು ಚಂದ್ರನಂತೆ; ಕ್ಷಮಾಗುಣದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಂತೆ; ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿಗೆ ಸಮ; ಮತ್ತು ವೀರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಚೀಪತಿ ಇಂದ್ರನಂತೆಯೇ.

Verse 31

धर्मज्ञः सत्यसन्धश्च शीलवाननसूयकः। क्षान्तः सान्त्वयिता श्लक्ष्णः कृतज्ञो विजितेन्द्रियः।।2.2.31।।

ಅವನು ಧರ್ಮಜ್ಞನು, ಸತ್ಯಸಂಧನು, ಶೀಲವಂತನು, ಅನಸೂಯಕನು; ಕ್ಷಾಂತನು, ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡುವವನು, ಮೃದುಸ್ವಭಾವಿ, ಕೃತಜ್ಞನು, ಇಂದ್ರಿಯಜಿತನು.

Verse 32

मृदुश्च स्थिरचित्तश्च सदा भव्योऽनसूयकः।प्रियवादी च भूतानां सत्यवादी च राघवः।।2.2.32।।बहुश्रुतानां वृद्धानां ब्राह्मणानामुपासिता।तेनास्येहाऽतुला कीर्तिर्यशस्तेजश्च वर्धते।।2.2.33।।

ರಾಘವನು ಮೃದುಸ್ವಭಾವಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರಚಿತ್ತನು; ಸದಾ ಭವ್ಯನು, ಅನಸೂಯಕನು; ಸರ್ವಭೂತಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವನು ಮತ್ತು ಸತ್ಯವಚನನು. ಬಹುಶ್ರುತ ವೃದ್ಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಅವನು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದಕಾರಣ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವನ ಅತುಲ ಕೀರ್ತಿ, ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ತೇಜಸ್ಸು ನಿರಂತರವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 33

मृदुश्च स्थिरचित्तश्च सदा भव्योऽनसूयकः।प्रियवादी च भूतानां सत्यवादी च राघवः।।2.2.32।।बहुश्रुतानां वृद्धानां ब्राह्मणानामुपासिता।तेनास्येहाऽतुला कीर्तिर्यशस्तेजश्च वर्धते।।2.2.33।।

ರಾಘವನು ಮೃದುಸ್ವಭಾವಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರಚಿತ್ತನು; ಸದಾ ಭವ್ಯನು, ಅನಸೂಯಕನು; ಸರ್ವಭೂತಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವನು ಮತ್ತು ಸತ್ಯವಚನನು. ಬಹುಶ್ರುತ ವೃದ್ಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಅವನು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದಕಾರಣ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವನ ಅತುಲ ಕೀರ್ತಿ, ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ತೇಜಸ್ಸು ನಿರಂತರವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 34

देवासुरमनुष्याणां सर्वास्त्रेषु विशारदः।सम्यग्विद्याव्रतस्नातो यथावत्साङ्गवेदवित्।।2.2.34।।

ದೇವ, ಅಸುರ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಎಲ್ಲಾ ಅಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ವಿಶಾರದನು; ವಿದ್ಯಾವ್ರತಗಳನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ಸ್ನಾತನಾಗಿದ್ದು, ಸಾಂಗ ವೇದಗಳನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ತಿಳಿದವನು.

Verse 36

द्विजैरभिविनीतश्च श्रेष्ठैर्धर्मार्थनैपुणैः।यदा व्रजति सङ्ग्रामं ग्रामार्थे नगरस्य वा।।2.2.36।।गत्वा सौमित्रिसहितो नाऽविजित्य निवर्तते।

ಧರ್ಮಾರ್ಥನೈಪుణ್ಯವುಳ್ಳ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜರಿಂದ ಅವನು ಸುಶಿಕ್ಷಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಗ್ರಾಮದೋ ನಗರದೋ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೊರಟಾಗ, ಅವನು ಸೌಮಿತ್ರಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಜಯವಿಲ್ಲದೆ ಎಂದಿಗೂ ಹಿಂದಿರುಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 37

