Adhyaya 92

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे अरिष्टकथनं नाम एकनवतितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः एवं वाराणसी पुण्या यदि सूत महामते वक्तुमर्हसि चास्माकं तत्प्रभावं हि सांप्रतम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀਲਿੰਗ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ‘ਅਰਿਸ਼ਟਕਥਨ’ ਨਾਮਕ ਇਕਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ ਸੂਤ, ਜੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਇੰਨੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।

Verse 2

क्षेत्रस्यास्य च माहात्म्यम् अविमुक्तस्य शोभनम् विस्तरेण यथान्यायं श्रोतुं कौतूहलं हि नः

ਇਸ ਅਵਿਮੁਕਤ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਦੀ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ।

Verse 3

सूत उवाच देस्च्रिप्तिओन् ओफ़् अविमुक्त वक्ष्ये संक्षेपतः सम्यक् वाराणस्याः सुशोभनम् अविमुक्तस्य माहात्म्यं यथाह भगवान् भवः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦਾ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਵਰਣਨ, ਅਰਥਾਤ ਅਵਿਮੁਕਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਜਿਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਕਹੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।

Verse 4

विस्तरेण मया वक्तुं ब्रह्मणा च महात्मना शक्यते नैव विप्रेन्द्रा वर्षकोटिशतैरपि

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇੰਦਰੋ! ਨਾ ਮੈਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ—ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਿਸਥਾਰ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

Verse 5

देवः पुरा कृतोद्वाहः शङ्करो नीललोहितः हिमवच्छिखराद्देव्या हैमवत्या गणेश्वरैः

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਸ਼ੰਕਰ—ਨੀਲਲੋਹਿਤ—ਦਾ ਦੇਵੀ ਹੈਮਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਹਿਮਵਾਨ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਤੋਂ ਉਹ ਗਣੇਸ਼ਵਰਾਂ ਸਮੇਤ ਆਏ।

Verse 6

वाराणसीमनुप्राप्य दर्शयामास शङ्करः अविमुक्तेश्वरं लिङ्गं वासं तत्र चकार सः

ਵਾਰਾਣਸੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਅਵਿਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 7

वाराणसीकुरुक्षेत्रश्रीपर्वतमहालये तुङ्गेश्वरे च केदारे तत्स्थाने यो यतिर्भवेत्

ਜੋ ਵਾਰਾਣਸੀ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਸ਼੍ਰੀਪਰਵਤ, ਮਹਾਲਯ, ਤੁੰਗੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਕੇਦਾਰ ਵਿੱਚ ਯਤੀ ਬਣ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ-ਉਸ ਸ਼ਿਵਪੀਠ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 8

योगे पाशुपते सम्यक् दिनमेकं यतिर्भवेत् तस्मात्सर्वं परित्यज्य चरेत् पाशुपतं व्रतम्

ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਮ੍ਯਕ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਹੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਯਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਮੋਹ-ਮਮਤਾ ਤਿਆਗ ਕੇ ਪਸ਼ੁਪਤੀ-ਪਰਾਇਣ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰੇ।

Verse 9

देवोद्याने वसेत्तत्र शर्वोद्यानमनुत्तमम् मनसा निर्ममे रुद्रो विमानं च सुशोभनम्

ਉੱਥੇ ਦੇਵ-ਉਦਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਰਵ ਦੇ ਅਨੁੱਤਮ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੱਸਿਆ; ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਮਨ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਵਿਮਾਨ ਰਚ ਦਿੱਤਾ।

Verse 10

दर्शयामास च तदा देवोद्यानमनुत्तमम् हैमवत्याः स्वयं देवः सनन्दी परमेश्वरः

ਤਦੋਂ ਆਪ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ—ਸਨੰਦੀ ਸਮੇਤ—ਹੈਮਵਤੀ ਨੂੰ ਉਹ ਅਨੁੱਤਮ ਦੇਵ-ਉਦਿਆਨ ਵਿਖਾਲਿਆ।

Verse 11

क्षेत्रस्यास्य च माहात्म्यम् अविमुक्तस्य शङ्करः उक्तवान्परमेशानः पार्वत्याः प्रीतये भवः

ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ ਭਵ-ਸ਼ੰਕਰ ਪਰਮੇਸ਼ਾਨ ਨੇ ਅਵਿਮੁਕਤ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਦੇ।

Verse 12

प्रफुल्लनानाविधगुल्मशोभितं लताप्रतानादिमनोहरं बहिः विरूढपुष्पैः परितः प्रियङ्गुभिः सुपुष्पितैः कण्टकितैश् च केतकैः

ਬਾਹਰੋਂ ਉਹ ਉਪਵਨ ਬਹੁਤ ਮਨਮੋਹਕ ਸੀ—ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਝਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਫੈਲੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਤੇ ਵੱਲਰੀਆਂ ਨਾਲ ਰਮਣੀਕ। ਚੌਹਾਂ ਪਾਸੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ ਪੌਦਿਆਂ ਅਤੇ ਘਣੇ, ਸੁਪੁਸ਼ਪਿਤ ਤੇ ਕਾਂਟੇਦਾਰ ਕੇਤਕੀ (ਸਕ੍ਰੂ-ਪਾਈਨ) ਦੇ ਝੁਰਮਟਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 13

तमालगुल्मैर्निचितं सुगन्धिभिर् निकामपुष्पैर्वकुलैश् च सर्वतः अशोकपुन्नागशतैः सुपुष्पितैर् द्विरेफमालाकुलपुष्पसंचयैः

ਉਹ ਸੁਗੰਧੀ ਤਮਾਲ ਦੇ ਝੁਰਮਟਾਂ ਨਾਲ ਘਣਾ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਬਹੁਤ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਵਕੁਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਸਨ। ਸੈਂਕੜੇ ਅਸ਼ੋਕ ਤੇ ਪੁੰਨਾਗ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦਿਆਂ ਸਨ; ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਉੱਤੇ ਭੌਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਭੀੜ ਬਣ ਗਈਆਂ।

Verse 14

क्वचित् प्रफुल्लाम्बुजरेणुभूषितैर् विहङ्गमैश् चानुकलप्रणादिभिः विनादितं सारसचक्रवाकैः प्रमत्तदात्यूहवरैश् च सर्वतः

ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਖਿੜੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਪਰਾਗ-ਧੂੜ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ, ਲਯਬੱਧ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਸਾਰਸ ਤੇ ਚਕਰਵਾਕ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਮਿਜ਼ਾਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਾਤ੍ਯੂਹ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸੁਰ ਪ੍ਰਤਿਧੁਨਿਤ ਹੁੰਦੇ—ਇਹ ਪਾਵਨ ਨਾਦ ਪਸ਼ੂ (ਜੀਵ) ਨੂੰ ਠਹਿਰਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਿਵ ਵੱਲ ਅੰਤਰਮੁਖ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 15

क्वचिच्च केकारुतनादितं शुभं क्वचिच्च कारण्डवनादनादितम् क्वचिच्च मत्तालिकुलाकुलीकृतं मदाकुलाभिर् भ्रमराङ्गनादिभिः

ਕਿਤੇ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਮੋਰਾਂ ਦੀ ਕੇਕਾਰਵ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ, ਕਿਤੇ ਕਾਰੰਡਵ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ। ਕਿਤੇ ਮੱਤੇ ਭੌਰਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਕਰੰਦ ਨਾਲ ਮਸਤ ਭ੍ਰਮਰ-ਅੰਗਨਾਵਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਬਾਗ ਪਾਸ-ਬੱਧ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਢੀਲੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਯੋਗ ਪਵਿੱਤਰ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।

Verse 16

निषेवितं चारुसुगन्धिपुष्पकैः क्वचित् सुपुष्पैः सहकारवृक्षैः लतोपगूढैस्तिलकैश् च गूढं प्रगीतविद्याधरसिद्धचारणम्

ਕਿਤੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਸੁਗੰਧੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕਿਤੇ ਉੱਤਮ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਸਹਕਾਰ (ਆਮ) ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ। ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਅਤੇ ਤਿਲ (ਤਿਲਕ) ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ ਨਾਲ ਲੁਕਿਆ ਉਹ ਪੁੰਨ-ਸਥਾਨ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ—ਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਿਵ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਈ ਯੋਗ ਮਾਹੌਲ।

Verse 17

प्रवृत्तनृत्तानुगताप्सरोगणं प्रहृष्टनानाविधपक्षिसेवितम् प्रनृत्तहारीतकुलोपनादितं मृगेन्द्रनादाकुलमत्तमानसैः

ਉੱਥੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਦੇ ਨਾਲ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਹੱਸਦੇ-ਖੇਡਦੇ ਨੱਚ ਰਹੇ ਸਨ; ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵ ਰਹੇ ਸਨ। ਨੱਚਦੇ ਹਰੇ ਤੋਤਿਆਂ ਦੀ ਕੂਕ ਨਾਲ ਥਾਂ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੰਹ-ਨਾਦ ਦੇ ਕੋਲਾਹਲ ਨਾਲ ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਮੱਤੇ ਹੋ ਉਠੇ—ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਰਸ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ-ਜੀਵ ਦੇ ਪਾਸ਼ ਢਿੱਲੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਪਤੀ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ, ਵੱਲ ਅੰਤਰਮੁਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 18

क्वचित् क्वचिद् गन्धकदम्बकैर् मृगैर् विलूनदर्भाङ्कुरपुष्पसंचयम् प्रफुल्लनानाविधचारुपङ्कजैः सरस्तडागैरुपशोभितं क्वचित्

ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਕਸਤੂਰੀ-ਹਿਰਨਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਫਿਰ ਰਹੇ ਸਨ; ਕਿਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਤੋੜੇ ਦਰਭਾ ਅੰਕੁਰਾਂ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਸਨ। ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਤੇ ਤਲਾਬਾਂ ਨੇ ਉਸ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਿਤ ਕੀਤਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਸੁੰਦਰ ਬਣਿਆ।

Verse 19

विटपनिचयलीनं नीलकण्ठाभिरामं मदमुदितविहङ्गं प्राप्तनादाभिरामम् कुसुमिततरुशाखालीनमत्तद्विरेफं नवकिसलयशोभाशोभितं प्रांशुशाखम्

ਉਹ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਨੀਲਕੰਠ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਾਨ੍ਹਿਧ ਨਾਲ ਮਨੋਹਰ; ਮੱਤੇ ਹੋਏ ਪੰਛੀ ਮਿੱਠੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਰਮਣੀਯ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਫੁੱਲੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਮੱਤੇ ਭੌਰੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਬੜ ਕੇ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਡਾਲੀਆਂ ਨਵੇਂ ਕੋਪਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ ਸਨ—ਪਾਸ਼-ਵਿਮੋਚਕ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਗਤੀ-ਆਰਾਧਨਾ ਲਈ ਯੋਗ ਮੰਗਲ ਉਪਵਨ।

