Avatara-lila
Incarnations of the Divine
The opening section narrating the divine incarnations (avataras) of Vishnu, cosmic creation myths, and the foundational theology of the Agni Purana.
Adhyayas in Avatara-lila
Adhyaya 1
Granthaprasthāvanā (Preface): Sāra of Knowledge, Twofold Brahman, and the Purpose of Avatāras
அத்தியாயம் 1 மங்களாசரணத்துடன் தொடங்கி, அக்னி புராணத்தை அதிகாரபூர்வமான, நல்வழி காட்டும், மோட்சம் அளிக்கும் ‘வித்யா-சாரம்’ என நிறுவுகிறது. நைமிஷாரண்யத்தில் ஷௌனக முதலிய ஹரிபக்த முனிவர்கள் சூதரை வரவேற்று, ‘சாரங்களின் சாரம்’—சர்வஞ்ஞத்துவம் தரும் ஞானம்—வேண்டுகின்றனர். சூதர், அந்தச் சாரம் விஷ்ணுவே; அவர் படைப்பாளியும் உலகநியந்தாவும்; அவரை அறிதலின் நிறைவு ‘அஹம் பிரஹ்மாஸ்மி’ என்ற அனுபவம் என்கிறார். பின்னர் இரண்டு பிரஹ்மங்கள் (சப்த-பிரஹ்மம், பர-பிரஹ்மம்) மற்றும் இரண்டு வித்யைகள் (அபரா, பரா) என்ற அறிவுக் கட்டமைப்பு வகுக்கப்படுகிறது. பரம்பரையும் கூறப்படுகிறது—சூதர் வியாசரிடமிருந்து, வியாசர் வசிஷ்டரிடமிருந்து, வசிஷ்டர் தேவர்-முனிவர் சபையில் அக்னி உபதேசித்த சாரத்தை மீளுரைக்கிறார். அக்னி தன்னை விஷ்ணுவுடனும் காலாக்னி-ருத்ரனுடனும் ஒன்றென அறிவித்து, புராணம் பாராயணம்-श्रவணம் செய்பவர்களுக்கு போகமும் மோட்சமும் அளிக்கும் வித்யா-சாரம் என வரையறுக்கிறார். அபரா வித்யையில் வேதங்கள், வேதாங்கங்கள், மேலும் வியாகரணம், மீமாம்சை, தர்மசாஸ்திரம், தர்க்கம், ஆயுர்வேதம், சங்கீதம், தனுர்வேதம், அர்த்தசாஸ்திரம் முதலிய சாஸ்திரங்கள் சேர்க்கப்படுகின்றன; பரா வித்யை பிரஹ்ம சாக்ஷாத்காரத்தை அளிப்பது. இறுதியில் மத்ஸ்ய, கூர்ம முதலிய அவதாரலீலை சிருஷ்டிச்சக்கரங்கள், வம்சாவளிகள், மன்வந்தரங்கள், ராஜவம்ச வரலாறுகளை விளக்கும் ஊடகமாக அறிமுகமாகிறது—நிராகாரன் தர்மம், காரணம், நோக்கம் போதிக்க ரூபம் தரிக்கிறான்.
Adhyaya 2
मत्स्यावतारवर्णनम् (The Description of the Matsya Incarnation)
அத்தியாயம் 2 அவதார-லீலையின் தொடக்கமாகிறது. வசிஷ்டரின் வேண்டுகோளுக்கு அக்னி, விஷ்ணுவின் அவதார நோக்கத்தை நெறியியல் வகையில் கூறுகிறார்—துஷ்டர்களை அழித்தல், சஜ்ஜனர்களை காத்தல். முந்தைய கல்பத்தின் முடிவில் நைமித்திகப் பிரளயத்தில் உலகங்கள் கடல்நீரால் மூழ்கியபோது, க்ருதமாலா நதிக்கரையில் தவமும் நீர்தர்ப்பணமும் செய்த வைவர்ஸ்வத மனுவிடம் ஒரு சிறிய மீன் பாதுகாப்பு வேண்டுகிறது. மனு அதை குடம், குளம், பின்னர் கடல் என வைத்தபோது அது அதிசயமாகப் பெரிதாகி நாராயணனாகிய மತ್ಸ்ய ரூபத்தில் வெளிப்படுகிறது. மత్స்யன் படகு தயாரிக்கவும், விதைகள் மற்றும் அவசியப் பொருட்களைச் சேகரிக்கவும், சப்தரிஷிகளுடன் பிரம்மராத்திரியைத் தாங்கவும், மகாசர்ப்பத்தால் படகை தன் கொம்பில் கட்டவும் உபதேசிக்கிறான். இறுதியில் வேதரட்சணமே அவதாரக் காரியத்தின் மையம் என நிறுவி கூர்ம-வராஹாதி அடுத்த அவதாரங்களுக்கு முன்னுரை அமைக்கிறது.