सङ्ग्रामात्पुनरागम्य कुञ्जरेण रथेन वा।2.2.37।।पौरान् स्वजनवन्नित्यं कुशलं परिपृच्छति।।पुत्रेष्वग्निषु दारेषु प्रेष्यशिष्यगणेषु च।2.2.38।।निखिलेनानुपूर्व्याच्च पितापुत्रानिवौरसान्।।

ಸಂಗ್ರಾಮದಿಂದ ಮರಳಿ ಬಂದು, ಕುಂಜರದ ಮೇಲೆಯಾದರೂ ರಥದ ಮೇಲೆಯಾದರೂ, ಅವರು ಪೌರರನ್ನು ಸದಾ ಸ್ವಜನರಂತೆ ಭಾವಿಸಿ ಅವರ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾರೆ; ತಂದೆಯು ತನ್ನ ಔರಸ ಪುತ್ರರನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುವಂತೆ, ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅವರ ಮಕ್ಕಳ, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿ ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿಗಳ, ಪತ್ನಿಗಳ ಹಾಗೂ ಸೇವಕ-ಶಿಷ್ಯಗಣಗಳ ವಿಷಯವನ್ನೂ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 38

सङ्ग्रामात्पुनरागम्य कुञ्जरेण रथेन वा।2.2.37।।पौरान् स्वजनवन्नित्यं कुशलं परिपृच्छति।।पुत्रेष्वग्निषु दारेषु प्रेष्यशिष्यगणेषु च।2.2.38।।निखिलेनानुपूर्व्याच्च पितापुत्रानिवौरसान्।।

ಸಂಗ್ರಾಮದಿಂದ ಮರಳಿ ಬಂದು, ಕುಂಜರದ ಮೇಲೆಯಾದರೂ ರಥದ ಮೇಲೆಯಾದರೂ, ಅವರು ಪೌರರನ್ನು ಸದಾ ಸ್ವಜನರಂತೆ ಭಾವಿಸಿ ಅವರ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾರೆ; ತಂದೆಯು ತನ್ನ ಔರಸ ಪುತ್ರರನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುವಂತೆ, ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅವರ ಮಕ್ಕಳ, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿ ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿಗಳ, ಪತ್ನಿಗಳ ಹಾಗೂ ಸೇವಕ-ಶಿಷ್ಯಗಣಗಳ ವಿಷಯವನ್ನೂ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 39

शुश्रूषन्ते च व श्शिष्याः कच्चित्कर्मसु दंशिताः।।2.2.39।।इति नः पुरुषव्याघ्र स्सदा रामोऽभिभाषते।

“ನಿಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯರು ನಿಮ್ಮ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ, ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದಕ್ಷರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆಯೇ?”—ಹೇ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ! ರಾಮನು ಸದಾ ನಮಗೆ ಹೀಗೆ ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 40

व्यसनेषु मनुष्याणां भृशं भवति दुःखितः।।2.2.40।।उत्सवेषु च सर्वेषु पितेव परितुष्यति।

ಜನರ ವ್ಯಸನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಬಹಳ ದುಃಖಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತು ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ತಂದೆಯಂತೆ ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 41

सत्यवादी महेष्वासो वृद्धसेवी जितेन्द्रियः।।2.2.41।।स्मितपूर्वाभिभाषी च धर्मं सर्वात्मना श्रितः।

ಅವರು ಸತ್ಯವಾಡಿ, ಮಹೇಷ್ವಾಸ, ವೃದ್ಧಸೇವಿ ಮತ್ತು ಜಿತೇಂದ್ರಿಯ; ಸ್ಮಿತಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವರು, ಸರ್ವಾತ್ಮನದಿಂದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದವರು.

Verse 42

सम्यग्योक्ता श्रेयसां च न विगृह्य कथारुचिः।।2.2.42।।उत्तरोत्तरयुक्तौ च वक्ता वाचस्पतिर्यथा।

ಅವನು ಹಿತಕರವಾದುದನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್‌ವಾಗಿ ಹೇಳುವವನು; ವಿಭೇದ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಮಾತುಕತೆಯಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕ್ರಮೇಣ ಉನ್ನತ ಯುಕ್ತಿ–ವಾದಗಳಲ್ಲಿ ವಾಚಸ್ಪತಿ (ಬೃಹಸ್ಪತಿ) ಯಂತೆ ವಾಗ್ಮಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

