Sarga 2

Verse 1

ततः परिषदं सर्वामामन्त्र्य वसुधाधिपः।हितमुद्धर्षणं चैवमुवाच प्रथितं वचः।।2.2.1।।

ત્યારબાદ વસુધાધિપ દશરથ મહારાજે સમગ્ર પરિષદને આમંત્રિત કરી, હિતકારી અને ઉત્સાહ જગાવનાર એવા પ્રસિદ્ધ વચનો ઉચ્ચાર્યા.

Verse 2

दुन्दुभिस्वनकल्पेन गम्भीरेणानुनादिना। स्वरेण महता राजा जीमूत इव नादयन्।।2.2.2।। राजलक्षणयुक्तेन कान्तेनानुपमेन च। उवाच रसयुक्तेन स्वरेण नृपतिर्नृपान्।।2.2.3।।

દુન્દુભિના નાદ સમાન, ગંਭીર અને પ્રતિધ્વનિત મહાસ્વરે રાજા દશરથે ગર્જના કરી—જાણે મેઘમાળા ગુંજે તેમ.

Verse 3

दुन्दुभिस्वनकल्पेन गम्भीरेणानुनादिना। स्वरेण महता राजा जीमूत इव नादयन्।।2.2.2।। राजलक्षणयुक्तेन कान्तेनानुपमेन च। उवाच रसयुक्तेन स्वरेण नृपतिर्नृपान्।।2.2.3।।

દુન્દુભિના નાદ સમાન, ગંਭીર અને પ્રતિધ્વનિત મહાસ્વરે રાજા દશરથે ગર્જના કરી—જાણે મેઘમાળા ગુંજે તેમ.

Verse 4

विदितं भवतामेतद्यथा मे राज्यमुत्तमम्।पूर्वकैर्मम राजेन्द्रैस्सुतवत्परिपालितम्।।2.2.4।।

તમને સૌને આ વાત જાણીતી છે કે મારું આ ઉત્તમ રાજ્ય પૂર્વના મારા રાજેન્દ્રો—મહાન રાજાઓ—દ્વારા પ્રજાને પોતાના સંતાન સમા માની સ્નેહપૂર્વક પરિપાલિત થયું હતું.

Verse 5

सोऽहमिक्ष्वाकुभि स्सर्वैर्नरेन्द्रैः परिपालितम्।श्रेयसा योक्तुकामोऽस्मि सुखार्हमखिलं जगत्।।2.2.5।।

ઇક્ષ્વાકુવંશના સર્વ નરેન્દ્રોએ દીર્ઘકાલ સુધી પરિપાલિત કરેલા, સુખને યોગ્ય એવા આ અખિલ જગતનું કલ્યાણ હું શ્રેય માર્ગે સ્થાપિત કરવા ઇચ્છું છું.

Verse 6

मयाप्याचरितं पूर्वैः पन्थानमनुगच्छता। प्रजा नित्यमनिद्रेण यथाशक्त्यभिरक्षिताः।।2.2.6।।

પૂર્વજોએ આચરેલા માર્ગને અનુસરીને, હું યથાશક્તિ અવિરત જાગૃત રહી પ્રજાનું નિત્ય રક્ષણ કરતો આવ્યો છું.

Verse 7

इदं शरीरं कृत्स्नस्य लोकस्य चरता हितम्।पाण्डुरस्याऽतपत्रस्यच्छायायां जरितं मया।।2.2.7।।

સમગ્ર લોકના હિત માટે પ્રયત્નશીલ રહી, શ્વેત રાજછત્રની છાયામાં રાજ્ય ચલાવતા ચલાવતા મારું આ શરીર વૃદ્ધ થયું છે.

Verse 8

प्राप्य वर्षसहस्राणि बहून्यायूंषि जीवतः।जीर्णस्यास्य शरीरस्य विश्रान्तिमभिरोचये।।2.2.8।।

અਨੇક સહસ્ર વર્ષો અને અનેક આયુષ્યકાળ જીવીને હવે આ શરીર જર્જરિત થયું છે; તેથી મને વિશ્રાંતિની ઇચ્છા થાય છે.

Verse 9

राजप्रभावजुष्टां हि दुर्वहामजितेन्द्रियैः।परिश्रान्तोऽस्मि लोकस्य गुर्वीं धर्मधुरं वहन्।।2.2.9।।

અજિત ઇન્દ્રિયોવાળાઓ માટે લોકનું રાજ્ય ચલાવતાં ધર્મનો આ ભારે જુવાં સહન કરવો દુષ્કર છે; લોકહિત માટે આ ગુરુ ધર્મધુરા વહન કરતાં હું પરિશ્રાંત થયો છું.

