Sarga 2

Verse 1

ततः परिषदं सर्वामामन्त्र्य वसुधाधिपः।हितमुद्धर्षणं चैवमुवाच प्रथितं वचः।।2.2.1।।

त्यानंतर वसुधाधिपती दशरथांनी सर्व सभेला बोलावून हितकारक व उत्साहवर्धक, प्रसिद्ध असे वचन असे उच्चारले।

Verse 2

दुन्दुभिस्वनकल्पेन गम्भीरेणानुनादिना। स्वरेण महता राजा जीमूत इव नादयन्।।2.2.2।। राजलक्षणयुक्तेन कान्तेनानुपमेन च। उवाच रसयुक्तेन स्वरेण नृपतिर्नृपान्।।2.2.3।।

दुंदुभीच्या नादासारख्या गभीर, प्रतिध्वनित आणि महान् स्वराने राजा मेघगर्जनेसारखा निनाद करीत सभेत जमलेल्या नृपतींना बोलला। राजलक्षणांनी युक्त, कान्त, अनुपम व रसपूर्ण अशा वाणीने नृपतीने राजांना संबोधिले।

Verse 3

दुन्दुभिस्वनकल्पेन गम्भीरेणानुनादिना। स्वरेण महता राजा जीमूत इव नादयन्।।2.2.2।। राजलक्षणयुक्तेन कान्तेनानुपमेन च। उवाच रसयुक्तेन स्वरेण नृपतिर्नृपान्।।2.2.3।।

दुंदुभीच्या नादासारख्या गभीर, प्रतिध्वनित आणि महान् स्वराने राजा मेघगर्जनेसारखा निनाद करीत सभेत जमलेल्या नृपतींना बोलला। राजलक्षणांनी युक्त, कान्त, अनुपम व रसपूर्ण अशा वाणीने नृपतीने राजांना संबोधिले।

Verse 4

विदितं भवतामेतद्यथा मे राज्यमुत्तमम्।पूर्वकैर्मम राजेन्द्रैस्सुतवत्परिपालितम्।।2.2.4।।

तुम्हा सर्वांना हे विदित आहे की माझे हे उत्तम राज्य माझ्या पूर्वीच्या राजेंद्रांनी प्रजेला पुत्रवत् मानून स्नेहाने पाळले व रक्षण केले आहे.

Verse 5

सोऽहमिक्ष्वाकुभि स्सर्वैर्नरेन्द्रैः परिपालितम्।श्रेयसा योक्तुकामोऽस्मि सुखार्हमखिलं जगत्।।2.2.5।।

इक्ष्वाकुवंशातील सर्व नरेन्द्रांनी दीर्घकाळ परिपालित केलेले, सुखास योग्य असे हे अखिल जगत् कल्याणाने युक्त करावे अशी माझी इच्छा आहे।

Verse 6

मयाप्याचरितं पूर्वैः पन्थानमनुगच्छता। प्रजा नित्यमनिद्रेण यथाशक्त्यभिरक्षिताः।।2.2.6।।

पूर्वजांनी आचरिलेला मार्ग अनुसरत मीही, यथाशक्ती प्रजांचे नित्य अनिद्र सावधानतेने रक्षण केले आहे।

Verse 7

इदं शरीरं कृत्स्नस्य लोकस्य चरता हितम्।पाण्डुरस्याऽतपत्रस्यच्छायायां जरितं मया।।2.2.7।।

समस्त लोकहितासाठी कार्यरत राहून, पांढऱ्या राजछत्राच्या छायेखाली राज्य करत-करत माझे हे शरीर जर्जर झाले आहे।

Verse 8

प्राप्य वर्षसहस्राणि बहून्यायूंषि जीवतः।जीर्णस्यास्य शरीरस्य विश्रान्तिमभिरोचये।।2.2.8।।

अनेक सहस्र वर्षे व अनेक आयुष्ये जगून, हे शरीर आता जीर्ण झाले आहे; म्हणून मला विश्रांती अभिप्रेत आहे।