Verse 43

सुभ्रूः आयतताम्राक्षः साक्षाद्विष्णुरिव स्वयम्।।2.2.43।। रामो लोकाभिरामोऽयं शौर्यवीर्यपराक्रमैः।

ಸುಂದರ ಭ್ರೂಗಳೂ, ದೀರ್ಘ ತಾಮ್ರವರ್ಣದ ಕಣ್ಣುಗಳೂಳ್ಳ ಈ ರಾಮನು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಕ್ಕೂ ಆನಂದಕರನು; ಶೌರ್ಯ, ವೀರ್ಯ, ಪರಾಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಕಟವಾದ ವಿಷ್ಣುವಿನಂತಿದ್ದಾನೆ.

Verse 44

प्रजापालनतत्त्वज्ञो न रागोपहतेन्द्रियः।।2.2.44।।शक्तस्त्रैलोक्यमप्येको भोक्तुं किन्नु महीमिमाम्।

ಪ್ರಜಾಪಾಲನೆಯ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತವನು; ರಾಗದಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮರುಳಾಗದವನು. ಒಬ್ಬನೇ ತ್ರಿಲೋಕವನ್ನೂ ಭೋಗಿಸಿ ಆಳಬಲ್ಲನು; ಇನ್ನು ಈ ಭೂಮಿಯ ಮಾತೇನು?

Verse 45

नास्य क्रोधः प्रसादश्च निरर्थोऽस्ति कदाचन।।2.2.45।।हन्त्येव नियमाद्वध्यानवध्ये न च कुप्यति।

ಅವನ ಕ್ರೋಧವೂ ಪ್ರಸಾದವೂ ಎಂದಿಗೂ ನಿರರ್ಥಕವಲ್ಲ; ನಿಯಮ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದಂತೆ ವಧ್ಯನಿಗೆ ದಂಡ ನೀಡುತ್ತಾನೆ, ಅವಧ್ಯನ ಮೇಲೆ ಕ್ರೋಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 46

युनक्त्यर्थैः प्रहृष्टश्च तमसौ यत्र तुष्यति।।2.2.46।।शान्तै स्सर्वप्रजाकान्तैः प्रीतिसञ्जननैर्नृणाम्।गुणैर्विरुरुचे रामो दीप्त स्सूर्य इवांशुभिः।।2.2.47।।

ಅವರು ಸಂತೋಷಗೊಂಡಾಗಲೆಲ್ಲಾ, ಆ ರಾಮನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಸಕಲ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೂ ಪ್ರಿಯವಾದ ಮತ್ತು ಜನರಿಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುವ ಶಾಂತ ಗುಣಗಳಿಂದ, ರಾಮನು ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.

Verse 47

युनक्त्यर्थैः प्रहृष्टश्च तमसौ यत्र तुष्यति।।2.2.46।।शान्तै स्सर्वप्रजाकान्तैः प्रीतिसञ्जननैर्नृणाम्।गुणैर्विरुरुचे रामो दीप्त स्सूर्य इवांशुभिः।।2.2.47।।

ಅವರು ಸಂತೋಷಗೊಂಡಾಗಲೆಲ್ಲಾ, ಆ ರಾಮನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಸಕಲ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೂ ಪ್ರಿಯವಾದ ಮತ್ತು ಜನರಿಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುವ ಶಾಂತ ಗುಣಗಳಿಂದ, ರಾಮನು ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.

Verse 48

तमेवंगुणसम्पन्नं रामं सत्यपराक्रमम्।लोकपालोपमं नाथमकामयत मेदिनी।।2.2.48।।

ಇಂತಹ ಗುಣಸಂಪನ್ನನಾದ, ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ, ಲೋಕಪಾಲರಿಗೆ ಸಮಾನನಾದ ನಾಥ ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನೇ ಭೂಮಾತೆ ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿ ಬಯಸಿದಳು.

Verse 49

वत्सश्श्रेयसि जातस्ते दिष्ट्याऽसौ तव राघव।दिष्ट्या पुत्रगुणैर्युक्तो मारीच इव काश्यपः।।2.2.49।।

ಹೇ ರಾಘವ, ದೈವಾನುಗ್ರಹದಿಂದ ನಿನಗೆ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಈ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸಿದ್ದಾನೆ; ದೈವಾನುಗ್ರಹದಿಂದಲೇ ಅವನು ಆದರ್ಶ ಪುತ್ರನ ಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ—ಕಾಶ್ಯಪನ ಪುತ್ರ ಮಾರೀಚನಂತೆ.