Adhyaya 3
Kūrma-avatāra-varṇana (The Description of the Tortoise Incarnation) — Samudra Manthana and the Reordering of Cosmic Prosperity
அக்னி, மத்ஸ்யாவதாரத்திற்குப் பின் உடனே கூர்மாவதாரக் கதையைத் தொடங்குகிறார். துர்வாசரின் சாபத்தால் பலவீனமடைந்து, ஸ்ரீ (செல்வ-ஒளி) இழந்த தேவர்கள், க்ஷீரசாகரத்தில் உறையும் விஷ்ணுவைச் சரணடைகிறார்கள். விஷ்ணு, அசுரர்களுடன் சந்தி செய்து, சமுத்திரமந்தனத்தின் மூலம் அமிர்தமும் ஸ்ரீயின் மீள்நிறுவலும் பெற வழி கூறுகிறார்; ஆனால் அமரத்துவம் இறுதியில் தேவர்களுக்கே, தானவர்களுக்கு அல்ல என்று தெளிவுபடுத்துகிறார். மந்தரமலை மந்தனத் தண்டு, வாசுகி கயிறு; மலை மூழ்கத் தொடங்கியபோது விஷ்ணு கூர்மரூபம் கொண்டு அதைத் தாங்குகிறார். மந்தனத்திலிருந்து ஹாலாஹல விஷம், வாருணீ, பாரிஜாதம், கௌஸ்துபம், தெய்வீக உயிர்கள், லக்ஷ்மி ஆகியவை தோன்றி மங்கள ஒழுங்கு மீள்கிறது. தன்வந்தரி அமிர்தக் கலசத்துடன் வெளிப்படுகிறார்; விஷ்ணு மோகினியாகி தேவர்களுக்கு அமிர்தம் பகிர்கிறார்; ராகுவின் தலை வெட்டப்பட்டதன் மூலம் கிரகணக் கதை மற்றும் கிரகணத்தில் தானத்தின் புண்ணியம் கூறப்படுகிறது. இறுதியில் வைஷ்ணவ–சைவ திருப்பம்—விஷ்ணுவின் மாயை ருத்ரனையும் மயக்கினாலும், அந்த மாயையை வெல்லக் கூடியவர் சிவனே என்று விஷ்ணு அறிவிக்கிறார்; தேவர்களின் வெற்றி மற்றும் பாராயணப் பலன் கூறி அத்தியாயம் நிறைகிறது.
Adhyaya 4
Varāhādy-avatāra-varṇana (Description of Varāha and Other Incarnations)
அக்னி சுருக்கமாக அவதாரச் சுழற்சியை உரைக்கிறார்; இறைவன் அவதரிப்பது யாக ஒழுங்கு, தேவர்களின் பங்கு, பூமியின் சமநிலை ஆகியவற்றை மீட்டெடுப்பதற்கென விளக்கப்படுகிறது. முதலில் ஹிரண்யாக்ஷன் தேவர்களை அடக்க, விஷ்ணு வராகராக—யஜ்ஞரூபன் எனத் தெளிவாக—அசுரனை வதைத்து தர்மரட்சையை உறுதிப்படுத்துகிறார். பின்னர் ஹிரண்யகசிபு யாகப் பங்கையும் தேவ அதிகாரத்தையும் பறிக்க, விஷ்ணு நரசிம்மராக வெளிப்பட்டு தேவர்களை அவரவர் நிலையிலே மீண்டும் நிறுவுகிறார். தோற்ற தேவர்கள் சரணடைந்தபோது, விஷ்ணு வாமனனாக பலியின் யாகமண்டபத்தில் நுழைந்து, நீர்தானத்தால் கட்டுப்படும் தானநியமப்படி மூன்று அடிகள் கேட்கிறார்; திரிவிக்ரமனாக மூன்று உலகங்களையும் அளந்து, பலியை சுதலத்தில் அமர்த்தி இந்திரனுக்கு அரசாட்சியை மீட்டளிக்கிறார். இறுதியில் ஜமதக்னி-ரேணுகையின் புதல்வன் பரசுராமன் அகந்தை கொண்ட க்ஷத்திரியர்களால் ஏற்பட்ட பூமிச்சுமையை நீக்க கார்த்தவீர்யனை வதைத்து, தந்தை வதத்தின் பழிவாங்கி, இருபத்தொன்று முறை பூமியைச் சமப்படுத்தி காச்யபருக்கு பூமியைத் தானமாக அளிக்கிறார். பலश्रுதி: இவ்வவதாரங்களைச் செவியுறுதல் ஸ்வர்கப் பயனைத் தரும்; புராணப் பாடத்தில் ‘श्रवण’ பக்தியின் சாதனமென போற்றப்படுகிறது।
