
Sukta 6.44
Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition (Mandala 6 is predominantly Bharadvāja)
Indra (with Soma as the empowering offering/power)
Triṣṭubh (probable for RV 6.44; confirm against pada count in critical editions)
ഋഗ്വേദം 6.44 ഉത്സാഹഭരിതമായ ഒരു ഇന്ദ്രസ്തുതിയാണ്. ഭാരദ്വാജ ദർശകൻ പുതുതായി പിഴിഞ്ഞ സോമത്തെ ഇന്ദ്രന്റെ പരമോന്മാദകരമായ പാനീയമായി അർപ്പിച്ച്, യജ്ഞത്തിന്റെ രാജാവായും ധനം, വിജയം, ദീപ്തമായ ശക്തി എന്നിവ നൽകുന്നവനായും അവനെ പ്രശംസിക്കുന്നു. ഈ സൂക്തത്തിൽ സോമത്തിന്റെ “മധു/മദ” (രസം, ഉന്മാദം) ഇന്ദ്രന്റെ ലോകധാരക കൃത്യങ്ങളുമായി ആവർത്തിച്ച് ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു—പാതകൾ തുറക്കൽ, രഥത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തൽ, ദ്യാവാപൃഥിവിയെ താങ്ങുന്ന ഋതം/കോസ്മികക്രമം സ്ഥാപിക്കൽ.
Mantra 1
यो रयिवो रयिंतमो यो द्युम्नैर्द्युम्नवत्तमः । सोमः सुतः स इन्द्र तेऽस्ति स्वधापते मदः ॥
പിഴിഞ്ഞ ആ സോമം—സമൃദ്ധിയുടെ ശക്തികളിൽ ഏറ്റവും സമൃദ്ധവും, പ്രകാശങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രകാശമാനവും—അതേ നിനക്കായി, ഹേ ഇന്ദ്രാ, സ്വധാപതേ; അത് നിന്റെ മദം, ശക്തിയുടെ ഉന്മാദാനന്ദം.
Mantra 2
यः शग्मस्तुविशग्म ते रायो दामा मतीनाम् । सोमः सुतः स इन्द्र तेऽस्ति स्वधापते मदः ॥
പിഴിഞ്ഞ ആ സോമം—ബലവാനും അതിബലവാനും—നിനക്കായി, ഹേ ഇന്ദ്രാ, നമ്മുടെ മതികൾക്കായി സമൃദ്ധികളുടെ ദാതാവും ബന്ധകനും ആകുന്നു; ഹേ സ്വധാപതേ, അതേ നിന്റെ മദം.
Mantra 3
येन वृद्धो न शवसा तुरो न स्वाभिरूतिभिः । सोमः सुतः स इन्द्र तेऽस्ति स्वधापते मदः ॥
യാതിനാൽ നീ ബലത്തിൽ വർദ്ധിച്ചതുപോലെ, നിന്റെ സ്വന്തം സഹായങ്ങളാൽ ത്വരിതനായതുപോലെ ആകുന്നു—ഹേ സ്വധാപതി ഇന്ദ്രാ! ഈ പിഷിത സോമം നിനക്കായി മദ (ആനന്ദോന്മാദം) ആകുന്നു.
Mantra 4
त्यमु वो अप्रहणं गृणीषे शवसस्पतिम् । इन्द्रं विश्वासाहं नरं मंहिष्ठं विश्वचर्षणिम् ॥
നിങ്ങൾക്കായി ഞാൻ അവനെ സ്തുതിക്കുന്നു—അപ്രഹണനായ, ശവസസ്പതിയായ ഇന്ദ്രനെ; വിശ്വാസാഹ (സർവ്വവിജയി)നായ നരനെ, മംഹിഷ്ഠ (അത്യുദാര)നെ, വിശ്വചർഷണി (എല്ലാ മനുഷ്യകുലങ്ങളിലും പ്രവൃത്തനായ)നെ.
Mantra 5
यं वर्धयन्तीद्गिरः पतिं तुरस्य राधसः । तमिन्न्वस्य रोदसी देवी शुष्मं सपर्यतः ॥
ആരെയോ ഗീരുകൾ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു—തുര (ഉത്കട) ദാനത്തിന്റെ പതിയെ—അവനെയേ ഈ രണ്ട് ദേവീ രോദസീ (ദ്യാവാ-പൃഥിവീ) സേവിച്ച്, അവന്റെ ശുഷ്മ (ദഹിക്കുന്ന തേജോബലം) ആരാധിക്കുന്നു.