Verse 20

क्वचिच्च दन्तक्षतचारुवीरुधं क्वचिल्लतालिङ्गितचारुवृक्षकम् /* क्वचिद्विलासालसगामिनीभिर् निषेवितं किंपुरुषाङ्गनाभिः

ਕਿਤੇ ਸੁੰਦਰ ਲਤਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਕੱਟ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਨ; ਕਿਤੇ ਬੇਲਾਂ ਦੇ ਆਲਿੰਗਨ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਸੋਹਣੇ ਰੁੱਖ ਖੜੇ ਸਨ। ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਵਿਲਾਸ ਭਰੀ, ਆਲਸੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਤੁਰਦੀਆਂ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਕੁੜੀਆਂ ਉਸ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਭੋਗ ਰਹੀਆਂ ਸਨ—ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮੋਹਕਤਾ ਹੈ ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਬਾਂਧਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲ ਨਾ ਮੁੜੇ।

Verse 21

पारावतध्वनिविकूजितचारुशृङ्गैर् अभ्रङ्कषैः सितमनोहरचारुरूपैः आकीर्णपुष्पनिकरप्रविभक्तहंसैर् विभ्राजितं त्रिदशदिव्यकुलैरनेकैः

ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਸੀ—ਕਬੂਤਰਾਂ ਦੀ ਕੂਕ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ ਉਸ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਸ਼ਿਖਰ, ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਚੁੰਮਦੇ, ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਮਨਮੋਹਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਛਿੱਟੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਸ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੋਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ ਦੇਵ-ਕੁਲਾਂ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯਤਾ ਨਾਲ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਸਜਿਆ ਸੀ। ਐਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਵਜੋਂ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਪਸ਼ੂ-ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ।

Verse 22

फुल्लोत्पलांबुजवितानसहस्रयुक्तं तोयाशयैः समनुशोभितदेवमार्गम् मार्गान्तराकलितपुष्पविचित्रपङ्क्तिसम्बद्धगुल्मविटपैर् विविधैरुपेतम्

ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਰਗ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਖਿੜੇ ਉਤਪਲ ਤੇ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਵਿਤਾਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ। ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਚਮਕਦੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਅਤੇ ਜਲਾਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾ-ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਸਜੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਸੀ—ਪਤੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਗਤੀ-ਪੂਜਾ ਲਈ ਯੋਗ ਮੰਗਲਮਈ ਪਥ।

Verse 23

तुङ्गाग्रैर् नीलपुष्पस्तबकभरनतप्रांशुशाखैर् अशोकैर् दोलाप्रान्तान्तनीलश्रुतिसुखजनकैर् भासितान्तं मनोज्ञैः रात्रौ चन्द्रस्य भासा कुसुमिततिलकैरेकतां सम्प्रयातं छायासुप्तप्रबुद्धस्थितहरिणकुलालुप्तदूर्वाङ्कुराग्रम्

ਉੱਚੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਮਨੋਹਰ ਵਿਸਤਾਰ ਚਮਕਦਾ ਸੀ—ਗੂੜ੍ਹੇ ਨੀਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਉੱਚੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਝੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਅਤੇ ਝੂਲਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਉਠਦੀ ਨੀਲਾਵੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਇਕਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਖਿੜੇ ਤਿਲਕ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਹੋਵੇ। ਛਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਰਨਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਕਦੇ ਸੁੱਤੇ, ਫਿਰ ਜਾਗ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ; ਦੂರ್ವਾ ਘਾਹ ਦੇ ਅੰਕੁਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰੇ ਵੀ ਕੁਚਲੇ ਨਾ ਜਾਂਦੇ। ਐਸੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਮਨ ਆਪੇ ਹੀ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਪਾਸੇ ਢਿੱਲੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਾਤ্তਵਿਕ ਧਿਆਨ-ਭਗਤੀ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ।

Verse 24

हंसानां पक्षवातप्रचलितकमलस्वच्छविस्तीर्णतोयं तोयानां तीरजातप्रचकितकदलीचाटुनृत्यन्मयूरम् मायूरैः पक्षचन्द्रैः क्वचिदवनिगतै रञ्जितक्ष्माप्रदेशं देशे देशे विलीनप्रमुदितविलसन्मत्तहारीतवृन्दम्

ਉਥੇ ਦਾ ਜਲ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਸਫ਼ਟਿਕ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼ ਸੀ; ਹੰਸਾਂ ਦੇ ਪਰਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਕਮਲ ਕੰਬਦੇ ਸਨ। ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕੇਲਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿਚ ਮੋਰ ਚੌਂਕ ਕੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨੱਚਦੇ। ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ ਮੋਰਪੰਖ ਚੰਦ੍ਰਕਲਾ ਵਰਗੇ ਲੱਗ ਕੇ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਰੰਗੀਨ ਕਰਦੇ। ਹਰ ਥਾਂ ਮੱਤੇ ਹਰੇ ਤੋਤਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ, ਹर्ष ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ—ਉਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਸਾਨ্নਿਧ ਅਤੇ ਲਿੰਗ-ਆਰਾਧਨਾ ਲਈ ਪ੍ਰਤੱਖ ਮੰਗਲ ਭੂਮੀ ਬਣਾਉਂਦੇ।

Verse 25

सारङ्गैः क्वचिदुपशोभितप्रदेशं प्रच्छन्नं कुसुमचयैः क्वचिद्विचित्रैः हृष्टाभिः क्वचिदपि किन्नराङ्गनाभिर् वीणाभिः सुमधुरगीतनृत्तकण्ठम्

ਕਿਤੇ ਉਹ ਖੇਤਰ ਸਾਰੰਗ ਹਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ, ਕਿਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਖੁਸ਼ ਕਿੰਨਰ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਗਲਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਉਹ ਰਸਭਰਿਆ ਸੀ—ਉਹ ਵੀਣਾਂ ਦੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਿੱਠੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਨੱਚਦੀਆਂ। ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰਿਝਾਉਂਦਾ ਇਹ ਲੋਕ ਵੀ ਪਤੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਾਨ্নਿਧ ਅਤੇ ਭਕਤੀ-ਰਸ ਵੱਲ ਹੀ ਉन्मੁਖ ਸੀ।

Verse 26

संसृष्टैः क्वचिदुपलिप्तकीर्णपुष्पैर् आवासैः परिवृतपादपं मुनीनाम् आ मूलात् फलनिचितैः क्वचिद्विशालैर् उत्तुङ्गैः पनसमहीरुहैरुपेतम्

ਕਿਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਣੇ ਹੋਏ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲੇਪੇ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ ਛਿੜਕੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਆਸ਼ਰਮ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਉਹ ਉੱਚੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਠਲ ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ—ਜੋ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਚੋਟੀ ਤੱਕ ਫਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਐਸਾ ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਵਨ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤ ਸਾਧਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਲਈ ਸਰਵਥਾ ਮੰਗਲਮਈ ਸੀ।

Verse 27

फुल्लातिमुक्तकलतागृहनीतसिद्धसिद्धाङ्गनाकनकनूपुररावरम्यम् /* रम्यं प्रियङ्गुतरुमञ्जरिसक्तभृङ्गं भृङ्गावलीकवलिताम्रकदम्बपुष्पम्

ਖਿੜੀਆਂ ਅਤਿਮੁਕਤਾ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਥੇ ਕੁੰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੀਆਂ ਸਿੱਧ ਅੰਗਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਨੂਪੁਰਾਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਉਪਵਨ ਮਨੋਹਰ ਸੀ। ਪ੍ਰਿਯੰਗੁ ਮੰਜਰੀਆਂ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਭੌਰੇ ਅਤੇ ਆਮ੍ਰ–ਕਦੰਬ ਫੁੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਘਣੇ ਭ੍ਰਿੰਗ-ਦਲਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਉਹ ਹੋਰ ਸੋਹਣਾ—ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਉਤਥਾਨ ਲਈ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਗਤੀ-ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਗ।

Verse 28

पुष्पोत्करानिलविघूर्णितवारिरम्यं रम्यद्विरेफविनिपातितमञ्जुगुल्मम् गुल्मान्तरप्रसभभीतमृगीसमूहं वातेरितं तनुभृतामपवर्गदातृ

ਹੇ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਵਰਗ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੇ! ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧਿਤ ਹਵਾ ਦੇ ਝੋਕਿਆਂ ਨਾਲ ਲਹਿਰਾਂ ਮਾਰਦਾ ਪਾਣੀ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਗ ਨੂੰ ਰਮਣੀਯ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ; ਭੌਰਿਆਂ ਦੇ ਉਤਰਣ ਨਾਲ ਨਰਮ ਝਾੜੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ। ਝਾੜੀਆਂ ਵਿਚ ਅਚਾਨਕ ਡਰ ਕੇ ਹਿਰਣੀਆਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਛਿਟਕ ਜਾਂਦੇ; ਸਭ ਕੁਝ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦਾ—ਅਤੇ ਪਾਸ਼-ਬੱਧ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ।

Verse 29

चन्द्रांशुजालशबलैस् तिलकैर् मनोज्ञैः सिन्दूरकुङ्कुमकुसुम्भनिभैर् अशोकैः चामीकरद्युतिसमैरथ कर्णिकारैः पुष्पोत्करैरुपचितं सुविशालशाखैः

ਚੰਦ੍ਰ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਰਗੇ ਛਿਟੇਦਾਰ, ਮਨੋਹਰ ਤਿਲਕ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਿੰਦੂਰ, ਕੁੰਕੁਮ ਅਤੇ ਕুসੁੰਭ ਰੰਗ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਅਸ਼ੋਕ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਵਰਗੇ ਕਰ্ণਿਕਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਾਲ ਟਾਹਣੀਆਂ ਲਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ—ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ੋਭਾ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਦਾ ਮਨ ਆਪ ਹੀ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵੱਲ ਝੁਕਦਾ ਹੈ।

Verse 30

क्वचिदञ्जनचूर्णाभैः क्वचिद् विद्रुमसन्निभैः क्वचित्काञ्चनसंकाशैः पुष्पैर् आचितभूतलम्

ਕਿਤੇ ਅੰਜਨ-ਚੂਰਨ ਵਰਗੇ, ਕਿਤੇ ਵਿਦ੍ਰੁਮ (ਮੂੰਗੇ) ਜਿਹੇ, ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮਕ ਵਰਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 31

पुन्नागेषु द्विजशतविरुतं रक्ताशोकस्तबकभरनतम् रम्योपान्तक्लमहारभवनं फुल्लाब्जेषु भ्रमरविलसितम्