Adhyaya 5
Śrīrāmāvatāra-varṇanam (Description of the Incarnation of Śrī Rāma)
அக்னி, நாரதர் முன்பு வால்மீகிக்கு உரைத்த ராமாயணத்தை நம்பிக்கையுடன் மீளுரைப்பதாக அறிவிக்கிறார்; இது சாஸ்திர சாதனமாகப் புக்க்தி (உலக வளம்) மற்றும் முக்தி (விடுதலை) இரண்டையும் அளிக்கிறது. நாரதர் சூரியவம்சத்தின் சுருக்கமான வம்சவரிசையைச் சொல்கிறார்—பிரம்மா முதல் மரீசி, கச்யபர், சூரியன், வைவர்ஸ்வத மனு, இக்ஷ்வாகு; பின்னர் ககுத்ஸ்த, ரகு, அஜ, தசரதன்—இவ்வாறு ராஜதர்ம மரபில் ஸ்ரீராமாவதாரத்தை நிறுவுகிறார். ராவணாதி நாசத்திற்காக ஹரி நால்வகையாக வெளிப்படுகிறார்; ரிஷ்யச்ருங்கர் புனிதப்படுத்திய பாயசப் பகிர்வால் ராமன், பரதன், லக்ஷ்மணன், சத்ருக்னன் பிறக்கின்றனர். விச்வாமித்ரரின் வேண்டுகோளால் அவர்கள் யாகவிக்னங்களை நீக்குகின்றனர்—தாடகை வதம், மாரீசனை விரட்டுதல், சுபாஹுவை வதம். பின்னர் மிதிலையில் ஜனகரின் யாகத்தைப் பார்த்து ராமன் சிவதனுசை ஏற்றி முறித்து சீதையை மணக்கிறார்; சகோதரர்களும் ஜனககுலத்தில் திருமணம் செய்கின்றனர். திரும்பும் வழியில் ராமன் ஜாமதக்ன்ய பரசுராமனை அடக்கி, தர்மத்திற்குட்பட்ட அரசவலிமையின் மாதிரியை நிறைவு செய்கிறார்.
Adhyaya 6
Śrīrāmāvatāravarṇanam (Description of Śrī Rāma’s Incarnation) — Ayodhyā Abhiṣeka, Vanavāsa, Daśaratha’s Death, Bharata’s Regency
இந்த அதிகாரத்தில் ஸ்ரீ ராம அவதார லீலை அரசதர்மம், சத்தியம், விரதபந்த அரசாட்சி ஆகியவற்றின் பாடமாக விரிகிறது. பரதன் புறப்பட்ட பின் தசரதன் ராமனின் யுவராஜ அபிஷேகத்தை அறிவித்து, வசிஷ்டர் மற்றும் அமைச்சர்களை வரிசையாக நியமித்து இரவு முழுதும் கட்டுப்பாடு-நியமங்களைப் பின்பற்றச் சொல்கிறார். மந்தரையின் தூண்டுதலால் கைகேயி இரண்டு வரங்களை நினைவுகூர, அபிஷேகத் தயாரிப்பு அரசியல் நெருக்கடியாக மாறுகிறது—ராமனுக்கு பதினான்கு ஆண்டு வனவாசம், பரதனுக்கு உடனடி அபிஷேகம். சத்தியப் பாசத்தில் கட்டுண்ட தசரதன் வாக்குறுதியின் பாரத்தில் சாய்கிறார்; ராமன் எதிர்ப்பின்றி வனவாசத்தை ஏற்று, பூஜை செய்து, கௌசல்யாவிடம் தெரிவித்து, பிராமணர் மற்றும் ஏழைகளுக்கு தானம் செய்து சீதை-லக்ஷ்மணனுடன் புறப்படுகிறார். தமசா, ஸ்ருங்கவேர் புரத்தில் குகன், பிரயாகத்தில் பாரத்வாஜர், சித்ரகூடம் ஆகிய புனிதப் பாதை தர்மத் துறவைக் காட்டுகிறது; காகப் பிரசங்கம் பாதுகாப்பிற்கான அஸ்திர ஞானத்தைச் சுட்டுகிறது. யஜ்ஞதத்த நிகழ்வால் வந்த சாபத்தை தசரதன் ஒப்புக்கொண்டு துயரால் உயிர் நீத்தார். பரதன் திரும்பி அதர்மக் களங்கத்தை மறுத்து ராமனைத் தேடி, நந்திகிராமத்தில் ராமப் பாதுகைகளை நிறுவி பிரதிநிதி ஆட்சியை நடத்துகிறான்—ஆதர்ச நம்பிக்கையின் சின்னமாக।