Verse 10

सोऽहं विश्रममिच्छामि पुत्रं कृत्वा प्रजाहिते।सन्निकृष्टानिमान्सर्वाननुमान्य द्विजर्षभान्।।2.2.10।।

અહીં ઉપસ્થિત તમે સર્વ શ્રેષ્ઠ દ્વિજવરોની સંમતિ મેળવી, પ્રજાહિત માટે પુત્રને સ્થાપિત કરીને, હવે હું વિશ્રામ ઇચ્છું છું.

Verse 11

अनुजातो हि मां सर्वैर्गुणैर्ज्येष्ठो ममात्मजः।पुरन्दरसमो वीर्ये रामः परपुरञ्जयः।।2.2.11।।

નિઃસંદેહ મારો જ્યેષ્ઠ પુત્ર રામ સર્વ ગુણોમાં મને અનુસર્યો છે; પરાક્રમે તે પુરંદર (ઇન્દ્ર) સમાન છે, શત્રુનગરો જીતનાર છે.

Verse 12

तं चन्द्रमिव पुष्येण युक्तं धर्मभृतां वरम्।यौवराज्ये नियोक्ताऽस्मि प्रीतः पुरुषपुङ्गवम्।।2.2.12।।

પ્રસન્ન થઈને હું તેને યુવરાજ્યે નિયુક્ત કરવા ઇચ્છું છું—ધર્મધારકોમાં શ્રેષ્ઠ, પુરુષોમાં ઉત્તમ—જેમ પુષ્ય નક્ષત્ર સાથે ચંદ્ર શોભે છે તેમ.

Verse 13

अनुरूपस्स वै नाथो लक्ष्मीवान् लक्ष्मणाग्रजः।त्रैलोक्यमपि नाथेन येन स्यान्नाथवत्तरम्।।2.2.13।।

લક્ષ્મણના અગ્રજ, શ્રીસમ્પન્ન તે નાથ સાચે જ અનુરૂપ છે; જેના રક્ષણમાં ત્રિલોક પણ વધુ સુરક્ષિત બને.

Verse 14

अनेन श्रेयसा सद्यस्संयोज्यैवमिमां महीम्।गतक्लेशो भविष्यामि सुते तस्मिन्निवेश्य वै।।2.2.14।।

આ પુત્રને તત્કાળ રાજ્ય સોંપી, આ ધરતીનું કલ્યાણ સુનિશ્ચિત કરીને, હું ક્લેશ-ચિંતા રહિત બની જઈશ.

Verse 15

यदिदं मेऽनुरूपार्थं मया साधु सुमन्त्रितम्।भवन्तो मेऽनुमन्यन्तां कथं वा करवाण्यहम्।।2.2.15।।

જો મારું આ અનુરૂપ હિતકારક આયોજન, જે મેં સારી રીતે વિચાર્યું છે, તમને યોગ્ય લાગે, તો કૃપા કરીને મંજૂરી આપો; નહીંતર કહો, હું શું કરું?

Verse 16

यद्यप्येषा मम प्रीतिर्हितमन्यद्विचिन्त्यताम्।अन्या मध्यस्थचिन्ता हि विमर्दाभ्यधिकोदया।।2.2.16।।

ભલે આ મને પ્રિય હોય, તો પણ હિતકારી બીજો માર્ગ પણ વિચારવો જોઈએ; કારણ કે નિષ્પક્ષ મનની મધ્યસ્થ વિચારણા, વિમર્શથી, વધુ લાભદાયી બને છે.

Verse 17

इति ब्रुवन्तं मुदिताः प्रत्यनन्दन्नृपा नृपम्।वृष्टिमन्तं महामेघं नर्दन्त इव बर्हिणः।।2.2.17।।

એવું બોલતા રાજાને સાંભળી રાજાઓ આનંદિત થઈ પ્રતિધ્વનિથી વખાણવા લાગ્યા; જેમ વરસાદ ભરેલો મહામેઘ જોઈ મોરો નાદ કરે.