Verse 50

बलमारोग्यमायुश्च रामस्य विदितात्मनः। देवासुरमनुष्येषु सगन्धर्वोरगेषु च।।2.2.50।। आशंसते जनस्सर्वो राष्ट्रे पुरवरे तथा। आभ्यन्तरश्च बाह्यश्च पौरजानपदो जनः।।2.2.51।।

ದೇವರು, ಅಸುರರು, ಮನುಷ್ಯರು, ಗಂಧರ್ವರು ಹಾಗೂ ನಾಗರೊಳಗೂ ಎಲ್ಲರೂ, ಸ್ವಗುಣವು ಲೋಕವಿಖ್ಯಾತನಾದ ಶ್ರೀರಾಮನಿಗೆ ಬಲ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವನ್ನು ಹಾರೈಸುತ್ತಾರೆ; ಹಾಗೆಯೇ ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲೆಡೆ, ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲೂ ಒಳಹೊರಗಿನ ಪೌರರು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಜನರೂ ಅದನ್ನೇ ಆಶಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 51

बलमारोग्यमायुश्च रामस्य विदितात्मनः। देवासुरमनुष्येषु सगन्धर्वोरगेषु च।।2.2.50।। आशंसते जनस्सर्वो राष्ट्रे पुरवरे तथा। आभ्यन्तरश्च बाह्यश्च पौरजानपदो जनः।।2.2.51।।

ಹೇ ರಾಘವ, ದೈವಾನುಗ್ರಹದಿಂದ ನಿನಗೆ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಈ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸಿದ್ದಾನೆ; ದೈವಾನುಗ್ರಹದಿಂದಲೇ ಅವನು ಆದರ್ಶ ಪುತ್ರನ ಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ—ಕಾಶ್ಯಪನ ಪುತ್ರ ಮಾರೀಚನಂತೆ.

Verse 52

स्त्रियो वृद्धास्तरुण्यश्च सायं प्रातस्समाहिताः।सर्वान् देवान् नमस्यन्ति रामस्यार्थे यशस्विनः।।2.2.52।।

ವೃದ್ಧೆಯರೂ ಯುವತಿಯರೂ ಸಾಯಂಕಾಲವೂ ಪ್ರಾತಃಕಾಲವೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಏಕಾಗ್ರರಾಗಿ, ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಶ್ರೀರಾಮನ ಹಿತಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 53

तेषामायाचितं देव त्वत्प्रसादात्समृद्ध्यताम्।राममिन्दीवरश्यामं सर्वशत्रुनिबर्हणम्।।2.2.53।।पश्यामो यौवराज्यस्थं तव राजोत्तमात्मजम्।

ದೇವಸಮಾನ ರಾಜನೇ! ನಿನ್ನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಅವರ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಫಲವಾಗಲಿ: ನೀಲಕಮಲದಂತೆ ಶ್ಯಾಮವರ್ಣನಾದ, ಸರ್ವಶತ್ರುನಾಶಕನಾದ ನಿನ್ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುತ್ರ ಶ್ರೀರಾಮನು ಯುವರಾಜಪದದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾಗಿರುವುದನ್ನು ನಾವು ಕಾಣುವಂತಾಗಲಿ.

Verse 54

तं देव देवोपममात्मजं तेसर्वस्य लोकस्य हिते निविष्टम्।हिताय नः क्षिप्रमुदारजुष्टंमुदाऽभषेक्तुं वरद त्वमर्हसि।।2.2.54।।

ವರದಾತನೇ! ದೇವೋಪಮನಾದ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನು—ಸಕಲ ಲೋಕಹಿತದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿ ಉದಾರಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ರತನಾಗಿರುವವನು—ನಮ್ಮ ಹಿತಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಸಂತೋಷದಿಂದಲೂ ವಿಳಂಬವಿಲ್ಲದೆ ಯುವರಾಜನಾಗಿ ಅಭಿಷೇಕಿಸಲ್ಪಡಲು ನೀನು ಯೋಗ್ಯನು.