Adhyaya 7
Chapter 7 — रामायणवर्णनं (Description of the Rāmāyaṇa): Śūrpaṇakhā, Khara’s Defeat, and Sītā-haraṇa Prelude
இந்த अध्यாயத்தில் அக்னிபுராணத்தின் அவதார-லீலையில் அரண்யகாண்டத்தின் முக்கிய நிகழ்வுகள் தர்மமையமாகச் சுருக்கமாக கூறப்படுகின்றன. ராமன் வசிஷ்ட, அத்ரி-அனசூயா, சரபங்க, சுதீக்ஷ்ண முனிவர்களை வணங்கி, அகஸ்த்யரின் அருளால் திவ்ய ஆயுதங்களைப் பெற்று தண்டகாரண்யத்தில் நுழைகிறான்—தபஸ் மற்றும் ஆலோசனையால் வழிநடத்தப்படும் க்ஷத்ரிய தர்மத்தின் குறியீடு. பஞ்சவட்டியில் சூர்ப்பணகையின் ஆசை மற்றும் தாக்குதல் காரணமாக ராம ஆணையின்படி லக்ஷ்மணன் அவளின் மூக்கு-காது வெட்டுகிறான்; இதனால் கரனின் பழிவாங்கும் படையெடுப்பு எழ, ராமன் அவன் படைகளை அழிக்கிறான். சூர்ப்பணகை ராவணனை சீதாபஹரணத்திற்கு தூண்டுகிறாள்; ராவணன் மாரீசனை பொன்மான் ஆக்கி ராமனைத் தூரம் இழுக்க, மாரீசன் இறுதிக் குரல் சீதையை ஏமாற்றி லக்ஷ்மணனை அனுப்பச் செய்கிறது. பின்னர் ராவணன் ஜடாயுவை கொன்று சீதையை லங்கையின் அசோக வனத்தில் கொண்டு செல்கிறான். ராமன் ஜடாயுவுக்கு இறுதிச்சடங்கு செய்து கபந்தனை வதம் செய்து சுக்ரீவனுடன் நட்புக்கான வழிகாட்டுதலைப் பெறுகிறான்—தர்மச் சோதனை, அரசியல் நுண்ணறிவு, அவதாரப் பணியின் இணைப்பு।
Adhyaya 8
Śrīrāmāvatāra-kathana (Account of the Rāma Incarnation) — Kiṣkindhā Alliance and the Search for Sītā
இந்த அதிகாரத்தில் கிஷ்கிந்தா நிகழ்வின் மூலம் ஸ்ரீராம அவதார லீலை முன்னேறுகிறது. துயருற்ற ராமன் பம்பாவை அடைந்து, ஹனுமானின் வழிகாட்டுதலால் சுக்ரீவனுடன் நட்பு ஏற்படுத்துகிறான். நம்பிக்கை நிலைநாட்ட ஒரே அம்பால் ஏழு தாள மரங்களைத் துளைத்து, துந்துபியின் உடலைத் தூரம் எறிந்து அதிமானுஷ வலிமையை வெளிப்படுத்துகிறான்; பின்னர் வாலியை வதைத்து சகோதர விரோதத்தைத் தீர்த்து சுக்ரீவனை அரசில் நிறுவுகிறான். சுக்ரீவன் தாமதித்ததால் ராமன் மால்யவத் மலையில் சாத்துர்மாஸ்ய விரதம் அனுஷ்டிக்கிறான்; லக்ஷ்மணன் கண்டித்ததும் சுக்ரீவன் மனம் மாறி கடும் காலக் கட்டுப்பாட்டுடன் தேடல் குழுக்களை அனுப்பி, தெற்கு வழிக்காக ஹனுமானுக்கு ராமனின் முத்திரை மோதிரத்தை அளிக்கிறான். தெற்கு குழு தளர்ந்தபோது சம்பாதி லங்கையின் அசோக வனத்தில் சீதை இருப்பிடத்தை அறிவித்து, அடுத்த மீட்பு முயற்சிக்கான தீர்மானமான திசை-தகவலை வழங்குகிறான்.