Mantra 6
तद्व उक्थस्य बर्हणेन्द्रायोपस्तृणीषणि । विपो न यस्योतयो वि यद्रोहन्ति सक्षितः ॥
അതുകൊണ്ട് ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി സ്തുതിയുടെ ഉക്ഥത്തിന്റെ ബലവർധകമായ ആസനം വിരിച്ചിടുവിൻ; കാരണം അവന്റെ സഹായങ്ങൾ സ്ഥിരാധികാരത്തിലുള്ള പ്രചോദിത ഋഷിമാരെപ്പോലെ ഉയർന്നു ശാഖകളായി പടരുന്നു.
Mantra 7
अविदद्दक्षं मित्रो नवीयान्पपानो देवेभ्यो वस्यो अचैत् । ससवान्त्स्तौलाभिर्धौतरीभिरुरुष्या पायुरभवत्सखिभ्यः ॥
അവൻ ദക്ഷതയും വിവേകവും കണ്ടെത്തി—മിത്രനെപ്പോലെ സദാ നവീനൻ; സോമപാനം ചെയ്ത് ദേവന്മാർക്കു ഏതാണ് ശ്രേഷ്ഠമെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ദൃഢവും ശുദ്ധവുമായ ഉപായങ്ങളാൽ ജയിച്ചു, അവൻ തന്റെ സഖാക്കൾക്കു വിശാലമായ സംരക്ഷണവും കാവലാളുമായി.
Mantra 8
ऋतस्य पथि वेधा अपायि श्रिये मनांसि देवासो अक्रन् । दधानो नाम महो वचोभिर्वपुर्दृशये वेन्यो व्यावः ॥
ഋതത്തിന്റെ പഥത്തിൽ ജ്ഞാനിയായ വിധാതാവ് മുന്നേറി; ദേവന്മാർ ശ്രീയ്ക്കായി മനസ്സുകളെ രൂപപ്പെടുത്തി. വചനങ്ങളാൽ മഹത്തിന്റെ നാമം ധരിച്ച്, വാഞ്ഛനീയൻ ദർശനത്തിനായി തന്റെ രൂപം വിപുലപ്പെടുത്തി തുറന്നു.
Mantra 9
द्युमत्तमं दक्षं धेह्यस्मे सेधा जनानां पूर्वीररातीः । वर्षीयो वयः कृणुहि शचीभिर्धनस्य सातावस्माँ अविड्ढि ॥
ഹേ ഇന്ദ്രാ, ഞങ്ങളിലേയ്ക്ക് ഏറ്റവും ദ്യുമത്തമമായ ദക്ഷത (ദക്ഷ) നിക്ഷേപിക്കണമേ; മനുഷ്യരുടെ പുരാതന വൈരങ്ങളെ അകറ്റണമേ. നിന്റെ ശചീഭിഃ (കൗശലശക്തികളാൽ) ഞങ്ങളുടെ വയഃ—ജീവബലം—കൂടുതൽ വർധിപ്പിക്കണമേ; ധനസ്യ സാതൗ (സമ്പത്തിന്റെ വിജയം/പ്രാപ്തി)യിൽ ഞങ്ങളെ ഭേദിച്ചു-രക്ഷിച്ചു ഉറപ്പിക്കണമേ.
Mantra 10
इन्द्र तुभ्यमिन्मघवन्नभूम वयं दात्रे हरिवो मा वि वेनः । नकिरापिर्ददृशे मर्त्यत्रा किमङ्ग रध्रचोदनं त्वाहुः ॥
ഹേ ഇന്ദ്രാ, ഹേ മഘവൻ, ഞങ്ങൾ നിനക്കേ മാത്രം ദാത്രേ—ദാതാവിന്—അർപ്പണകർതാക്കളായിരിക്കുന്നു; ഹേ ഹരിവഃ (ഹരിത അശ്വങ്ങളുടെ അധിപൻ), ഞങ്ങളെ അകറ്റരുതേ. മർത്ത്യലോകത്തിൽ നിന്റെ യാതൊരു പരിധിയും അതിരും കാണപ്പെടുന്നില്ല; എങ്കിൽ എന്തുകൊണ്ട് അവർ നിന്നെ ‘രധ്രചോദന’—മുടന്തനെ നീക്കുന്നവൻ—എന്ന് വിളിക്കുന്നു?
