
Sukta 6.44
Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition (Mandala 6 is predominantly Bharadvāja)
Indra (with Soma as the empowering offering/power)
Triṣṭubh (probable for RV 6.44; confirm against pada count in critical editions)
ਰਿਗਵੇਦ 6.44 ਇਕ ਜੋਸ਼ੀਲਾ ਇੰਦਰ-ਸੂਕਤ ਹੈ। ਭਾਰਦਵਾਜ਼ ਰਿਸ਼ੀ ਤਾਜ਼ਾ ਪੀੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ ਇੰਦਰ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਉਤਸ਼ਾਹਕ ਪਾਨ ਵਜੋਂ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਧਨ, ਜਿੱਤ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਦਾਤਾ ਵਜੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਕਤ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਦੇ “ਮਧੁ/ਮਦ” (ਰਸ, ਉਨਮਾਦ) ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕ-ਧਾਰਕ ਕਰਤੱਬਾਂ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਣਾ, ਰਥ ਨੂੰ ਬਲ ਦੇਣਾ, ਅਤੇ ਦਿਆਉ-ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਨੂੰ ਥਾਮਣ ਵਾਲੇ ਤ/ਕੋਸਮਿਕ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ।
Mantra 1
यो रयिवो रयिंतमो यो द्युम्नैर्द्युम्नवत्तमः । सोमः सुतः स इन्द्र तेऽस्ति स्वधापते मदः ॥
ਉਹ ਨਿਚੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਧਨੀ, ਚਾਨਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਚਮਕਦਾਰ—ਉਹੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੈ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਸ੍ਵਧਾ-ਪਤੀ; ਇਹ ਤੇਰਾ ਮਦ, ਬਲ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਹੈ।
Mantra 2
यः शग्मस्तुविशग्म ते रायो दामा मतीनाम् । सोमः सुतः स इन्द्र तेऽस्ति स्वधापते मदः ॥
ਉਹ ਨਿਚੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ—ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਅਤਿ-ਬਲਵਾਨ—ਤੇਰੇ ਲਈ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਸਾਡੀਆਂ ਮਤੀਆਂ ਲਈ ਰਾਯਾਂ ਦਾ ਦਾਤਾ ਅਤੇ ਬੰਨ੍ਹਣਹਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਸ੍ਵਧਾ-ਪਤੀ, ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਮਦ ਹੈ।
Mantra 3
येन वृद्धो न शवसा तुरो न स्वाभिरूतिभिः । सोमः सुतः स इन्द्र तेऽस्ति स्वधापते मदः ॥
ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਬਲ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਜਿਹਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਸਹਾਇਤਾਂ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਜਿਹਾ ਬਣਦਾ ਹੈਂ—ਹੇ ਸ੍ਵਧਾਪਤੀ ਇੰਦਰ! ਇਹ ਪਿਸ਼ਿਤ ਸੋਮ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮਦ (ਆਨੰਦਮਈ ਉਨਮਾਦ) ਹੈ।
Mantra 4
त्यमु वो अप्रहणं गृणीषे शवसस्पतिम् । इन्द्रं विश्वासाहं नरं मंहिष्ठं विश्वचर्षणिम् ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਗਾਂਦਾ ਹਾਂ—ਅਪ੍ਰਹਣ, ਸ਼ਵਸਸਪਤਿ ਇੰਦਰ ਦੀ; ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਹ (ਸਰਬ-ਵਿਜੇਤਾ) ਨਰ ਦੀ, ਮੰਹਿਸ਼ਠ (ਅਤਿ-ਦਾਨਸ਼ੀਲ) ਦੀ, ਵਿਸ਼ਵਚਰਸ਼ਣਿ (ਸਭ ਮਨੁੱਖੀ ਕੁਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਰਤ) ਦੀ।
Mantra 5
यं वर्धयन्तीद्गिरः पतिं तुरस्य राधसः । तमिन्न्वस्य रोदसी देवी शुष्मं सपर्यतः ॥
ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੀਰਾਂ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਤੁਰ (ਉਤਕਟ) ਦਾਨ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ—ਉਸੇ ਨੂੰ ਇਹ ਦੋ ਦੇਵੀ ਰੋਦਸੀ (ਦ੍ਯਾਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ) ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਸ਼ਮ (ਦਹਕਦਾ ਤੇਜੋ-ਬਲ) ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
Mantra 6
तद्व उक्थस्य बर्हणेन्द्रायोपस्तृणीषणि । विपो न यस्योतयो वि यद्रोहन्ति सक्षितः ॥
ਇਸ ਲਈ ਇੰਦਰ ਲਈ ਉਸਤਤੀ ਦੇ ਉਕਥ ਦਾ ਬਲ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਆਸਨ ਵਿਛਾਓ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਹਾਇਤਾਵਾਂ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ ਉੱਠਦੀਆਂ ਅਤੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਫੈਲਦੀਆਂ ਹਨ।
Mantra 7
अविदद्दक्षं मित्रो नवीयान्पपानो देवेभ्यो वस्यो अचैत् । ससवान्त्स्तौलाभिर्धौतरीभिरुरुष्या पायुरभवत्सखिभ्यः ॥
ਉਸ ਨੇ ਦੱਖਤਾ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਲੱਭ ਲਏ—ਮਿਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਸਦਾ ਨਵਾਂ; ਸੋਮ ਪੀ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਜੋ ਹੋਰ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਣ ਲਿਆ। ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਖਿਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੱਖਿਆ, ਰਾਖਾ ਬਣਿਆ।
Mantra 8
ऋतस्य पथि वेधा अपायि श्रिये मनांसि देवासो अक्रन् । दधानो नाम महो वचोभिर्वपुर्दृशये वेन्यो व्यावः ॥
ਤ ਦੇ ਪਥ ਉੱਤੇ ਗਿਆਨੀ ਵਿਧਾਤਾ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ; ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਲਈ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਘੜਿਆ। ਬਚਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਹਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਧਾਰ ਕੇ, ਇੱਛਿਤ ਨੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਵਿਸਤਾਰਿਆ।
Mantra 9
द्युमत्तमं दक्षं धेह्यस्मे सेधा जनानां पूर्वीररातीः । वर्षीयो वयः कृणुहि शचीभिर्धनस्य सातावस्माँ अविड्ढि ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਉਮੱਤਮ ਦੱਖਤਾ (ਦਕ੍ਸ਼) ਧਾਰਨ ਕਰਾ; ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਹੰਕਾਰ। ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਚੀਭਿਃ (ਕੁਸ਼ਲ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਵਯਃ—ਜੀਵਨ-ਬਲ—ਹੋਰ ਵਧਾ; ਅਤੇ ਧਨਸ੍ਯ ਸਾਤੌ (ਧਨ ਦੀ ਜਿੱਤ/ਪ੍ਰਾਪਤੀ) ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਸਥਿਰ ਕਰ।
Mantra 10
इन्द्र तुभ्यमिन्मघवन्नभूम वयं दात्रे हरिवो मा वि वेनः । नकिरापिर्ददृशे मर्त्यत्रा किमङ्ग रध्रचोदनं त्वाहुः ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਹੇ ਮਘਵਨ, ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਦਾਤ੍ਰੇ—ਦਾਤੇ—ਵਾਸਤੇ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਣੇ ਹਾਂ; ਹੇ ਹਰਿਵಃ (ਹਰਿਤ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ), ਸਾਨੂੰ ਪਰਾਇਆ ਨਾ ਕਰ। ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਜਾਂ ਸੀਮਾ ਦਿਸਦੀ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ ਕਿਉਂ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ‘ਰਧ੍ਰਚੋਦਨ’—ਲੰਗੜੇ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ—ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ?
Mantra 11
मा जस्वने वृषभ नो ररीथा मा ते रेवतः सख्ये रिषाम । पूर्वीष्ट इन्द्र निष्षिधो जनेषु जह्यसुष्वीन्प्र वृहापृणतः ॥
ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਇੰਦਰ, ਸਾਡੀ ਜਸ੍ਵਨਤਾ—ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਉਛਾਲ—ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾ; ਤੇਰੀ ਰੇਵਤಃ (ਸਮ੍ਰਿੱਧ) ਸਖ੍ਯਤਾ—ਮਿੱਤਰਤਾ—ਵਿੱਚ ਸਾਡਾ ਘਾਟ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਤਨ ਨਿਸ਼੍ਸ਼ਿਧਃ—ਰੋਕ/ਨਿਯਮ—ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ; ਅਸੁਸ਼੍ਵੀਨ (ਸੋਮ ਨਾ ਨਿਚੋੜਨ ਵਾਲਿਆਂ) ਨੂੰ ਸੰਹਾਰ, ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਿਣਤਃ (ਅਧੂਰੇ/ਨਾ ਭਰੇ ਹੋਏ) ਨੂੰ ਦੂਰ ਹੰਕਾਰ।
Mantra 12
उदभ्राणीव स्तनयन्नियर्तीन्द्रो राधांस्यश्व्यानि गव्या । त्वमसि प्रदिवः कारुधाया मा त्वादामान आ दभन्मघोनः ॥
ਚੜ੍ਹਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਗੱਜਦਾ ਹੋਇਆ ਇੰਦਰ ਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਅਸ਼ਵ੍ਯ ਅਤੇ ਗਵ੍ਯ ਰਾਧਾਂਸਿ, ਘੋੜੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ। ਤੂੰ ਪਰਦਿਵ ਤੋਂ ਗਾਇਕ ਦੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਥਾਮਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਹੇ ਮਘਵਨ, ਅਦਾਤਿਆਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਘਾਟ ਨਾ ਪਵੇ।
Mantra 13
अध्वर्यो वीर प्र महे सुतानामिन्द्राय भर स ह्यस्य राजा । यः पूर्व्याभिरुत नूतनाभिर्गीर्भिर्वावृधे गृणतामृषीणाम् ॥
ਹੇ ਅਧਵਰ੍ਯੁ, ਹੇ ਵੀਰ, ਇੰਦਰ ਲਈ ਮਹਾਨ ਸੁਤ-ਸੋਮ ਅੱਗੇ ਲਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਸ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ। ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਨਵੇਂ ਗੀਰਾਂ ਨਾਲ—ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ—ਵਧਦਾ ਹੈ।
Mantra 14
अस्य मदे पुरु वर्पांसि विद्वानिन्द्रो वृत्राण्यप्रती जघान । तमु प्र होषि मधुमन्तमस्मै सोमं वीराय शिप्रिणे पिबध्यै ॥
ਇਸ ਮਦ ਵਿੱਚ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਣਦਾ ਇੰਦਰ ਅਪ੍ਰਤੀਰੋਧ੍ਯ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਮਧੁਮੰਤ ਸੋਮ ਅੱਗੇ ਲਿਆ—ਵੀਰ, ਸ਼ਿਪ੍ਰਿਣ (ਚਮਕਦੇ ਹੋਠਾਂ ਵਾਲਾ) ਉਹ ਪੀਵੇ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰੇ।
Mantra 15
पाता सुतमिन्द्रो अस्तु सोमं हन्ता वृत्रं वज्रेण मन्दसानः । गन्ता यज्ञं परावतश्चिदच्छा वसुर्धीनामविता कारुधायाः ॥
ਇੰਦਰ ਦਬਾਇਆ ਹੋਇਆ (ਸੁਤ) ਸੋਮ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ; ਮਦ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ (ਰੋਕਣ ਵਾਲੇ) ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਪਰਾਵਤ—ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਦੇ ਦੇਸਾਂ ਤੋਂ ਵੀ—ਯਜ्ञ ਵੱਲ ਆਵੇ; ਉਹ ਧਨਵਾਨ, ਧੀ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਚਾਰਾਂ) ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਅਤੇ ਕਾਰੁ (ਗਾਇਕ) ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਰੱਖਿਅਕ ਹੋਵੇ।
Mantra 16
इदं त्यत्पात्रमिन्द्रपानमिन्द्रस्य प्रियममृतमपायि । मत्सद्यथा सौमनसाय देवं व्यस्मद्द्वेषो युयवद्व्यंहः ॥
ਇਹ ਪਿਆਲਾ—ਇੰਦਰ ਦੇ ਪਾਨ ਲਈ—ਇੰਦਰ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਅਮ੍ਰਿਤ ਪੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਵ ਵੱਲ ਸੌਮਨਸ੍ਯ (ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ) ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਮਸਤ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਦੂਰ ਕਰੇ, ਵ੍ਯੰਹ (ਕਲੇਸ਼) ਦੂਰ ਕਰੇ, ਪਾਪ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰੇ।
Mantra 17
एना मन्दानो जहि शूर शत्रूञ्जामिमजामिं मघवन्नमित्रान् । अभिषेणाँ अभ्यादेदिशानान्पराच इन्द्र प्र मृणा जही च ॥
ਇਸ (ਸੋਮ) ਨਾਲ ਮਦ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਸ਼ੂਰ, ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ; ਹੇ ਮਘਵਨ, ਜਾਮਿ ਅਤੇ ਅਜਾਮਿ—ਦੋਵੇਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਮਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ। ਜੋ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਝਪਟਦੇ ਹਨ—ਹੇ ਇੰਦਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਾਰ ਕਰ।
Mantra 18
आसु ष्मा णो मघवन्निन्द्र पृत्स्वस्मभ्यं महि वरिवः सुगं कः । अपां तोकस्य तनयस्य जेष इन्द्र सूरीन्कृणुहि स्मा नो अर्धम् ॥
ਹੇ ਮਘਵਨ ਇੰਦਰ, ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਵਕਾਸ, ਸੁਗਮ ਰਾਹ ਬਣਾਉ। ਜਲਾਂ ਦੇ, ਬੱਚੇ ਦੇ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਜੇਤ ਲਈ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਸਾਨੂੰ ਤੇਜਸਵੀ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਣਾ; ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾ।
Mantra 19
आ त्वा हरयो वृषणो युजाना वृषरथासो वृषरश्मयोऽत्याः । अस्मत्राञ्चो वृषणो वज्रवाहो वृष्णे मदाय सुयुजो वहन्तु ॥
ਤੇਰੇ ਹਰੀ-ਪੀਲੇ ਘੋੜੇ, ਬਲ ਵਿੱਚ ਜੋਤੇ ਹੋਏ—ਵ੍ਰਿਸ਼-ਰਥ ਵਾਲੇ, ਵ੍ਰਿਸ਼-ਰਸ਼ਮੀ ਵਾਲੇ—ਤੈਨੂੰ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਇੱਥੇ ਲਿਆਉਣ; ਵਜ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਉਹ ਵ੍ਰਿਸ਼-ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਸੁਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਤੇਰੇ ਮਦ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਵਾਹਨ ਕਰਨ।
Mantra 20
आ ते वृषन्वृषणो द्रोणमस्थुर्घृतप्रुषो नोर्मयो मदन्तः । इन्द्र प्र तुभ्यं वृषभिः सुतानां वृष्णे भरन्ति वृषभाय सोमम् ॥
ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਬਲਵਾਨ ਧਾਰਾਂ ਦ੍ਰੋਣ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਈਆਂ ਹਨ—ਘੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਟਪਕਾਉਂਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ—ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਦਮਸਤ। ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਤਾਕਤਵਰ ਪਿਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ ਸੋਮ—ਵ੍ਰਿਸ਼ ਲਈ ਸੋਮ, ਬਲ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਲਈ ਸੋਮ।
Mantra 21
वृषासि दिवो वृषभः पृथिव्या वृषा सिन्धूनां वृषभः स्तियानाम् । वृष्णे त इन्दुर्वृषभ पीपाय स्वादू रसो मधुपेयो वराय ॥
ਤੂੰ ਦਿਵ ਦਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ ਹੈਂ, ਪૃਥਵੀ ਦਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ; ਸਿੰਧੂਆਂ ਦਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਥਿਰ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਦਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਸੁਆਮੀ। ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਸ਼ਕਤੀ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਇੰਦੂ (ਸੋਮ-ਬੂੰਦ) ਫੁੱਲ ਕੇ ਵਧਦਾ ਹੈ—ਰਸ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਮਧੁ-ਪੇਯ ਪਰਮ ਨੂੰ ਚੁਣਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਹੈ।
Mantra 22
अयं देवः सहसा जायमान इन्द्रेण युजा पणिमस्तभायत् । अयं स्वस्य पितुरायुधानीन्दुरमुष्णादशिवस्य मायाः ॥
ਇਹ ਦੇਵ ਸਹਸ ਨਾਲ ਜਨਮਿਆ; ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਜੂਏ ਦਾ ਸਾਥੀ ਬਣਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਇੰਦੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਯੁਧ ਅਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮਾਇਆ-ਜਾਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚੁਰਾ ਕੇ ਵਾਪਸ ਲਿਆਏ।
Mantra 23
अयमकृणोदुषसः सुपत्नीरयं सूर्ये अदधाज्ज्योतिरन्तः । अयं त्रिधातु दिवि रोचनेषु त्रितेषु विन्ददमृतं निगूळ्हम् ॥
ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਉਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ; ਇਸ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋਤਿ ਟਿਕਾਈ। ਇਸ ਨੇ ਦਿਵ ਦੇ ਰੋਚਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਧਾਤੁ—ਤਿੰਨ-ਵਿਧ ਆਧਾਰ—ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਤ੍ਰਿਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਅਮ੍ਰਿਤ ਲੱਭ ਲਿਆ।
Mantra 24
अयं द्यावापृथिवी वि ष्कभायदयं रथमयुनक्सप्तरश्मिम् । अयं गोषु शच्या पक्वमन्तः सोमो दाधार दशयन्त्रमुत्सम् ॥
ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਦਿਆਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਕੇ ਥੰਮ੍ਹਿਆ; ਇਸ ਨੇ ਸੱਤ ਰਸ਼ਮੀਆਂ ਵਾਲਾ ਰਥ ਜੋੜਿਆ। ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਚਿਆ (ਮਾਹਰ ਕਲਾ) ਨਾਲ ਗੋਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਕਵਤਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ; ਸੋਮ ਨੇ ਦਸ ਯੰਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਉਤਸ (ਸਰੋਤ/ਝਰਨਾ) ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ।
It celebrates Indra as the supreme receiver of Soma and asks him to grant strength, victory, and prosperity. Soma is presented as the energizing drink that makes Indra’s power blaze forth.
Because this is a Soma-rite setting. The Adhvaryu physically brings and offers the pressed Soma, while the hymn supplies the praising speech that completes the offering.
Both. Ritually it is the pressed Soma offered in sacrifice; symbolically it is concentrated inspiration and delight that empowers divine force (Indra) and supports order, clarity, and effective action.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.