
Kedara Khanda
A Himalayan sacred-geography unit focused on Kedāra/Kedārnāth and its surrounding tīrthas, reflecting North Indian pilgrimage networks (uttarāpatha) where mountain landscapes, rivers, and shrines are interpreted as embodied theology and ethical space.
35 chapters to explore.

Śiva-māhātmya Praśnaḥ — The Sages’ Inquiry into Śiva’s Greatness and the Dakṣa Episode (Part 1)
இந்த அத்தியாயம் புராண மரபுச் மங்களாசரணத்துடன் தொடங்கி, நைமிஷாரண்யத்தில் ஷௌனக முதலிய முனிவர்கள் நீண்ட சத்ர யாகம் நடத்தும் சூழலை நிறுவுகிறது. வ்யாச பரம்பரையின் சீடனாகிய பண்டிதத் தபஸ்வி லோமசர் அங்கு வந்து விதிப்படி வரவேற்கப்பட்டு பூஜிக்கப்படுகிறார். பின்னர் முனிவர்கள் சிவதர்மத்தை ஒழுங்காக விளக்குமாறு வேண்டுகின்றனர்—சிவபூஜை முறைகளின் புண்ணியம், சேவைச் செயல்கள் (சுத்தம் செய்தல், அலங்கார வடிவமைப்பு), கண்ணாடி, சாமரம், குடை, மண்டபம்/சபைமண்டபம், தீபதானம் முதலியவற்றின் பலன், மேலும் சிவசன்னிதியில் புராண-இதிஹாச பாராயணம்/श्रவணம் மற்றும் வேதாத்யயனத்தின் மகிமை. லோமசர் சிவமகிமையை முழுமையாகச் சொல்லுதல் அரிது என்றும், “சிவ” எனும் இரண்டெழுத்துப் பெயரே தாரக சக்தி உடையது என்றும், சதாசிவனைத் தவிர்த்து சம்சாரக் கடலைக் கடக்க முயல்வது வீண் என்றும் கூறுகிறார். பின்னர் கதை தக்ஷ யாகப் பிரசங்கத்திற்குச் செல்கிறது—பிரம்மாவின் ஆணையால் சதி சங்கரருக்கு அளிக்கப்படுகிறாள்; ஆனால் சிவன் எழுந்து தக்ஷனை வரவேற்காததால் தக்ஷன் கோபித்து சிவனையும் கணங்களையும் நிந்தித்து சாபம் இடுகிறான். நந்தி எதிர்சாபமாக தக்ஷனுடன் சேர்ந்த கர்மகாண்ட அகந்தை மற்றும் சமூகக் கெடுதலைக் கண்டிக்கிறார். அப்போது சிவன் தர்ம-நீதி உபதேசம் செய்கிறான்—பிராமணர்கள்மீது கோபம் தகாது; வேதம் மந்திரஸ்வரூபமாக உலகின் ஆதாரம்; உண்மையான ஞானத்திற்கு கருத்துப் பெருக்கைத் துறந்து சமத்துவத்தை வளர்க்க வேண்டும். அத்தியாய முடிவில் தக்ஷன் பகைமையுடன் புறப்பட்டு, சிவனையும் சிவபக்தர்களையும் தொடர்ந்து குற்றம் கூறுகிறான்.

Dakṣayajña-prasaṅgaḥ — The Dakṣa Sacrifice Episode (Sati’s Departure)
இந்த அத்தியாயத்தில் மகாயாகத்தின் நடுவே சடங்கு–சமூக மோதல் வெளிப்படுகிறது. லோமசர் கூறுகிறார்—தக்ஷன் கனகளத்தில் பெருயாகத்தைத் தொடங்கி, வசிஷ்டன், அகஸ்தியர், காச்யபர், அத்ரி, வாமதேவர், ப்ருகு முதலிய ரிஷிகளையும், பிரம்மா, விஷ்ணு, இந்திரன், சோமன், வருணன், குபேரன், மருத், அக்னி, நிர்ருதி முதலிய தேவர்களையும் அழைத்து, த்வஷ்டா அமைத்த பிரமாண்டமான தங்குமிடங்களில் சிறப்பாகப் போற்றினான். யாகம் நடைபெறும்போது ததீசி சபையில்—பினாகி சிவன் இல்லாமல் யாகத்திற்கு உண்மையான ஒளி இல்லை; த்ர்யம்பகனை விட்டு பிரிந்த மங்களமும் அமங்களமாகும்; ஆகவே தாட்சாயணியுடன் சிவனை அழைக்க வேண்டும் என்று வலியுறுத்தினார். தக்ஷன் அந்த அறிவுரையை மறுத்தான். விஷ்ணுவே யாகத்தின் மூலமெனக் கூறி, ருத்ரனைத் தகுதியற்றவன் என இகழ்ந்தான்; இங்கு அகந்தை மற்றும் விலக்குதல் யாகத் தோஷமாக வெளிப்படுகிறது. ததீசி வரவிருக்கும் அழிவை எச்சரித்து வெளியேறினார். பின்னர் கதை சதியிடம் மாறுகிறது. சோமன் தக்ஷயாகத்திற்கு செல்கிறான் என அறிந்து, தானும் சிவனும் ஏன் அழைக்கப்படவில்லை என்று கேட்கிறாள். நந்தி, ப்ருங்கி, மகாகாலன் முதலிய கணங்களுடன் இருக்கும் சிவனை அணுகி, அழைப்பு இல்லாவிட்டாலும் செல்ல அனுமதி கோருகிறாள். சமூக-சடங்கு மரபைச் சொல்லி சிவன் தடுக்கிறார்; ஆனால் சதி தந்தையகம் சார்ந்த கடமையெனக் கருதி உறுதியாக நிற்கிறாள். இறுதியில் சிவன் பெரும் கணப் படையுடன் அவளை அனுப்பி, அவள் திரும்பி வரமாட்டாள் என உள்ளத்தில் உணர்த்துகிறார்—குடும்பப் பிணைப்பு, யாக மரியாதை, தெய்வீக கௌரவம் ஆகியவற்றின் பதற்றம் இங்கே நிற்கிறது.

Dakṣa-Yajña: Satī’s Protest, Self-Immolation, and the Dispatch of Vīrabhadra
இந்த அதிகாரத்தில் லோமாசர், தக்ஷ-யாக நிகழ்வை முன்வைத்து யாக அதிகாரத்தின் தத்துவ விமர்சனத்தை உரைக்கிறார். சதி (தாட்சாயணி) தந்தை தக்ஷனின் மகா யாகத்துக்கு வந்து, ஷம்பு (சிவன்) பெயரும் பங்கும் விடுபட்டிருப்பதை கேள்வி எழுப்புகிறாள். முதன்மை தெய்வத்தை அவமதிக்கும் இடத்தில் யாகப் பொருட்கள், மந்திரங்கள், ஆஹுதிகள் மாசுபடும் எனக் கூறி, தேவர்கள்-ரிஷிகள் முன்னிலையில் சிவனின் சர்வவியாபகத்தையும் முன் வெளிப்பாடுகளையும் நினைவூட்டி, ஈசுவர வணக்கமின்றி யாகம் கட்டமைப்பாகவே முழுமையற்றது என வலியுறுத்துகிறாள். தக்ஷன் கோபத்தில் சிவனை அமங்கலன், வேத நெறிக்கு அப்பாற்பட்டவன் என்று இழிவுபடுத்துகிறான். மகாதேவனின் நிந்தையைத் தாங்க இயலாத சதி ஒரு நெறிக் கோட்பாட்டை அறிவிக்கிறாள்—நிந்திப்பவனும் அதை மௌனமாகக் கேட்டு உடன்படுபவனும் இருவரும் கடும் விளைவுக்குரியவர்கள். பின்னர் அவள் தீயில் புகுந்து தன்னை அர்ப்பணிக்கிறாள்; சபை அச்சத்தில் சிதறி, பலர் உன்மத்தத்தில் வன்முறையும் தற்கொலையும்வரை செய்கிறார்கள். நாரதர் செய்தியை ருத்ரனிடம் தெரிவிக்க, சிவக்ரோதம் வீரபத்ரன் மற்றும் காளிகையாக வெளிப்பட்டு, பயங்கர கணங்களுடனும் அசுப நிமித்தங்களுடனும் எழுகிறது. தக்ஷன் விஷ்ணுவைச் சரணடைகிறான்; விஷ்ணு வழிபாட்டு ஆட்சிநியமத்தைச் சொல்கிறார்—அயோக்யரைப் போற்றி, யோக்யரைப் புறக்கணித்தால் பஞ்சம், மரணம், பயம் உண்டாகும்; ஈசுவர அவமதிப்பால் செயல் பயனற்றதாகும். முடிவில் உபதேசம்—கேவல கர்மம் (ஈசுவரமற்ற கர்மம்) பாதுகாப்பும் பலனும் தராது; பக்தியும் தெய்வாதிபத்திய அங்கீகாரமும் இணைந்த கர்மமே பலன் தரும்.

ईश्वराधीनकर्मफलप्रकरणम् (Karma’s Fruit as Dependent on Īśvara) — Vīrabhadra–Viṣṇu–Deva Saṅgrāma Episode
இந்த अध्यாயத்தில் போர்கதையின் நடுவே ஆழ்ந்த தத்துவ உபதேசம் அமைந்துள்ளது. லோமசர் தக்ஷனின் பதிலைச் சொல்கிறார்—ஈசுவரனைத் தவிர்த்து வேதகர்மம் எவ்வாறு செல்லுபடியாகவும் பலனளிப்பதாகவும் இருக்கும் என்று தக்ஷன் விஷ்ணுவிடம் கேட்கிறான். விஷ்ணு பதிலளிக்கிறார்: வேதம் முக்குணங்களின் வட்டத்தில் இயங்குகிறது; யாகாதி கர்மங்களின் பலன் ஈசுவராதீனமே; ஆகவே இறைவனின் சரணாகதி கொள்ள வேண்டும். பின்னர் ப்ருகுவின் மந்திரவலிமை (உச்சாடனம்) ஊக்கமளிக்க, தேவர்கள் முதலில் சிவகணங்களைத் தள்ளிச் செலுத்துகிறார்கள். அப்போது வீரபத்ரன் கொடிய துணைவர்களுடன் எதிர்தாக்குதல் செய்து தேவர்களை முறியடிக்கிறான்; தேவர்கள் ப்ருஹஸ்பதியிடம் ஆலோசனை நாடுகிறார்கள். ப்ருஹஸ்பதி விஷ்ணுவின் போதனையையே உறுதிப்படுத்துகிறார்—மந்திரம், மருந்து, மாயவித்தை, உலகியலான வழிகள், வேதம்/மீமாம்சை ஆகியவற்றாலும் ஈசுவரனை முழுமையாக அறிய முடியாது; சிவன் ஒருமுக பக்தி மற்றும் உள்ளமைதியால் மட்டுமே அறியப்படுவான். வீரபத்ரன் தேவர்களையும் பின்னர் விஷ்ணுவையும் எதிர்கொள்கிறான்; உரையாடலில் சிவ-விஷ்ணுவின் செயல்நிலை சமத்துவம் ஒப்புக்கொள்ளப்பட்டாலும் கதையின் மோதல் நீடிக்கிறது. ருத்ரகோபத்திலிருந்து ஜ்வராதி துன்பங்கள் தோன்றி, அஸ்வினிகள் அவற்றை அடக்குகின்றனர். இறுதியில் விஷ்ணுவின் சக்கரம் விழுங்கப்பட்டு மீண்டும் வழங்கப்படுகிறது; விஷ்ணு விலகுகிறார்—வலிமைக்கு எல்லை உண்டு, வெறும் கர்மம் அல்லது சக்தியைவிட ஈசுவரநோக்கிய பக்தியே முதன்மை என்பதைக் காட்டுகிறது.