Adhyaya 9
Chapter 9 — श्रीरामावतारकथनम् (Śrī Rāmāvatāra-kathanam) | Hanumān’s Ocean-Crossing, Sītā-Darśana, and the Setu Plan
இந்த அதிகாரத்தில் ராமாயணப் பகுதியின் அவதார-லீலை முன்னேறி, ஸ்ரீராமரின் தர்மப் பணிக்கான கருவியாக ஹனுமான் விளங்குகிறார். சம்பாதியின் ஆலோசனைக்குப் பின் வானரர்கள் கடலைத் தாண்டும் யுத்தநுட்பச் சிக்கலை எதிர்கொள்கிறார்கள்; படையின் காப்புக்கும் ராமகாரிய வெற்றிக்கும் ஹனுமான் ஒருவரே கடலைத் தாவுகிறார். வழியில் மைநாகனின் விருந்தோம்பல் முன்மொழிவு, சிம்ஹிகையின் தாக்குதல் போன்ற தடைகளை வென்று, லங்கையின் அரண்மனைகள் முதலியவற்றை ஆராய்ந்து அசோக வனத்தில் சீதையை தரிசிக்கிறார். உரையாடலில் அடையாளம், நம்பிக்கை, சான்று உறுதியாகிறது—ராமரின் மோதிரம் அடையாளமாக வழங்கப்படுகிறது; சீதை நகை மற்றும் செய்தியைத் திருப்பி அளித்து ‘ராமரே நேரில் வந்து மீட்க வேண்டும்’ என வலியுறுத்துகிறாள். பின்னர் ஹனுமான் அளவோடு வலிமை பயன்படுத்தி வனத்தை அழித்து சந்திப்பை ஏற்படுத்தி, தன்னை ராமதூதன் என அறிவித்து ராவணனுக்கு தவிர்க்க முடியாத தோல்வியை எச்சரிக்கிறார். லங்காதகனம் முடிந்து சீதையை ஆறுதல் கூறி, அமுதம் போன்ற செய்தியால் ராமரின் துயரைத் தணித்து திரும்ப அறிவிக்கிறார். இறுதியில் விபீஷணன் சரணாகதி, அவனது அபிஷேகம், மேலும் கடலரசன் அறிவுரையால் நலன் பாலம் (சேது) அமைக்கும் திட்டம் கூறப்பட்டு, தர்மப் போர் முன்னேறுகிறது।
Adhyaya 10
Chapter 10 — श्रीरामावतारवर्णनम् (Description of the Incarnation-Deeds of Śrī Rāma)
இந்த அதிகாரத்தில் அக்னி புராணத்தின் ராமாவதார-லீலையில் லங்கா யுத்தத்தின் தீர்மானமான நிகழ்வுகள் தர்மமும் யுத்தநீதியும் சார்ந்த வரிசையில் சுருக்கமாக கூறப்படுகின்றன. நாரதர் கூறுவது: ராமதூதன் அங்கதன் ராவணனுக்கு இறுதி எச்சரிக்கை விடுக்கிறான்—சீதையை மீள ஒப்படை, இல்லையெனில் தர்மமான அழிவு உறுதி—இதுவே போரின் நெறிப்பூர்வ நிபந்தனை. பின்னர் வானர-ராக்ஷச வீரர்களின் பட்டியல், தளபதிகளின் ஒழுங்கமைந்த தலைமையகம் (தனுர்வேதச் சூழல்), பெரும்போர் குழப்பம் ஆகியவை வர்ணிக்கப்படுகின்றன. முக்கிய திருப்பங்கள்: தளபதிகள் வீழ்ச்சி, இந்திரஜித்தின் மாயை மற்றும் பந்தனாஸ்திரங்கள், கருட-தொடர்பான விடுதலை, ஹனுமான் மூலிகைப் பர்வதம் கொண்டு வந்து செய்த சிகிச்சை—தெய்வ உதவி மற்றும் போர்க்கள மருத்துவம் இணைவு. இறுதியில் ராமன் பைதாமஹாஸ்திரத்தால் வெற்றி பெறுகிறான்; விபீஷணனின் இறுதிச்சடங்குகள், சீதையின் அக்னிப் பரிசுத்தி, இந்திரனின் அமிர்தத்தால் வானரர் உயிர்த்தெழுதல், பட்டாபிஷேக ஏற்பாடுகள், ராமராஜ்ய இலக்கணங்கள்—செழிப்பு, காலத்திற்கேற்ற மரணம், தீயோர்க்கு கட்டுப்பட்ட தண்டனை—ராஜதர்மமாக நிறுவப்படுகின்றன।
Adhyaya 11
