Sukta 44

Mantra 1

यो रयिवो रयिंतमो यो द्युम्नैर्द्युम्नवत्तमः । सोमः सुतः स इन्द्र तेऽस्ति स्वधापते मदः ॥

જે સોમ પિષાયેલો છે—સમૃદ્ધિના બળોમાં સર્વાધિક સમૃદ્ધ, તેજોમાં સર્વાધિક તેજસ્વી—એ જ તારા માટે છે, હે ઇન્દ્ર, સ્વધાના પતિ; એ તારો મદ, બળનો ઉલ્લાસ છે.

Mantra 2

यः शग्मस्तुविशग्म ते रायो दामा मतीनाम् । सोमः सुतः स इन्द्र तेऽस्ति स्वधापते मदः ॥

જે સોમ પિષાયેલો છે—બળવાન અને અતિબળવાન—એ તારા માટે, હે ઇન્દ્ર, અમારી મતિઓ માટે રાયોના દાતા અને બંધક બને છે; હે સ્વધાપતે, એ જ તારો મદ છે.

Mantra 3

येन वृद्धो न शवसा तुरो न स्वाभिरूतिभिः । सोमः सुतः स इन्द्र तेऽस्ति स्वधापते मदः ॥

જેના દ્વારા તું બળમાં વધેલો સમાન, અને પોતાની જ સહાયોથી તીવ્ર સમાન બને છે—હે સ્વધાપતિ ઇન્દ્ર! આ પિષિત સોમ તારા માટે મદ (આનંદમય ઉન્માદ) છે.

Mantra 4

त्यमु वो अप्रहणं गृणीषे शवसस्पतिम् । इन्द्रं विश्वासाहं नरं मंहिष्ठं विश्वचर्षणिम् ॥

તમને માટે હું તેને સ્તુતિથી ગાઉં છું—અપ્રહણ, શવસસ્પતિ, ઇન્દ્રને; સર્વવિજયી નરને, અતિદાનવીરને, સર્વચર્ષણિ (સર્વ માનવ કુળોમાં પ્રવર્તમાન) ને.

Mantra 5

यं वर्धयन्तीद्गिरः पतिं तुरस्य राधसः । तमिन्न्वस्य रोदसी देवी शुष्मं सपर्यतः ॥

જેનને ગીરો વધારતી રહે છે—તુર (ઉત્કટ) દાનના પતિને—તેને જ આ બે દેવી રોદસી (દ્યાવા-પૃથિવી) સેવા કરીને તેના શુષ્મ (દહકતા તેજોબળ) ને પૂજે છે.

Mantra 6

तद्व उक्थस्य बर्हणेन्द्रायोपस्तृणीषणि । विपो न यस्योतयो वि यद्रोहन्ति सक्षितः ॥

અતએવ, ઇન્દ્ર માટે સ્તુતિના ઉકથનું બળવર્ધક આસન પાથરો; કારણ કે તેની સહાયતાઓ સ્થિર અધિકારમાં રહેલા પ્રેરિત ઋષિઓની જેમ ઊગી ઊગી શાખાઓ ફેલાવે છે.

Mantra 7

अविदद्दक्षं मित्रो नवीयान्पपानो देवेभ्यो वस्यो अचैत् । ससवान्त्स्तौलाभिर्धौतरीभिरुरुष्या पायुरभवत्सखिभ्यः ॥

તેણે દક્ષતા અને વિવેક શોધ્યા—મિત્ર જેવો સદા નવો; સોમ પીને તેણે દેવો માટે જે વધુ ઉત્તમ છે તે ઓળખ્યું. દૃઢ અને શુદ્ધ સાધનો વડે વિજય મેળવી, તે પોતાના સખાઓ માટે વિશાળ રક્ષા, રક્ષક બન્યો.

Mantra 8

ऋतस्य पथि वेधा अपायि श्रिये मनांसि देवासो अक्रन् । दधानो नाम महो वचोभिर्वपुर्दृशये वेन्यो व्यावः ॥

ઋતના પથ પર વિધાતા જ્ઞાની આગળ વધ્યો; દેવોએ શ્રી માટે મનોભાવો ઘડ્યા. વચનો દ્વારા મહાનનું નામ ધારણ કરીને, ઇચ્છનીય એણે દર્શન માટે પોતાનું રૂપ વિસ્તારી ખુલ્લું કર્યું.

Mantra 9

द्युमत्तमं दक्षं धेह्यस्मे सेधा जनानां पूर्वीररातीः । वर्षीयो वयः कृणुहि शचीभिर्धनस्य सातावस्माँ अविड्ढि ॥

હે ઇન્દ્ર, અમામાં સર્વાધિક તેજસ્વી દક્ષતા (દક્ષ) સ્થાપિત કર; મનુષ્યોની પ્રાચીન વૈરભાવનાઓને દૂર હંકાર. તારી શચીભિઃ (કુશળ શક્તિઓ) વડે અમારું વયઃ—જીવનબળ—વધુ સમૃદ્ધ કર; અને ધનની સાતિ (વિજય/પ્રાપ્તિ)માં અમને ભેદી-રક્ષી સ્થિર કર.

Mantra 10

इन्द्र तुभ्यमिन्मघवन्नभूम वयं दात्रे हरिवो मा वि वेनः । नकिरापिर्ददृशे मर्त्यत्रा किमङ्ग रध्रचोदनं त्वाहुः ॥

હે ઇન્દ્ર, હે મઘવન, અમે તો તને જ દાત્રે—દાતા—રૂપે અર્પણકર્તા બન્યા છીએ; હે હરિવઃ (હરિત અશ્વોના સ્વામી), અમને વિમુખ ન કર. મર્ત્યલોકમાં તારી કોઈ સીમા કે પરિધિ દેખાતી નથી; તો પછી કેમ તેઓ તને ‘રધ્રચોદન’—લંગડાને ચલાવનાર—કહે છે?

Mantra 11

मा जस्वने वृषभ नो ररीथा मा ते रेवतः सख्ये रिषाम । पूर्वीष्ट इन्द्र निष्षिधो जनेषु जह्यसुष्वीन्प्र वृहापृणतः ॥

હે વૃષભ (બળવાન) ઇન્દ્ર, અમારી જસ્વનતા—ઉલ્લાસભરી ઉછાળ—માં અમને હાનિ ન કર; તારી રેવતઃ (સમૃદ્ધ) સખ્યતા—મૈત્રી—માં અમારો ક્ષય ન થવા દે. મનુષ્યોમાં તારા ઘણા પ્રાચીન નિષ્ષિધો—નિવારણ/બંધનો—સ્થાપિત છે; અસુષ્વીન્ (સોમ ન પિષનારાઓ)ને સંહાર, અને અપૂર્ણ (અપૃણતઃ) રહેનારાઓને દૂર હંકાર.

Mantra 12

उदभ्राणीव स्तनयन्नियर्तीन्द्रो राधांस्यश्व्यानि गव्या । त्वमसि प्रदिवः कारुधाया मा त्वादामान आ दभन्मघोनः ॥

ઉદયમાન વાદળની જેમ ગર્જના કરતો ઇન્દ્ર દાનને પ્રવર્તાવે છે—અશ્વ્ય અને ગવ્ય એવા રાધાંસિ, ઘોડાની શક્તિઓ અને ગાયની સમૃદ્ધિ. તું પરમ દ્યુલોકથી ગાયકના કાર્યને ધારણ કરનાર છે; હે મઘવન, દાન ન કરનારાઓના આઘાતથી તને કોઈ હાનિ ન પહોંચે.

Mantra 13

अध्वर्यो वीर प्र महे सुतानामिन्द्राय भर स ह्यस्य राजा । यः पूर्व्याभिरुत नूतनाभिर्गीर्भिर्वावृधे गृणतामृषीणाम् ॥

હે અધ્વર્યુ, હે વીર, ઇન્દ્ર માટે મહાન સુત સોમ આગળ લાવ; કારણ કે તે આ યજ્ઞનો રાજા છે. જે પ્રાચીન અને સદા નવી ગીરો દ્વારા—સ્તુતિ કરનાર ઋષિઓના વચનો દ્વારા—વર્ધે છે.

Mantra 14

अस्य मदे पुरु वर्पांसि विद्वानिन्द्रो वृत्राण्यप्रती जघान । तमु प्र होषि मधुमन्तमस्मै सोमं वीराय शिप्रिणे पिबध्यै ॥

આ મદમાં, અનેક રૂપોની શક્તિ જાણતો ઇન્દ્ર અપ્રતિરોધ્ય વૃત્રોને સંહાર્યો. હવે તેના માટે મધુમંત સોમ આગળ ધરો—વીર, શિપ્રિણ (પ્રકાશિત ઓષ્ઠવાળા) તે પીવે અને આનંદ ગ્રહણ કરે.

Mantra 15

पाता सुतमिन्द्रो अस्तु सोमं हन्ता वृत्रं वज्रेण मन्दसानः । गन्ता यज्ञं परावतश्चिदच्छा वसुर्धीनामविता कारुधायाः ॥

ઇન્દ્ર દબાવેલા સોમનો પાન કરનાર બને; મદમાં આનંદિત થઈ વજ્ર વડે વૃત્ર (અવરોધક) નો સંહાર કરનાર બને. તે પરાવત—અતિ દૂરનાં પ્રદેશોથી પણ—યજ્ઞ તરફ આવી પહોંચે; તે ધનવાન, ધી (પ્રેરિત વિચારો) નો સ્વામી, અને કારુ (ગાયક) ના કાર્યનો રક્ષક રહે.

Mantra 16

इदं त्यत्पात्रमिन्द्रपानमिन्द्रस्य प्रियममृतमपायि । मत्सद्यथा सौमनसाय देवं व्यस्मद्द्वेषो युयवद्व्यंहः ॥

આ પાત્ર—ઇન્દ્રના પાન માટેનું—ઇન્દ્રનું પ્રિય અમૃત પીવાઈ ગયું છે. તે દેવ પ્રત્યે સૌમનસ્ય (પ્રસન્ન મન) માટે તેને મત્ત કરે; અને અમારામાંથી દ્વેષને દૂર હાંકે, વ્યંહ (કષ્ટ) ને દૂર હાંકે, પાપને પણ દૂર હાંકે.

Mantra 17

एना मन्दानो जहि शूर शत्रूञ्जामिमजामिं मघवन्नमित्रान् । अभिषेणाँ अभ्यादेदिशानान्पराच इन्द्र प्र मृणा जही च ॥

આ (સોમ) વડે મદમાં આનંદિત થઈ, હે શૂર, શત્રુઓને સંહાર; હે મઘવન, જાતિ-બંધુ અને અજાતિ—બન્ને પ્રકારના અમિત્રોને. જે ટોળાંમાં આવી, ચારે તરફથી અમારાં પર ધસી આવે છે—હે ઇન્દ્ર, તેમને પાછા હાંકી દે; તેમને ચકનાચૂર કર, અને ફરી પ્રહાર કર.

Mantra 18

आसु ष्मा णो मघवन्निन्द्र पृत्स्वस्मभ्यं महि वरिवः सुगं कः । अपां तोकस्य तनयस्य जेष इन्द्र सूरीन्कृणुहि स्मा नो अर्धम् ॥

હે મઘવન્ ઇન્દ્ર, હવે આ યુદ્ધોમાં અમારે માટે મહાન વિશાળ અવકાશ, સુગમ માર્ગ રચ. જળોના, સંતાનના અને વંશના વિજય માટે, હે ઇન્દ્ર, અમને તેજસ્વી અધિપત્યના સ્વામી કર; અને નિશ્ચયે અમને તારો અંશ બનાવ.

Mantra 19

आ त्वा हरयो वृषणो युजाना वृषरथासो वृषरश्मयोऽत्याः । अस्मत्राञ्चो वृषणो वज्रवाहो वृष्णे मदाय सुयुजो वहन्तु ॥

તારા હરિત-પીત અશ્વો, બળમાં યુક્ત—વૃષ-રથવાળા, વૃષ-રશ્મિવાળા—અમારી તરફ અહીં તને લાવે; વજ્ર વહન કરનારા એ વૃષ-શક્તિશાળી, સુયુક્ત થઈ, હે વૃષણ્, તારા મદ માટે તને વહન કરે.

Mantra 20

आ ते वृषन्वृषणो द्रोणमस्थुर्घृतप्रुषो नोर्मयो मदन्तः । इन्द्र प्र तुभ्यं वृषभिः सुतानां वृष्णे भरन्ति वृषभाय सोमम् ॥

હે વૃષણ્, તારા માટે બળવાન પ્રવાહો દ્રોણમાં સ્થિર થયા છે—ઘૃત-બિંદુઓ ટપકાવતી તરંગો સમા—ઉલ્લાસિત. હે ઇન્દ્ર, તારા માટે તેઓ બળવાન પિષણોથી આગળ લાવે છે સોમ—વૃષ માટે સોમ, બળના અધિપતિ માટે સોમ.

Mantra 21

वृषासि दिवो वृषभः पृथिव्या वृषा सिन्धूनां वृषभः स्तियानाम् । वृष्णे त इन्दुर्वृषभ पीपाय स्वादू रसो मधुपेयो वराय ॥

તું સ્વર્ગનો વૃષા છે, પૃથ્વીનો વૃષભ છે; સિંધુઓનો વૃષા અને સ્થિર નિવાસોના વૃષભ-સ્વામી છે. હે વૃષભ-શક્તિ, તારા માટે ઇન્દુ (સોમબિંદુ) ફૂલે-વધે છે—રસ મીઠો છે, મધુ-પેય પરમને વરનાર માટે છે.

Mantra 22

अयं देवः सहसा जायमान इन्द्रेण युजा पणिमस्तभायत् । अयं स्वस्य पितुरायुधानीन्दुरमुष्णादशिवस्य मायाः ॥

આ દેવ સહસાથી જન્મેલો, ઇન્દ્રને યુગ-સાથી બનાવી, પાણિને દબાવી પાડ્યો. આ ઇન્દુએ પોતાના પિતાના આયુધો અશિવના માયાજાળમાંથી ચોરીને પાછાં લાવ્યાં.

Mantra 23

अयमकृणोदुषसः सुपत्नीरयं सूर्ये अदधाज्ज्योतिरन्तः । अयं त्रिधातु दिवि रोचनेषु त्रितेषु विन्ददमृतं निगूळ्हम् ॥

આ શક્તિએ ઉષાઓને સુપત્ની બનાવી; આણે સૂર્યમાં અંદર જ્યોતિ સ્થાપી. આણે દિવ્ય રોચનોમાં ત્રિધાતુ—ત્રિગુણ આધાર—સ્થિર કર્યો; ત્રિતાના લોકોમાં છુપાયેલું અમૃત શોધી કાઢ્યું.

Mantra 24

अयं द्यावापृथिवी वि ष्कभायदयं रथमयुनक्सप्तरश्मिम् । अयं गोषु शच्या पक्वमन्तः सोमो दाधार दशयन्त्रमुत्सम् ॥

આ શક્તિએ દ્યાવા-પૃથિવીને વિખેરીને ટેકો આપ્યો; આએ સાત રશ્મિવાળો રથ જોડ્યો. આએ પોતાની કુશળ શક્તિથી ગાયોમાં અંદર પક્વતા પેદા કરી; સોમએ દશયંત્રવાળા ઉત્સને ધારણ કર્યો.