Verse 18

स्निग्धोऽनुनादी संजज्ञे तत्र हर्षसमीरितः।जनौघोद्घुष्टसन्नादो विमानं कम्पयन्निव।।2.2.18।।

ત્યાં હર્ષથી પ્રેરિત સ્નિગ્ધ અને પ્રતિધ્વનિત ગર્જના ઊઠી; જનસમૂહના જયઘોષનો ઘોંઘાટ એવો હતો કે જાણે મહેલને કંપાવી દેતો હોય.

Verse 19

तस्य धर्मार्थविदुषो भावमाज्ञाय सर्वशः।ब्राह्मणा जनमुख्याश्च पौरजानपदै स्सह।।2.2.19।।समेत्य मन्त्रयित्वा तु समतागतबुद्धयः।ऊचुश्च मनसा ज्ञात्वा वृद्धं दशरथं नृपम्।।2.2.20।।

ધર્મ અને અર્થની વિદ્યા ધરાવતા દશરથના અભિપ્રાયને સર્વથા જાણી, બ્રાહ્મણો, જનના મુખ્ય પુરુષો તથા નગર-ગ્રામના લોકો સાથે મળીને એકત્ર થયા; પરસ્પર મંત્રણા કરીને એકમત બુદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી, મનમાં નિશ્ચય કરીને વૃદ્ધ નૃપ દશરથને સંબોધ્યા.

Verse 20

तस्य धर्मार्थविदुषो भावमाज्ञाय सर्वशः।ब्राह्मणा जनमुख्याश्च पौरजानपदै स्सह।।2.2.19।।समेत्य मन्त्रयित्वा तु समतागतबुद्धयः।ऊचुश्च मनसा ज्ञात्वा वृद्धं दशरथं नृपम्।।2.2.20।।

ધર્મ અને અર્થની વિદ્યા ધરાવતા દશરથના અભિપ્રાયને સર્વથા જાણી, બ્રાહ્મણો, જનના મુખ્ય પુરુષો તથા નગર-ગ્રામના લોકો સાથે મળીને એકત્ર થયા; પરસ્પર મંત્રણા કરીને એકમત બુદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી, મનમાં નિશ્ચય કરીને વૃદ્ધ નૃપ દશરથને સંબોધ્યા.

Verse 21

अनेकवर्षसाहस्रो वृद्धस्त्वमसि पार्थिव।स रामं युवराजानमभिषिञ्चिस्व पार्थिवम्।।2.2.21।।

હે પાર્થિવ! અસંખ્ય વર્ષોના પ્રવાહથી તમે વૃદ્ધ થયા છો; તેથી ધરતીના અધિપતિ તરીકે રામને યુવરાજ પદે અભિષેક કરો.

Verse 22

इच्छामो हि महाबाहुं रघुवीरं महाबलम्।गजेन महताऽयान्तं रामं छत्रावृताननम्।।2.2.22।।

અમે તો મહાબાહુ, મહાબલ રઘુવીર શ્રીરામને જોવા ઇચ્છીએ છીએ—મહાન ગજ પર આરુઢ, રાજછત્રની છાયામાં ઢંકાયેલ મુખવાળા.

Verse 23

इति तद्वचनं श्रुत्वा राजा तेषां मनःप्रियं।अजानन्निव जिज्ञासुरिदं वचनमब्रवीत्।।2.2.23।।

તેમના મનને પ્રિય એવા તે વચનો સાંભળી રાજાએ, જાણે અજાણ હોય તેમ, તેમની ભાવના વધુ જાણી લેવા ઇચ્છીને આ વચન કહ્યું.

Verse 24

श्रुत्वैव वचनं यन्मे राघवं पतिमिच्छथ।राजान स्संशयोऽयं मे किमिदं ब्रूत तत्त्वतः।।2.2.24।।

હે રાજાઓ, મારા વચન સાંભળતાં જ તમે રઘુકુલના રાઘવને પતિ (રાજા) કરવા ઇચ્છો છો; પરંતુ મને એક સંશય થાય છે—સત્યરૂપે કહો, આ તમારાં અંતઃકરણથી જ છે ને?

Verse 25

कथं नु मयि धर्मेण पृथिवीमनुशासति।भवन्तो द्रष्टुमिच्छन्ति युवराजं ममात्मजम्।।2.2.25।।

જ્યારે હું ધર્મ અનુસાર પૃથ્વીનું શાસન કરું છું, ત્યારે તમે કેમ મારા આત્મજ પુત્રને યુવરાજ રૂપે જોવા ઇચ્છો છો?