Verse 9

राजप्रभावजुष्टां हि दुर्वहामजितेन्द्रियैः।परिश्रान्तोऽस्मि लोकस्य गुर्वीं धर्मधुरं वहन्।।2.2.9।।

अजितेन्द्रिय लोकांसाठी राज्यप्रभावयुक्त लोकपालनाची ही गुरू धर्मधुरा अत्यंत दुर्वह आहे; ती वाहता वाहता मी परिश्रांत झालो आहे।

Verse 10

सोऽहं विश्रममिच्छामि पुत्रं कृत्वा प्रजाहिते।सन्निकृष्टानिमान्सर्वाननुमान्य द्विजर्षभान्।।2.2.10।।

प्रजांच्या हितासाठी पुत्राला स्थापित करून, येथे जवळ उपस्थित असलेल्या तुम्हा सर्व द्विजश्रेष्ठांची संमती घेऊन, मला विश्रांती घ्यावयाची आहे।

Verse 11

अनुजातो हि मां सर्वैर्गुणैर्ज्येष्ठो ममात्मजः।पुरन्दरसमो वीर्ये रामः परपुरञ्जयः।।2.2.11।।

माझा ज्येष्ठ पुत्र राम माझे सर्व गुण वारसा म्हणून प्राप्त करून झाला आहे; पराक्रमात तो पुरंदर (इंद्र) समान असून शत्रुनगरांचा विजेता आहे।

Verse 12

तं चन्द्रमिव पुष्येण युक्तं धर्मभृतां वरम्।यौवराज्ये नियोक्ताऽस्मि प्रीतः पुरुषपुङ्गवम्।।2.2.12।।

धर्मधारकांमध्ये श्रेष्ठ, पुरुषांमध्ये अग्रगण्य—पुष्य नक्षत्रयुक्त चंद्राप्रमाणे तेजस्वी—त्याला मी प्रसन्न होऊन युवराजपदी नेमू इच्छितो।

Verse 13

अनुरूपस्स वै नाथो लक्ष्मीवान् लक्ष्मणाग्रजः।त्रैलोक्यमपि नाथेन येन स्यान्नाथवत्तरम्।।2.2.13।।

लक्ष्मणाचा अग्रज, ऐश्वर्यसंपन्न तोच खरोखर अनुरूप नाथ आहे; ज्याच्या नाथत्वाने त्रैलोक्यही अधिक नाथवंत व सुरक्षित होईल.

Verse 14

अनेन श्रेयसा सद्यस्संयोज्यैवमिमां महीम्।गतक्लेशो भविष्यामि सुते तस्मिन्निवेश्य वै।।2.2.14।।

ही पृथ्वी त्वरित कल्याणासह जोडून, ती त्या पुत्राकडे सुपूर्द केल्यास मी क्लेश व चिंता यांपासून मुक्त होईन.

Verse 15

यदिदं मेऽनुरूपार्थं मया साधु सुमन्त्रितम्।भवन्तो मेऽनुमन्यन्तां कथं वा करवाण्यहम्।।2.2.15।।

हे माझ्यास अनुरूप आणि मी नीट विचार करून ठरविलेले असेल, तर आपण सर्वांनी मला अनुमती द्यावी; अन्यथा सांगा, मी काय करावे?

Verse 16

यद्यप्येषा मम प्रीतिर्हितमन्यद्विचिन्त्यताम्।अन्या मध्यस्थचिन्ता हि विमर्दाभ्यधिकोदया।।2.2.16।।

जरी हेच मला प्रिय असले, तरी हितकारक दुसरा उपायही विचारात घ्यावा; कारण मध्यस्थ बुद्धीची चिंतन-मननातून अधिक कल्याणकारक फलप्राप्ती होते.

Verse 17

इति ब्रुवन्तं मुदिताः प्रत्यनन्दन्नृपा नृपम्।वृष्टिमन्तं महामेघं नर्दन्त इव बर्हिणः।।2.2.17।।

तो असे बोलत असता, राजे आनंदित होऊन त्या नृपाचे अभिनंदन करू लागले—जसे पावसाळी महान मेघ पाहून मोर गर्जना करतात.