Śrīrāmāvatāra-varṇana (Description of the Incarnation of Sri Rama)
இந்த அதிகாரத்தில் யுத்தகாண்டத்திற்குப் பின் ஸ்ரீ ராமரின் தர்மமயமான ஆட்சி மற்றும் அதன் பலன் சுருக்கமாக கூறப்படுகிறது. நாரதர் அகஸ்தியர் முதலிய முனிவர்களுடன் அயோத்தியில் ராமனைச் சந்தித்து, இந்திரஜித்தின் வீழ்ச்சியால் விளங்கிய தெய்வீக வெற்றியைப் புகழ்கிறார். பின்னர் புலஸ்தியர் முதல் விஸ்ரவஸ் வரை, குபேரன் பிறப்பு, பிரம்மாவின் வரத்தால் ராவணன் உயர்வு, இந்திரஜித்தின் அடையாளம் மற்றும் தேவர்களின் பாதுகாப்பிற்காக லக்ஷ்மணன் செய்த அவன் வதை—என்று ராக்ஷச வம்சச் சுருக்கம் வருகிறது. முனிவர்கள் புறப்பட்ட பின் அரச நிர்வாகமும் எல்லைப் பகுதி அமைதிப்படுத்தலும்: தேவர்களின் வேண்டுகோளால் சத்ருக்னன் லவணனை வதைக்க அனுப்பப்படுகிறார்; பரதன் சைலூஷ தொடர்புடைய பெரும் தீய படைகளை அழித்து, தக்ஷன் மற்றும் புஷ்கரனை மண்டல ஆட்சியாளர்களாக நிறுவுகிறார்—தீயோர் ஒழிந்த பின் ஒழுக்கமுள்ளோரைக் காப்பதே ராஜதர்மம் எனக் காட்டி. வால்மீகி ஆசிரமத்தில் குச-லவ பிறப்பு மற்றும் பின்னர் அவர்களின் அடையாளம் குறிப்பிடப்படுகிறது. அபிஷேகப்பட்ட அரசாட்சியுடன் ‘நான் பிரம்மம்’ என்ற நீண்ட தியானம் மூலம் மோட்சப் போதனையும் இணைக்கப்படுகிறது. இறுதியில் ராமரின் யாகமய ஆட்சி, அனைவருடனும் ஸ்வர்காரோஹணம், மேலும் நாரதரின் உரையால் வால்மீகி ராமாயணம் இயற்றினார்; அதைச் செவிமடுத்தால் ஸ்வர்கப் பெறுமதி என அக்னி உறுதிப்படுத்துகிறார்.
Adhyaya 12
Chapter 12 — श्रीहरिवंशवर्णनं (Śrī-Harivaṃśa-varṇana) | The Description of the Sacred Harivaṃśa
அக்னி, விஷ்ணுவின் நாபி-தாமரையிலிருந்து தொடங்கும் ஹரிவம்ச வம்சவரிசையை (பிரம்மா→அத்திரி→சோமன்→புரூரவஸ்→ஆயு→நஹுஷன்→யயாதி) கூறி, கிளைமரபுகள் வழியாக யாதவர்களில் வாசுதேவன் முதன்மை என விளக்குகிறார். பின்னர் கிருஷ்ணாவதார லீலைகளை ஒழுங்காகச் சுருக்குகிறார்—கருப்பை மாற்றம் (பலராமனும் உட்பட), நள்ளிரவில் கிருஷ்ணப் பிராகட்யம், யசோதையிடம் குழந்தை மாற்றம், கம்சனின் கொடுமை. ஆகாசஜ தேவி கம்சவதத்தை முன்கூறி, துர்கை நாமங்களால் ஸ்துதி பெறுகிறாள்; திரிசந்த்யா பாராயணப் பலனும் கூறப்படுகிறது. வ்ரஜ லீலைகள்—பூதனா, யமலார்ஜுன விடுவிப்பு, சகடபங்கம், காலிய தமனம், தேனுக-கேசி-அரிஷ்ட வதங்கள், கோவர்த்தன தாரணம்—பின்னர் மதுரா பகுதி: குவலயாபீட நிக்ரகம், சாணூர-முஷ்டிக மல்லயுத்தம், கம்சவதம். தொடர்ந்து ஜராசந்த முற்றுகைகள், த்வாரகா நிறுவல், நரகாசுர வதம், பாரிஜாதம் கொண்டு வருதல், பிரத்யும்ன–அனிருத்த–ஊஷா கதையில் ஹரி–சங்கர மோதல் மற்றும் அபேத தத்துவ முடிவு. இறுதியில் யாதவ வம்சப் பெருக்கமும், ஹரிவம்ச பாராயணம் இஷ்டசித்தி அளித்து ஹரியை அடையச் செய்கிறது என்ற வாக்குறுதியும் கூறப்படுகிறது.