Verse 26

ते तमूचुर्महात्मानं पौरजानपदैस्सह।बहवो नृप कल्याणा गुणाः पुत्रस्य सन्ति ते।।2.2.26।।

પૌર અને જનપદવાસીઓ સાથે તેમણે મહાત્મા રાજાને કહ્યું: “હે નૃપ, તમારા પુત્રમાં અનેક કલ્યાણકારી અને પ્રશંસનીય ગુણો છે.”

Verse 27

गुणान् गुणवतो देव देवकल्पस्य धीमतः।प्रियानानन्दनान्कृत्स्नान्प्रवक्ष्यामोऽद्य तान् शृणु।।2.2.27।।

હે દેવસમાન રાજન્, ગુણવાન, દેવતુલ્ય અને ધીમાન એવા રાજકુમારના સર્વ ગુણો—જે સર્વને પ્રિય અને આનંદદાયક છે—આજે અમે પૂર્ણરૂપે કહેશું; તમે સાંભળો.

Verse 28

दिव्यैर्गुणैश्शक्रसमो रामस्सत्यपराक्रमः।इक्ष्वाकुभ्योऽपि सर्वेभ्यो ह्यतिरिक्तो विशांपते।।2.2.28।।

હે પ્રજાપતિ, દિવ્ય ગુણોથી યુક્ત રામ શક્ર (ઇન્દ્ર) સમાન છે; તેની પરાક્રમતા સત્યસિદ્ધ છે; ઇક્ષ્વાકુવંશના સર્વમાં પણ તે વિશેષ તેજસ્વી છે.

Verse 29

राम स्सत्पुरुषो लोके सत्यधर्मपरायणः।साक्षाद्रामाद्विनिर्वृत्तो धर्मश्चापि श्रिया सह।।2.2.29।।

આ લોકમાં રામ સચ્ચો સત્પુરુષ છે, સત્ય અને ધર્મમાં પરાયણ છે; જાણે રામમાંથી જ ધર્મ અને શ્રી (સમૃદ્ધિ) સહીત પ્રત્યક્ષ રીતે પ્રસ્ફુટિત થાય છે.

Verse 30

प्रजासुखत्त्वे चन्द्रस्य वसुधायाः क्षमागुणैः।बुद्ध्या बृहस्पतेस्तुल्यो वीर्ये साक्षाच्छचीपतेः।।2.2.30।।

પ્રજાજનોને આનંદ આપવામાં તે ચંદ્ર સમાન છે; ક્ષમામાં ધરતી સમાન; બુદ્ધિમાં બૃહસ્પતિ સમો; અને પરાક્રમે તો જાણે સ્વયં શચીપતિ ઇન્દ્ર જ છે.

Verse 31

धर्मज्ञः सत्यसन्धश्च शीलवाननसूयकः। क्षान्तः सान्त्वयिता श्लक्ष्णः कृतज्ञो विजितेन्द्रियः।।2.2.31।।

તે ધર્મજ્ઞ છે, સત્યસંધ છે, શીલવાન અને અનસૂયક છે; ક્ષમાશીલ, સાંત્વના આપનાર, મૃદુ, કૃતજ્ઞ અને ઇન્દ્રિયજિત છે.

Verse 32

मृदुश्च स्थिरचित्तश्च सदा भव्योऽनसूयकः।प्रियवादी च भूतानां सत्यवादी च राघवः।।2.2.32।।बहुश्रुतानां वृद्धानां ब्राह्मणानामुपासिता।तेनास्येहाऽतुला कीर्तिर्यशस्तेजश्च वर्धते।।2.2.33।।

રાઘવ મૃદુ અને સ્થિરચિત્ત છે, સદા ભવ્ય અને અનસૂયક છે; સર્વ પ્રાણીઓ સાથે પ્રિય વાણી બોલે છે અને સત્ય વાણી બોલે છે। બહુશ્રુત વૃદ્ધ બ્રાહ્મણોની તે સેવા કરે છે; તેથી આ લોકમાં તેની અતુલ કીર્તિ, યશ અને તેજ સતત વધે છે.

Verse 33

मृदुश्च स्थिरचित्तश्च सदा भव्योऽनसूयकः।प्रियवादी च भूतानां सत्यवादी च राघवः।।2.2.32।।बहुश्रुतानां वृद्धानां ब्राह्मणानामुपासिता।तेनास्येहाऽतुला कीर्तिर्यशस्तेजश्च वर्धते।।2.2.33।।

રાઘવ મૃદુ અને સ્થિરચિત્ત છે, સદા ભવ્ય અને અનસૂયક છે; સર્વ પ્રાણીઓ સાથે પ્રિય વાણી બોલે છે અને સત્ય વાણી બોલે છે। બહુશ્રુત વૃદ્ધ બ્રાહ્મણોની તે સેવા કરે છે; તેથી આ લોકમાં તેની અતુલ કીર્તિ, યશ અને તેજ સતત વધે છે.

Verse 34

देवासुरमनुष्याणां सर्वास्त्रेषु विशारदः।सम्यग्विद्याव्रतस्नातो यथावत्साङ्गवेदवित्।।2.2.34।।

દેવ, અસુર અને મનુષ્યોમાં પ્રચલિત સર્વ શસ્ત્રોમાં તે વિશારદ છે; વિદ્યાના વ્રતોને યથાવત્ પૂર્ણ કરી સ્નાત છે અને સाङ્ગ વેદોને યોગ્ય રીતે જાણે છે.

Verse 36

द्विजैरभिविनीतश्च श्रेष्ठैर्धर्मार्थनैपुणैः।यदा व्रजति सङ्ग्रामं ग्रामार्थे नगरस्य वा।।2.2.36।।गत्वा सौमित्रिसहितो नाऽविजित्य निवर्तते।

ધર્મ અને અર્થની નૈપુણ્ય ધરાવતા શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ તેને સુવિનિત રીતે તાલીમ આપી છે। જ્યારે તે ગામ કે નગરના હિત માટે યુદ્ધમાં જાય છે, ત્યારે સૌમિત્રિ સાથે જઈ, વિજય વિના કદી પાછો ફરતો નથી.

Verse 37

सङ्ग्रामात्पुनरागम्य कुञ्जरेण रथेन वा।2.2.37।।पौरान् स्वजनवन्नित्यं कुशलं परिपृच्छति।।पुत्रेष्वग्निषु दारेषु प्रेष्यशिष्यगणेषु च।2.2.38।।निखिलेनानुपूर्व्याच्च पितापुत्रानिवौरसान्।।

યુદ્ધમાંથી પાછા ફરી, હાથી પર કે રથ પર આવીને પણ, તે નગરજનોને સદા પોતાના સ્વજન સમા માની તેમની કુશળતા પૂછે છે; અને પિતા જેમ પોતાના ઔરસ પુત્રોને પૂછે તેમ, ક્રમસર અને સંપૂર્ણ રીતે તેમના પુત્રો, અગ્નિહોત્રાદિ પવિત્ર અગ્નિઓ, પત્નીઓ તથા સેવક-શિષ્યવર્ગ વિશે પૂછપરછ કરે છે.

Verse 38

सङ्ग्रामात्पुनरागम्य कुञ्जरेण रथेन वा।2.2.37।।पौरान् स्वजनवन्नित्यं कुशलं परिपृच्छति।।पुत्रेष्वग्निषु दारेषु प्रेष्यशिष्यगणेषु च।2.2.38।।निखिलेनानुपूर्व्याच्च पितापुत्रानिवौरसान्।।

યુદ્ધમાંથી પાછા ફરી, હાથી પર કે રથ પર આવીને પણ, તે નગરજનોને સદા પોતાના સ્વજન સમા માની તેમની કુશળતા પૂછે છે; અને પિતા જેમ પોતાના ઔરસ પુત્રોને પૂછે તેમ, ક્રમસર અને સંપૂર્ણ રીતે તેમના પુત્રો, અગ્નિહોત્રાદિ પવિત્ર અગ્નિઓ, પત્નીઓ તથા સેવક-શિષ્યવર્ગ વિશે પૂછપરછ કરે છે.

Verse 39

शुश्रूषन्ते च व श्शिष्याः कच्चित्कर्मसु दंशिताः।।2.2.39।।इति नः पुरुषव्याघ्र स्सदा रामोऽभिभाषते।

“શું તમારા શિષ્યો તમારી સેવા કરે છે અને કાર્યોમાં નિપુણ બની ફરજો યોગ્ય રીતે બજાવે છે?”—હે પુરુષવ્યાઘ્ર! રામ સદા અમને આ રીતે પૂછે છે.

Verse 40

व्यसनेषु मनुष्याणां भृशं भवति दुःखितः।।2.2.40।।उत्सवेषु च सर्वेषु पितेव परितुष्यति।

પ્રજાજનોના વ્યસનોમાં તે અત્યંત દુઃખિત થાય છે; અને તેમના સર્વ ઉત્સવોમાં પિતા સમા આનંદિત થાય છે.

Verse 41

सत्यवादी महेष्वासो वृद्धसेवी जितेन्द्रियः।।2.2.41।।स्मितपूर्वाभिभाषी च धर्मं सर्वात्मना श्रितः।

તે સત્યવાદી છે, મહાન ધનુર્ધર છે, વૃદ્ધોની સેવા કરનાર છે અને જિતેન્દ્રિય છે; સ્મિતપૂર્વક વાણી બોલે છે અને સર્વાત્મના ધર્મમાં આશ્રય લે છે.

Verse 42

सम्यग्योक्ता श्रेयसां च न विगृह्य कथारुचिः।।2.2.42।।उत्तरोत्तरयुक्तौ च वक्ता वाचस्पतिर्यथा।

તે કલ્યાણકારક વાતને યથાર્થ રીતે કહે છે અને વિગ્રહ ઊભો કરે તેવી ચર્ચામાં તેને રસ નથી; પરંતુ ઉત્તરોત્તર યુક્તિ અને વાદમાં તો તે વાચસ્પતિ (બૃહસ્પતિ) સમાન વક્તા છે.

Verse 43

सुभ्रूः आयतताम्राक्षः साक्षाद्विष्णुरिव स्वयम्।।2.2.43।। रामो लोकाभिरामोऽयं शौर्यवीर्यपराक्रमैः।

સુન્દર ભ્રૂવાળો, લાંબી તામ્રવર્ણી આંખો ધરાવતો—આ રામ સર્વ લોકને આનંદ આપનાર છે; શૌર્ય, વીર્ય અને પરાક્રમે તો જાણે સ્વયં પ્રગટ થયેલા વિષ્ણુ સમાન છે.

Verse 44

प्रजापालनतत्त्वज्ञो न रागोपहतेन्द्रियः।।2.2.44।।शक्तस्त्रैलोक्यमप्येको भोक्तुं किन्नु महीमिमाम्।

પ્રજાપાલનના તત્ત્વને જાણનાર, રાગથી ઇન્દ્રિયો પરાજિત ન થનાર—એકલો જ તે ત્રિલોકનું પણ શાસન કરવા સમર્થ છે; તો પછી આ પૃથ્વીનું તો શું કહેવું?

Verse 45

नास्य क्रोधः प्रसादश्च निरर्थोऽस्ति कदाचन।।2.2.45।।हन्त्येव नियमाद्वध्यानवध्ये न च कुप्यति।

તેનો ક્રોધ પણ અને પ્રસાદ પણ કદી નિરર્થક નથી; નિયમ અને ન્યાય મુજબ જે વધ્ય છે તેને દંડ આપે છે, અને જે અવધ્ય છે તેના પર તે ક્રોધિત થતો નથી.

Verse 46

युनक्त्यर्थैः प्रहृष्टश्च तमसौ यत्र तुष्यति।।2.2.46।।शान्तै स्सर्वप्रजाकान्तैः प्रीतिसञ्जननैर्नृणाम्।गुणैर्विरुरुचे रामो दीप्त स्सूर्य इवांशुभिः।।2.2.47।।

જ્યારે તેઓ પ્રસન્ન થાય છે, ત્યારે તેઓ આનંદપૂર્વક ધન આપે છે. સર્વ પ્રજાને પ્રિય અને મનુષ્યોને આનંદ આપનારા શાંત ગુણોથી રામ, કિરણોથી શોભતા સૂર્યની જેમ શોભી રહ્યા હતા.

Verse 47

युनक्त्यर्थैः प्रहृष्टश्च तमसौ यत्र तुष्यति।।2.2.46।।शान्तै स्सर्वप्रजाकान्तैः प्रीतिसञ्जननैर्नृणाम्।गुणैर्विरुरुचे रामो दीप्त स्सूर्य इवांशुभिः।।2.2.47।।

જ્યારે તેઓ પ્રસન્ન થાય છે, ત્યારે તેઓ આનંદપૂર્વક ધન આપે છે. સર્વ પ્રજાને પ્રિય અને મનુષ્યોને આનંદ આપનારા શાંત ગુણોથી રામ, કિરણોથી શોભતા સૂર્યની જેમ શોભી રહ્યા હતા.

Verse 48

तमेवंगुणसम्पन्नं रामं सत्यपराक्रमम्।लोकपालोपमं नाथमकामयत मेदिनी।।2.2.48।।

એવા ગુણસંપન્ન, સત્ય પરાક્રમી, લોકપાલ સમાન નાથ શ્રીરામને ધરતીમાતાએ પોતાનો સ્વામી થવા ઇચ્છ્યો.

Verse 49

वत्सश्श्रेयसि जातस्ते दिष्ट्याऽसौ तव राघव।दिष्ट्या पुत्रगुणैर्युक्तो मारीच इव काश्यपः।।2.2.49।।

હે રાઘવ, દૈવકૃપાથી તને કલ્યાણ માટે એવો પુત્ર પ્રાપ્ત થયો છે; દૈવકૃપાથી જ તે આદર્શ પુત્રના ગુણોથી યુક્ત છે—જેમ કાશ્યપનો પુત્ર મારીચ હતો.

Verse 50

बलमारोग्यमायुश्च रामस्य विदितात्मनः। देवासुरमनुष्येषु सगन्धर्वोरगेषु च।।2.2.50।। आशंसते जनस्सर्वो राष्ट्रे पुरवरे तथा। आभ्यन्तरश्च बाह्यश्च पौरजानपदो जनः।।2.2.51।।

દેવ, અસુર, મનુષ્ય, ગંધર્વ અને નાગોમાં સર્વે જન વિદિતાત્મા શ્રીરામ માટે બળ, આરોગ્ય અને દીર્ઘ આયુષ્યની કામના કરે છે; તેમજ રાજ્યભરમાં અને રાજધાનીમાં અંદરના-બહારના સર્વ પૌર તથા જનપદવાસી પણ એ જ આશીર્વાદ ઇચ્છે છે.

Verse 51

बलमारोग्यमायुश्च रामस्य विदितात्मनः। देवासुरमनुष्येषु सगन्धर्वोरगेषु च।।2.2.50।। आशंसते जनस्सर्वो राष्ट्रे पुरवरे तथा। आभ्यन्तरश्च बाह्यश्च पौरजानपदो जनः।।2.2.51।।

હે રાઘવ, દૈવકૃપાથી તને કલ્યાણ માટે એવો પુત્ર પ્રાપ્ત થયો છે; દૈવકૃપાથી જ તે આદર્શ પુત્રના ગુણોથી યુક્ત છે—જેમ કાશ્યપનો પુત્ર મારીચ હતો.

Verse 52

स्त्रियो वृद्धास्तरुण्यश्च सायं प्रातस्समाहिताः।सर्वान् देवान् नमस्यन्ति रामस्यार्थे यशस्विनः।।2.2.52।।

વૃદ્ધા અને તરુણી સ્ત્રીઓ સાંજ અને સવાર ભક્તિપૂર્વક એકાગ્ર થઈ, યશસ્વી શ્રીરામના હિતાર્થે સર્વ દેવોને નમસ્કાર કરે છે.

Verse 53

तेषामायाचितं देव त्वत्प्रसादात्समृद्ध्यताम्।राममिन्दीवरश्यामं सर्वशत्रुनिबर्हणम्।।2.2.53।।पश्यामो यौवराज्यस्थं तव राजोत्तमात्मजम्।

હે દેવ સમાન રાજા! તમારી કૃપાથી તેમની પ્રાર્થના સફળ થાઓ: નીલ કમળ સમા શ્યામ, સર્વ શત્રુઓનો સંહારક એવા તમારા રાજોત્તમ પુત્ર શ્રીરામને યુવરાજપદે સ્થાપિત થયેલા અમે દર્શન કરીએ.

Verse 54

तं देव देवोपममात्मजं तेसर्वस्य लोकस्य हिते निविष्टम्।हिताय नः क्षिप्रमुदारजुष्टंमुदाऽभषेक्तुं वरद त्वमर्हसि।।2.2.54।।

હે વરદાતા! દેવોપમ એવા તમારા પુત્રને—જે સર્વ લોકના હિતમાં નિમગ્ન છે અને ઉદાર ગુણોમાં રત છે—અમારા કલ્યાણાર્થે આનંદપૂર્વક અને વિલંબ વિના યુવરાજ તરીકે અભિષેક કરવા તમે યોગ્ય છો.