Verse 18

स्निग्धोऽनुनादी संजज्ञे तत्र हर्षसमीरितः।जनौघोद्घुष्टसन्नादो विमानं कम्पयन्निव।।2.2.18।।

तेथे हर्षाने प्रेरित स्नेहपूर्ण, प्रतिध्वनित असा महान् निनाद उठला। जनसमूहाच्या जयघोषाचा तो गजर जणू राजविमानालाच कंपित करीत होता।

Verse 19

तस्य धर्मार्थविदुषो भावमाज्ञाय सर्वशः।ब्राह्मणा जनमुख्याश्च पौरजानपदै स्सह।।2.2.19।।समेत्य मन्त्रयित्वा तु समतागतबुद्धयः।ऊचुश्च मनसा ज्ञात्वा वृद्धं दशरथं नृपम्।।2.2.20।।

धर्म व अर्थनीतीत निपुण अशा त्या नृप दशरथांचा भाव सर्वथा जाणून ब्राह्मण, नगरातील प्रमुख जन आणि नगर-ग्रामातील लोक एकत्र आले व विचारविनिमय केला। एकमताने बुद्धी स्थिर करून त्यांनी वृद्ध राजा दशरथास निवेदन केले।

Verse 20

तस्य धर्मार्थविदुषो भावमाज्ञाय सर्वशः।ब्राह्मणा जनमुख्याश्च पौरजानपदै स्सह।।2.2.19।।समेत्य मन्त्रयित्वा तु समतागतबुद्धयः।ऊचुश्च मनसा ज्ञात्वा वृद्धं दशरथं नृपम्।।2.2.20।।

धर्म व अर्थनीतीत निपुण अशा त्या नृप दशरथांचा भाव सर्वथा जाणून ब्राह्मण, नगरातील प्रमुख जन आणि नगर-ग्रामातील लोक एकत्र आले व विचारविनिमय केला। एकमताने बुद्धी स्थिर करून त्यांनी वृद्ध राजा दशरथास निवेदन केले।

Verse 21

अनेकवर्षसाहस्रो वृद्धस्त्वमसि पार्थिव।स रामं युवराजानमभिषिञ्चिस्व पार्थिवम्।।2.2.21।।

हे पार्थिव! असंख्य वर्षसहस्रांच्या प्रवाहाने आपण वृद्ध झाला आहात। म्हणून पृथ्वीच्या भावी अधिपती म्हणून रामाचा युवराजाभिषेक करा।

Verse 22

इच्छामो हि महाबाहुं रघुवीरं महाबलम्।गजेन महताऽयान्तं रामं छत्रावृताननम्।।2.2.22।।

आम्हाला खरोखरच महाबाहु, महाबलवान रघुवीर श्रीरामांचे दर्शन घ्यायचे आहे—जे महान हत्तीवर आरूढ असून राजछत्राच्या छायेखाली ज्यांचे मुख आच्छादित आहे।

Verse 23

इति तद्वचनं श्रुत्वा राजा तेषां मनःप्रियं।अजानन्निव जिज्ञासुरिदं वचनमब्रवीत्।।2.2.23।।

त्यांचे मनास प्रिय असे ते वचन ऐकून राजा, जणू काही न जाणणारा असल्याप्रमाणे, त्यांचा अभिप्राय नीट जाणून घेण्याच्या इच्छेने हे वचन बोलला।

Verse 24

श्रुत्वैव वचनं यन्मे राघवं पतिमिच्छथ।राजान स्संशयोऽयं मे किमिदं ब्रूत तत्त्वतः।।2.2.24।।

हे राजांनो! माझे वचन ऐकताच तुम्ही राघव श्रीरामांना अधिपती (राजा) करावयास इच्छिता. परंतु माझ्या मनात हा संशय उत्पन्न होतो—तत्त्वतः सत्य सांगाः हे तुमच्या अंतःकरणातील दृढ निश्चयातूनच आहे काय?