ਪੁੰਨਾਗ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਚਹਚਹਾਹਟ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ; ਲਾਲ ਅਸ਼ੋਕ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਨੇੜੇ ਹੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੁਹਾਵਣਾ ਆਸਰਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਖਿੜੇ ਕਮਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭੌਰੇ ਖੇਡਦੇ ਸਨ—ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਪਾਸ਼ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਧਿਆਨ ਲਈ ਯੋਗ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ।

Verse 32

सकलभुवनभर्ता लोकनाथस्तदानीं तुहिनशिखरपुत्र्या सार्धमिष्टैर्गणेशैः विविधतरुविशालं मत्तहृष्टान्नपुष्टैर् उपवनम् अतिरम्यं दर्शयामास देव्याः

ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਭ ਭੁਵਨਾਂ ਦਾ ਧਾਰਕ ਲੋਕਨਾਥ ਸ਼ੰਭੂ, ਹਿਮਵੰਤ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਨੇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਪ੍ਰਚੁਰ ਅੰਨ ਨਾਲ ਪਾਲੇ ਹੋਏ ਮਸਤ-ਹਰਖਿਤ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਅਤਿ ਰਮਣੀਯ ਉਪਵਨ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵਿਖਾਉਣ ਲੱਗਾ।

Verse 33

पुष्पैर्वन्यैः शुभशुभतमैः कल्पितैर्दिव्यभूषैर् देवीं दिव्यामुपवनगतां भूषयामास शर्वः सा चाप्येनं तुहिनगिरिसुता शङ्करं देवदेवं पुष्पैर्दिव्यैः शुभतरतमैर् भूषयामास भक्त्या

ਜੰਗਲ ਦੇ ਅਤਿ ਸ਼ੁਭ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ, ਉਪਵਨ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੋਈ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਵ ਨੇ ਸਜਾਇਆ। ਅਤੇ ਹਿਮਗਿਰਿ-ਸੁਤਾ ਨੇ ਵੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਦਿਵ੍ਯ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 34

सम्पूज्य पूज्यं त्रिदशेश्वराणां सम्प्रेक्ष्य चोद्यानम् अतीव रम्यम् गणेश्वरैर् नन्दिमुखैश् च सार्धम् उवाच देवं प्रणिपत्य देवी

ਤੇਤੀਸ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਜੋ ਪੂਜ੍ਯ ਹੈ, ਉਸ ਦੇਵ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਅਤਿ ਰਮਣੀਯ ਉਦਿਆਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰਾਂ ਅਤੇ ਨੰਦਿਮੁਖ ਸਮੇਤ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੇਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 35

श्रीदेव्युवाच उद्यानं दर्शितं देव प्रभया परया युतम् क्षेत्रस्य च गुणान्सर्वान् पुनर्मे वक्तुमर्हसि

ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਦੇਵ! ਤੁਸੀਂ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਇਹ ਉਦਿਆਨ ਮੈਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਮੁੜ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਣ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।

Verse 36

अस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यम् अविमुक्तस्य सर्वथा वक्तुमर्हसि देवेश देवदेव वृषध्वज

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਹੇ ਦੇਵਦੇਵ, ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ! ਇਸ ਅਵਿਮੁਕਤ ਖੇਤਰ ਦਾ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਬਿਆਨ ਕਰੋ।

Verse 37

सूत उवाच देव्यास्तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवो वरप्रभुः आघ्राय वदनाम्भोजं तदाह गिरिजां हसन्

ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਦੇਵੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਵਰਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ-ਕਮਲ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਲਈ ਅਤੇ ਹੱਸਦਿਆਂ ਗਿਰਿਜਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 38

होलिनेस्स् ओफ़् अविमुक्त श्रीभगवानुवाच इदं गुह्यतमं क्षेत्रं सदा वाराणसी मम सर्वेषामेव जन्तूनां हेतुर्मोक्षस्य सर्वदा

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਨਿੱਤ ਵਾਰਾਣਸੀ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਦਾ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ।

Verse 39

अस्मिन्सिद्धाः सदा देवि मदीयं व्रतमास्थिताः नानालिङ्गधरा नित्यं मम लोकाभिकाङ्क्षिणः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇੱਥੇ ਸਿੱਧ ਜਨ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਿੱਤ ਅਨੇਕ ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 40

अभ्यस्यन्ति परं योगं युक्तात्मानो जितेन्द्रियाः नानावृक्षसमाकीर्णे नानाविहगशोभिते

ਉੱਥੇ ਯੁਕਤ-ਆਤਮਾ, ਜਿਤੇਂਦ੍ਰੀ ਸਾਧਕ ਪਰਮ ਯੋਗ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਅਨੇਕ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਵਨ ਵਿੱਚ।

Verse 41

कमलोत्पलपुष्पाढ्यैः सरोभिः समलंकृते अप्सरोगणगन्धर्वैः सदा संसेविते शुभे

ਕਮਲ ਅਤੇ ਉਤਪਲ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਸਥਾਨ ਸਦਾ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 42

रोचते मे सदा वासो येन कार्येण तच्छृणु मन्मना मम भक्तश् च मयि नित्यार्पितक्रियः

ਜਿਸ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣੋ। ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਾਏ, ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਕਰਮ ਨਿੱਤ ਮੇਰੇ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 43

यथा मोक्षमवाप्नोति अन्यत्र न तथा क्वचित् कामं ह्यत्र मृतो देवि जन्तुर्मोक्षाय कल्पते

ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਮੋਖਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਜੀਵ ਇੱਥੇ ਦੇਹ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਕਾਰਨ ਮੋਖਸ਼ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 44

एतन्मम पुरं दिव्यं गुह्याद्गुह्यतमं महत् ब्रह्मादयो विजानन्ति ये च सिद्धा मुमुक्षवः

ਇਹ ਮੇਰਾ ਦਿਵ੍ਯ ਨਗਰ ਹੈ—ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਗੁਪਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਰਮ ਗੁਪਤ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਾਲੇ ਸਿੱਧ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

Verse 45

अतः परमिदं क्षेत्रं परा चेयं गतिर्मम विमुक्तं न मया यस्मान् मोक्ष्यते वा कदाचन

ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਖੇਤਰ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਹੈ। ਜੋ ਇੱਥੇ ਵਿਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ; ਉਹ ਫਿਰ ਕਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ।

Verse 46

मम क्षेत्रमिदं तस्माद् अविमुक्तमिति स्मृतम् नैमिषे च कुरुक्षेत्रे गङ्गाद्वारे च पुष्करे

ਇਹ ਮੇਰਾ ਖੇਤਰ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਅਵਿਮੁਕਤ’—ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ—ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੈਮਿਸ਼, ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ, ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੇਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਜਾਣੀ ਜਾਵੇ।

Verse 47

स्नानात्संसेवनाद्वापि न मोक्षः प्राप्यते यतः इह सम्प्राप्यते येन तत एतद्विशिष्यते

ਕੇਵਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਜਾਂ ਬਾਹਰੀ ਸੇਵਾ-ਟਹਿਲ ਨਾਲ ਮੋਖਸ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜਿਸ ਸਾਧਨ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਹੀ ਪਰਮ ਤੱਤ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਹੋਵੇ—ਕਿਰਪਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਤੀ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਦੁਆਰਾ—ਉਹੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ।

Verse 48

प्रयागे वा भवेन्मोक्ष इह वा मत्परिग्रहात् प्रयागादपि तीर्थाग्र्याद् अविमुक्तमिदं शुभम्

ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਹੋਣ ਨਾਲ। ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਅਵਿਮੁਕਤ, ਤੀਰਥ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪ੍ਰਯਾਗ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ।

Verse 49

धर्मस्योपनिषत् सत्यं मोक्षस्योपनिषच् छमः क्षेत्रतीर्थोपनिषदं न विदुर्बुधसत्तमाः

ਧਰਮ ਦੀ ਉਪਨਿਸ਼ਦ—ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਾਰ—ਸੱਚ ਹੈ; ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਸ਼ਮ, ਅਰਥਾਤ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਸੰਯਮ ਹੈ। ਪਰ ਖੇਤਰ-ਤੀਰਥ ਦੀ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।

Verse 50

कामं भुञ्जन् स्वपन् क्रीडन् कुर्वन् हि विविधाः क्रियाः अविमुक्ते त्यजेत्प्राणान् जन्तुर्मोक्षाय कल्पते

ਭੋਗ ਕਰਦਿਆਂ, ਖਾਂਦਿਆਂ, ਸੁੱਤਿਆਂ, ਖੇਡਦਿਆਂ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਕਰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ—ਜੇ ਜੀਵ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 51

कृत्वा पापसहस्राणि पिशाचत्वं वरं नृणाम् न तु शक्रसहस्रत्वं स्वर्गे काशीपुरीं विना

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਾਪ ਕਰ ਲੈਣ ਤੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਪਿਸਾਚਤਾ ਹੀ ਚੰਗੀ ਹੈ; ਪਰ ਕਾਸ਼ੀਪੁਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਇੰਦਰ-ਪਦ ਵੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਹੀਂ।

Verse 52

तस्मात्संसेवनीयं हि अविमुक्तं हि मुक्तये जैगीषव्यः परां सिद्धिं गतो यत्र महातपाः

ਇਸ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਅਵਿਮੁਕਤ (ਕਾਸ਼ੀ) ਖੇਤਰ ਦਾ ਨਿੱਤ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਜੈਗੀਸ਼ਵ੍ਯ ਨੇ ਪਾਸ਼-ਛੇਦਕ ਪਤੀ-ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ—ਮੁਕਤੀ—ਪਾਈ।

Verse 53

अस्य क्षेत्रस्य माहात्म्याद् भक्त्या च मम भावितः जैगीषव्यगुहा श्रेष्ठा योगिनां स्थानमिष्यते

ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਜੈਗੀਸ਼ਵ੍ਯ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗੁਫਾ ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਪਰਮ ਨਿਵਾਸ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 54

ध्यायन्तस्तत्र मां नित्यं योगाग्निर्दीप्यते भृशम् कैवल्यं परमं याति देवानामपि दुर्लभम्

ਉੱਥੇ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਨਿੱਤ ਧਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯੋਗ-ਅਗਨਿ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਜਗਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਪਰਮ ਕੈਵਲ੍ਯ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।

Verse 55

अव्यक्तलिङ्गैर्मुनिभिः सर्वसिद्धान्तवेदिभिः इह सम्प्राप्यते मोक्षो दुर्लभो ऽन्यत्र कर्हिचित्

ਅਵ੍ਯਕਤ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਅਤੇ ਸਭ ਸਿੱਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਮੁਨੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਮੋਖਸ਼ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਥਾਂ ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।

Verse 56

तेभ्यश्चाहं प्रवक्ष्यामि योगैश्वर्यमनुत्तमम् आत्मनश्चैव सायुज्यम् ईप्सितं स्थानमेव च

ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਅਨੁੱਤਮ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਨਾਲ ਹੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਪਤੀ-ਸ਼ਿਵ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਸਾਯੁਜ੍ਯ ਅਤੇ ਉਹੀ ਇੱਛਿਤ ਪਰਮ ਠਿਕਾਣਾ ਵੀ।

Verse 57

कुबेरो ऽत्र मम क्षेत्रे मयि सर्वार्पितक्रियः क्षेत्रसंसेवनादेव गणेशत्वमवाप ह

ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਬੇਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਮੈਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ; ਕੇਵਲ ਖੇਤਰ-ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਗਣੇਸ਼ਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 58

संवर्तो भविता यश् च सो ऽपि भक्तो ममैव तु इहैवाराध्य मां देवि सिद्धिं यास्यत्यनुत्तमाम्

ਅਤੇ ਜੋ ‘ਸੰਵਰਤ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਵੀ ਕੇਵਲ ਮੇਰਾ ਹੀ ਭਗਤ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਮੇਰੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਨੁੱਤਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।

Verse 59

पराशरसुतौ योगी ऋषिर्व्यासो महातपाः मम भक्तो भविष्यश् च वेदसंस्थाप्रवर्तकः

ਪਰਾਸ਼ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯੋਗੀ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਆਸ, ਮਹਾਤਪਸਵੀ, ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਵੇਦਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੇ ਪ੍ਰਵਰਤਨ ਕਰੇਗਾ।

Verse 60

रंस्यते सो ऽपि पद्माक्षि क्षेत्रे ऽस्मिन्मुनिपुङ्गवः ब्रह्मा देवर्षिभिः सार्द्धं विष्णुर्वापि दिवाकरः

ਹੇ ਪਦਮਾਖ਼ੀ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁਨੀ-ਪੁੰਗਵ ਵੀ ਰਮਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਦਿਵਾਕਰ ਸੂਰਜ ਵੀ ਇੱਥੇ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 61

देवराजस्तथा शक्रो ये ऽपि चान्ये दिवौकसः उपासते महात्मानः सर्वे मामिह सुव्रते

ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ, ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ (ਸ਼ਕ੍ਰ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਿਵੌਕਸ—ਉਹ ਸਭ ਮਹਾਤਮਾ—ਇੱਥੇ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 62

अन्ये ऽपि योगिनो दिव्याश् छन्नरूपा महात्मनः अनन्यमनसो भूत्वा मामिहोपासते सदा

ਹੋਰ ਦਿਵ੍ਯ ਯੋਗੀ ਵੀ—ਗੁਪਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਤਮਾ—ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 63

विषयासक्तचित्तो ऽपि त्यक्तधर्मरतिर्नरः इह क्षेत्रे मृतः सो ऽपि संसारे न पुनर्भवेत्

ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਦੀ ਰੁਚੀ ਛੱਡ ਚੁੱਕਿਆ ਮਨੁੱਖ ਵੀ—ਜੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਵੇ—ਤਾਂ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

Verse 64

ये पुनर्निर्ममा धीराः सत्त्वस्था विजितेन्द्रियाः व्रतिनश् च निरारम्भाः सर्वे ते मयि भाविताः

ਪਰ ਜੋ ਧੀਰ, ਨਿਰਮਮ, ਸੱਤਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਵਰਤਧਾਰੀ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਆਰੰਭਾਂ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ—ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਮੁਖ ਭਾਵ ਨਾਲ ਲੀਨ ਹਨ।

Verse 65

देवदेवं समासाद्य धीमन्तः संगवर्जिताः गता इह परं मोक्षं प्रसादान्मम सुव्रते

ਦੇਵਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਹੋ ਕੇ, ਸੰਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਬੁੱਧਿਮਾਨ—ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੀ—ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਹੀ ਪਰਮ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ।

Verse 66

जन्मान्तरसहस्रेषु यं न योगी समाप्नुयात् तमिहैव परं मोक्षं प्रसादान्मम सुव्रते

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੋ ਯੋਗੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ—ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੀ—ਉਹੀ ਪਰਮ ਮੋਖਸ਼ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 67

गोप्रेक्षकम् इदं क्षेत्रं ब्रह्मणा स्थापितं पुरा कैलासभवनं चात्र पश्य दिव्यं वरानने

ਗੋਪ੍ਰੇਕਸ਼ਕ ਨਾਮ ਦਾ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਇੱਥੇ ਕੈਲਾਸ ਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਧਾਮ ਵੇਖ।

Verse 68

गोप्रेक्षकम् अथागम्य दृष्ट्वा मामत्र मानवः न दुर्गतिमवाप्नोति कल्मषैश् च विमुच्यते

ਗੋਪ੍ਰੇਕਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁৰ্গਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ ਅਤੇ ਕਲਮਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 69

कपिलाह्रदम् इत्येवं तथा वै ब्रह्मणा कृतम् गवां स्तन्यजतोयेन तीर्थं पुण्यतमं महत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ‘ਕਪਿਲਾ-ਹ੍ਰਦ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ। ਗਊਆਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਜਲ ਨਾਲ ਇਹ ਮਹਾਨ, ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 70

अत्रापि स्वयमेवाहं वृषध्वज इति स्मृतः सान्निध्यं कृतवान् देवि सदाहं दृश्यते त्वया

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇੱਥੇ ਵੀ ਮੈਂ ਆਪ ‘ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਸਾਨ্নਿਧ੍ਯ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੈਨੂੰ ਦਿਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 71

भद्रतोयं च पश्येह ब्रह्मणा च कृतं ह्रदम् सर्वैर्देवैरहं देवि अस्मिन्देशे प्रसादितः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇੱਥੇ ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਜਲ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਇਹ ਹ੍ਰਦ ਵੇਖ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 72

गच्छोपशमम् ईशेति उपशान्तः शिवस् तथा अत्राहं ब्रह्मणानीय स्थापितः परमेष्ठिना

“ਹੇ ਈਸ਼, ਉਪਸ਼ਮ ਵਿੱਚ ਜਾਓ—ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੋ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਇਆ ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੂਜਾ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਟਿਕੀ ਰਹੇ।

Verse 73

ब्रह्मणा चापि संगृह्य विष्णुना स्थापितः पुनः ब्रह्मणापि ततो विष्णुः प्रोक्तः संविग्नचेतसा

ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਤੋਂ ਫਿਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਵਾਇਆ। ਫਿਰ ਚਿੰਤਤ ਮਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—ਕਿ ਲੋਕ ਪਤੀ-ਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਠਹਿਰ ਸਕਣ, ਉਹ ਮਾਰਗ ਦੱਸੋ।

Verse 74

मयानीतमिदं लिङ्गं कस्मात् स्थापितवान् असि तमुवाच पुनर् विष्णुर् ब्रह्माणं कुपिताननम्

“ਇਹ ਲਿੰਗ ਮੈਂ ਲਿਆਇਆ ਸੀ—ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ?” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਮੁੜ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਤਪਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।

Verse 75

रुद्रे देवे ममात्यन्तं परा भक्तिर्महत्तरा मयैव स्थापितं लिङ्गं तव नाम्ना भविष्यति

ਰੁਦ੍ਰਦੇਵ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਅਤਿਅੰਤ ਪਰਮ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਇਹ ਲਿੰਗ ਤੇਰੇ ਹੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 76

हिरण्यगर्भ इत्येवं ततो ऽत्राहं समास्थितः दृष्ट्वैनमपि देवेशं मम लोकं व्रजेन्नरः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ “ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ” ਨਾਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਟਿਕ ਗਿਆ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਦੇਵੇਸ਼—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 77

ततः पुनरपि ब्रह्मा मम लिङ्गमिदं शुभम् स्थापयामास विधिवद् भक्त्या परमया युतः

ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਫਿਰ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਰੇ ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ।

Verse 78

स्वर्लीनेश्वर इत्येवम् अत्राहं स्वयमागतः प्राणान् इह नरस्त्यक्त्वा न पुनर्जायते क्वचित्

“ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਥਾਂ ‘ਸਵਰਲੀਨੇਸ਼ਵਰ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਆਪ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।”

Verse 79

अनन्या सा गतिस्तस्य योगिनां चैव या स्मृता व्याघ्रेश्वर अस्मिन्नपि मया देशे दैत्यो दैवतकण्टकः

ਉਹੀ ਉਸ ਦੀ ਅਨਨ੍ਯ, ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਸ਼ਰਨ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ—ਅਤੇ ਉਹੀ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਆਘ੍ਰੇਸ਼ਵਰ, ਮੇਰੇ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਕਾਂਟਾ ਬਣਿਆ, ਵਿਘਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਦੈਤ ਹੈ।

Verse 80

व्याघ्ररूपं समास्थाय निहतो दर्पितो बली व्याघ्रेश्वर इति ख्यातो नित्यमत्राहमास्थितः

ਮੈਂ ਬਾਘ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਅਹੰਕਾਰੀ ਬਲਵਾਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ‘ਵਿਆਘ੍ਰੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸਦਾ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 81

न पुनर्दुर्गतिं याति दृष्ट्वैनं व्याघ्रमीश्वरम् उत्पलो विदलश्चैव यौ दैत्यौ ब्रह्मणा पुरा

ਇਸ ਵਿਆਘ੍ਰ-ਈਸ਼ਵਰ (ਬਾਘ-ਰੂਪ ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਦੁৰ্গਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਤਪਲ ਅਤੇ ਵਿਦਲ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦੈਤ ਵੀ—ਇਸ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪਤਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਏ।

Verse 82

स्त्रीवध्यौ दर्पितौ दृष्ट्वा त्वयैव निहतौ रणे सावज्ञं कन्दुकेनात्र तस्येदं देहमास्थितम्

ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਅਪਰਾਧ ਕਰਕੇ ਵਧ-ਯੋਗ ਉਹ ਅਹੰਕਾਰੀ ਲੋਕ ਵੇਖ ਕੇ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਰਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਪਰ ਇੱਥੇ ਤਿਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਕੇਵਲ ਇਕ ਗੇਂਦ ਨਾਲ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 83

आदावत्राहमागम्य प्रस्थितो गणपैः सह ज्येष्ठस्थानमिदं तस्माद् एतन्मे पुण्यदर्शनम्

ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ-ਸਥਾਨ—ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸਨ—ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਹੈ।

Verse 84

देवैः समन्ताद् एतानि लिङ्गानि स्थापितान्यतः दृष्ट्वापि नियतो मर्त्यो देहभेदे गणो भवेत्

ਇਸ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਇਹ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤੇ। ਜੋ ਮਰਤ੍ਯ ਨਿਯਮਤ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਹ-ਭੇਦ (ਮੌਤ) ਵੇਲੇ ਗਣ—ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸੇਵਕ—ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 85