Dakṣayajñabhaṅga–Prasāda Upadeśa (Disruption of Dakṣa’s Sacrifice and Śiva’s Instruction)
இந்த அதிகாரத்தில் விஷ்ணு தக்ஷ யாகமண்டபத்தை விட்டு சென்ற பின் நிகழ்ந்தவை கூறப்படுகின்றன. சிவகணங்கள் யாகசபையை முற்றுகையிட்டு, பல தேவர்கள், முனிவர்கள், கிரக-நட்சத்திரங்கள்வரை அவமானப்படுத்தி குழப்பத்தை ஏற்படுத்துகின்றனர். மனம் கலங்கிய பிரம்மா கைலாசம் சென்று சிவனை விதிப்படி ஸ்துதி செய்து, உலக ஒழுங்குக்கும் யாகப் பலனுக்கும் பரம ஆதாரமாக அவரை ஏற்றுக்கொள்கிறார். சிவன் விளக்குகிறார்—தக்ஷயாகம் சிதைந்தது காரணமற்ற தெய்வக் கோபம் அல்ல; தக்ஷனின் சொந்த கர்மவிளைவே. பிறருக்கு துன்பம் தரும் நடத்தை தர்மத்தால் கண்டிக்கத்தக்கது. பின்னர் சிவன் கனகலத்திற்கு சென்று வீரபத்ரனின் செயலை ஆராய்ந்து, மிருகத் தலை மாற்றி தக்ஷனை மீண்டும் உயிர்ப்பிக்கிறார்—இது சமரசத்திற்கும் உயர்தர்மத்தின் கீழ் யாக ஒழுங்கை மீள நிறுவுதற்கும் குறியீடு. தக்ஷன் சிவனைப் புகழ்கிறான்; அதன் பின் சிவன் பக்தர்களின் நான்கு வகைகள் (ஆர்த்த, ஜிஜ்ஞாசு, அர்த்தார்த்தி, ஞானி) கூறி, வெறும் கர்மகாண்டத்தை விட ஞானமுக பக்தியே உயர்ந்தது என உபதேசிக்கிறார். அடுத்து ஆலயசேவை, அர்ப்பணம்-தானங்களின் பலன்கள் பட்டியலிடப்படுகின்றன. கதைகளில் இன்றசேனன் எனும் குறைநடத்தையுடைய அரசன் அறியாமலே சிவநாமம் உச்சரித்ததால் காப்பாற்றப்படுதல், விபூதி மற்றும் பஞ்சாட்சர மந்திரத்தின் மகிமை, மேலும் செல்வத்தால் முறையாக வழிபடும் நந்தி வணிகருடன் தீவிரமான, மரபுக்கு அப்பாற்பட்ட பக்தியுடைய கிராத வேடனின் ஒப்பீடு—இறுதியில் சிவகிருபையால் கிராதன் பார்ஷத/த்வாரபாலராக நியமிக்கப்படுதல்—என அனைத்தும் கூறப்படுகின்றன.

Liṅga-Manifestation in Dāruvana: Sage-Conflict, Cosmic Expansion, and the Question of Verification
அத்தியாயம் 6-ல் முனிவர்கள்—சிவன் ஒதுக்கப்பட்டதுபோல் தோன்றும் நிலையில் லிங்க-பிரதிஷ்டை எவ்வாறு நடைபெறும்? என்று கேட்கிறார்கள். அப்போது லோமசர் தாருவனத்தில் நடந்த போதக நிகழ்வை உரைக்கிறார். சிவன் திகம்பர பிச்சைக்காரராக வெளிப்பட்டு, முனிவர்களின் மனைவிகளிடமிருந்து பிச்சை பெறுகிறார்; அவர்களின் மனம் சிவனிடம் ஈர்க்கப்படுகிறது. திரும்பிய முனிவர்கள் இதை தவ ஒழுங்கு மீறலென எண்ணி சிவனை குற்றம் சாட்டி சாபமிடுகின்றனர். சாபத்தின் விளைவாக சிவலிங்கம் பூமியில் விழுந்து, உலகமெங்கும் பரவும் பேருருவாக விரிகிறது; திசை, தத்துவம், இருமைப் பிரிவுகள் எனும் வழக்கமான எல்லைகள் கரைந்து போகின்றன. லிங்கம் பரம்பொருளின் அடையாளமாகவும், பிரபஞ்சத்தைத் தாங்கும் ஆதாரமாகவும் விளங்குகிறது. தேவர்கள் அதன் எல்லையைத் தேடுகின்றனர்—விஷ்ணு கீழே, பிரம்மா மேலே—ஆனால் முடிவைக் காண இயலவில்லை. பின்னர் பிரம்மா உச்சியை கண்டதாக பொய்யுரைத்து, கேதகி மற்றும் சுரபியை சாட்சிகளாக்குகிறார். அசரீர வாணி பொய்சாட்சியை வெளிப்படுத்தி, தவறான சாட்சி மற்றும் அதிகாரத் துஷ்பிரயோகத்துக்கு நெறிப்பாடாக கண்டனம்/தண்டனை விதிக்கிறது. இறுதியில் துன்புற்ற தேவர்களும் முனிவர்களும் லிங்கத்தில் சரணடைகின்றனர்; பக்தியின் நிலைமையாக்க மையமாகவும், தத்துவார்த்தத்தின் ஆதாரமாகவும் லிங்கத்தின் மகிமை உறுதியாகிறது.

Mahāliṅga-stuti, Liṅga-saṃvaraṇa, and the Spread of Liṅga-Sthāpanā (महालिङ्गस्तुति–लिङ्गसंवरण–लिङ्गप्रतिष्ठा)
இந்த अध्यாயத்தில் லோமசர், தேவர்கள் மற்றும் ரிஷிகள் பயமும் அறிவுச் சந்தேகமும் மேலோங்கி, ஈச-லிங்கத்தைப் போற்றி அடைக்கலம் நாடிய நிகழ்வை கூறுகிறார். பிரம்மாவின் ஸ்தோத்திரத்தில் லிங்கம் வேதாந்தத்தால் அறியத்தக்கது, உலகிற்குக் காரணம், நித்திய ஆனந்தத்தில் நிலைபெற்றது என விளக்கப்படுகிறது; ரிஷிகள் சிவனைத் தாய்–தந்தை–நண்பன் எனவும், எல்லா உயிர்களிலும் உள்ள ஒரே ஒளி எனவும் போற்றி, “சம்பு” என்ற நாமத்தைப் படைப்பின் தோற்றத்துடன் இணைக்கின்றனர். பின்னர் மகாதேவர்—விஷ்ணுவை அணுகுமாறு விதிக்கிறார். விஷ்ணு முன்பு தைத்யர்களிடமிருந்து காத்ததை நினைவூட்டினாலும், பழமையான லிங்கத்தின் பயத்திலிருந்து காக்க இயலாது என்கிறார். அப்போது ஆகாசவாணி ஒரு பாதுகாப்பு-வழிபாட்டு முறையைச் சொல்கிறது—பூஜைக்காக லிங்கத்தைச் ‘சம்வரணம்/ஆவரணம்’ செய்து வைத்தல் வேண்டும்; விஷ்ணு பிண்டீபூதனாகி சராசர உலகை காக்க வேண்டும். பின்னர் வீரபத்ரன் சிவன் விதித்த முறையில் வழிபாடு செய்ததாகக் கூறப்படுகிறது. அடுத்து லிங்கத்தின் இலக்கணம் லய (அழிவு/ஒடுங்கல்) செயலால் நிர்ணயிக்கப்படுகிறது; திசைகளிலும் உலகங்களிலும் பல லிங்கப் பிரதிஷ்டைகள் விரிவாகச் சொல்லப்படுகின்றன—மர்த்திய உலகில் கேதார முதலிய தலங்களுடன் புனிதத் தீர்த்த-புவியியல் வலைப்பின்னல் வெளிப்படுகிறது. சிவதர்ம பரம்பரை, மந்திரவித்யை (பஞ்சாக்ஷரி, ஷடாக்ஷரி), குரு-தத்துவம், பாசுபத தர்மம் ஆகிய குறியீடுகளும் இடம் பெறுகின்றன. இறுதியில் பக்தி-நெறி எடுத்துக்காட்டு—ஒரு பட்டாங்கி (பூச்சி) அறியாமலே ஆலயத்தைச் சுத்தம் செய்து ஸ்வர்க பலன் பெறுகிறது; பின்னர் சுந்தரி என்ற அரசகுமாரியாகப் பிறந்து தினமும் கோவில் மார்ஜனத்தில் ஈடுபடுகிறாள். உத்தாலகர் சிவபக்தியின் வலிமையை உணர்ந்து அமைதியான உள்ளுணர்வை அடைகிறார்.

Liṅgārcana-prādhānya: Taskaroddhāra, Rāvaṇa-tapas, and Deva-sammati (Liṅga Worship as Salvific Priority)
இந்த அத்தியாயத்தில் லோமசர் கூறுகிறார்—பெரும் பாவங்களால் குறியிடப்பட்ட ஒரு திருடன் கோயில் மணியைத் திருட முயன்றபோது, அதே நிகழ்வு சிவனின் எதிர்பாராத அருளுக்குக் காரணமாகிறது. சங்கரன் அவனை பக்தர்களில் முதன்மை என்றும் தமக்குப் பிரியமானவன் என்றும் அறிவிக்கிறார்; வீரபத்ரர் முதலான கணங்கள் அவனை கைலாசத்துக்கு அழைத்து சென்று தெய்வீக கணசேவகனாக மாற்றுகின்றனர். பின்னர் தத்துவம் விளக்கப்படுகிறது—சிவபக்தி, குறிப்பாக லிங்கார்ச்சனை, வெறும் வாதவிவாதங்களைவிட உயர்ந்தது; பூஜையின் அண்மையால் விலங்குகளும் புண்ணியத்திற்குத் தகுதியடையும் என்கிறது. சிவ–விஷ்ணு ஒருமை கூறப்பட்டு, லிங்கம்–பீடிகை ஒன்றிணைந்த குறியீடாக விளக்கப்படுகிறது—லிங்கம் மகேஸ்வர ரூபம், பீடிகை விஷ்ணு ரூபம்; ஆகவே லிங்கபூஜை சிறந்தது. லோகபாலர், தேவர்கள், தைத்யர், ராட்சசர் முதலியோர் லிங்கபூஜகர்கள் என எடுத்துக்காட்டி, ராவணனின் கடும் தவம் வர்ணிக்கப்படுகிறது—அவன் மீண்டும் மீண்டும் தன் தலைகளை அர்ப்பணித்து சிவனை வழிபட்டு வரங்களும் ஞானமும் பெறுகிறான். ராவணனை வெல்ல இயலாத தேவர்கள் நந்தியின் அறிவுரையால் விஷ்ணுவைச் சரணடைகிறார்கள்; விஷ்ணு ராமாவதாரம் வரை அவதாரத் திட்டத்தைச் சொல்லி, ஹனுமானை ஏகாதச ருத்ர வெளிப்பாடாகக் குறிப்பிடுகிறார். இறுதியில் யாகப் புண்ணியம் வரையறுக்கப்பட்டது; லிங்கபக்தி மாயைநாசம், குணாதீதம், முக்தி நோக்கி இட்டுச் செல்கிறது என முடித்து, அடுத்ததாக சிவனின் விஷபானம் (கரபக்ஷணம்) பற்றிய தொடர்ச்சிக்குச் சுட்டுகிறது.

Bṛhaspati-Avajñā, Bali-Śaraṇāgati, and the Initiation of Kṣīrasāgara-Manthana (Guru-Reverence and Cosmic Crisis)
இந்த அத்தியாயத்தில் லோமசர், தேவர்சபையில் இந்திரன் லோகபாலர்கள், தேவர்கள், ரிஷிகள், அப்ஸரஸ்கள், கந்தர்வர்கள் சூழ அமர்ந்திருப்பதை வர்ணிக்கிறார். அப்போது தேவகுரு பிருஹஸ்பதி வர, அரசமதமும் அகந்தையும் கொண்ட இந்திரன் அவருக்கு அழைப்பு, ஆசனம், முறையான விடை—எதையும் அளிக்கவில்லை. இதை குரு-அவமதிப்பாகக் கருதி பிருஹஸ்பதி மறைந்து விட, தேவர்கள் மனம் தளர்கிறார்கள். நாரதர், “குருவை இகழ்ந்தால் இந்திராட்சியம் சிதையும்; மன்னிப்பு நாட வேண்டும்” எனக் கூறுகிறார். இந்திரன் தேடி அலைந்து தாரையிடம் கேட்கிறான்; அவள் இருப்பிடத்தைச் சொல்ல இயலாது. அசுப நிமித்தங்களுடன் பாதாளத்திலிருந்து பலி தைத்யர்களுடன் எழுந்து வந்து தேவர்களை வென்று, பல அரிய ரத்தினங்கள் கடலில் விழுகின்றன. பலியும் சுக்ராசாரியரிடம் ஆலோசிக்க, சுராதிபத்தியம் பெற கடுமையான யாக ஒழுக்கம், குறிப்பாக அச்வமேதம் தேவை என அவர் சுட்டுகிறார். பலவீனமான இந்திரன் பிரம்மனைச் சரணடைந்து, தேவர்களுடன் க்ஷீரசாகரத் துறையில் விஷ்ணுவை அணைகிறான். இது இந்திரனின் குரு-அபசாரத்தின் உடனடி கர்மபலன் என விஷ்ணு விளக்கி, தைத்யர்களுடன் சமாதானம் செய்ய உபதேசிக்கிறார். இந்திரன் சுதலத்தில் பலியிடம் சரணாகதி செய்கிறான்; நாரதர் சரணாகத-பாலனம் உயர்ந்த தர்மம் என நிறுவ, பலி இந்திரனை மரியாதையுடன் ஏற்று உடன்படிக்கை செய்கிறான். பின்னர் கடலில் விழுந்த செல்வங்களை மீட்க க்ஷீரசாகர மந்தனம் திட்டமிடப்படுகிறது—மந்தரமலை மத்தாணி, வாசுகி கயிறு. முதலில் மலை மூழ்கி முயற்சி தோல்வியடைந்து காயமும் துயரும் ஏற்பட; விஷ்ணு மந்தரத்தை உயர்த்தி நிறுவி, கூர்ம அவதாரமாக அடித்தளமாக இருந்து மந்தனத்தைத் தாங்குகிறார். மந்தனம் தீவிரமாவதுடன் பயங்கர ஹாலாஹல/காலகூட விஷம் எழுந்து மூவுலகையும் அச்சுறுத்துகிறது. உடனே சிவனே பரம சரணம் என நாரதர் வேண்டினாலும், சுரர்–அசுரர் மயக்கத்தில் முயற்சியைத் தொடர்கிறார்கள். விஷம் பரவி பிரம்மலோகம், வைகுண்டம் வரை சென்றதுபோல் अतిశயமாகச் சொல்லி, சிவகோபத்தால் பிரளயத்துக்கு ஒப்பான நிலை வர்ணிக்கப்படுகிறது; அடுத்த உரையாடலில் சிவனின் ரட்சக தலையீடு அவசியம் என இதனால் நிறுவப்படுகிறது.

कालकूट-शमनं लिङ्ग-तत्त्वोपदेशश्च (Kālakūṭa Pacification and Instruction on Liṅga-Tattva)
இந்த அத்தியாயத்தில் முனிவர்கள் கேட்கிறார்கள்—ருத்ரரின் கோபமும் காலகூட விஷத்தின் அக்கினிச் சாய்ந்த தீவிரமும் பிரபஞ்சத்தையும் உயிர்களையும் சாம்பலாக்கியபின், படைப்பு மீண்டும் எவ்வாறு தொடங்கியது? லோமாசர் உரையில் பிரம்மா-விஷ்ணு உள்ளிட்ட தேவர்கள் பயமும் மயக்கமும் கொண்டு தளர்கிறார்கள்; ஹேரம்ப கணேசர் சிவனைச் சரணடைந்து, பய-மோகம் வழிபாட்டைச் சிதைக்கும்போது தடைகள் மேலும் பெருகுகின்றன என்று விண்ணப்பிக்கிறார். சிவன் லிங்க ரூபத்தில் தத்துவ உபதேசம் செய்கிறான்—வெளிப்படும் உலகம் அகங்காரத்துடன் இணைந்து, குணங்களின் விளையாட்டாக காலசக்தியின் கட்டுப்பாட்டில் இயங்குகிறது; ஆனால் பரமத் தத்துவம் அமைதியானது, மாயையற்றது, இருமை-அஇருமை எல்லைகளைத் தாண்டியது, தூய சைதன்ய-ஆனந்த ஸ்வரூபம். பல்மை, கோட்பாட்டு முரண்பாடு, உயிர்களின் தோற்றம் குறித்து கணேசர் கேட்க, சக்தி உலகின் கருவாக விளக்கப்படுகிறது; பிரகிருதியின் வழி கணேசரின் தோற்றம், மோதல், கஜானன மாற்றம், கணாதிபதி மற்றும் வி்னஹரன் பதவி நிறுவல் கூறப்படுகிறது. இறுதியில் கணேசர் சக்தியுடன் கூடிய லிங்கத்தைப் போற்றுகிறார்; பின்னர் சிவன் லிங்க ரூபத்தில் காலகூடத்தைச் சமப்படுத்தி உலகங்களை மீட்டெழுப்புகிறார், கணேச-துர்கையை அலட்சியப்படுத்திய தேவர்களை கண்டிக்கிறார். எந்த முயற்சியும் தொடங்கும் முன் வி்னேச வழிபாடு செய்தாலே சித்தி கிடைக்கும் என்ற நெறி தெளிவாக நிறுவப்படுகிறது.

Gaṇeśa-pūjā-vidhi, Dhyāna-traya, and Samudra-manthana Prasaṅga (Gaṇādhipa Worship and Churning-of-the-Ocean Episode)
அத்தியாயம் 11-ல் மஹேஸ்வரர் சதுர்த்தி விரதத்தை முன்னிட்டு கணாதிபன் (கணேசன்) பூஜைக்கான ஒழுங்கமைந்த விதியை வகுக்கிறார்—ஸ்நானம் முதலான சுத்தி, கந்தம்‑மால்யம்‑அக்ஷதை அர்ப்பணம், மேலும் கட்டாயமான தியான-வரிசை. பின்னர் கணேசனின் தியான-லக்ஷணம் கூறப்படுகிறது: பஞ்சமுகன், தசபுஜன், திரிநேத்திரன்; முகங்களின் நிறவித்யாசம் மற்றும் ஆயுத-சின்னங்களுடன் கூடிய ரூபம். அதன் பின் சாத்த்விக, ராஜஸ, தாமஸ—மூன்று தியானங்களுக்கும் தனித்தனி ரூப-அளவுருக்கள் விளக்கப்படுகின்றன. அடுத்து இருபத்தொன்று தூர்வா, மோதகம் முதலிய நைவேத்யங்களின் எண்ணிக்கை, பூஜையில் உபயோகிக்கும் ஸ்துதி-நாமங்கள் விதியாக வருகின்றன. பின்னர் கதை க்ஷீரார்ணவத்தில் சமுத்ர-மந்தனத்துக்கு மாறுகிறது: மந்தனத்தில் சந்திரன், சுரபி (காமதேனு), கல்பவிருட்சங்கள், கௌஸ்துப மணி, உச்சைஶ்ரவா, ஐராவதம் போன்ற ரத்தின-நிதிகள் வெளிப்படுகின்றன. இறுதியில் மஹாலக்ஷ்மி தோன்றி தன் கடாட்சத்தால் உலகிற்கு செல்வம் அருளி விஷ்ணுவை வரித்து, தேவர்களின் ஆனந்தோৎসவம் நிகழ்கிறது. இவ்வாறு விதி‑தியானம்‑புராண நிகழ்வு ஒன்றிணைந்து, பக்தி ஒழுங்கு உலக ஒழுங்கை நிலைநிறுத்தும் என அத்தியாயம் உணர்த்துகிறது.

मोहिन्याः सुधाविभागः, राहुच्छेदः, पीडन-महालाय-स्थलनिर्देशश्च (Mohinī’s Distribution of Amṛta; Rāhu’s Decapitation; Site-Etymologies of Pīḍana and Mahālaya)
லோமசர் அமிர்தத்திற்காக மீண்டும் நடந்த கடல் கடைதல் நிகழ்வை எடுத்துரைக்கிறார். தன்வந்தரி அமிர்தக் கலசத்துடன் தோன்ற, அசுரர்கள் வலுக்கட்டாயமாக அதை பறித்துக் கொள்கிறார்கள். திகைத்த தேவர்கள் நாராயணனைச் சரணடைந்தபோது, அவர் அவர்களை ஆறுதல் கூறி மோகினி ரூபம் கொண்டு அமிர்தப் பகிர்வின் அதிகாரத்தைத் தானே ஏற்கிறார். அசுரர்களிடையே உள்மோதல் எழ, பலி பணிவுடன் மோகினியிடம் “நீதியாகப் பகிருங்கள்” என வேண்டுகிறான். மோகினி உலகநீதி போல இனிமையான ஆனால் எச்சரிக்கையுடனான அறிவுரையை வழங்கி, உபவாசம், இரவு விழிப்பு, காலை நீராடல் ஆகியவற்றால் சடங்குப்பூர்வமான தாமதத்தை ஏற்படுத்துகிறாள். பின்னர் அசுரர்களை வரிசையாக அமரச் செய்து, பரிமாறுதலை அப்படியே அமைத்து அமிர்தம் பெரும்பாலும் தேவர்களுக்கே கிடைக்கச் செய்கிறாள். ராகு, கேது தேவர் வேடத்தில் இடையில் புகுகின்றனர்; ராகு அருந்த முயன்றபோது சூரியன்–சந்திரன் அவனை வெளிப்படுத்துகின்றனர். விஷ்ணு அவன் தலைச்சேதம் செய்கிறார்; துண்டிக்கப்பட்ட உடலால் உலகில் கலக்கம் ஏற்பட்டதாகக் கூறப்படுகிறது. தொடர்ந்து மகாதேவனின் நிலை, பீடன, மகாலய போன்ற தலங்களின் பெயர்க்காரணங்கள் புனிதப் புவியியலுடன் இணைத்து விளக்கப்படுகின்றன; கேது அமிர்தத்தைத் திருப்பி அளித்து மறைந்து விடுகிறான். இறுதியில் தெய்வநியதி (தைவம்) மேலோங்கும் தன்மை, வெறும் மனித முயற்சியின் எல்லை ஆகியவை போதனையாக கூறப்பட, அசுரர்கள் கோபத்தில் கொதிக்கிறார்கள்.

Adhyāya 13: Devāsura-saṅgrāma, Śiva-āśrayatva, and Śaiva Ācāra (Rudrākṣa–Vibhūti–Dīpadāna)
இந்த அத்தியாயத்தில் லோமசர் மீண்டும் எழுந்த தேவ–அசுரப் போரைக் கூறுகிறார். தைத்யர்கள் அளவற்ற எண்ணிக்கையில் பலவகை வாகனங்கள், ஆயுதங்கள், விமானங்களுடன் கூடுகின்றனர்; அமிர்தப் பலத்தால் உறுதியடைந்த தேவர்கள் இந்திரன் தலைமையில் வெற்றிக்காக மங்கள வேண்டுதல் செய்து போருக்கு ஆயத்தமாகின்றனர். அம்பு, தோமரம், நாராசம் முதலியவற்றால் கொடிகள் துண்டாகி உடல்கள் சிதறும் கடும் போர் நிகழ்ந்து, இறுதியில் தேவர்களுக்கு மேலாதிக்கம் கிடைக்கிறது. பின்னர் ராகு–சந்திர நிகழ்வின் பின்னணியில் சிவன் அனைத்திற்கும் ஆதாரம், சுரர்–அசுரர் இருவருக்கும் அன்பானவன் என்ற தத்துவம் உரைக்கப்படுகிறது. காலகூட விஷம் அருந்தி நீலகண்டனான கதை, முண்டமாலையின் தோற்றம் கூறப்பட்டு, சிவபக்தி சமூக வேறுபாடுகளை சமமாக்கும் நெறி என போதிக்கப்படுகிறது. அடுத்த பகுதியில் கார்த்திக மாதத்தில் லிங்கத்தின் முன் தீபதானத்தின் மகிமை, எண்ணெய்/நெய் முதலியவற்றின்படி கிடைக்கும் பலன், கற்பூரம்-தூபத்துடன் தினசரி ஆராத்திரிகையின் புகழ் விளக்கப்படுகிறது. ருத்ராட்ச வகைகள் (சிறப்பாக ஏகமுகம், பஞ்சமுகம்), கர்மங்களில் ருத்ராட்சம் புண்ணியத்தைப் பெருக்கும் தன்மை, விபூதி/திரிபுண்ட்ரம் அணியும் முறை ஆகியவை சைவாசாரமாக விதிக்கப்படுகின்றன. முடிவில் மீண்டும் போர்—இந்திரன் பாலியுடன் மோதல், காலநேமியின் தோற்றம் மற்றும் வரத்தால் அவன் அஜேயன் ஆகுதல்; நாரதரின் அறிவுரையால் தேவர்கள் விஷ்ணுவை நினைந்து ஸ்தோத்திரம் செய்கின்றனர், கருடாரூட விஷ்ணு தோன்றி காலநேமியைப் போருக்கு அழைக்கிறார்.