Verse 25

कथं नु मयि धर्मेण पृथिवीमनुशासति।भवन्तो द्रष्टुमिच्छन्ति युवराजं ममात्मजम्।।2.2.25।।

मी धर्माने पृथ्वीचे शासन करीत असताना, तुम्ही माझ्या पुत्राला युवराज म्हणून प्रतिष्ठित झालेले का पाहू इच्छिता?

Verse 26

ते तमूचुर्महात्मानं पौरजानपदैस्सह।बहवो नृप कल्याणा गुणाः पुत्रस्य सन्ति ते।।2.2.26।।

तेव्हा पौरजनपदांसह त्यांनी त्या महात्मा राजाला म्हटले—“हे नृप! आपल्या पुत्रामध्ये अनेक कल्याणकारी व प्रशंसनीय गुण आहेत।”

Verse 27

गुणान् गुणवतो देव देवकल्पस्य धीमतः।प्रियानानन्दनान्कृत्स्नान्प्रवक्ष्यामोऽद्य तान् शृणु।।2.2.27।।

हे देव! देवतुल्य, धीमान व गुणवान राजकुमाराचे जे गुण सर्वांना प्रिय व आनंददायक आहेत, ते आम्ही आज संपूर्णपणे सांगू; आपण ऐका।

Verse 28

दिव्यैर्गुणैश्शक्रसमो रामस्सत्यपराक्रमः।इक्ष्वाकुभ्योऽपि सर्वेभ्यो ह्यतिरिक्तो विशांपते।।2.2.28।।

हे प्रजापते! दिव्य गुणांनी युक्त राम शक्र (इंद्र) समान आहेत; त्यांचा पराक्रम सत्यसिद्ध आहे, आणि ते सर्व इक्ष्वाकुवंशियांपेक्षाही अधिक श्रेष्ठ आहेत।

Verse 29

राम स्सत्पुरुषो लोके सत्यधर्मपरायणः।साक्षाद्रामाद्विनिर्वृत्तो धर्मश्चापि श्रिया सह।।2.2.29।।

या लोकी राम सत्पुरुष असून सत्य व धर्म यांमध्ये परायण आहेत; जणू रामापासूनच धर्म, श्री (समृद्धी) सहित, प्रत्यक्ष प्रकट होतो.

Verse 30

प्रजासुखत्त्वे चन्द्रस्य वसुधायाः क्षमागुणैः।बुद्ध्या बृहस्पतेस्तुल्यो वीर्ये साक्षाच्छचीपतेः।।2.2.30।।

प्रजांना सुख देण्यात तो चंद्रासारखा, क्षमेत वसुधेसारखा; बुद्धीत बृहस्पतीसमान आणि पराक्रमात जणू साक्षात् शचीपति इंद्रच आहे।

Verse 31

धर्मज्ञः सत्यसन्धश्च शीलवाननसूयकः। क्षान्तः सान्त्वयिता श्लक्ष्णः कृतज्ञो विजितेन्द्रियः।।2.2.31।।

तो धर्मज्ञ, सत्यप्रतिज्ञ, शीलवान व असूयारहित आहे; क्षमाशील, सांत्वन करणारा, मृदुस्वभावी, कृतज्ञ आणि इंद्रियजयी आहे।

Verse 32

मृदुश्च स्थिरचित्तश्च सदा भव्योऽनसूयकः।प्रियवादी च भूतानां सत्यवादी च राघवः।।2.2.32।।बहुश्रुतानां वृद्धानां ब्राह्मणानामुपासिता।तेनास्येहाऽतुला कीर्तिर्यशस्तेजश्च वर्धते।।2.2.33।।

राघव मृदू व स्थिरचित्त, सदैव भव्य व असूयारहित आहे; तो सर्व प्राण्यांशी प्रिय वचन बोलतो आणि सत्यच बोलतो। अनेक शास्त्रांत पारंगत वृद्ध ब्राह्मणांची तो सेवा-उपासना करतो; म्हणून या लोकी त्याची अतुल कीर्ती, यश व तेज सतत वाढत जाते।