पित्रा ते शैलराजेन पुरा हिमवता स्वयम् मम प्रियहितं स्थानं ज्ञात्वा लिङ्गं प्रतिष्ठितम्

ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ—ਸ਼ੈਲਰਾਜ ਹਿਮਵਾਨ—ਨੇ ਆਪ ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ (ਸ਼ਿਵ ਦੇ) ਲਈ ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਹਿਤਕਰ ਜਾਣ ਕੇ ਇੱਥੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ।

Verse 86

शैलेश्वरमिति ख्यातं दृश्यतामिह चादरात् दृष्ट्वैतन्मनुजो देवि न दुर्गतिमतो व्रजेत्

ਇਹ ‘ਸ਼ੈਲੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੋ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੁৰ্গਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ—ਉਹ ਅਪਮੰਗਲ ਤੇ ਪਤਨ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।

Verse 87

नद्येषा वरुणा देवि पुण्या पापप्रमोचनी क्षेत्रमेतद् अलंकृत्य जाह्नव्या सह संगता

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਵਰੁਣਾ ਨਦੀ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਤੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁੰਨ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰਕੇ ਇਹ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਨਾਲ ਸੰਗਮ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 88

स्थापितं ब्रह्मणा चापि संगमे लिङ्गमुत्तमम् संगमेश्वरम् इत्येवं ख्यातं जगति दृश्यताम्

ਸੰਗਮ ਥਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੀ ਉਹ ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ‘ਸੰਗਮੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਸਭ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ।

Verse 89

संगमे देवनद्या हि यः स्नात्वा मनुजः शुचिः अर्चयेत् संगमेश्वरं तस्य जन्मभयं कुतः

ਦੇਵ ਨਦੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸੰਗਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ—ਉਸ ਲਈ ਜਨਮ ਦਾ ਡਰ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ?

Verse 90

इदं मन्ये महाक्षेत्रं निवासो योगिनां परम् क्षेत्रमध्ये च यत्राहं स्वयं भूत्वाग्रमास्थितः

ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਾਖੇਤਰ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ—ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਪਰਮ ਨਿਵਾਸ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹਾਂ।

Verse 91

मध्यमेश्वरमित्येवं ख्यातः सर्वसुरासुरैः सिद्धानां स्थानमेतद्धि मदीयव्रतधारिणाम्

ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਮੱਧਯਮੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹੈ।

Verse 92

योगिनां मोक्षलिप्सूनां ज्ञानयोगरतात्मनाम् दृष्ट्वैनं मध्यमेशानं जन्म प्रति न शोचति

ਜੋ ਯੋਗੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ-ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਲੀਨ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਮੱਧਮੈਸ਼ਾਨ—ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਈਸ਼ਾਨ ਸ਼ਿਵ—ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਜਨਮ ਲਈ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

Verse 93

स्थापितं लिङ्गमेतत्तु शुक्रेण भृगुसूनुना नाम्ना शुक्रेश्वरं नाम सर्वसिद्धामरार्चितम्

ਇਹ ਲਿੰਗ ਭ੍ਰਿਗੁ-ਨੰਦਨ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰਯ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਇਹ ‘ਸ਼ੁਕ੍ਰੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਸਿੱਧਾਂ ਤੇ ਅਮਰਾਂ (ਦੇਵਾਂ) ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਹੈ।

Verse 94

दृष्ट्वैनं नियतः सद्यो मुच्यते सर्वकिल्बिषैः मृतश् च न पुनर्जन्तुः संसारी तु भवेन्नरः

ਨਿਯਮਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਇਸ (ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ) ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਤੁਰੰਤ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਜੀਵ ਫਿਰ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਟਕਾਵੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।

Verse 95

पुरा जम्बूकरूपेण असुरो देवकण्टकः ब्रह्मणो हि वरं लब्ध्वा गोमायुर्बन्धशङ्कितः

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਕਾਂਟਾ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਅਸੁਰ ਜੰਬੂਕ (ਗਿੱਦੜ) ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਵਰ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਬੰਧਨ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਫੰਦੇ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗਿੱਦੜ ਵਾਂਗ ਸਦਾ ਸਹਿਮਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 96

निहतो हिमवत्पुत्रि जम्बूकेशस्ततो ह्यहम् अद्यापि जगति ख्यातं सुरासुरनमस्कृतम्

ਹੇ ਹਿਮਵਾਨ ਦੀ ਧੀ! ਜੰਬੂਕੇਸ਼ ਦਾ ਵਧ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤਦ ‘ਜੰਬੂਕੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਅੱਜ ਵੀ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵਿਖਿਆਤ ਹਾਂ; ਦੇਵ ਅਤੇ ਅਸੁਰ—ਦੋਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 97

दृष्ट्वैनमपि देवेशं सर्वान्कामानवाप्नुयात् ग्रहैः शुक्रपुरोगैश् च एतानि स्थापितानि ह

ਇਸ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ੁਕਰ ਨੂੰ ਅਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਗ੍ਰਹ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੇ ਇਹ (ਪਵਿੱਤਰ ਲਿੰਗ) ਇੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।

Verse 98

पश्य पुण्यानि लिङ्गानि सर्वकामप्रदानि तु एवमेतानि पुण्यानि मन्निवासानि पार्वति

ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁੰਨ ਲਿੰਗਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਧਰਮਸੰਗਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਮੇਰੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਹਨ।

Verse 99

कथितानि मम क्षेत्रे गुह्यं चान्यदिदं शृणु चतुःक्रोशं चतुर्दिक्षु क्षेत्रमेतत्प्रकीर्तितम्

ਮੇਰੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ; ਹੁਣ ਇਸ ਦਾ ਹੋਰ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਭੇਦ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਚਾਰੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਕ੍ਰੋਸ਼ ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 100

योजनं विद्धि चार्वङ्गि मृत्युकाले ऽमृतप्रदम् महालयगिरिस्थं मां केदारे च व्यवस्थितम्

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਜਾਣ ਲੈ—ਇੱਕ ਯojana ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ, ਮੌਤ ਦੇ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਅਮਰਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਮਹਾਲਯ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕੇਦਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹਾਂ।

Verse 101

गणत्वं लभते दृष्ट्वा ह्य् अस्मिन्मोक्षो ह्यवाप्यते गाणपत्यं लभेद्यस्माद् यतः सा मुक्तिरुत्तमा

ਇਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਭਗਤ ਗਣਤ੍ਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਗਣਪਤੀ-ਸਰੂਪ ਗਣਾਧਿਪਤੀ ਦੇ ਗਣਾਂ ਦਾ ਅਨੁਚਰਤ੍ਵ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹੀ ਮੁਕਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।

Verse 102

ततो महालयात् तस्मात् केदारान्मध्यमादपि स्मृतं पुण्यतमं क्षेत्रम् अविमुक्तं वरानने

ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਲਯ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ, ਕੇਦਾਰ ਅਤੇ ਮੱਧਮ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀਏ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ-ਖੇਤਰ ‘ਅਵਿਮੁਕਤ’ (ਕਾਸ਼ੀ) ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪਤੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਪਸ਼ੁ-ਜੀਵ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ ਅਤੇ ਪਾਸ਼-ਬੰਧਨ ਤੋੜ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।

Verse 103

केदारं मध्यमं क्षेत्रं स्थानं चैव महालयम् मम पुण्यानि भूर्लोके तेभ्यः श्रेष्ठतमं त्विदम्

ਕੇਦਾਰ ਮੱਧਮ ਖੇਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੀ ਥਾਂ ਮਹਾਲਯ ਹੈ। ਭੂਲੋਕ ਉੱਤੇ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਪੁੰਨ-ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।

Verse 104

यतः सृष्टास्त्विमे लोकास् ततः क्षेत्रमिदं शुभम् कदाचिन्न मया मुक्तम् अविमुक्तं ततो ऽभवत्

ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਲੋਕ ਰਚੇ ਗਏ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਖੇਤਰ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ‘ਅਵਿਮੁਕਤ’—ਅਰਥਾਤ ‘ਕਦੇ ਨਾ ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ’—ਕਹਲਾਇਆ।

Verse 105

अविमुक्तेश्वरं लिङ्गं मम दृष्ट्वेह मानवः सद्यः पापविनिर्मुक्तः पशुपाशैर्विमुच्यते

ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ‘ਅਵਿਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ’ ਲਿੰਗ ਦਾ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਪਾਪੋਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਸ਼ੁ-ਜੀਵ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸ਼-ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 106

शैलेशं संगमेशं च स्वर्लीनं मध्यमेश्वरम् हिरण्यगर्भम् ईशानं गोप्रेक्षं वृषभध्वजम्

ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸ਼ੈਲੇਸ਼—ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ; ਸੰਗਮੇਸ਼—ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਗਮ ਦੇ ਸੁਆਮੀ; ਸਵਰਲੀਨ—ਸਵਰਗ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ; ਮੱਧਯਮੇਸ਼ਵਰ—ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਮੱਧਸਥ ਪ੍ਰਭੂ; ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ—ਸੁਵਰਨ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਬੀਜ; ਈਸ਼ਾਨ—ਸਰਵਾਧਿਪਤੀ; ਗੋਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼—ਗੋ-ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ; ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ—ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਧ੍ਵਜਧਾਰੀ—ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 107

उपशान्तं शिवं चैव ज्येष्ठस्थाननिवासिनम् शुक्रेश्वरं च विख्यातं व्याघ्रेशं जम्बुकेश्वरम्

ਮੈਂ ਪੂਰਨ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ-ਸਥਾਨ ਦੇ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਪੀਠ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ, ਵਿਆਘ੍ਰ-ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਵਿਆਘ੍ਰੇਸ਼ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਜੰਬੂ-ਵਨ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਜੰਬੂਕੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ—ਇਹ ਸਭ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸ਼ ਢਿੱਲੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਲਿੰਗ-ਸਰੂਪ ਹਨ।

Verse 108

दृष्ट्वा न जायते मर्त्यः संसारे दुःखसागरे सूत उवाच एवम् उक्त्वा महादेवो दिशः सर्वा व्यलोकयत्

ਉਹ (ਤੱਤ) ਵੇਖ ਕੇ ਮਰਤ੍ਯ ਦੁੱਖ-ਸਾਗਰ ਰੂਪ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਆਖ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਨਿਗਾਹ ਮਾਰੀ।

Verse 109

विलोक्य संस्थिते पश्चाद् देवदेवे महेश्वरे अकस्मादभवत्सर्वः स देशोज्ज्वलितो यथा

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਚਾਨਕ ਉਹ ਸਾਰਾ ਖੇਤਰ ਇਉਂ ਚਮਕ ਉਠਿਆ ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਫੈਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 110

ततः पाशुपताः सिद्धा भस्माभ्यङ्गसितप्रभाः माहेश्वरा महात्मानस् तथा वै नियतव्रताः

ਫਿਰ ਸਿੱਧ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ—ਦੇਹ ਉੱਤੇ ਭਸਮ ਲੇਪਣ ਨਾਲ ਚਿੱਟੀ ਜੋਤ ਵਾਲੇ; ਉਹ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ, ਮਹਾਤਮਾ, ਅਤੇ ਨਿਯਤ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸਨ।

Verse 111

बहवः शतशो ऽभ्येत्य नमश्चक्रुर्महेश्वरम् पुनर्निरीक्ष्य योगेशं ध्यानयोगं च कृत्स्नशः

ਬਹੁਤੇ—ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ—ਆ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਫਿਰ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤੱਕ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਿਆਨ-ਯੋਗ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਧੀ ਵੇਖੀ—ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਸਮਾਧੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਸਰੋਤ ਬਣ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 112

तस्थुरात्मानमास्थाय लीयमाना इवेश्वरे स्थितानां स तदा तेषां देवदेव उमापतिः

ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਈਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਲੀਨ ਹੋ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਖੜੇ ਰਹੇ। ਤਦ ਜੋ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਡੋਲ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦੇਵਦੇਵ ਉਮਾਪਤੀ—ਪਰਮ ਪਤੀ—ਉਸੇ ਸਮਾਧੀ-ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 113

स बिभ्रत्परमां मूर्तिं बभूव पुरुषः प्रभुः कृत्स्नं जगदिहैकस्थं कर्तुम् अन्त इव स्थितः

ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਪੁਰੁਸ਼ ਪਰਮ ਮੂਰਤੀ ਧਾਰ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਲਯ ਦੀ ਹੱਦ ਤੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ—ਇਸ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਇਕੋ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟਣ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹੋਇਆ।

Verse 114

तस्य तां परमां मूर्तिम् आस्थितस्य जगत्प्रभोः न शशाक पुनर्द्रष्टुं हृष्टरोमा गिरीन्द्रजा

ਜਗਤ-ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਰਮ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ, ਤਦ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਗਿਰੀੰਦਰਜਾ ਗਿਰਿਜਾ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵੇਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾ ਰਹੀ।

Verse 115

ततस्त्वदृष्टमाकारं बुद्ध्वा सा प्रकृतिस्थितम् प्रकृतेर्मूर्तिमास्थाय योगेन परमेश्वरी

ਫਿਰ ਉਸ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਆਕਾਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ, ਸਮਝ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਯੋਗ-ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਹੀ ਮੂਰਤੀ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ।

Verse 116

तं शशाक पुनर्द्रष्टुं हरस्य च महात्मनः ततस्ते लयमाधाय योगिनः पुरुषस्य तु

ਤਦ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਹਰ ਦਾ ਮੁੜ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਯੋਗੀ ਲਯ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਯੋਗਿਨ—ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼—ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 117

विविशुर्हृदयं सर्वे दग्धसंसारबीजिनः पञ्चाक्षरस्य वै बीजं संस्मरन्तः सुशोभनम्

ਉਹ ਸਭ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੋਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰ-ਬੀਜ ਸੜ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪੰਚਾਕਸ਼ਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਬੀਜ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 118

सर्वपापहरं दिव्यं पुरा चैव प्रकाशितम् नीललोहितमूर्तिस्थं पुनश्चक्रे वपुः शुभम्

ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਕਟਾਵਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਬ ਪਾਪ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਫਿਰ ਸ਼ੁਭ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 119

तं दृष्ट्वा शैलजा प्राह हृष्टसर्वतनूरुहा स्तुवती चरणौ नत्वा क इमे भगवन्निति

ਉਹਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ੈਲਜਾ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਹੋ ਉਠਿਆ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮ ਕੇ ਬੋਲੀ—“ਹੇ ਭਗਵਨ, ਇਹ ਕੌਣ ਹਨ?”

Verse 120

तामुवाच सुरश्रेष्ठस् तदा देवीं गिरीन्द्रजाम् श्रीभगवानुवाच मदीयं व्रतमाश्रित्य भक्तिमद्भिर् द्विजोत्तमैः

ਤਦੋਂ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਗਿਰਿਰਾਜ ਦੀ ਧੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਬੋਲੇ—“ਮੇਰੇ ਵਰਤ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਭਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।”

Verse 121

यैर्यैर्योगा इहाभ्यस्तास् तेषाम् एकेन जन्मना क्षेत्रस्यास्य प्रभावेन भक्त्या च मम भामिनि

ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ, ਇੱਥੇ ਜਿਹੜੇ ਜਿਹੜੇ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਇਕ ਹੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਫਲ-ਸਿੱਧੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 122

अनुग्रहो मया ह्येवं क्रियते मूर्तितः स्वयम् तस्माद् एतन् महत् क्षेत्रं ब्रह्माद्यैः सेवितं तथा

ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਮੂਰਤੀਧਾਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਮਹਾਨ ਖੇਤਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਸੇਵਿਤ ਤੇ ਪੂਜਿਤ ਹੈ।

Verse 123

श्रुतिमद्भिश् च विप्रेन्द्रैः संसिद्धैश् च तपस्विभिः प्रतिमासं तथाष्टम्यां प्रतिमासं चतुर्दशीम्

ਵੇਦ-ਜਾਣੂ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਤਪਸਵੀ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਅੱਠਮੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਉਪਾਸਨਾ-ਆਚਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 124

उभयोः पक्षयोर्देवि वाराणस्यामुपास्यते शशिभानूपरागे च कार्तिक्यां च विशेषतः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਲ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ—ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਵੇਲੇ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ।

Verse 125

सर्वपर्वसु पुण्येषु विषुवेष्वयनेषु च पृथिव्यां सर्वतीर्थानि वाराणस्यां तु जाह्नवीम्

ਸਾਰੇ ਪੁੰਨ ਪੁਰਬ-ਸੰਧੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ੁਵਾਂ ਅਤੇ ਅਯਨਾਂ ਦੇ ਵੇਲੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ।

Verse 126

उत्तरप्रवहां पुण्यां मम मौलिविनिःसृताम् पितुस्ते गिरिराजस्य शुभां हिमवतः सुताम्

ਉਹ ਪੁੰਨਮਈ ਉੱਤਰ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਜਟਾ-ਮੌਲੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਹੈ; ਉਹ ਸ਼ੁਭਾ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਗਿਰਿਰਾਜ ਹਿਮਵਾਨ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।

Verse 127

पुण्यस्थानस्थितां पुण्यां पुण्यदिक्प्रवहां सदा भजन्ते सर्वतो ऽभ्येत्य ये ताञ्छृणु वरानने

ਹੇ ਵਰਾਨਨੇ! ਉਹ ਵਰ ਸੁਣ—ਜੋ ਲੋਕ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਪੁੰਨ-ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁੰਨ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੀ ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਤਾ ਵਗਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 128

संनिहत्य कुरुक्षेत्रं सार्धं तीर्थशतैस् तथा पुष्करं निमिषं चैव प्रयागं च पृथूदकम्

ਉਹ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਤੀਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰ, ਨੈਮਿਸ਼, ਪ੍ਰਯਾਗ ਅਤੇ ਪૃਥੂਦਕ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਿਕਰਨ-ਬਲ ਸਮੇਤ ਸਮਾਵੇਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਪਸ਼ੂ (ਬੱਝੀ ਆਤਮਾ) ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 129

द्रुमक्षेत्रं कुरुक्षेत्रं नैमिषं तीर्थसंयुतम् क्षेत्राणि सर्वतो देवि देवता ऋषयस् तथा

ਹੇ ਦੇਵੀ! ਦ੍ਰੁਮਕਸ਼ੇਤਰ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਨੈਮਿਸ਼—ਇਹ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਸਦਾ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 130

संध्या च ऋतवश्चैव सर्वा नद्यः सरांसि च समुद्राः सप्त चैवात्र देवतीर्थानि कृत्स्नशः

ਇੱਥੇ ਸੰਧਿਆਵਾਂ, ਰੁੱਤਾਂ, ਸਭ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਸਰੋਵਰ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ—ਇਹ ਸਭ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵ-ਤੀਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।

Verse 131

भागीरथीं समेष्यन्ति सर्वपर्वसु सुव्रते अविमुक्तेश्वरं दृष्ट्वा दृष्ट्वा चैव त्रिविष्टपम्

ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ! ਉਹ ਹਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਬ ਤੇ ਭਾਗੀਰਥੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਅਵਿਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ (ਸੁਰਗ) ਦਾ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 132

कालभैरवमासाद्य धूतपापानि सर्वशः भवन्ति हि सुरेशानि सर्वपर्वसु पर्वसु

ਕਾਲਭੈਰਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਦੇਵ-ਪਤਿਓ, ਹਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਧਿ ਤੇ ਹਰ ਤਿਉਹਾਰ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫਲ ਨਿਸਚਿਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 133

पृथिव्यां यानि पुण्यानि महान्त्यायतनानि च प्रविशन्ति सदाभ्येत्य पुण्यं पर्वसु पर्वसु अविमुक्तं क्षेत्रवरं महापापनिबर्हणम्

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ-ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਯਤਨ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਹਰ ਪર્વ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪੁੰਨ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਖੇਤਰ ‘ਅਵਿਮੁਕਤ’ ਹੈ—ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ—ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਵੀ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 134

केदारे चैव यल्लिङ्गं यच्च लिङ्गं महालये

ਕੇਦਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲਿੰਗ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਲਯ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲਿੰਗ ਹੈ—ਦੋਵੇਂ ਇਕੋ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਟ ਰੂਪ ਹਨ; ਉਹ ਪਰਮ ਪਤੀ ਆਪਣੇ ਲਿੰਗ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਰਾਹੀਂ ਬੰਧੇ ਹੋਏ ਪਸ਼ੂ-ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 135

मध्यमेश्वरसंज्ञं च तथा पाशुपतेश्वरम् शङ्कुकर्णेश्वरं चैव गोकर्णौ च तथा ह्युभौ

ਉਹ ‘ਮੱਧਯਮੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਅਤੇ ‘ਪਾਸੁਪਤੇਸ਼ਵਰ’—ਬੰਧੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ—ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਹ ‘ਸ਼ੰਕੁਕਰਨੇਸ਼ਵਰ’ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ‘ਗੋਕਰਨ’ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 136

द्रुमचण्डेश्वरं नाम भद्रेश्वरम् अनुत्तमम् स्थानेश्वरं तथैकाग्रं कालेश्वरम् अजेश्वरम्

‘ਦ੍ਰੁਮਚੰਡੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਵਾਲਾ, ਸਰਵੋਤਮ ‘ਭਦ੍ਰੇਸ਼ਵਰ’, ‘ਸਥਾਨੇਸ਼ਵਰ’, ਅਤੇ ‘ਏਕਾਗ੍ਰ’, ‘ਕਾਲੇਸ਼ਵਰ’, ‘ਅਜੇਸ਼ਵਰ’—ਇਹ ਸਭ ਇਕੋ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲਿੰਗ-ਸਰੂਪ ਹਨ, ਜੋ ਮੰਗਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਅਤੇ ਪਾਸ਼ ਤੋਂ ਪਸ਼ੂ-ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 137

भैरवेश्वरम् ईशानं तथौंकारकसंज्ञितम् अमरेशं महाकालं ज्योतिषं भस्मगात्रकम्

ਮੈਂ ਭੈਰਵੇਸ਼ਵਰ, ਈਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ‘ਓੰਕਾਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ; ਅਮਰੇਸ਼, ਮਹਾਕਾਲ, ਜੋਤਿਰਮਯ ਅਤੇ ਭਸਮ-ਗਾਤ੍ਰਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 138

यानि चान्यानि पुण्यानि स्थानानि मम भूतले अष्टषष्टिसमाख्यानि रूढान्यन्यानि कृत्स्नशः

ਮੇਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਪੁੰਨ ਤੀਰਥ-ਸਥਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਮਿਲਾ ਕੇ—ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ—ਅਠਾਹਠ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹਨ।

Verse 139

तानि सर्वाण्यशेषाणि वाराणस्यां विशन्ति माम् सर्वपर्वसु पुण्येषु गुह्यं चैतदुदाहृतम्

ਉਹ ਸਭ (ਤੀਰਥ-ਫਲ ਅਤੇ ਪੁੰਨ) ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਬਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸਮਿਆਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਗੁਹਿ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 140

तेनेह लभते जन्तुर् मृतो दिव्यामृतं पदम् स्नातस्य चैव गङ्गायां दृष्टेन च मया शुभे

ਇਸ ਨਾਲ ਜੀਵ—ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ—ਦਿਵ੍ਯ ਅਮ੍ਰਿਤ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਮੇਰਾ (ਸ਼ਿਵ ਦਾ) ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇਹ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 141

सर्वयज्ञफलैस्तुल्यम् इष्टैः शतसहस्रशः सद्य एव समाप्नोति किं ततः परमाद्भुतम्

ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸਭ ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਲੱਖਾਂ ਵਾਰ ਯੱਗ ਕੀਤੇ ਹੋਣ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 142

सर्वायतनमुख्यानि दिवि भूमौ गिरिष्व् अपि परात्परतरं देवी बुध्यस्वेति मयोदितम्

ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਮੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ‘ਪਰਾਤਪਰ’ ਤੱਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹਨ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਸਮਝ ਲੈ—ਇਉਂ ਮੈਂ ਆਖਿਆ ਹੈ।

Verse 143

अविशब्देन पापस्तु वेदोक्तः कथ्यते द्विजैः तेन मुक्तं मया जुष्टम् अविमुक्तम् अत उच्यते

ਦ್ವਿਜ ਵੇਦ-ਵਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ‘ਅਵੀ’ ਸ਼ਬਦ ਪਾਪ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਥਾਂ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਅਤੇ ਨਿਵਾਸ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਹ ‘ਅਵੀ (ਪਾਪ) ਤੋਂ ਮੁਕਤ’ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਅਵਿਮੁਕਤ’ ਹੈ।

Verse 144

इत्युक्त्वा भगवान् रुद्रः सर्वलोकमहेश्वरः सुदृष्टं कुरु देवेशि अविमुक्तं गृहं मम

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਮੇਰੇ ‘ਅਵਿਮੁਕਤ’ ਗ੍ਰਿਹ-ਧਾਮ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਭ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਸੰਰਖਿਤ ਤੇ ਮੰਗਲਮਯ ਬਣਾ।

Verse 145

श्रीशैल इत्युक्त्वा भगवान् देवस् तया सार्धम् उमापतिः दर्शयामास भगवान् श्रीपर्वतमनुत्तमम्

‘ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲ’ ਕਹਿ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਉਮਾਪਤੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅਨੁੱਤਮ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜ ‘ਸ਼੍ਰੀਪਰਵਤ’ ਵਿਖਾਇਆ।

Verse 146

अविमुक्तेश्वरे नित्यम् अवसच्च सदा तया सर्वगत्वाच्च सर्वत्वात् सर्वात्मा सदसन्मयः

ਅਵਿਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਿੱਤ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਸਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ। ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਸਰਬ-ਸਰੂਪ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਹੈ, ਸਤ-ਅਸਤ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਯੁਕਤ।

Verse 147

श्रीपर्वतमनुप्राप्य देव्या देवेश्वरो हरः क्षेत्राणि दर्शयामास सर्वभूतपतिर्भवः

ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀਪਰਵਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਰ, ਸਰਵਭੂਤਪਤੀ ਭਵ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਇਆ।

Verse 148

कुण्डीप्रभं च परमं दिव्यं वैश्रवणेश्वरम् आशालिङ्गं च देवेशं दिव्यं यच्च बिलेश्वरम्

ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕੁੰਡੀਂਪ੍ਰਭ, ਦਿਵ੍ਯ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣੇਸ਼ਵਰ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਆਸ਼ਾਲਿੰਗ ਅਤੇ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਬਿਲੇਸ਼ਵਰ ਵੀ ਦਰਸਾਏ।

Verse 149

रामेश्वरं च परमं विष्णुना यत्प्रतिष्ठितम् दक्षिणद्वारपार्श्वे तु कुण्डलेश्वरमीश्वरम्

ਇੱਥੇ ਪਰਮ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਕੋਲ ਈਸ਼ਵਰ ਕੁੰਡਲੇਸ਼ਵਰ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹੈ।

Verse 150

पूर्वद्वारसमीपस्थं त्रिपुरान्तकमुत्तमम् विवृद्धं गिरिणा सार्धं देवदेवनमस्कृतम्

ਪੂਰਬੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉੱਤਮ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਸੀ—ਮਹਾਨ, ਗਿਰਿਰਾਜ ਹਿਮਾਲਯ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ।

Verse 151

मध्यमेश्वरमित्युक्तं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् अमरेश्वरं च वरदं देवैः पूर्वं प्रतिष्ठितम्

ਇਸ ਨੂੰ ‘ਮੱਧ੍ਯਮੇਸ਼ਵਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਅਤੇ ਵਰਦ ‘ਅਮਰੇਸ਼ਵਰ’ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 152

गोचर्मेश्वरम् ईशानं तथेन्द्रेश्वरम् अद्भुतम् कर्मेश्वरं च विपुलं कार्यार्थं ब्रह्मणा कृतम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਗੋਚਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਅਦਭੁਤ ਈਸ਼ਾਨ, ਅਤੇ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲਾ ਇੰਦ੍ਰੇਸ਼ਵਰ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਪਾਸ਼-ਬੱਧ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਪਤੀ-ਸਰੂਪ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਹਨ।

Verse 153

श्रीमत्सिद्धवटं चैव सदावासो ममाव्यये अजेन निर्मितं दिव्यं साक्षादजबिलं शुभम्

“ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਸਿੱਧਵਟ ਮੇਰਾ ਸਦਾ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ—ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ। ਅਜ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰਚਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਹੈ; ਇਹ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸ਼ੁਭ ਅਜਬਿਲ ਹੀ ਹੈ।”

Verse 154

तत्रैव पादुके दिव्ये मदीये च बिलेश्वरे तत्र शृङ्गाटकाकारं शृङ्गाटाचलमध्यमे

ਉੱਥੇ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਹੀ ਬਿਲੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਧਾਮ ਹੈ। ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਟ ਪਹਾੜ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਟਕ ਆਕਾਰ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸਨ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ (ਜੀਵ) ਪਤੀ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ।

Verse 155

शृङ्गाटकेश्वरं नाम श्रीदेव्या तु प्रतिष्ठितम् मल्लिकार्जुनकं चैव मम वासमिदं शुभम्

“ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਹੈ; ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੱਲਿਕਾਰਜੁਨਕ ਵੀ ਹੈ—ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਥਾਂ ਮੇਰਾ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਹੈ।”

Verse 156

रजेश्वरं च पर्याये रजसा सुप्रतिष्ठितम् गजेश्वरं च वैशाखं कपोतेश्वरमव्ययम्

ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਜੇਸ਼ਵਰ—ਜੋ ਰਜਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਗਜੇਸ਼ਵਰ, ਵੈਸ਼ਾਖ, ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਕਪੋਤੇਸ਼ਵਰ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਲਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਸਦਾ ਵਿਹਾਜਮਾਨ ਹੈ।

Verse 157

कोटीश्वरं महातीर्थं रुद्रकोटिगणैः पुरा सेवितं देवि पश्याद्य सर्वस्मादधिकं शुभम्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਅੱਜ ਕੋਟੀਸ਼ਵਰ ਮਹਾਤੀਰਥ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ; ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰੋੜਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਪਰਮ ਸ਼ੁਭ ਹੈ।

Verse 158

द्विदेवकुलसंज्ञं च ब्रह्मणा दक्षिणे शुभम् उत्तरे स्थापितं चैव विष्णुना चैव शैलजम्

ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਸਥਾਨ ‘ਦ੍ਵਿਦੇਵਕੁਲ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਸ਼ੈਲਜ (ਸ਼ਿਵ-ਰੂਪ) ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ।

Verse 159

महाप्रमाणलिङ्गं च मया पूर्वं प्रतिष्ठितम् पश्चिमे पर्वते पश्य ब्रह्मेश्वरमलेश्वरम्

ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵਾਲਾ ਲਿੰਗ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪੱਛਮ ਦੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਅਲੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ।

Verse 160

अलंकृतं त्वया ब्रह्मन् पुरस्तान् मुनिभिः सह इत्युक्त्वा तद्गृहे तिष्ठद् अलंगृहमिति स्मृतम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੁਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਉਸੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹੇ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਅਲੰਗ੍ਰਿਹ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 161

तत्रापि तीर्थं तीर्थज्ञे व्योमलिङ्गं च पश्य मे कदम्बेश्वरम् एतद्धि स्कन्देनैव प्रतिष्ठितम्

ਹੇ ਤੀਰਥ-ਜਾਣੂ, ਉੱਥੇ ਵੀ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਵ੍ਯੋਮ-ਲਿੰਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ। ਇਹ ਕਦੰਬੇਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਕੰਦ ਨੇ ਆਪ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 162

गोमण्डलेश्वरं चैव नन्दाद्यैः सुप्रतिष्ठितम् देवैः सर्वैस्तु शक्राद्यैः स्थापितानि वरानने

ਹੇ ਵਰਾਨਨੇ! ਗੋਮੰਡਲ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਨੰਦੀ ਆਦਿ ਵੱਲੋਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਏ; ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 163

श्रीमद्देवह्रदप्रान्ते स्थानानीमानि पश्य मे तथा हारपुरे देवि तव हारे निपातिते

ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਦੇਵਹ੍ਰਦ ਦੇ ਕੰਢੇ ਮੇਰੇ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵੇਖੋ; ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਜਦੋਂ ਤੇਰਾ ਹਾਰ ਡਿੱਗਿਆ—ਉੱਥੇ ਵੀ ਪੁੰਨ-ਸਥਾਨ ਬਣਿਆ।

Verse 164

त्वया हिताय जगतां हारकुण्डमिदं कृतम् शिवरुद्रपुरे चैव तत्कायोपरि सुव्रते

ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਤੂੰ ਇਹ ਹਾਰਕੁੰਡ ਬਣਾਇਆ; ਅਤੇ ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ, ਸ਼ਿਵ-ਰੁਦ੍ਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਉਸ ਦੇ ਹੀ ਦੇਹ ਉੱਤੇ—ਪੁੰਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 165

तत्र पित्रा सुशैलेन स्थापितं त्वचलेश्वरम् अलंकृतं मया ब्रह्म पुरस्तान् मुनिभिः सह

ਉੱਥੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਸੁਸ਼ੈਲ ਨੇ ਅਚਲੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੈਂ ਮੁਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਅਚਲ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 166

चण्डिकेश्वरकं देवि चण्डिकेशा तवात्मजा चण्डिकानिर्मितं स्थानम् अंबिकातीर्थम् उत्तमम्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਚੰਡਿਕੇਸ਼ਵਰਕ ਹੈ; ਚੰਡਿਕੇਸ਼ਾ ਤੇਰੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਹੈ। ਚੰਡਿਕਾ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਇਹ ਸਥਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅੰਬਿਕਾ-ਤੀਰਥ ਹੈ।

Verse 167

रुचिकेश्वरकं चैव धारैषा कपिला शुभा एतेषु देवि स्थानेषु तीर्थेषु विविधेषु च

ਰੁਚਿਕੇਸ਼ਵਰ, ਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕਪਿਲਾ—ਇਹ ਵੀ ਹਨ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਭਿੰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪਾਵਨਤਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 168

पूजयेन्मां सदा भक्त्या मया सार्धं हि मोदते श्रीशैले संत्यजेद् देहं ब्राह्मणो दग्धकिल्बिषः

ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲ ਵਿੱਚ ਦੇਹ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਾਪ-ਦੋਸ਼ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 169

मुच्यते नात्र संदेहो ह्य् अविमुक्ते यथा शुभम् महास्नानं च यः कुर्याद् घृतेन विधिनैव तु

ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜੋ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਘਿਉ ਨਾਲ ਮਹਾ-ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 170

स याति मम सायुज्यं स्थानेष्वेतेषु सुव्रते स्नानं पलशतं ज्ञेयम् अभ्यङ्गं पञ्चविंशति

ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੇਰੇ ਸਾਯੁਜ੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਾਣ ਲਵੋ, ਸਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਸੌ ਪਲ ਹੈ ਅਤੇ ਅਭ੍ਯੰਗ-ਸਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਪੱਚੀ (ਪਲ) ਹੈ।

Verse 171

पलानां द्वे सहस्रे तु महास्नानं प्रकीर्तितम् स्नाप्य लिङ्गं मदीयं तु गव्येनैव घृतेन च

ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਪਲ ਦਾ ਫਲ ‘ਮਹਾ-ਸਨਾਨ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਗੋ-ਉਤਪਾਦਾਂ ਅਤੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਵੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 172

विशोध्य सर्वद्रव्यैस्तु वारिभिर् अभिषिञ्चति संमार्ज्य शतयज्ञानां स्नानेन प्रयुतं तथा

ਸਾਰੇ ਸ਼ੁੱਧਿਕਾਰਕ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਪੂਜਾ-ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੋਧ ਕੇ, ਫਿਰ ਜਲ ਨਾਲ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰੇ। ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਮਾਰਜਨ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਇਹ ਸਨਾਨ ਸੌ ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਨਾਨ-ਕ੍ਰਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਅਯੁਤਗੁਣ ਵਧਦਾ ਹੈ—ਪਾਸ਼ਬੱਧ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ।

Verse 173

पूजया शतसाहस्रम् अनन्तं गीतवादिनाम् महास्नाने प्रसक्तं तु स्नानमष्टगुणं स्मृतम्

ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਲੱਖ ਗੁਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੀਤ-ਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਅਨੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾ-ਸਨਾਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸਨਾਨ ਅੱਠ ਗੁਣਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 174

जलेन केवलेनैव गन्धतोयेन भक्तितः अनुलेपनं तु तत् सर्वं पञ्चविंशत्पलेन वै

ਕੇਵਲ ਸ਼ੁੱਧ ਜਲ ਨਾਲ—ਜਾਂ ਸੁਗੰਧਿਤ ਜਲ ਨਾਲ—ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰਾ ਅਨੁਲੇਪਨ (ਲਿੰਗ-ਲੇਪਨ) ਪੱਚੀ ਪਲ ਦੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 175

शमीपुष्पं च विधिना बिल्वपत्रं च पङ्कजम् अन्यान्यपि च पुष्पाणि बिल्वपत्रं न संत्यजेत्

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਮੀ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ ਅਤੇ ਕਮਲ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਹੋਰ ਫੁੱਲ ਵੀ ਚੜ੍ਹਾਏ, ਪਰ ਲਿੰਗ-ਪੂਜਨ ਵਿੱਚ ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ ਕਦੇ ਨਾ ਛੱਡੇ।

Verse 176

चतुर्द्रोणैर् महादेवम् अष्टद्रोणैरथापि वा दशद्रोणैस् तु नैवेद्यम् अष्टद्रोणैरथापि वा

ਚਾਰ ਦ੍ਰੋਣ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—ਜਾਂ ਅੱਠ ਦ੍ਰੋਣ ਨਾਲ ਵੀ। ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਲਈ ਦਸ ਦ੍ਰੋਣ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ—ਜਾਂ ਅੱਠ ਦ੍ਰੋਣ ਵੀ।

Verse 177

शतद्रोणसमं पुण्यम् आढके ऽपि विधीयते वित्तहीनस्य विप्रस्य नात्र कार्या विचारणा

ਧਨ-ਹੀਣ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੇ ਇਕ ਆਢਕ ਵੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਸੌ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਭਾਵ ਹੀ ਮੁੱਖ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੰਕਾ ਜਾਂ ਜਾਂਚ ਨਾ ਕਰੋ।

Verse 178

भेरीमृदङ्गमुरजतिमिरापटहादिभिः वादित्रैर्विविधैश्चान्यैर् निनादैर्विविधैरपि

ਭੇਰੀ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਮੁਰਜ, ਤਿਮਿਰਾ-ਢੋਲ, ਪਟਹ ਆਦਿ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਨਿਨਾਦ ਕੀਤੇ—ਪਤੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਉਤਸਵ ਲਈ ਅਰਪਿਤ ਮੰਗਲ ਧੁਨੀ।

Verse 179

जागरं कारयेद्यस्तु प्रार्थयेच्च यथाक्रमम् स भृत्यपुत्रदारैश् च तथा संबन्धिबान्धवैः

ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰਵਾਏ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ-ਬਾਂਧਵਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਿਵ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਾਸ਼ ਢਿੱਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ।

Verse 180

सार्धं प्रदक्षिणं कृत्वा प्रार्थयेल्लिङ्गम् उत्तमम् द्रव्यहीनं क्रियाहीनं श्रद्धाहीनं सुरेश्वर

ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪਰਦੱਖਣਾ ਕਰਕੇ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰੇ—“ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ! ਮੈਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯ-ਹੀਣ, ਕ੍ਰਿਆ-ਹੀਣ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ-ਹੀਣ ਵੀ ਹਾਂ; ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰੀ ਇਹ ਸ਼ਰਨਾਗਤੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।”

Verse 181

कृतं वा न कृतं वापि क्षन्तुमर्हसि शङ्कर इत्युक्त्वा वै जपेद्रुद्रं त्वरितं शान्तिमेव च

“ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ—ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਤੁਸੀਂ ਖ਼ਿਮਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਜਪ ਕਰੇ; ਇਸ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 182

जपित्वैवं महाबीजं तथा पञ्चाक्षरस्य वै स एवं सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु यत्फलम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਬੀਜ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੰਚਾਕਸ਼ਰੀ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 183

तत्फलं समवाप्नोति वाराणस्यां यथा मृतः तथैव मम सायुज्यं लभते नात्र संशयः

ਉਹ ਉਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਾਯੁਜ੍ਯ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 184

मत्प्रियार्थमिदं कार्यं मद्भक्तैर्विधिपूर्वकम् ये न कुर्वन्ति ते भक्ता न भवन्ति न संशयः

ਇਹ ਕਰਮ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਿਯ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ (ਸੱਚੇ) ਭਗਤ ਨਹੀਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 185

सूत उवाच निशम्य वचनं देवी गत्वा वाराणसीं पुरीम् अविमुक्तेश्वरं लिङ्गं पयसा च घृतेन च

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵੀ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨਗਰੀ ਗਈ ਅਤੇ ਅਵਿਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 186

अर्चयामास देवेशं रुद्रं भुवननायकम् अविमुक्ते च तपसा मन्दरस्य महात्मनः

ਅਵਿਮੁਕਤ (ਕਾਸ਼ੀ) ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਮੰਦਰ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਦੇਵੇਸ਼ ਰੁਦ੍ਰ—ਭੁਵਨਨਾਇਕ—ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 187

कल्पयामास वै क्षेत्रं मन्दरे चारुकन्दरे तत्रान्धकं महादैत्यं हिरण्याक्षसुतं प्रभुः

ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਦੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਉੱਥੇ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਦੈਤ੍ਯ ਅੰਧਕ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

Verse 188

अनुगृह्य गणत्वं च प्रापयामास लीलया एतद्वः कथितं सर्वं कथासर्वस्वमादरात्

ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਗਣਤ੍ਵ—ਸ਼ਿਵਗਣਾਂ ਦੀ ਪਦਵੀ—ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਆਦਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸਭ, ਕਥਾ ਦਾ ਸਾਰ, ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ।

Verse 189

यः पठेच्छृणुयाद्वापि क्षेत्रमाहात्म्यमुत्तमम् सर्वक्षेत्रेषु यत्पुण्यं तत्सर्वं सहसा लभेत्

ਜੋ ਇਸ ਉੱਤਮ ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ ਜਾਂ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਸਭ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਸਾਰਾ ਪੁੰਨ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 190

श्रावयेद्वा द्विजान्सर्वान् कृतशौचान् जितेन्द्रियान् स एव सर्वयज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः

ਜਾਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਜਿਤੇਂਦ੍ਰੀ ਸਭ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਣਾਵੇ/ਪੜ੍ਹਾਵੇ, ਉਹੀ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।