Adhyaya 13
Chapter 13 — कुरुपाण्डवोत्पत्त्यादिकथनं (Narration of the Origin of the Kurus and the Pāṇḍavas, and Related Matters)
அக்னி, கிருஷ்ணமாஹாத்ம்யம் நிறைந்த பாரதக் கதையை அறிவிக்கிறார்—மகாபாரதம் விஷ்ணுவின் திட்டம்; மனித கருவிகளாகப் பாண்டவர்கள் மூலம் பூமியின் பாரம் நீங்க வேண்டும். விஷ்ணு→பிரம்மா→அத்ரி→சோமன்→புதன்→புரூரவஸ் வழியாக யயாதி, புரு, பரதன், குரு வரை வம்ச வரிசை சுருக்கமாக கூறப்படுகிறது. பின்னர் சாந்தனு வம்சம்: பீஷ்மரின் பாதுகாப்பு, சித்ராங்கதன் மரணம், காசி அரசகன்னியர், விசித்ரவீர்யன் இறப்பு, வியாசரின் நியோகத்தால் திருதராஷ்டிரன் மற்றும் பாண்டு பிறப்பு; திருதராஷ்டிரனுக்கு துரியோதனன் முதலான கௌரவர்கள். பாண்டுவின் சாபத்தால் தெய்வப் பிறப்பான பாண்டவர்கள், கர்ணன் பிறப்பு மற்றும் துரியோதனனுடன் நட்பு பகையைத் தூண்டும். தொடர்ந்து லாக்ஷாகிரக சூழ்ச்சி, ஏகசக்ராவில் வகவதம், த்ரௌபதி சுயம்வரம், காண்டீவம்–அக்னி ரதம் பெறுதல், காண்டவ தகனம், ராஜசூயம், சூதாட்டத்தால் வனவாசம், விராடத்தில் அஞ்ஞாதவாசம் (பாட வேறுபாடுகளுடன்), வெளிப்பாடு, அபிமன்யு திருமணம், போர் தயாரிப்பு, கிருஷ்ண தூதுவம், துரியோதனன் மறுப்பு, கிருஷ்ண விஸ்வரூபம்—போரின் தர்ம-கோஸ்மிக் தவிர்க்கமுடியாத தன்மையை நிறுவுகின்றன।
Adhyaya 14
कुरुपाण्डवसङ्ग्रामवर्णनम् (Description of the War between the Kurus and the Pāṇḍavas)
அக்னி குருக்ஷேத்திர மகாபாரதப் போர் நிகழ்வுகளைச் சுருக்கமாகக் கூறி, தர்மம், நிலையாமை, அரசதர்மத்தின் சாரத்தை வெளிப்படுத்துகிறார். பீஷ்மர், துரோணர் போன்ற மூத்தோரைப் பார்த்து அர்ஜுனன் தயங்க, ஸ்ரீகிருஷ்ணர் உடல் நாசமுடையது, ஆத்மா அழிவற்றது என உபதேசித்து, வெற்றி-தோல்வியில் சமநிலை கொண்டு க்ஷாத்திரதர்மத்தில் நிலைத்து அரசதர்மத்தைப் பாதுகாக்கச் சொல்கிறார். பின்னர் சேனாதிபதி மாற்றங்கள் (பீஷ்மர், துரோணர், கர்ணன், சல்யன்) மற்றும் முக்கிய மரணங்கள்—அம்புப்படுக்கையில் பீஷ்மர் வீழ்ச்சி, உத்தராயணம் வரை விஷ்ணு தியானம்; “அஸ்வத்தாமன் கொல்லப்பட்டான்” செய்தியால் துரோணர் ஆயுதம் விலக்குதல்; அர்ஜுனனால் கர்ணன் வதம்; யுதிஷ்டிரனால் சல்யன் வதம்; பீமன்-துரியோதனன் இறுதி கதாயுத்தம்—எனச் சொல்லப்படுகிறது. அதன் பின் அஸ்வத்தாமன் இரவில் பாஞ்சாலர்களையும் த்ரௌபதியின் புதல்வர்களையும் கொன்று விடுகிறான்; அர்ஜுனன் அவனைத் தடுத்து அவன் மணியைப் பறிக்கிறான். ஹரி உத்தரையின் கருவை மீட்டெடுத்து பரீக்ஷித்தின் வம்சத்தை நிலைநிறுத்துகிறார். உயிர்தப்பியோர் பட்டியல், இறுதிச்சடங்குகள், பீஷ்மரின் சாந்தி தரும் தர்மோபதேசம் (அரசதர்மம், மோக்ஷதர்மம், தானம்), யுதிஷ்டிரனின் அஸ்வமேதம், பரீக்ஷித்தின் நிறுவல், இறுதியில் ஸ்வர்காரோஹணம் ஆகியவை இவ்வத்யாயத்தில் தொகுக்கப்பட்டுள்ளன.