Mantra 11
मा जस्वने वृषभ नो ररीथा मा ते रेवतः सख्ये रिषाम । पूर्वीष्ट इन्द्र निष्षिधो जनेषु जह्यसुष्वीन्प्र वृहापृणतः ॥
ഹേ വൃഷഭനായ ഇന്ദ്രാ, ഞങ്ങളുടെ ജസ്വനത—ഉല്ലാസോന്മേഷം—യിൽ ഞങ്ങളെ ഹാനിക്കരുതേ; നിന്റെ രേവതഃ (സമൃദ്ധ) സഖ്യത—മൈത്രി—യിൽ ഞങ്ങൾ ക്ഷയിക്കാതിരിക്കട്ടെ. മനുഷ്യരിൽ നിന്റെ അനേകം പുരാതന നിഷ്ഷിധഃ—നിയന്ത്രണ/നിരോധങ്ങൾ—സ്ഥാപിതമാണ്; അസുഷ്വീൻ (സോമം പിഴിയാത്തവരെ) സംഹരിക്ക, അപൃണതഃ (പൂർണ്ണരല്ലാത്തവരെ) അകറ്റിക്കളയുക.
Mantra 12
उदभ्राणीव स्तनयन्नियर्तीन्द्रो राधांस्यश्व्यानि गव्या । त्वमसि प्रदिवः कारुधाया मा त्वादामान आ दभन्मघोनः ॥
ഉയരുന്ന മേഘംപോലെ ഇടിമുഴക്കത്തോടെ ഇന്ദ്രൻ ദാനങ്ങളെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു—അശ്വ്യവും ഗവ്യവും ആയ രാധാംസികൾ, കുതിരയുടെ ശക്തികളും ഗോസമ്പത്തിന്റെ സമൃദ്ധിയും. നീ പരദിവത്തിൽ നിന്ന് ഗായകന്റെ കൃതിയെ താങ്ങുന്നവൻ; ഹേ മഘവൻ, ദാനം ചെയ്യാത്തവരുടെ ആക്രമണത്തിൽ നിന്നു നിന്നെ ആരും ക്ഷയിപ്പിക്കാതിരിക്കട്ടെ.
Mantra 13
अध्वर्यो वीर प्र महे सुतानामिन्द्राय भर स ह्यस्य राजा । यः पूर्व्याभिरुत नूतनाभिर्गीर्भिर्वावृधे गृणतामृषीणाम् ॥
ഹേ അധ്വര്യു, ഹേ വീരാ, ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി മഹത്തായ സുതസോമം മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുവരിക; കാരണം അവൻ ഈ യാഗത്തിന്റെ രാജാവാണ്. പുരാതനവും നിത്യനൂതനവും ആയ ഗീരുകളാൽ—സ്തുതിക്കുന്ന ഋഷിമാരുടെ വചനങ്ങളാൽ—വളരുന്നവൻ അവൻ തന്നേ.
Mantra 14
अस्य मदे पुरु वर्पांसि विद्वानिन्द्रो वृत्राण्यप्रती जघान । तमु प्र होषि मधुमन्तमस्मै सोमं वीराय शिप्रिणे पिबध्यै ॥
ഈ മദത്തിൽ, അനേകരൂപ ശക്തികളെ അറിയുന്ന ഇന്ദ്രൻ അപ്രതിരോധ്യ വൃത്രങ്ങളെ സംഹരിച്ചു. അവനുവേണ്ടി മധുമന്ത സോമം മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുവരിക—വീരനായ ശിപ്രിണ് (പ്രകാശിത അധരമുള്ളവൻ) അത് പാനം ചെയ്ത് ആനന്ദം ഏറ്റെടുക്കട്ടെ.
Mantra 15
पाता सुतमिन्द्रो अस्तु सोमं हन्ता वृत्रं वज्रेण मन्दसानः । गन्ता यज्ञं परावतश्चिदच्छा वसुर्धीनामविता कारुधायाः ॥
ഇന്ദ്രൻ പിഴിഞ്ഞ (സുത) സോമം പാനം ചെയ്യുന്നവനായിരിക്കട്ടെ; മദത്തിൽ ആനന്ദിച്ച് വജ്രംകൊണ്ട് വൃത്രൻ (തടസ്സകാരൻ) നെ സംഹരിക്കുന്നവനായിരിക്കട്ടെ. പരാവത്—അത്യന്തം ദൂരദേശങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും—യജ്ഞത്തിലേക്ക് അവൻ വരട്ടെ; ധനസമ്പന്നൻ, ധീ (പ്രേരിത ചിന്തകൾ) യുടെ അധിപൻ, കാരു (ഗായകൻ) യുടെ കൃതിയുടെ രക്ഷകൻ.
Mantra 16
इदं त्यत्पात्रमिन्द्रपानमिन्द्रस्य प्रियममृतमपायि । मत्सद्यथा सौमनसाय देवं व्यस्मद्द्वेषो युयवद्व्यंहः ॥
ഇന്ദ്രപാനത്തിനായുള്ള ഈ പാത്രം—ഇന്ദ്രന്റെ പ്രിയ അമൃതം—പാനം ചെയ്തുകഴിഞ്ഞു. ദേവനോടുള്ള സൗമനസ്യ (പ്രസന്നമനം) നിമിത്തം അത് അവനെ മത്തനാക്കട്ടെ; ഞങ്ങളിൽ നിന്നു ദ്വേഷം അകറ്റട്ടെ, വ്യംഹ (കഷ്ടം) അകറ്റട്ടെ, പാപവും അകറ്റട്ടെ.
Mantra 17
एना मन्दानो जहि शूर शत्रूञ्जामिमजामिं मघवन्नमित्रान् । अभिषेणाँ अभ्यादेदिशानान्पराच इन्द्र प्र मृणा जही च ॥
ഈ (സോമ) കൊണ്ട് മദത്തിൽ ഉല്ലസിച്ച്, ഹേ ശൂര, ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്ക; ഹേ മഘവൻ, ബന്ധുവും ബന്ധുവല്ലാത്തവനും ആയ അമിത്രരെ. കൂട്ടങ്ങളായി വന്ന്, എല്ലാ ദിക്കുകളിൽ നിന്നുമെ ഞങ്ങളിലേക്കു പാഞ്ഞുകയറുന്നവരെ—ഹേ ഇന്ദ്ര, പിന്നോട്ടു തള്ളുക; അവരെ തകർത്തു ചതയ്ക്കുക, വീണ്ടും പ്രഹരിക്കുക.
Mantra 18
आसु ष्मा णो मघवन्निन्द्र पृत्स्वस्मभ्यं महि वरिवः सुगं कः । अपां तोकस्य तनयस्य जेष इन्द्र सूरीन्कृणुहि स्मा नो अर्धम् ॥
ഹേ മഘവൻ ഇന്ദ്രാ, ഇപ്പോൾ ഈ യുദ്ധങ്ങളിൽ ഞങ്ങൾക്ക് മഹത്തായ വിശാലാവകാശവും സുഗമമായ പാതയും ഒരുക്കുക. ജലങ്ങളുടെ, ശിശുവിന്റെ, സന്തതിയുടെ ജയത്തിനായി, ഹേ ഇന്ദ്രാ, ഞങ്ങളെ ദീപ്തമായ അധിപത്യത്തിന്റെ ഉടമകളാക്കുക; സത്യമായും ഞങ്ങളെ നിന്റെ അംശമാക്കുക.
Mantra 19
आ त्वा हरयो वृषणो युजाना वृषरथासो वृषरश्मयोऽत्याः । अस्मत्राञ्चो वृषणो वज्रवाहो वृष्णे मदाय सुयुजो वहन्तु ॥
നിന്റെ ഹരി-പീത അശ്വങ്ങൾ, ശക്തിയിൽ യോജിപ്പിക്കപ്പെട്ടവർ—വൃഷ-രഥമുള്ളവർ, വൃഷ-രശ്മിയുള്ളവർ—നിന്നെ ഞങ്ങളിലേക്കു ഇവിടെ കൊണ്ടുവരട്ടെ; വജ്രം വഹിക്കുന്ന ആ വൃഷ-ശക്തികൾ, സുസംയുക്തരായി, ഹേ വൃഷണേ, നിന്റെ മദത്തിനായി നിന്നെ വഹിക്കട്ടെ.
Mantra 20
आ ते वृषन्वृषणो द्रोणमस्थुर्घृतप्रुषो नोर्मयो मदन्तः । इन्द्र प्र तुभ्यं वृषभिः सुतानां वृष्णे भरन्ति वृषभाय सोमम् ॥
ഹേ വൃഷണേ, നിനക്കായി ശക്തിമാനായ പ്രവാഹങ്ങൾ ദ്രോണത്തിൽ സ്ഥാനം പിടിച്ചിരിക്കുന്നു—ഘൃതബിന്ദുക്കൾ തുളുമ്പുന്ന തരംഗങ്ങളെപ്പോലെ—ആനന്ദത്തോടെ മദിക്കുന്നു. ഹേ ഇന്ദ്രാ, നിനക്കായി അവർ ശക്തമായ പിഷണങ്ങളോടെ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുവരുന്നു സോമം—വൃഷനു സോമം, ബലത്തിന്റെ അധിപതിക്കു സോമം.
Mantra 21
वृषासि दिवो वृषभः पृथिव्या वृषा सिन्धूनां वृषभः स्तियानाम् । वृष्णे त इन्दुर्वृषभ पीपाय स्वादू रसो मधुपेयो वराय ॥
നീ ദിവ്യത്തിന്റെ വൃഷാ, പൃഥിവിയുടെ വൃഷഭൻ; സിന്ധുക്കളുടെ വൃഷാ, സ്ഥിരസ്ഥാനങ്ങളുടെ വൃഷഭ-സ്വാമി. ഹേ വൃഷഭ-ശക്തിയേ, നിനക്കായി ഇന്ദു (സോമബിന്ദു) പുഷ്ടിയായി പെരുകുന്നു—രസം മധുരം; മധു-പാനം പരമത്തെ വരിക്കുന്നവനു.
Mantra 22
अयं देवः सहसा जायमान इन्द्रेण युजा पणिमस्तभायत् । अयं स्वस्य पितुरायुधानीन्दुरमुष्णादशिवस्य मायाः ॥
ഈ ദേവൻ സഹസത്തോടെ ജനിച്ചവൻ; ഇന്ദ്രനെ യുഗ-സഹചാരിയായി ചേർത്ത് പണിയെ അടക്കി വീഴ്ത്തി. ഈ ഇന്ദു തന്റെ തന്നെ പിതാവിന്റെ ആയുധങ്ങളെ അശിവന്റെ മായകളിൽ നിന്ന് കവർന്നു തിരിച്ചെടുത്തു.
Mantra 23
अयमकृणोदुषसः सुपत्नीरयं सूर्ये अदधाज्ज्योतिरन्तः । अयं त्रिधातु दिवि रोचनेषु त्रितेषु विन्ददमृतं निगूळ्हम् ॥
ഈ ശക്തി ഉഷസ്സുകളെ സുപത്നികളാക്കി; സൂര്യത്തിനുള്ളിൽ ജ്യോതി സ്ഥാപിച്ചു. ദിവ്യമായ രോചനങ്ങളിൽ ത്രിധാതു—ത്രിവിധ അടിത്തറ—സ്ഥിരപ്പെടുത്തി; ത്രിതന്റെ ലോകങ്ങളിൽ നിഗൂഢമായ അമൃതം കണ്ടെത്തി.
Mantra 24
अयं द्यावापृथिवी वि ष्कभायदयं रथमयुनक्सप्तरश्मिम् । अयं गोषु शच्या पक्वमन्तः सोमो दाधार दशयन्त्रमुत्सम् ॥
ഈ ശക്തി ദ്യാവാ-പൃഥിവിയെ വേർതിരിച്ച് താങ്ങി നിർത്തി; ഇതാണ് ഏഴ് രശ്മികളുള്ള രഥത്തെ യോജിപ്പിച്ചത്. ഇതാണ് തന്റെ ശച്യാ (പ്രഭുത്വ-കൗശലം)കൊണ്ട് ഗോവുകളിൽ അകത്ത് പാക്വത വരുത്തിയത്; സോമൻ ദശയന്ത്രങ്ങളുള്ള ഉത്സം (ഉറവ/ഝരി) ധരിച്ചു.
It celebrates Indra as the supreme receiver of Soma and asks him to grant strength, victory, and prosperity. Soma is presented as the energizing drink that makes Indra’s power blaze forth.
Because this is a Soma-rite setting. The Adhvaryu physically brings and offers the pressed Soma, while the hymn supplies the praising speech that completes the offering.
Both. Ritually it is the pressed Soma offered in sacrifice; symbolically it is concentrated inspiration and delight that empowers divine force (Indra) and supports order, clarity, and effective action.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.