Kālanemi’s Renunciation of Combat, Nārada’s Ethical Injunction, and the Restoration of the Daityas (Kedārakhaṇḍa Adhyāya 14)
இந்த அத்தியாயத்தில் தேவர்–அசுரர் போர் உச்சத்தைக் காண்கிறது. விஷ்ணு தைத்தியர்களை வென்று, திரிசூலத்தால் தாக்க முயன்ற காலநேமியை அடக்குகிறார். உணர்வு திரும்பிய காலநேமி இனி போரிட மறுக்கிறான்; போரில் மரணம் क्षணிகம் என்றும், பிரம்மாவின் விதியால் ஆயுதத்தால் கொல்லப்பட்ட அசுரர்கள் அழிவில்லா லோகத்தை அடைந்து சில காலம் தேவர்போல் இன்பங்களை அனுபவித்து பின்னர் மீண்டும் சம்சாரத்திற்குத் திரும்புவார்கள் என்றும் எண்ணுகிறான். ஆகவே வெற்றியை அல்ல, பரம தனிமை/கைவல்ய மோட்சத்தை விஷ்ணுவிடம் வேண்டுகிறான். பின்னர் தோற்றுப் பயந்த மீதமுள்ள தைத்தியர்கள்மீதும் இந்திரன் வன்முறை தொடர முயல்கிறான். நாரதர் வந்து சரணடைந்தவர்களையோ அச்சமுற்றவர்களையோ துன்புறுத்துதல் மகாபாபம், தர்மவிரோதம் என்று கண்டித்து, அத்தகைய எண்ணமே கூட கூடாது என்று அறிவுறுத்துகிறார். இந்திரன் விலகி ஸ்வர்க்கம் திரும்புகிறான்; சங்கரரின் அருளால் தெய்வீக வாத்தியங்கள், பாடல்-நடனங்களுடன் வெற்றிவிழா நடைபெறுகிறது. அதன்பின் மீதமுள்ள தைத்தியர்கள் ப்ருகுபுத்திரன் சுக்ராசாரியரை அணைகிறார்கள். சுக்ரர் சஞ்சீவனி வித்யையால் வீழ்ந்தவர்களை மீட்டெழுப்புகிறார்; துயருற்ற பலிக்கு ஆயுதத்தால் கொல்லப்பட்டவர்களும் ஸ்வர்க்கம் அடைவார்கள் என்ற தத்துவத்தைச் சொல்லி ஆறுதல் அளிக்கிறார். இறுதியில் சுக்ரரின் ஆணையால் தைத்தியர்கள் பாதாளத்தில் குடியமர்ந்து, வீரத் தீர்மானம், நெறிச் சுயக்கட்டுப்பாடு, மீட்புக் கற்பனை ஆகியவற்றால் உலக ஒழுங்கு நிலைபெறுகிறது.

Indra’s Brahmahatyā, Interregnum in Heaven, and the Rise and Fall of Nahūṣa (इन्द्रस्य ब्रह्महत्यादोषः—नहुषाभिषेकः—शापः)
இந்த அத்தியாயம் அதிகாரம், மீறல், சமூக ஒழுங்கு ஆகியவற்றை உணர்த்தும் நெறிக்கதையாக விரிகிறது. அரசாட்சி மீண்டும் பெற்றபின்பும் இந்திரன் எவ்வாறு நெருக்கடியில் விழுந்தான் என்று முனிவர்கள் கேட்கிறார்கள். லோமசர் கூறுவது: இந்திரன் விச்வரூபன் (திரிசிரஸ்) எனும் மிகுந்த யாகசாமர்த்தியமுள்ள புரோகிதனை நாடினான்; அவன் தேவர்களுக்கு உரக்கவும், தைத்யர்களுக்கு மௌனமாகவும் ஹவிப் பங்கிடுகிறான் என்ற சந்தேகத்தால், குருவை மதியாமல் அவசரக் கோபத்தில் இந்திரன் அவனை வதைத்தான். உடனே பிரஹ்மஹத்த்யை உருவெடுத்து இந்திரனைத் தொடர்ந்து துரத்த, இந்திரன் நீரில் நீண்ட காலம் மறைந்தான்; விண்ணுலகில் அரசில்லா நிலை ஏற்பட்டது. தேவர்கள் பிருஹஸ்பதியை அணுகுகின்றனர்; அறிஞர் பிராமணப் புரோகிதனை நோக்கமுடன் கொல்வது மகாபாதகம் என்றும், நூறு அச்வமேதங்களின் புண்ணியமும் அழியும் என்றும் அவர் கூறுகிறார். ஆட்சியை மீட்டெடுக்க நாரதர் நஹூஷனை முன்வைக்கிறார்; பட்டம் பெற்ற நஹூஷன் காமவசப்பட்டு முனிவர்களை அவமதித்து பல்லக்கை சுமக்க வற்புறுத்த, அகஸ்தியரின் சாபத்தால் பாம்பாகிறான். பின்னர் யயாதியும் முயற்சிக்கப்படுகிறார்; தன் புண்ணியங்களை வெளிப்படையாகச் சொன்னவுடன் உடனே வீழ்ச்சி அடைந்து, தேவர்கள் மீண்டும் தகுந்த யாகராஜன் இன்றித் திணறுகின்றனர்.

Brahmahatyā-vimocana, Pāpa-vibhāga, and Dadhīci’s Self-Sacrifice (Indra–Vṛtra Prelude)
இந்த அதிகாரத்தில் கதை மூன்று இணைந்த பகுதிகளாக விரிகிறது. முதலில் சசீ தேவர்களை அறிவுறுத்தி, விஷ்வரூபனை வதைத்ததனால் பிரம்மஹத்த்யா தோஷத்தில் துன்புறும் இந்திரனை அணுகச் சொல்கிறாள். தேவர்கள், இந்திரன் நீரில் மறைந்து தனிமையில் தவம் செய்கிறதை கண்டடைகிறார்கள். பின்னர் ப்ருஹஸ்பதியின் வழிகாட்டுதலில் பிரம்மஹத்த்யா மனிதரூபமாகக் கருதப்பட்டு, அதன் பாவம் நடைமுறையாக நான்கு பங்காகப் பகிரப்படுகிறது—பூமி (க்ஷமா/ப்ருதிவி), மரங்கள், நீர்கள், பெண்கள். இதனால் இந்திரனின் பாவநிவாரணம், யாக-அரசியல் அதிகாரத்தின் மீட்பு, மேலும் தத்துவங்கள், பயிர்கள், மனங்களில் மங்கலம் மீண்டும் நிலைபெறுகிறது. அடுத்து த்வாஷ்ட்ரின் துயரும் தவமும் பெருகி, பிரம்மாவின் வரத்தால் வ்ருத்ரன் பிறந்து உலகிற்கு அச்சுறுத்தும் பகைவனாகிறான். தேவர்களுக்கு ஆயுதம் இல்லாததால் ததீசியின் எலும்புகளால் ஆயுதம் செய்யுமாறு கூறப்படுகிறது. பிராமணனைப் புண்படுத்தும் அச்சம் தர்மவாதம் (ஆததாயி நியாயம்) மூலம் தீர்க்கப்பட்டு, ததீசி உலக நலனுக்காக சமாதியால் தன்னிச்சையாக உடலைத் துறக்கிறார்.

प्रदोषव्रत-विधानम् तथा वृत्र-नमुचि-संग्रामः (Pradoṣa Vrata Procedure and the Vṛtra–Namuci War Narrative)
அத்தியாயம் ததீசி தேகத்தைத் துறந்த பின் தேவர்கள் மேற்கொள்ளும் செயல்களால் தொடங்குகிறது. இந்திரனின் ஆணையின்படி தெய்வப் பசு சுரபி ததீசியின் உடலிலிருந்து மாம்சத்தை அகற்றி, தேவர்கள் அவரது எலும்புகளால் வஜ்ரம் முதலிய ஆயுதங்களை உருவாக்குகின்றனர். இதை அறிந்த ததீசியின் மனைவி சுவர்ச்சா தவக்கோபத்தால் தேவர்களுக்கு ‘சந்தானமின்மை’ என்ற சாபம் அளித்து, அச்வத்த மரத்தடியில் ருத்ராவதாரமான பிப்பலாதனைப் பெற்றெடுத்து, கணவருடன் சமாதியில் லயிக்கிறாள். பின்னர் தேவ–அசுரப் பெரும்போரில் நமுசி சாதாரண ஆயுதங்களுக்கு அஜேயனாக இருப்பான்; ஆகாசவாணி நீரருகே நுரை (ஃபேனம்) கொண்டு அவனை வதம் செய்ய இந்திரனுக்கு அறிவுறுத்துகிறது, இதனால் வரத்தால் ஏற்பட்ட கட்டுப்பாடு நீங்குகிறது. போரின் நடுவே வ்ருத்ரனின் வலிமை தவம் மற்றும் முன்கர்ம காரணத்துடன் இணைக்கப்பட்டதாகவும், சித்ரரத சாபக் கதையுடன் தொடர்புடைய தோற்றக் காரணமும் சுட்டப்படுகிறது. வெற்றிக்காக ப்ருஹஸ்பதி பிரதோஷ விரதமும் லிங்கார்ச்சன முறையும் விரிவாக விதிக்கிறார்—கார்த்திக சுக்ல பக்ஷத் திரயோதசி, குறிப்பாக திங்கள்; ஸ்நானம், நைவேத்யம், தீபவழிபாடு, பிரதக்ஷிணை-நமஸ்காரம், ருத்ர சதநாம ஜபம். பின்னர் வ்ருத்ரன் இந்திரனை விழுங்க, பிரம்மா முதலிய தேவர்கள் சிவனைச் சரணடைகிறார்கள். தெய்வ உபதேசத்தில் பீடிகையைத் தாண்டி பிரதக்ஷிணை செய்வது போன்ற குற்றங்கள் கண்டிக்கப்படுகின்றன; காலத்திற்கேற்ற மலர் தேர்வுடன் கூடிய சுத்தமான லிங்கபூஜை மீண்டும் வலியுறுத்தப்படுகிறது. ருத்ரஸூக்தம் மற்றும் ஏகாதச ருத்ர வழிபாட்டால் இந்திரன் விடுபட்டு, வ்ருத்ரன் வீழ்கிறான்; பிரம்மஹத்த்யா தோஷத்தின் உருவக நிழல் எழுந்து அடங்குவதும், பின் பலி மகாயாகம் செய்து எதிர்ப்போருக்குத் தயாராவதும் கூறப்படுகிறது.

Aditi’s Annual Viṣṇu-Vrata (Bhādrapada Daśamī–Dvādaśī) and the Ethics of Dāna in the Bali Narrative
இந்த அத்தியாயம் உரையாடல் அடுக்குகளாக விரிகிறது. லோமாசர் கூறுவதாவது—அசுரர்களால் தோற்கடிக்கப்பட்ட தேவர்கள் விலங்கு வடிவம் கொண்டு அமராவதியை விட்டு, காச்யபரின் புனித ஆசிரமத்தில் அடைக்கலம் புகுந்து தங்கள் துயரை அதிதியிடம் தெரிவிக்கின்றனர். அசுரர்களின் வலிமை தவத்தால் ஏற்பட்டது எனக் காச்யபர் விளக்கி, அதிதி பாஹ்ரபத மாதத்தில் தொடங்க வேண்டிய ஆண்டுதோறும் விஷ்ணு-விரதத்தை விதிக்கிறார்: தூய்மை, கட்டுப்பட்ட உணவு, ஏகாதசியில் உபவாசம், இரவு விழிப்பு, த்வாதசியில் முறையான பாரணை செய்து சிறந்த த்விஜர்களுக்கு அன்னதானம்; இவ்விரதம் பன்னிரண்டு மாதங்கள் தொடர, இறுதியில் கலசத்தில் விஷ்ணுவுக்கு விசேஷ பூஜை செய்ய வேண்டும். விரதத்தில் மகிழ்ந்த ஜனார்தனன் பட்டுவடிவில் தோன்றி தேவர்களை காக்க வேண்டுமென வேண்டுகோளை ஏற்கிறார். பின்னர் தானநெறி பற்றிய அறவுரை வருகிறது—இந்திரனின் சேர்த்துவைக்கும் மனப்பான்மைக்கு எதிராக பலியின் தாராளம் உயர்த்திப் பேசப்படுகிறது. ஒரு துணைக்கதையில் பாவியான சூதாட்டக்காரன் தவறுதலாக சிவனுக்கு செய்த அர்ப்பணம் கூட கர்மபலமாக விளங்கி, அவனுக்கு தற்காலிக இந்திரபதம் கிடைக்கிறது; இதனால் நோக்கம், அர்ப்பணம், இறைக்கிருபை ஆகிய புராண நியாயம் வெளிப்படுகிறது. தொடர்ந்து கதை பலி–வாமன வரிசைக்குச் செல்கிறது—அச்வமேத சூழல், வாமனன் வருகை, மூன்று அடிகள் தானவாக்குறுதி, சுக்ராசார்யரின் எச்சரிக்கை—விரதத்தால் கட்டுப்பட்ட தானமும் உலகச் சமநிலையும் இடையிலான தத்துவத் திணறலை முன்வைக்கிறது.

Adhyāya 19 — Bali, Vāmana-Trivikrama, Gaṅgā-utpatti, and Śiva as Guṇātīta (Bali–Vāmana–Trivikrama-prasaṅgaḥ)
இவ்வத்யாயத்தில் லோமாசர் உரைத்ததாக, பலி அரசனின் தர்மநிலை மற்றும் தானதர்மத்தின் மகிமை விளக்கப்படுகிறது. குரு சுக்ராசாரியர் தடுத்தாலும், பிரம்மச்சாரி வாமனனுக்கு (விஷ்ணுவின் மறைவேடம்) தானம் அளிக்க வேண்டும் என்ற உறுதியை பலி விடுவதில்லை. கோபித்த சுக்ரர் அசுப விளைவுக்கான சாபம் அளித்தாலும், விந்த்யாவலியின் சடங்கு-பங்கேற்புடன் பலி தானத்தை நிறைவேற்றுகிறான். அப்போது விஷ்ணு திரிவிக்ரமராக விரிந்து, இரண்டு அடிகளால் பூமியும் விண்ணும் அளக்கிறார்; மூன்றாம் அடியின் கோரிக்கை வாக்குறுதி-காப்பின் கடும் சோதனையாகிறது. மூன்றாம் அடியைத் தடுக்க முயன்றதற்காக கருடன் பலியைப் பிணைக்க, விந்த்யாவலி தன் தலையும் தன் குழந்தையின் தலையும் மூன்றாம் அடிக்கான இடமாக அர்ப்பணித்து இல்லற பக்தி மற்றும் ஆத்மசமர்ப்பணத்தை முன்வைக்கிறாள். மகிழ்ந்த விஷ்ணு பலியை விடுவித்து சுதல லோகத்தை அளித்து, பலியின் வாசலில் நிரந்தர காவலனாக அருகில் இருப்பேன் என வரம் அளிக்கிறார்; பலி தானமும் பக்தியும் கொண்ட முன்னுதாரணமாக உயர்கிறான். பின்னர் கங்கையின் தோற்றம் கூறப்படுகிறது—விஷ்ணுவின் பாதம் தொட்ட நீரிலிருந்து கங்கை வெளிப்படுகிறது. இறுதியில் சைவ முடிவு: சதாசிவ வழிபாடு அனைவருக்கும் எளிதில் அணுகத்தக்கது; சிவன் அனைத்திலும் உள்ள அந்தர்யாமி; மகாதேவன் குணாதீதன். ஆனால் பிரம்மா, விஷ்ணு, ருத்ரன் ஆகியோர் முறையே ரஜஸ், சத்த்வ, தமஸ் குணங்களின் வழி செயல்படுகின்றனர். இவ்வாறு தானநெறி, வாக்குறுதி-பாதுகாப்பு, தீர்த்தப் புனிதம், மோட்சம் தரும் சிவதத்துவம் ஒன்றாக இணைக்கப்படுகிறது.

Liṅga as Nirguṇa Reality; Śakti’s Re-emergence and the Taraka Narrative (लिङ्गनिर्गुणतत्त्वं तथा गिरिजाप्रादुर्भावः)
இந்த अध्यாயத்தில் முனிவர் சபையில் கேள்வி எழுகிறது—பிரம்மா, விஷ்ணு, ருத்ரர் ஆகியோர் சகுணமாக வர்ணிக்கப்படும்போது, ஈசன் லிங்கரூபமாக இருந்தும் நிர்குணன் எவ்வாறு? சூதர், வியாச உபதேசப் பரம்பரையால் விளக்குகிறார்: லிங்கம் நிர்குண பரமாத்மாவின் சின்ன-ரூபம்; வெளிப்படும் உலகம் மாயை-உபாதியால் மூடப்பட்டு, திரிகுணம் பரவி இருப்பதால் இறுதியில் நாசமடையும் நிலையற்றது. பின்னர் கதைத் திசை மாறுகிறது: சதி (தாட்சாயணி) யாகஅக்னி நிகழ்வுக்குப் பின் தேஹத்தைத் துறந்ததும், சிவன் ஹிமாலயத்தில் கணங்களுடன் கடும் தவம் செய்கிறார். இந்நேரத்தில் அசுர சக்தி உயர்கிறது; தாரகாசுரன் பிரம்மாவிடமிருந்து ‘ஒரு குழந்தையால் மட்டுமே வதம்’ என்ற வர வரம்புடன் வரம் பெற்று தேவர்களைத் துன்புறுத்துகிறான். தேவர்கள் ஆலோசனை நாட, ஆகாசவாணி—தாரகனை சிவபுத்திரன் மட்டுமே அழிக்க முடியும் என அறிவிக்கிறது. அவர்கள் ஹிமவானை அணுகி, மேனையுடன் ஆலோசித்து, சிவனுக்குத் தகுந்த மகளைக் கொடுக்க ஹிமவான் சம்மதிக்கிறார். இதனால் கிரிஜா—பராசக்தியின் மறுபிறப்பு—பிறக்கிறாள்; உலகமெங்கும் மகிழ்ச்சி பரவி, தேவர்-ரிஷிகளின் நம்பிக்கை மீண்டும் உறுதியாகிறது.

Himavān’s Darśana of Śiva, Kāma’s Burning, and Pārvatī’s Intensified Tapas (Apārṇā Episode)
இந்த அத்தியாயத்தில் லோமசர், பார்வதியின் வளர்ச்சியையும், இமாலயத்தின் ஒரு பள்ளத்தாக்கில் கணங்களால் சூழப்பட்ட சிவன் செய்த கடுந்தவத்தையும் கூறுகிறார். இமவான் பார்வதியுடன் சிவதரிசனத்திற்குச் செல்கிறார்; ஆனால் நந்தி அணுகலை ஒழுங்குபடுத்தி, தவமூர்த்தியான ஆண்டவருக்கு அருகாமை விதிமுறையுடன் மட்டுமே என வலியுறுத்துகிறார். சிவன் இமவானுக்கு வழக்கமான தரிசனத்தை அனுமதித்தாலும், கன்னியை அருகில் கொண்டு வரத் தடை செய்கிறார்; இதனால் பார்வதி, ‘பிரகிருதியைத் தாண்டியவன்’ என்ற சிவவாக்கின் தர்க்கத்தைப் பற்றி, காண்தல்–வாக்கியப் பயன்பாட்டின் பொருத்தத்தை கேள்வி எழுப்புகிறாள். தேவர்கள் தாரகன் முதலான அச்சத்தால் கலங்கி, சிவதவத்தை குலைக்க மது(காமன்) ஒருவனாலேயே முடியும் என முடிவு செய்கிறார்கள். காமன் அப்சரஸ்களுடன் வந்து காலமுறையை மாற்றி இயற்கையை காமமயமாக்குகிறான்; கணங்களும் பாதிக்கப்படுகின்றனர். மோகன அம்பை எய்தவுடன் சிவன் ஒரு கணம் பார்வதியை நோக்கி அசைந்தாலும், உடனே காமனை அறிந்து மூன்றாம் கண் அগ্নியால் எரித்து சாம்பலாக்குகிறார். தேவர்–முனிவர் விவாதத்தில் சிவன் காமத்தை துயரத்தின் வேர் எனக் கண்டிக்க, முனிவர்கள் உலகச் சிருஷ்டி அமைப்பில் காமம் உட்பொதிந்தது என வாதிடுகின்றனர்; பின்னர் சிவன் திரோதானம் செய்கிறார். நிலையை மீட்டெடுக்க பார்வதி மேலும் தீவிர தவம் செய்ய உறுதிமொழி எடுக்கிறாள்; இலைகளைத் துறந்து ‘அபர்ணா’ என அழைக்கப்படுகிறாள், கடுமையான உடல் கட்டுப்பாட்டை மேற்கொள்கிறாள். இறுதியில் தேவர்கள் பிரம்மனை நாட, பிரம்மா விஷ்ணுவை அணுகுகிறார்; விஷ்ணு சிவனை அணுகி, திருமண நிறைவேற்றம் வெறும் காதல் அல்ல, தர்ம-நெறி அவசியம் எனக் கூறி முன்னேற வழி காட்டுகிறார்.

देवस्तुति–समाधिवर्णन–पार्वतीतपः–बटुरूपशिवोपदेशः (Deva-stuti, Samādhi Description, Pārvatī’s Tapas, and Śiva’s Instruction in Disguise)
அத்தியாயம் 22‑இல் சூதர் கூறுகிறார்—பிரம்மா‑விஷ்ணு முதலிய தேவர்கள், கணங்களால் சூழப்பட்டு, நாகாபரணங்களும் தபச்சின்னங்களும் தாங்கி, ஆழ்ந்த சமாதியில் அமர்ந்துள்ள மகாதேவனை அணுகுகின்றனர். வேதநயம் நிறைந்த ஸ்தோத்திரங்களால் சிவனைப் போற்றுகின்றனர். நந்தி அவர்களின் நோக்கத்தை வினவ, தேவர்கள் தாரகாசுரன் அளிக்கும் துன்பத்திலிருந்து விடுதலை வேண்டி, அவன் வதம் சிவபுத்திரனால் மட்டுமே சாத்தியம் என விண்ணப்பிக்கின்றனர். சிவன் காம‑க்ரோத தியாகம், ஆசையால் எழும் மயக்கத்தின் அபாயம், தியானநெறி ஆகியவற்றை அறிவுறுத்தி மீண்டும் சமாதியில் லயிக்கிறார். பின்னர் பார்வதியின் கடுந்தபம் வர்ணிக்கப்படுகிறது; அது சிவனைச் செயல்படச் செய்கிறது. சிவன் பட்டு‑பிரம்மச்சாரி வேடத்தில் வந்து சிவனை அசுபன், சமூக மரியாதைக்கு அப்பாற்பட்டவன் என இகழ்கிறான்; பார்வதி தோழியருடன் அந்த இகழ்ச்சியை மறுக்கிறாள். அப்போது சிவன் தன் உண்மை ரூபத்தை வெளிப்படுத்தி வரம் அளிக்கிறார். பார்வதி ஹிமாலயன் வழியாக முறையான திருமணச் சடங்கு வேண்டி, தெய்வப் பணிக்காக—குமாரன் பிறந்து தாரகனை அழிக்க—விண்ணப்பிக்கிறாள். சிவன் குண‑பிரகృతి‑புருஷ தத்துவம், மாயையால் கட்டுண்ட உலகின் இயல்பு ஆகியவற்றை உபதேசித்து ‘லோகாசாரத்திற்காக’ திருமணத்தை ஏற்கிறார்; ஹிமாலயன் வருகை, குடும்ப மகிழ்ச்சி, பார்வதியின் உள்ளார்ந்த சிவநிஷ்டையுடன் அத்தியாயம் நிறைவடைகிறது।

पार्वती-विवाह-प्रस्तावः (Proposal and Preparations toward Pārvatī’s Marriage)
இந்த அத்தியாயத்தில் தவத்தால் எழுந்த தெய்வத் திட்டம் சமூகமாகப் புரியக்கூடிய வைதிகச் சடங்கு முறையாக மாறுகிறது. மகேசனின் தூண்டுதலால் முனிவர்கள் இமாலயத்திற்கு வந்து மலைராஜாவின் மகளைக் காண வேண்டுகின்றனர். இமவான் பார்வதியை அறிமுகப்படுத்தி கன்யாதானத்தின் நெறிகளை விளக்குகிறார்—அவிவேகம், நிலையின்மை, வாழ்வாதாரமின்மை, பொருந்தாத வைராக்யம் போன்ற தகுதியின்மை காரணங்களைச் சொல்லி, திருமணத்தை வெறும் ஆசை அல்ல, தர்ம நிறுவனம் என நிறுவுகிறார். முனிவர்கள் பார்வதியின் தவமும் சிவனின் திருப்தியும் கூறி சிவனுக்கே கன்யாதானம் உகந்தது என வலியுறுத்துகின்றனர்; மேனையும் ‘பார்வதியின் பிறப்பு தெய்வப் பணிக்காகவே’ என ஒப்புதல் அளிக்க, சம்மதி உறுதியாகிறது. பின்னர் கதை ஏற்பாடுகளுக்குத் திரும்புகிறது. முனிவர்கள் சிவனை விஷ்ணு, பிரம்மா, இந்திரன் மற்றும் பல வகைத் தெய்வ-கணங்களை அழைக்கச் சொல்கிறார்கள். நாரதர் தூதராக விஷ்ணுவிடம் சென்று அழைப்பை வழங்குகிறார்; விஷ்ணுவும் சிவனும் திருமண விதிகள், மண்டப அமைப்பு, மங்கள முன்னிகழ்வுகள் குறித்து ஆலோசிக்கின்றனர். பல ரிஷிகள் வேத ரட்சை, ஸ்வஸ்திவாசனம், மங்களச் செயல்கள் செய்கின்றனர்; சிவன் அலங்கரிக்கப்படுகிறார், சண்டியுடன் கணங்கள், தேவர்கள், உலகச் சத்துவங்கள் இணைந்து வரயாத்திரை இமாலயத்தை நோக்கி சென்று, பாணிகிரஹணச் சடங்கிற்குத் தயாராகிறது.

Viśvakarmā’s Wonder-Pavilion and the Devas’ Approach to the Wedding (विश्वकर्मकृतमण्डप-विवाहोपक्रमः)
லோமாசர் கூறுகிறார்—மகளின் திருமணக் காரியத்திற்காக மிக்க மங்களமான இடத்தை நாடிய ஹிமவான், விஸ்வகர்மாவை அழைத்து விரிந்தும் மிக அலங்கரித்தும் உள்ள மண்டபத்தையும் யாகவாடத்தையும் அமைக்கச் செய்தான். அங்கே செயற்கை மனிதர்கள், சிங்கம், அன்னம், சாரசம், மயில், நாகம், குதிரை, யானை, ரதம், கொடி, வாயில்காவலர், அரசவைக் கூட்டம் ஆகியவை அத்தனை உயிர்ப்புடன் தோன்றின; பார்ப்போர் நீர்-நிலம், அசைவு-அசைவின்மை என்ற வேறுபாட்டையே அறிய முடியாதபடி இருந்தது. பெரிய வாயிலில் நந்தி, வாசலில் லக்ஷ்மி, ரத்தினக் குடைகள் அந்தச் சிறப்பை மேலும் உயர்த்தின. பிரம்மாவின் தூண்டுதலால் நாரதர் அங்கு வந்து, மாயை போன்ற அந்தச் சிற்பவிசித்திரத்தால் ஒரு கணம் மயங்கி, பின்னர் தேவர்கள் மற்றும் ரிஷிகளிடம் “பார்வையையே மயக்கும் அற்புத மண்டபம் உருவாக்கப்பட்டுள்ளது” என்று அறிவிக்கிறார். அதன் பின் இந்திரன், விஷ்ணு, சிவன் ஆகியோரிடையே நிலைமை மற்றும் திருமண நோக்கம் குறித்து உரையாடல் நிகழ்கிறது; மண்டபத்தின் வைபவம் மாயை போன்ற கலைநுணுக்கமாக விளக்கப்படுகிறது. இறுதியில் நாரதர் தலைமையில் தேவர்கள் ஹிமவானின் அதிசய வாசஸ்தலத்திற்கும் தயாரான யாகவாடத்திற்கும் செல்கின்றனர். தேவர்கள், சித்தர்கள், கந்தர்வர்கள், யக்ஷர்கள் முதலிய பலருக்கும் நிலப்பரப்பெங்கும் தனித்தனியாக வாசஸ்தலங்கள் அமைக்கப்பட்டு அனைவரும் முறையாகத் தங்க வைக்கப்படுகின்றனர்.

Śiva’s Procession and the Initiation of Kanyādāna (शिवस्य आगमन-नीराजन-कन्यादानारम्भः)
லோமசர் இமயத்தில் நடைபெறும் தெய்வீக திருமணத் தயாரிப்புகளின் மாபெரும் காட்சியை உரைக்கிறார். விஸ்வகர்மா, த்வஷ்டா முதலியோர் தெய்வ வாசஸ்தலங்களை அமைத்து, மிகுந்த வைபவத்துடன் சிவபிரான் பிரதிஷ்டை செய்யப்படுகிறார். மேனா தோழியருடன் வந்து சிவனுக்கு நீராஜனம் செய்து, பார்வதி முன்பு கூறியதையும் மீறிய மகாதேவரின் அற்புத அழகைக் கண்டு வியக்கிறாள். திருமணச் சடங்கிற்காக சிவனை அழைத்து வருமாறு கர்கர் ஆணையிட, மலைகள், அமைச்சர்கள், கூடியோர் பரிசுகளைத் தயாரிக்க, வாத்திய ஒலி மற்றும் வேத பாராயணம் மேலும் பெருகுகிறது. கணங்கள், யோகினீச் சக்கரப் படைகள், சண்டி, பைரவர்கள், பிரேத-பூதாதி காவல் அணிகள் சூழ சிவன் முன்னேறுகிறார்; உலகரட்சைக்காக சண்டி அருகில் இருக்க வேண்டுமென விஷ்ணு வேண்டுகிறார். சிவனின் சமாதான உபதேசத்தால் அந்த உக்கிர அணிவகுப்பு சிறிது நேரம் அடங்குகிறது. பின்னர் பிரம்மா, விஷ்ணு, லோகபாலர்கள், ஜ்யோதி மண்டலங்கள், முனிவர்கள், அருந்ததி-அனசூயா-சாவித்ரி-லக்ஷ்மி போன்ற புனித மகளிர் ஆகியோர் மாபெரும் ஊர்வலத்தில் பங்கேற்கின்றனர்; சிவனுக்கு ஸ்நானம் செய்து ஸ்துதி செய்து யாக மண்டபத்திற்குள் அழைத்துச் செல்கின்றனர். உள்வேதியில் அலங்கரிக்கப்பட்ட பார்வதி அமர்ந்திருக்க, சுபமுஹூர்த்தத்தில் கர்கர் பிரணவ மந்திரங்களை உச்சரித்து, சிவ-பார்வதி இருவரும் அர்க்யம், அக்ஷதை முதலியவற்றால் பரஸ்பர பூஜை செய்கின்றனர். அதன்பின் கன்யாதானம் தொடங்க, ஹிமவான் முறையை கேட்கிறார்; சிவனின் கோத்திரம், குலம் குறித்து கேள்வி எழுகிறது. நாரதர் வந்து சிவன் வம்ச-குலத்திற்கும் அப்பாற்பட்டவர், நாதஸ்வரூப பரத்தத்துவம் என நிறுவுகிறார்; சபை வியப்பும் பக்தியும் கொண்டு சிவனின் அகம்யத்தையும் உலகாதிபத்தியத்தையும் உறுதிப்படுத்துகிறது.

Śiva–Pārvatī Udvāha (The Divine Marriage Ceremony and Yajña Assembly)
இந்த அத்தியாயத்தில் லோமசர் அறிவித்த நிகழ்வுகளாக சிவ–பார்வதி தெய்வீக திருமணச் சடங்கின் வரிசை கூறப்படுகிறது. மலை அரசர்கள், ஹிமாலயனை தயக்கமின்றி கன்யாதானம் செய்யுமாறு ஊக்குவிக்கின்றனர்; ஹிமாலயனும் அர்ப்பண மந்திரத்துடன் பார்வதியை மகேஸ்வரருக்குக் கொடுக்கத் தீர்மானிக்கிறார். இருவரும் யாகமண்டபத்திற்குக் கொண்டு வரப்பட்டு ஆசனங்களில் அமர்த்தப்படுகின்றனர்; காச்யபர் ரித்விகாக இருந்து அக்னியை ஆவாஹனம் செய்து ஹோமத்தைத் தொடங்குகிறார், பிரம்மா வருகையால் யாகம் சிறப்புடன் நடைபெறுகிறது. ரிஷிகள் கூடிய சபையில் வேதவாக்கியங்களுக்கு முரண்பட்ட விளக்கங்களுடன் வாதங்கள் எழுகின்றன; அப்போது நாரதர் மௌனம், உள்ளார்ந்த நினைவு, அனைத்திற்கும் உள்நிலையாகிய சதாசிவனை உணர்தல் ஆகியவற்றை அறிவுறுத்துகிறார். மற்றொரு நிகழ்வில் தேவியின் பாததரிசனத்தால் பிரம்மா கணநேரம் கலங்க, வாலகில்ய முனிவர்கள் தோன்றுகின்றனர்; நாரதர் அவர்களை கந்தமாதனத்திற்கு அனுப்புமாறு கட்டளையிடுகிறார். இறுதியில் விரிவான சாந்தி பாடங்கள், நீராஜனம், பல தரப்பினரின் மரியாதை-வழிபாடுகளுடன் சடங்கு நிறைவு பெறுகிறது. தேவர்கள், ரிஷிகள் மற்றும் அவர்களது துணைவியர் சிவனைப் பூஜிக்கின்றனர்; ஹிமாலயன் தானங்களை வழங்குகிறார்; கணங்கள், யோகினிகள், பூத-வேதாளங்கள், காவல் சக்திகள் விழாவில் பங்கேற்கின்றன. மதமயங்கிய கணங்களை கட்டுப்படுத்த விஷ்ணு வேண்ட, சிவன் வீரபத்ரனை ஆணையிடுகிறார்; அவர் ஒழுங்கை நிலைநாட்டுகிறார். நான்கு நாள் பூஜைச் சுழற்சியில் ஹிமாலயன் சிவன், லக்ஷ்மியுடன் விஷ்ணு, பிரம்மா, இந்திரன், லோகபாலர்கள், சண்டி மற்றும் கூடிய அனைவரையும் வழிபட்டு இந்த உத்வாகத்தின் மங்களமும் வைபவமும் வலியுறுத்தப்படுகிறது.

गिरिपूजा, वरयात्रा, रेतोवमनं च—कार्त्तिकेयजन्मप्रसङ्गः (Mountain Worship, Divine Procession, and the Karttikeya Birth Episode)
லோமாசர் கூறுகிறார்: விஷ்ணு பிரம்மாவுடன் சேர்ந்து மகா மலைகளை விதிப்படி வணங்கி, பல புகழ்பெற்ற சிகரங்களைப் புனிதப் பூஜ்யங்களாகக் குறிப்பிடுகிறார். பின்னர் ‘வரயாத்திரை’ச் சூழலில் தேவர்கள், கணங்கள், மலை-தேவதைகளின் உருவங்கள் கூடுகின்றன; மணமும் மலரும், வாக்கும் பொருளும் போன்ற இணை உவமைகளால் சிவ–பார்வதியைப் பிரிக்கமுடியாத தம்பதியாகப் போற்றுகின்றனர். அதன்பின் நெருக்கடி எழுகிறது—சிவனின் சிருஷ்டி-சக்தியான ரேதஸ் மிகுந்த தீவிரத்தால் தேவருலகம் கலங்குகிறது. பிரம்மா, விஷ்ணு அக்னியை நியமிக்கின்றனர்; அக்னி சிவதாமத்தில் நுழைந்து அந்தத் தேஜஸைத் தாங்க/உள்வாங்க முயல, தேவர்களின் அச்சமும் கவலையும் அதிகரிக்கிறது. விஷ்ணுவின் ஆலோசனையால் அனைவரும் மகாதேவனை ஸ்தோத்திரம் செய்கின்றனர்; சிவன் தோன்றி, பாரத்தை நீக்க ‘வமனம்’ செய்யுமாறு ஆணையிடுகிறார். வமிக்கப்பட்ட தேஜஸ் ஒரு பேரொளி மண்டலமாகத் தோன்றுகிறது; அக்னி மற்றும் க்ருத்திகைகள் வழியாக அது ஒழுங்குபடுத்தப்படுகிறது. இறுதியில் கங்கைக் கரையில் ஷண்முகனாகிய வல்லமைமிகு கார்த்திகேயன் தோன்றுகிறான். தேவர்கள், ரிஷிகள், கணங்கள் மகிழ்ச்சியுடன் கூட; சிவ–பார்வதி வந்து குழந்தையை அணைத்து, மங்களச் சடங்குகளும் ஜயகோஷங்களும் நிறைந்த விழாவாக முடிவு பெறுகிறது.

Kumāra Appointed as Senāpati; Deva–Tāraka Mobilization in Antarvedī (कुमारसेनापत्याभिषेकः तारकसंग्रामोद्योगश्च)
லோமாசர் கூறுவது—தாரகனின் அச்சத்தால் கலங்கிய தேவர்கள் ருத்ரன்/சிவனைச் சரணடைகின்றனர். சிவன் ‘இந்த நெருக்கடியை குமாரன் (கார்த்திகேயன்) தீர்ப்பான்’ என்று உறுதி அளிக்க, தேவர்கள் கார்த்திகேயனை முன்னணியில் வைத்து புறப்படுகின்றனர். சாங்கரீ (சைவ) தலைமையைப் பற்றிக் கொண்டால் வெற்றி நிச்சயம் என ஆகாசவாணி ஆறுதல் கூறுகிறது. போர்த் தயாரிப்பில் பிரம்மாவின் தூண்டுதலால் மரணத்தின் மகள் ‘சேனா’ எனும் அபூர்வ அழகியவள் வருகிறாள்; அவள் குமாரனுடன் தொடர்புடையவளாக ஏற்றுக்கொள்ளப்பட, குமாரன் சேனாபதியாக அபிஷேகம் பெறுகிறான். சங்கம், பேரி, மிருதங்கம் முதலிய போர்வாத்தியங்களின் ஒலி வானத்தை நிரப்புகிறது. கௌரி, கங்கை, க்ருத்திகைகள் இடையே தாய்மை பற்றிய வாதம் எழ, நாரதர் அதைச் சமாதானப்படுத்தி குமாரனின் சைவத் தோற்றமும் ‘தேவகாரியத்திற்காக’ என்ற நோக்கமும் உறுதிப்படுத்துகிறார். குமாரன் இந்திரனை மீண்டும் ஸ்வர்க்கத்திற்குச் சென்று தடையின்றி ஆட்சி செய்யுமாறு ஆணையிட்டு, இடம்பெயர்ந்த தேவர்களுக்கு தைரியம் அளிக்கிறான். தாரகன் பெரும் படையுடன் வர, நாரதர் தேவர்களின் முயற்சி தவிர்க்க முடியாதது என்றும் குமாரனின் விதிப்பங்கு உறுதியானது என்றும் அறிவுறுத்துகிறார்; தாரகன் இகழ்ச்சியுடன் பதிலளிக்கிறான். நாரதர் செய்தி கொண்டு வந்ததும் தேவர்கள் உற்சாகமடைந்து குமாரனை அரசச் சின்னங்களால் அலங்கரித்து—முதலில் யானை மீது, பின்னர் ரத்தினமய விமானம் போன்ற வாகனத்தில்—லோகபாலர்களையும் அவரவர் பரிவாரங்களையும் ஒன்றுகூடச் செய்கிறார்கள். கங்கை-யமுனை இடையிலான அந்தர்வேதியில் இருபுறமும் போர்வியூகங்களை அமைக்கின்றன. படைகள், ரத-யானை-குதிரை, ஆயுதங்கள், அதிகாரச் சடங்குகள் ஆகியவை போருக்கு முன் விரிவாகக் கூறப்படுகின்றன.

Tāraka–Vīrabhadra Saṅgrāmaḥ and the Appointment of Kumāra as Slayer (तारकवीरभद्रसंग्रामः कुमारनियुक्तिश्च)
இந்த அதிகாரத்தில் தேவர்கள்–அசுரர்கள் இடையே பெரும் சதுரங்கப் படையுடன் நிகழும் மகாயுத்தம் வேகமான களக்காட்சிகளுடன் வர்ணிக்கப்படுகிறது—துண்டான அங்கங்கள், வீழ்ந்த வீரர்கள், ரணபூமியின் கொந்தளிப்பு. மாந்தாத்ரியின் புதல்வன் முசுகுந்தன் தாரகாசுரனை எதிர்த்து முடிவான தாக்குதலுக்கு முனைந்து, பிரம்மாஸ்திரம் பயன்படுத்தும் நிலை வரை செல்வதாகக் காட்டப்படுகிறது. அப்போது நாரதர் தர்மநியமத்தை நினைவூட்டுகிறார்—தாரகன் மனிதனால் கொல்லப்பட வேண்டியவன் அல்ல; அவன் வதத்திற்கு சிவபுத்திரன் குமாரனே நியமிக்கப்பட்டவன். போர் மேலும் தீவிரமாவதுடன் வீரபத்ரனும் சிவகணங்களும் தாரகனுடன் கடும் இரட்டைப் போரில் ஈடுபடுகின்றனர்; நாரதர் மீண்டும் மீண்டும் கட்டுப்பாட்டை அறிவுறுத்தி, வீரவேகம் மற்றும் பிரபஞ்ச ஒழுங்கு இடையே பதற்றத்தை உருவாக்குகிறார். பின்னர் விஷ்ணு தெளிவாக அறிவிக்கிறார்—கிருத்திகாசுதன்/குமாரனே தாரகவதத்திற்கு ஒரே தகுதியானவன். குமாரன் முதலில் தன்னைப் பார்வையாளன் எனக் கூறி, நண்பன்–பகைவர் வேறுபாட்டில் குழப்பம் காட்டுகிறான்; அப்போது நாரதர் தாரகனின் தவம், வரப்பிரசாதம், மூவுலக வெற்றி ஆகிய பின்னணியைச் சொல்கிறார். இறுதியில் தாரகன் அகந்தையுடன் சவால் செய்து குமாரனை எதிர்த்து போருக்கு எழுந்து, அதர்மநாசத்திற்கு விதிப்படி நியமிக்கப்பட்ட தெய்வ கருவி முன்வருகிறது.

Kumāra’s Victory over Tāraka (Tārakavadha) — Śakti-Yuddha and Phalāśruti
அத்தியாயம் 30-ல் தாரகன்–தேவர்கள் போரின் தீவிரம் படிப்படியாக உயர்வது கூறப்படுகிறது. லோமசர் உரைப்பதாவது—இந்திரன் வஜ்ரத்தால் தாரகனைத் தாக்க, தாரகன் எதிர்தாக்குதல் செய்து, விண்ணுலகக் காட்சியாளர்கள் அச்சமடைந்தனர். அப்போது வீரபத்ரன் போர்க்களத்தில் நுழைந்து எரியும் திரிசூலத்தால் தாரகனை காயப்படுத்தினான்; ஆனால் தாரகனின் சக்தி-அடி வீரபத்ரனை வீழ்த்தியது. தேவர்கள், கந்தர்வர்கள், நாகர்கள் முதலியோர் மீண்டும் மீண்டும் ஜயகோஷம் செய்து போரின் பிரபஞ்ச அளவைக் காட்டுகின்றனர். பின்னர் கார்த்திகேயன் (குமாரன்) வீரபத்ரனை இறுதி தாக்குதலிலிருந்து தடுத்து, தானே தாரகனுடன் கடும் சக்தி-யுத்தத்தில் ஈடுபடுகிறான்—ஏமாற்றுச் சுழல்கள், ஆகாயச் சலனங்கள், இருவரும் காயமடையும் மோதல்கள் எனப் போர் நீள்கிறது. அச்சமுற்ற மலைத்தொடர்கள் சாட்சிகளாகக் கூட, குமாரன் விரைவில் முடிவு வரும் என அவர்களைத் தேற்றுகிறான். இறுதியில் குமாரன் தாரகனின் தலையை வெட்டி வெற்றியை நிலைநாட்டுகிறான்; எங்கும் ஸ்தோத்திரம், இசை-நடனம், மலர்வீழ்ச்சி நிகழ, பார்வதி மகனை அணைத்துக் கொள்கிறாள்; முனிவர்களிடையே சிவன் போற்றப்படுகிறான். பலश्रுதி கூறுவது—இந்த “குமார-விஜயம்” மற்றும் தாரகவதக் கதையை பக்தியுடன் வாசித்தாலோ கேட்டாலோ பாபநாசம் உண்டாகி, வேண்டிய வரங்கள் நிறைவேறும் என்பதாகும்.

Kārttikeya’s Post-Tāraka Triumph: Darśana-Merit, Liṅga-Mountains, and Śiva’s Nondual Instruction (कुमारमहिमा–लिङ्गरूपगिरिवरदान–ज्ञानोपदेश)
அத்தியாயம் 31 மூன்று இணைந்த பகுதிகளாக விரிகிறது. முதலில் சௌனகர், தாரகனை வதைத்த பின் கார்த்திகேயருக்கு என்ன நிகழ்ந்தது எனக் கேட்கிறார்; லோமசர் ‘குமாரத் தத்துவ’ மகிமையைப் புகழ்கிறார்—அவரது தரிசனமட்டுமே சமூகத்தில் ஒதுக்கப்பட்டவர்களையும் பாவிகளையும் உடனேத் தூய்மைப்படுத்தும்; புண்ணியத்தின் அளவு நிலைமையால் அல்ல, உள்ளத்தின் பரிசுத்தத்தால் என நிறுவப்படுகிறது. இரண்டாம் பகுதியில் தர்மராஜ யமன், பிரம்மா-விஷ்ணுவுடன் சங்கரனை அணுகி ம்ருத்யுஞ்ஜய முதலிய நாமங்களால் ஸ்தோத்திரம் செய்து, கார்த்திகேய தரிசனத்தால் ஸ்வர்கத்தின் வாசல் பாவிகளுக்கும் விரிந்ததுபோல் தோன்றுகிறது எனக் கவலை தெரிவிக்கிறான். சிவன்—இது முன்சம்ஸ்காரங்கள், முன்சாதனை, அந்தக்கரணப் போக்கின் தொடர்ச்சிப் பயன்; தீர்த்தம், யாகம், தானம் மனத் தூய்மைக்கான சாதனங்கள் என விளக்கி, அத்வைத சாரமான ஞானோபதேசம் செய்கிறார்: ஆத்மா குண-த்வந்த்வங்களைத் தாண்டியது; மாயை சுக்தி-ரஜதம், ரஜ்ஜு-ஸர்ப்பம் போன்ற மாயத் தோற்றங்களால் அறியப்படும்; மமதை, ஆசைகளை விட்டால் முக்தி. ‘சப்த’த்தின் எல்லை குறித்து சுருக்கமான விவாதத்துக்குப் பின், ஸ்ரவணம்-மனனம்-விவேகம் என்ற முறையும் கூறப்படுகிறது. மூன்றாம் பகுதியில் தாரக நிதனத்திற்குப் பின் மலைகள் கார்த்திகேயரைப் பாடுகின்றன; அவர் அவற்றுக்கு வரம் அளித்து, அவை லிங்க ரூபமாகி எதிர்காலத்தில் சிவாவாசங்களாகும் எனவும், முக்கிய மலைத் தொடர்களையும் குறிப்பிடுகிறார். நந்தியின் கேள்விக்கு ரத்தின/உலோக லிங்கங்களின் வகைகள், சில தலங்களின் சிறப்பு, மேலும் நர்மதா (ரேவா) நதியின் பாணலிங்கங்களை கவனமாக பிரதிஷ்டை செய்து பூஜிக்கும் விதியையும் விளக்குகிறார். இறுதியில் பஞ்சாக்ஷரீ ஜபம், மனோநிக்ரகம், எல்லா உயிர்களிடமும் சமநோக்கு, யம-நியமக் கட்டுப்பாடு ஆகியவை சாதனையின் அடையாளங்கள் எனச் சொல்லி முடிகிறது.