Adhyaya 15
पाण्डवचरितवर्णनम् (The Account of the Pāṇḍavas)
அக்னிதேவன் அவதார-லீலையின் தொடர்ச்சியாக மகாபாரதப் போருக்குப் பிந்தைய முடிவை தர்மமையமாகச் சுருக்கமாக உரைக்கிறான். யுதிஷ்டிரன் அரசில் நிலைபெற்ற பின் த்ருதராஷ்டிரன், காந்தாரி, ப்ருதா வனத்திற்கு விலகி, அரசதர்மத்திலிருந்து துறவுக்கான மாற்றத்தைச் சுட்டுகின்றனர். விதுரன் அக்னியுடன் தொடர்புடைய இறுதியால் ஸ்வர்கம் அடைகிறான். விஷ்ணுவின் நோக்கம் கூறப்படுகிறது—பாண்டவர்களை நிமித்தமாகக் கொண்டு பூமியின் பாரத்தை நீக்குதல், சாபத்தின் பெயரில் மௌஷலத்தில் யாதவர்களின் அழிவு. பிரபாசத்தில் ஹரி தேஹத்தைத் துறக்கிறான்; பின்னர் த்வாரகா கடலில் மூழ்கி நிலையாமையை உணர்த்துகிறது. அர்ஜுனன் இறுதிச்சடங்குகளைச் செய்தாலும் கிருஷ்ணவியோகத்தால் திறன் குறைகிறது; வ்யாசர் ஆறுதல் கூறி ஹஸ்தினாபுரத்திற்கு அனுப்புகிறார். யுதிஷ்டிரன் பரீக்ஷித்தை அரசில் அமர்த்தி, சகோதரர்கள் மற்றும் த்ரௌபதியுடன் ஹரிநாமம் ஜபித்தபடி மகாப்ரஸ்தானம் செய்கிறான்; வழியில் துணையோர் வீழ, இறுதியில் இந்திரரதத்தில் யுதிஷ்டிரன் ஸ்வர்காரோஹணம் செய்கிறான். பலश्रுதி: இதைப் பாராயணம் செய்தால் ஸ்வர்கப் பெறுமதி என்கிறது.
Adhyaya 16
Chapter 16 — बुद्धाद्यवतारकथनम् (Narration of Buddha and Other Incarnations)
அக்னி பதினாறாம் அதிகாரத்தில் புத்தாவதாரக் கதையைச் செவிமடுத்தலும் பாராயணம் செய்தலும் பலன் தரும் எனக் கூறி தொடங்குகிறார். தேவர்‑அசுரப் போரில் தேவர்கள் தோற்று இறைவனைச் சரணடைந்தபோது, விஷ்ணு மாயாமோக ரூபம் கொண்டு சுத்தோதனனின் மகனாகப் பிறந்து தைத்யர்களை வேததர்மத்திலிருந்து விலக்குகிறார். அதனால் வேதவிஹீனப் பிரிவுகள், ஆர்ஹத முதலிய ஓட்டங்கள், பாஷண்டச் செயல்கள் தோன்றி நரகநோக்குக் கர்மங்களுக்கு வழிவகுக்கும் என வர்ணிக்கப்படுகிறது. பின்னர் கலியுகத்தில் அறநெறி வீழ்ச்சி, ம்லேச்ச வேடமிட்ட கொள்ளையரசர்கள், வேதசாகைகளின் எண்ணிக்கை/பாரம்பரிய மாற்றங்கள் ஆகிய சமூக நோய்நிலை கூறப்படுகிறது. இறுதியில் யாஜ்ஞவல்க்யரை புரோகிதராகக் கொண்டு ஆயுததாரி கல்கி ம்லேச்சர்களை அழித்து வர்ணாஶ்ரம எல்லைகளை மீண்டும் நிறுவி க்ருதயுக மீள்வரவைத் தொடங்குகிறார். முடிவில் இது கல்ப‑மன்வந்தரங்களில் மீண்டும் மீண்டும் நிகழும்; அவதாரங்கள் எண்ணற்றவை; தசாவதாரத்தைச் செவிமடுத்தலும் பாராயணம் செய்தலும் ஸ்வர்கப் பயன் தரும்; ஹரியே தர்ம‑அதர்ம நியந்தாவும் ஸ்ருஷ்டி‑ப்ரளய காரணமும் என உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது।