Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7

Devanagari script

ऋषय ऊचुः । कोऽयं मार्कंडसंज्ञस्तु येन लिंगं प्रतिष्ठितम् । इन्द्रद्युम्नो महीपालः कतमो वद सूतज

Transliteration

ṛṣaya ūcuḥ | ko'yaṃ mārkaṃḍasaṃjñastu yena liṃgaṃ pratiṣṭhitam | indradyumno mahīpālaḥ katamo vada sūtaja

Translation

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—‘മാർകണ്ഡ’ എന്ന പേരുള്ള ഈയാൾ ആരാണ്, അവൻ ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചത്? പിന്നെ രാജാവായ ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ ആരാണ്? ഹേ സൂതപുത്രാ, പറയുക.

Word by Word

• ऋषयः: the sages
• ऋषयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम्

• ऊचुः: said
• ऊचुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्

• कः: who
• कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम्; प्रश्नवाचक-सर्वनाम

• अयम्: this (person)
• अयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम्; निर्देशवाचक-सर्वनाम

• मार्कण्ड-संज्ञः: named ‘Mārkaṇḍa’
• मार्कण्ड-संज्ञः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मार्कण्ड (प्रातिपदिक) + संज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (मार्कण्ड-नामकः)

• तु: indeed, but
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निपातः (but/indeed)

• येन: by whom
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः एकवचनम्; सम्बन्धवाचक-सर्वनाम

• लिङ्गम्: the liṅga (emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्

• प्रतिष्ठितम्: was established
• प्रतिष्ठितम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रतिष्ठित (स्था धातु + प्रति उपसर्ग + क्त प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः कर्मणि (PPP) — ‘(was) established’ (कर्मणि प्रयोगः)

• इन्द्रद्युम्नः: Indradyumna
• इन्द्रद्युम्नः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रद्युम्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम्

• महीपालः: king, ruler of the earth
• महीपालः: Apposition (Samānādhikaraṇa/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मही (प्रातिपदिक) + पाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (मही-पालः = भूमेः पालकः)

• कतमः: which one (exactly)
• कतमः: Predicate (Prashna/प्रश्न)
• Type: Adjective
• Root: कतम (प्रातिपदिक; किम्-प्रश्न)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम्; प्रश्नवाचक-विशेषणम्

• वद: tell
• वद: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (आज्ञार्थ/imperative), मध्यमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• सूतज: O son of the Sūta
• सूतज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे सम्बोधन-विभक्तिः एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (सूतस्य जः)

Speaker

Ṛṣis (Sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Indradyumneśvara (context); liṅga established by Mārkaṇḍa (as queried)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣayaḥ (sages)

Visual Art Cues

Scene: Forest hermitage assembly: sages seated in a semicircle questioning Sūta; in the background, a vision of the liṅga-pratiṣṭhā by Mārkaṇḍa and a king Indradyumna offering homage.

Characters & Entities

• Ṛṣis
• Mārkaṇḍa
• Indradyumna
• Sūtaja (address to Sūta’s son / the narrator)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred geography is anchored in exemplary founders: the sages seek the lineage and story behind each liṅga’s installation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The liṅga associated with Mārkaṇḍa (Mārkaṇḍeśvara) and the liṅga associated with Indradyumna (Indradyumneśvara) in the same kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Liṅga-pratiṣṭhā (installation) is referenced as the founding act; details are requested, not given here.