Śvetarāja-carita: Śiva’s Protection of the Devotee and the Restraint of Kāla
அத்தியாயம் 32-ல் முனிவர்கள் லோமாசரிடம் ராஜா ஸ்வேதன் (ராஜசிம்ஹன்) பற்றிய அதிசய வரலாற்றைச் சொல்லுமாறு வேண்டுகின்றனர். இடையறாத சிவபக்தியும் தர்மமிகு ஆட்சியும் காரணமாக அவன் நாட்டில் நோய், பஞ்சம், பேரிடர் இல்லை; மக்கள் நிலைபெற்று செழித்தனர்—இவை அனைத்தும் சங்கராராதனையின் பலனாக விளக்கப்படுகிறது. ஆயுள் முடிவில் சித்ரகுப்தன் ஆணையின்படி யமதூதர்கள் அரசனை அழைத்துச் செல்ல வருகிறார்கள்; ஆனால் சிவத்யானத்தில் லயித்த அரசனைப் பார்த்து அவர்கள் தயங்குகின்றனர். யமன் தானே வந்து, காலன் தோன்றி விதியின் தவிர்க்கமுடியாத சட்டத்தைச் சொல்லி சிவாலயப் பரப்பிலேயே அரசனை கொல்ல முயல்கிறான். அப்போது பினாகி ‘காலாந்தக’ சிவன் தன் மூன்றாம் கணால் காலனைச் சாம்பலாக்கி பக்தனைப் பாதுகாக்கிறார். அரசன் கேட்டபோது சிவன்—காலன் எல்லா உயிர்களையும் விழுங்குபவன், உலக ஒழுங்கை நடத்தும் நியமகன் என்று கூறுகிறார். ஸ்வேதன் தர்ம-தத்துவத்தை முன்வைத்து, கர்மபல நியாயமும் உலக ஒழுங்கும் நிலைக்க காலனும் அவசியம்; ஆகவே அவனை மீட்டெழுப்ப வேண்டும் என்று வேண்டுகிறான். சிவன் காலனை உயிர்ப்பிக்கிறார்; காலன் சிவமகிமையைப் புகழ்ந்து அரசனின் பக்திசக்தியை ஒப்புக்கொள்கிறான். இறுதியில் யமதூதர்களுக்கு விதி—திரிபுண்ட்ரம், ஜடை, ருத்ராட்சம், சிவநாமச் சின்னம் உடைய சைவர்களை யமலோகத்திற்கு அழைத்துச் செல்லக் கூடாது; உண்மைப் பக்தர்கள் ருத்ரசமர் எனக் கருதப்பட வேண்டும். ராஜா ஸ்வேதன் இறுதியில் சிவசாயுஜ்யம் அடைகிறான்—பக்தி பாதுகாப்பையும் முக்தியையும் தரும் என முடிகிறது.

Puṣkasena’s Accidental Śivarātri Worship and the Doctrine of Kāla (Time) and Tithi
அத்தியாயத்தின் தொடக்கத்தில் முனிவர்கள் லோமாசரிடம்—அந்த கீராதன்/வேடன் யார், அவன் மேற்கொண்ட விரதத்தின் இயல்பு என்ன என்று கேட்கிறார்கள். லோமாசர் சண்டன் (புஷ்கசேனன்) கதையைச் சொல்கிறார்—அவன் கொடூரன், அறநெறி மீறுபவன், வேட்டையால் வாழ்ந்து உயிர்களுக்கு தீங்கு செய்தவன். மாக மாதம் கிருஷ்ணபக்ஷ சதுர்தசி இரவில் பன்றியை வேட்டையாட மரத்தில் காத்திருந்தபோது, அறியாமல் பில்வ இலைகளை வெட்டி கீழே விழச் செய்கிறான்; அவன் வாயிலிருந்து சொட்டிய நீர் மரத்தடியில் இருந்த சிவலிங்கத்தின் மீது விழுகிறது. இவ்வாறு அறியாமலேயே லிங்கஸ்நானமும் பில்வார்ச்சனையும் நிகழ, அவன் விழித்திருப்பதே சிவராத்திரி ஜாகரணமாகிறது. பின்னர் குடும்ப நிகழ்வு வருகிறது—மனைவி கனோதரி/சண்டி இரவு முழுதும் கவலைப்படுகிறாள்; பின்னர் ஆற்றங்கரையில் அவனை கண்டுபிடித்து உணவு கொண்டு வருகிறாள். நாய் அந்த உணவைத் தின்றுவிட கோபம் எழ, புஷ்கசேனன் நிலையாமையை எடுத்துரைத்து அகந்தை, கோபம் விட்டு விடும் நெறியுரையால் அவளை அமைதிப்படுத்துகிறான். இதனால் அந்த இரவின் உபவாசமும் ஜாகரணமும் அறப்பாடத்தால் உறுதியாகின்றன. அமாவாசை நெருங்கும்போது சிவகணங்கள் விமானங்களுடன் வந்து—தற்செயலாக நிகழ்ந்த சிவராத்திரி வழிபாட்டால் பெரும் கர்மபலன் உண்டாகி சிவசாந்நித்யம் கிடைக்கும் என அறிவிக்கின்றனர். பாவமிகு வேடனுக்கு இது எவ்வாறு என்று கேட்டபோது, வீரபத்ரர் விளக்குகிறார்—சிவராத்திரியில் பில்வார்ப்பணம், உபவாசம், ஜாகரணம் சிவனுக்கு மிகப் பிரியமானவை. பின்னர் காலசக்கரத்தின் படைப்பு, திதிகளின் அமைப்பு, கிருஷ்ணபக்ஷ சதுர்தசியின் நிசீத யுக்த இரவு ஏன் சிவராத்திரி எனப்படும் என்பதும் கூறப்பட்டு—அது பாபநாசினி, சிவசாயுஜ்யம் தருவதாகப் போற்றப்படுகிறது. மேலும் ஒரு எடுத்துக்காட்டில், வீழ்ச்சியடைந்த ஒருவனும் சிவாலய அருகில் சிவராத்திரி விழித்திருந்து உயர்ந்த பிறவி, இறுதியில் சைவபக்தியால் முக்தி பெறுவான் எனச் சொல்லி, முடிவில் சிவன் பார்வதியுடன் தெய்வீக விளையாட்டில் திகழும் தரிசனத்துடன் அத்தியாயம் நிறைவடைகிறது.

कैलासे नारददर्शनं द्यूतक्रीडा-विवादः (Nārada’s Vision of Kailāsa and the Dice-Play Dispute)
லோமாசர் கைலாசத்தில் சிவபெருமானின் அரசமகிமையை வர்ணிக்கிறார்—தேவர்கள், ரிஷிகள் சேவையில் நிற்க, கந்தர்வ-அப்ஸரைகள் இசை-பாடலால் சூழ, பெரும் பகைவர்களை வென்ற சிவனின் புகழ் நினைவாக ஒளிர்கிறது. நாரதர் நிலவொளி பொழியும் கைலாசம் சென்று அங்கேயுள்ள அதிசய இயற்கையை காண்கிறார்—கற்பவிருட்சங்கள், பறவைகள்-விலங்குகள், கங்கையின் வியத்தகு அவதாரம், மேலும் வாயில் காவலர்கள், மதில்-வளாகத்திற்குள் உள்ள பல தெய்வீக அற்புதங்கள்। பின்னர் அவர் பார்வதியுடன் மகாதேவனை தரிசித்து, சிவனின் சர்ப்பாபரணங்கள், பலரூப மகிமை முதலியவை சிறப்பாக எடுத்துரைக்கப்படுகின்றன. விளையாட்டாக நாரதர் சூதாட்டத்தை முன்வைக்க, பார்வதி சவால் விடுகிறார்; சிவ-பார்வதியரிடையே பரிகாசம், வெற்றி-தோல்வி வாதங்கள், சொல்-மறுசொல் என விவாதம் தீவிரமாகிறது। பிறங்கி இடையில் வந்து சிவனின் அஜேயத்தையும் பரமத்தையும் உபதேசிக்கிறார். பார்வதி கோபித்து கடுமையாகப் பதிலளித்து பிறங்கிக்கு சாபமும் இடுகிறார்; பந்தயப் பொருளென எண்ணி சிவனின் ஆபரணங்களை அகற்றுவது போல நடக்கிறார். இதனால் சிவன் மனம் புண்பட்டு வைராக்யத்தை நினைத்து தனியாக வன-ஆசிரமம் போன்ற இடத்திற்குச் சென்று யோகாசனத்தில் அமர்ந்து சமாதியில் லயிக்கிறார்; இந்நிகழ்வு அகங்காரம், வாக்குக் கட்டுப்பாடு, துறவு ஆகியவற்றின் தர்மபோதையாக மாறுகிறது।

गिरिजायाः शबरीरूपधारणं शंकरस्य मोहो नारदोपदेशश्च (Girijā’s Śabarī Disguise, Śaṅkara’s Bewilderment, and Nārada’s Counsel)
இந்த அத்தியாயத்தில் லோமசர் கூறுகிறார்—மகாதேவர் வனத்திற்குச் சென்றபோது கிரிஜை பிரிவுத் துயரால் கலங்குகிறாள்; அரண்மனையிலும் தவவனங்களிலும் அவளுக்கு அமைதி இல்லை. தோழி விஜயா உடனே சமாதானம் செய்யுமாறு அறிவுறுத்தி, சூதாட்டத்தின் குற்றமும் தாமதத்தின் தீமையும் எடுத்துரைக்கிறாள். அப்போது கிரிஜை தன் தத்துவத்தை வெளிப்படுத்துகிறாள்—ரூபமாற்றம், உலகப் படைப்பு, லீலை அனைத்தும் தன் அதிகாரத்தில்; மகேசனின் சகுண-நிர்குண வெளிப்பாடும் தன் சக்தியின் விரிவே என்கிறாள். அவள் சபரி (வனவாசி தவஸ்வினி) வேடம் பூண்டு தியானத்தில் இருக்கும் சிவனை அணைகிறாள். அவளின் ஒலி மற்றும் சன்னிதியால் சிவனின் சமாதி குலைந்து, சிறிது நேர மயக்கம் மற்றும் ஈர்ப்பு தோன்றுகிறது. சிவன் அந்த அறியாத பெண்ணின் அடையாளம் கேட்கிறான்; உரையாடல் நகைச்சுவை கலந்த திருப்பம் எடுக்கிறது—முதலில் பொருத்தமான கணவரைத் தேடித் தருவேன் என்கிறான், பின்னர் தானே தகுந்த கணவன் என அறிவிக்கிறான். சபரிவேடத்தில் கிரிஜை, சிவனின் வைராக்யமும் திடீர் ஆசக்தியும் முரண்படுவதைச் சுட்டி நெறி-தர்மச் சிக்கலை வெளிப்படுத்துகிறாள்; சிவன் கைப்பிடித்தபோது அதை அநுசிதம் எனக் கண்டித்து, ஹிமாலயனிடம் முறையாக வேண்டிக் கொள்ளுமாறு வழி காட்டுகிறாள். பின்னர் கைலாசத்தில் ஹிமாலயன் சிவனின் உலகாதிபத்தியத்தைப் புகழ்கிறான். நாரதர் வந்து காமத்தால் உந்தப்பட்ட தொடர்பு புகழுக்கும் தர்மத்துக்கும் ஆபத்து என அறிவுறுத்துகிறார். சிவன் அதை ஏற்று தன் நடத்தை வியப்பும் அநுசிதமும் எனக் கூறி, யோகமார்க்கத்தால் அணுக முடியாத பாதையில் மறைந்து விடுகிறான். நாரதர் கிரிஜை, ஹிமாலயன், கணங்களை மன்னிப்பு வேண்டி சிவபூஜை செய்யத் தூண்டுகிறார்; அனைவரும் சாஷ்டாங்க நமஸ்காரம் செய்து ஸ்தோத்திரம் பாட, தெய்வீக கொண்டாட்டம் நிகழ்கிறது. இறுதியில் சிவனின் அதிசய லீலைகளைச் செவிமடுப்பது புனிதமும் ஆன்மிக நன்மை தருவதுமென பலश्रுதி கூறப்படுகிறது.
Kedāra is framed as an eminent Shaiva power-center where landscape and shrine are treated as a locus of intensified merit, devotion, and purification through worship and disciplined conduct.
The section’s thematic arc links pilgrimage to merit through pūjā, dāna, and reverent behavior—especially honoring sacred beings and avoiding insult—so that tīrtha-sevā becomes both ritual practice and ethical training.
Kedāra’s narrative environment commonly hosts Shaiva legends of divine presence and moral consequence; in this opening chapter, the discourse pivots to the Dakṣa–Śiva conflict as a foundational cautionary narrative about disrespect and anger.