Verse 33

मृदुश्च स्थिरचित्तश्च सदा भव्योऽनसूयकः।प्रियवादी च भूतानां सत्यवादी च राघवः।।2.2.32।।बहुश्रुतानां वृद्धानां ब्राह्मणानामुपासिता।तेनास्येहाऽतुला कीर्तिर्यशस्तेजश्च वर्धते।।2.2.33।।

राघव मृदू व स्थिरचित्त, सदैव भव्य व असूयारहित आहे; तो सर्व प्राण्यांशी प्रिय वचन बोलतो आणि सत्यच बोलतो। अनेक शास्त्रांत पारंगत वृद्ध ब्राह्मणांची तो सेवा-उपासना करतो; म्हणून या लोकी त्याची अतुल कीर्ती, यश व तेज सतत वाढत जाते।

Verse 34

देवासुरमनुष्याणां सर्वास्त्रेषु विशारदः।सम्यग्विद्याव्रतस्नातो यथावत्साङ्गवेदवित्।।2.2.34।।

देव, असुर व मनुष्यांमध्ये प्रसिद्ध असलेल्या सर्व अस्त्रांत तो विशारद आहे; विद्याध्ययनाची व्रते त्याने विधिपूर्वक पूर्ण केली असून अंगा सहित वेदांचे यथावत् ज्ञान त्याला आहे।

Verse 36

द्विजैरभिविनीतश्च श्रेष्ठैर्धर्मार्थनैपुणैः।यदा व्रजति सङ्ग्रामं ग्रामार्थे नगरस्य वा।।2.2.36।।गत्वा सौमित्रिसहितो नाऽविजित्य निवर्तते।

धर्म व अर्थनीतीत निपुण अशा श्रेष्ठ द्विजांनी त्याला उत्तम रीतीने विनीत केले आहे। गावाच्या किंवा नगराच्या हितासाठी जेव्हा तो संग्रामास जातो, तेव्हा सौमित्रिसह जाऊन विजय मिळविल्याशिवाय परत येत नाही।

Verse 37

सङ्ग्रामात्पुनरागम्य कुञ्जरेण रथेन वा।2.2.37।।पौरान् स्वजनवन्नित्यं कुशलं परिपृच्छति।।पुत्रेष्वग्निषु दारेषु प्रेष्यशिष्यगणेषु च।2.2.38।।निखिलेनानुपूर्व्याच्च पितापुत्रानिवौरसान्।।

संग्रामातून परत आल्यावर, हत्तीवरून वा रथावरून, तो नगरवासीयांचे कुशल नेहमी आपल्या स्वजनांसारखे विचारतो.

Verse 38

सङ्ग्रामात्पुनरागम्य कुञ्जरेण रथेन वा।2.2.37।।पौरान् स्वजनवन्नित्यं कुशलं परिपृच्छति।।पुत्रेष्वग्निषु दारेषु प्रेष्यशिष्यगणेषु च।2.2.38।।निखिलेनानुपूर्व्याच्च पितापुत्रानिवौरसान्।।

संग्रामातून परत आल्यावर, हत्तीवरून वा रथावरून, तो नगरवासीयांचे कुशल नेहमी आपल्या स्वजनांसारखे विचारतो.

Verse 39

शुश्रूषन्ते च व श्शिष्याः कच्चित्कर्मसु दंशिताः।।2.2.39।।इति नः पुरुषव्याघ्र स्सदा रामोऽभिभाषते।

“तुमचे शिष्य सेवा करीत आहेत का आणि कामात कुशल आहेत का?”—असे म्हणत पुरुषव्याघ्र राम आम्हाला नेहमी विचारतो.

Verse 40

व्यसनेषु मनुष्याणां भृशं भवति दुःखितः।।2.2.40।।उत्सवेषु च सर्वेषु पितेव परितुष्यति।

लोकांच्या व्यसन-दुःखात तो फारच व्याकुळ होतो, आणि सर्व उत्सवांत पित्याप्रमाणे आनंदित होतो.

Verse 41

सत्यवादी महेष्वासो वृद्धसेवी जितेन्द्रियः।।2.2.41।।स्मितपूर्वाभिभाषी च धर्मं सर्वात्मना श्रितः।

तो सत्यवादी, महाधनुर्धर, वृद्धसेवक व जितेंद्रिय आहे; तो स्मितपूर्वक बोलतो आणि सर्वात्म्याने धर्माचा आश्रय घेतो.

Verse 42

सम्यग्योक्ता श्रेयसां च न विगृह्य कथारुचिः।।2.2.42।।उत्तरोत्तरयुक्तौ च वक्ता वाचस्पतिर्यथा।

तो हितकारक गोष्ट योग्य रीतीने बोलतो आणि फूट पाडणाऱ्या कथांत त्याची रुची नाही. उत्तरोत्तर युक्तिवादात तो वाचस्पती (बृहस्पती) समान निपुण वक्ता आहे.

Verse 43

सुभ्रूः आयतताम्राक्षः साक्षाद्विष्णुरिव स्वयम्।।2.2.43।। रामो लोकाभिरामोऽयं शौर्यवीर्यपराक्रमैः।

सुंदर भुवया व दीर्घ तांबूसारख्या नेत्रांनी युक्त असा हा राम शौर्य-वीर्य-पराक्रमाने जणू साक्षात् विष्णूच आहे; आणि सर्व लोकांना रमणीय वाटणारा आहे.

Verse 44

प्रजापालनतत्त्वज्ञो न रागोपहतेन्द्रियः।।2.2.44।।शक्तस्त्रैलोक्यमप्येको भोक्तुं किन्नु महीमिमाम्।

तो प्रजापालनाचे तत्त्व जाणणारा आहे आणि रागाने त्याची इंद्रिये ग्रासलेली नाहीत. तो एकटाच त्रैलोक्यही भोगून/शासून घेण्यास समर्थ आहे—मग ही पृथ्वी तर काय!

Verse 45

नास्य क्रोधः प्रसादश्च निरर्थोऽस्ति कदाचन।।2.2.45।।हन्त्येव नियमाद्वध्यानवध्ये न च कुप्यति।

त्याचा क्रोधही आणि प्रसादही कधी निरर्थक नसतो. नियम व न्यायाप्रमाणे तो दंड्याला दंड देतो; आणि जो अवध्य आहे त्याच्यावर तो रागावत नाही.

Verse 46

युनक्त्यर्थैः प्रहृष्टश्च तमसौ यत्र तुष्यति।।2.2.46।।शान्तै स्सर्वप्रजाकान्तैः प्रीतिसञ्जननैर्नृणाम्।गुणैर्विरुरुचे रामो दीप्त स्सूर्य इवांशुभिः।।2.2.47।।

जेव्हा ते प्रसन्न होतात, तेव्हा ते आनंदाने धन देतात. सर्व प्रजेला प्रिय आणि लोकांना आनंद देणाऱ्या आपल्या शांत गुणांमुळे, श्रीराम आपल्या किरणांनी तळपणाऱ्या सूर्याप्रमाणे शोभून दिसत होते.

Verse 47

युनक्त्यर्थैः प्रहृष्टश्च तमसौ यत्र तुष्यति।।2.2.46।।शान्तै स्सर्वप्रजाकान्तैः प्रीतिसञ्जननैर्नृणाम्।गुणैर्विरुरुचे रामो दीप्त स्सूर्य इवांशुभिः।।2.2.47।।

जेव्हा ते प्रसन्न होतात, तेव्हा ते आनंदाने धन देतात. सर्व प्रजेला प्रिय आणि लोकांना आनंद देणाऱ्या आपल्या शांत गुणांमुळे, श्रीराम आपल्या किरणांनी तळपणाऱ्या सूर्याप्रमाणे शोभून दिसत होते.

Verse 48

तमेवंगुणसम्पन्नं रामं सत्यपराक्रमम्।लोकपालोपमं नाथमकामयत मेदिनी।।2.2.48।।

अशा गुणसम्पन्न, सत्यपराक्रमी, लोकपालांसारख्या तेजस्वी रामाला आपला नाथ व्हावा अशी इच्छा स्वयं मेदिनीने केली.

Verse 49

वत्सश्श्रेयसि जातस्ते दिष्ट्याऽसौ तव राघव।दिष्ट्या पुत्रगुणैर्युक्तो मारीच इव काश्यपः।।2.2.49।।

हे राघव! दैवयोगाने तुझा हा वत्स कल्याणासाठी जन्मला आहे; दैवयोगाने तो पुत्रोचित गुणांनी युक्त आहे—जसा काश्यपाचा पुत्र मारीच।

Verse 50

बलमारोग्यमायुश्च रामस्य विदितात्मनः। देवासुरमनुष्येषु सगन्धर्वोरगेषु च।।2.2.50।। आशंसते जनस्सर्वो राष्ट्रे पुरवरे तथा। आभ्यन्तरश्च बाह्यश्च पौरजानपदो जनः।।2.2.51।।

देव, असुर, मनुष्य, गंधर्व व नाग—सर्व जन विदितात्मा रामासाठी बल, आरोग्य आणि दीर्घायुष्य यांचीच कामना करीत आहेत. तसेच राजधानीत व संपूर्ण राष्ट्रात अंतर्गत-बाह्य, नगरवासी व ग्रामवासी सर्व प्रजाजनही हीच मंगल-आशा धरतात।

Verse 51

बलमारोग्यमायुश्च रामस्य विदितात्मनः। देवासुरमनुष्येषु सगन्धर्वोरगेषु च।।2.2.50।। आशंसते जनस्सर्वो राष्ट्रे पुरवरे तथा। आभ्यन्तरश्च बाह्यश्च पौरजानपदो जनः।।2.2.51।।

हे राघव! दैवयोगाने तुझा हा वत्स कल्याणासाठी जन्मला आहे; दैवयोगाने तो पुत्रोचित गुणांनी युक्त आहे—जसा काश्यपाचा पुत्र मारीच।

Verse 52

स्त्रियो वृद्धास्तरुण्यश्च सायं प्रातस्समाहिताः।सर्वान् देवान् नमस्यन्ति रामस्यार्थे यशस्विनः।।2.2.52।।

वृद्धा व तरुण स्त्रिया संध्याकाळी व पहाटे मन एकाग्र करून, यशस्वी रामाच्या हितार्थ सर्व देवांना नमस्कार करतात।

Verse 53

तेषामायाचितं देव त्वत्प्रसादात्समृद्ध्यताम्।राममिन्दीवरश्यामं सर्वशत्रुनिबर्हणम्।।2.2.53।।पश्यामो यौवराज्यस्थं तव राजोत्तमात्मजम्।

हे देव-राजा! तुमच्या कृपेने त्यांची प्रार्थना सफल होवो. निळ्या कमळासारखा श्याम, सर्व शत्रूंचा नाश करणारा तुमचा राजोत्तम पुत्र राम युवराजपदी प्रतिष्ठित झालेला आम्ही पाहू।

Verse 54

तं देव देवोपममात्मजं तेसर्वस्य लोकस्य हिते निविष्टम्।हिताय नः क्षिप्रमुदारजुष्टंमुदाऽभषेक्तुं वरद त्वमर्हसि।।2.2.54।।

हे वरद! आनंदाने व विलंब न करता, सर्व लोकांच्या हितासाठी तत्पर, मनुष्यमध्ये देवोपम, उदार गुणांनी युक्त अशा तुमच्या पुत्राचा—आमच्या कल्याणासाठी—युवराज्याभिषेक करण्यास तुम्ही योग्य आहात।