Dharma-shastra
Laws of Righteous Conduct
Exposition of dharma-shastra covering varnadharma, ashrama duties, samskaras, purification rites, and ethical codes for society.
Adhyayas in Dharma-shastra
Adhyaya 150
Chapter 150 — Manvantarāṇi (The Manvantaras) and the Purāṇic Map of Vedic Transmission
ഭഗവാൻ അഗ്നി ധർമ്മകേന്ദ്രിതമായ വിശ്വക്രമത്തെ ക്രമബദ്ധമായി വിശദീകരിച്ച് മന്വന്തരങ്ങളെ എണ്ണിപ്പറയുന്നു—ഓരോ മന്വന്തരവും മനു, ഇന്ദ്രൻ, ദേവഗണങ്ങൾ, സപ്തർഷികൾ, ഭൂമിയിലെ ധർമ്മക്രമം നിലനിർത്തുന്ന പ്രജാസന്തതി എന്നിവയെന്ന പ്രവർത്തനപദവികളാൽ നിർവചിക്കപ്പെടുന്നു. സ്വായംഭുവാദി പ്രാചീന ചക്രങ്ങളിൽ നിന്ന് നിലവിലെ ശ്രാദ്ധദേവ/വൈവസ്വത മനുവിനെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സപ്തർഷികളെയും സൂചിപ്പിച്ച്, ഭാവിയിലെ സാവർണി മുതലായ മനുക്കളെയും പ്രക്ഷേപിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസത്തിൽ ഇങ്ങനെ പതിനാലു മന്വധികാരങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് പ്രതിപാദിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ദ്വാപരാന്തത്തിൽ ഹരി ആദിവേദത്തെ വിഭജിച്ച് നാലു വേദങ്ങൾക്ക് യാജ്ഞിക കർത്തവ്യങ്ങൾ നിയോഗിക്കുകയും, വ്യാസന്റെ ശിഷ്യർ—പൈല, വൈശമ്പായന, ജൈമിനി, സുമന്തു—എന്നിവരിലൂടെയും അവരുടെ പരമ്പരകളും ശാഖകളും വഴിയും വേദപരമ്പരയുടെ പ്രവാഹം കാണിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മാണ്ഡചക്രങ്ങളും ഗ്രന്ഥപരമ്പരകളും യജ്ഞം, ജ്ഞാനം, ധർമ്മം എന്നിവ സംരക്ഷിക്കുന്ന ഒരേ ക്രമബദ്ധ തുടർച്ചയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
Adhyaya 151
Duties outside the Varṇa Order (वर्णेतरधर्माः) — Agni Purana, Chapter 151
ഈ അധ്യായം ഉപദേശപരമ്പരയെ സ്ഥാപിച്ച് ആരംഭിക്കുന്നു: മനു മുതലായ ധർമ്മശാസ്ത്രകാരന്മാർ പ്രസ്താവിച്ച, ഭുക്തിയും മുക്തിയും നൽകുന്ന ധർമ്മങ്ങളെ വരുണൻ–പുഷ്കരൻ മുഖേന പരശുരാമനിലേക്കെത്തിയതായി അഗ്നി വിശദീകരിക്കുമെന്ന് പറയുന്നു. തുടർന്ന് പുഷ്കരൻ ‘വർണാശ്രമ-ഏതര’ ധർമ്മങ്ങൾ—വർണ-ആശ്രമ നിർദ്ദേശങ്ങൾക്ക് മുൻപോ അതീതമായോ ബാധകമായ സർവ്വസാധാരണ നൈതിക കർത്തവ്യങ്ങൾ—വ്യക്തമാക്കുന്നു: അഹിംസ, സത്യം, ദയ, അനുഗ്രഹം; ജീവിതത്തെ പവിത്രമാക്കുന്ന ആചാരങ്ങൾ—തീർത്ഥസേവനം, ദാനം, ബ്രഹ്മചര്യം, അമാത്സര്യം; ധാർമ്മിക സംസ്കാരത്തിന്റെ തൂണുകൾ—ദേവ-ദ്വിജ സേവ, ഗുരുസേവ, ധർമ്മശ്രവണം, പിതൃപൂജ. രാജാവിനോടുള്ള നിത്യഭക്തി, ശാസ്ത്രാനുസരണം, ക്ഷമ, ആസ്തിക്യം എന്നിവയും പൗരനീതിയുമായി യോജിക്കുന്നതായി അംഗീകരിക്കുന്നു. തുടർന്ന് പൊതുവായ വർണാശ്രമധർമ്മങ്ങൾ (യജ്ഞം, അധ്യാപനം, ദാനം) പുനരുപദേശിച്ച് ബ്രാഹ്മണ-ക്ഷത്രിയ-വൈശ്യ-ശൂദ്രരുടെ സ്വകർത്തവ്യങ്ങൾ പറയുന്നു. പിന്നെ അനുലോമ/പ്രതിലോമ സംയോഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മിശ്രജാതികളുടെ പേരുകൾ, ഉപജീവനം, നിരോധനങ്ങൾ, വിവാഹനിയമങ്ങൾ, സാമൂഹിക അതിരുകൾ എന്നിവ വിവരിക്കുന്നു. അവസാനം സംകരാവസ്ഥയിൽ ജാതിനിർണ്ണയം ഇരുപിതാമാതാക്കളുടെ ആചാര/കർമ്മത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കണമെന്ന് പറഞ്ഞ് സാമൂഹ്യക്രമത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ധർമ്മശാസ്ത്രചിന്ത പ്രകടമാക്കുന്നു.
Adhyaya 152
The Livelihood of the Householder (गृहस्थवृत्तिः) — Agni Purana, Chapter 152
ഈ അധ്യായത്തിൽ പുഷ്കരൻ വർണാന്തരധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് മുന്നോട്ട് നീങ്ങി ഗൃഹസ്ഥവൃത്തി (ഗൃഹസ്ഥന്റെ ഉപജീവനം) ധർമ്മശാസ്ത്രപരമായി വിശദീകരിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണന് സ്വധർമ്മകർമ്മങ്ങളിലൂടെ സ്വയംപര്യാപ്തതയാണ് പ്രധാനം; ആവശ്യത്തിൽ ക്ഷത്രിയ, വൈശ്യ അല്ലെങ്കിൽ ശൂദ്രസദൃശമായ തൊഴിലും ആശ്രയിക്കാം, എന്നാൽ ശൂദ്രനോടുള്ള ദാസ്യപരാധീനതയോ ശൂദ്രജന്മീ പ്രധാന ഉപജീവനമോ നിരോധിതം. ദ്വിജർക്കു കൃഷി, വ്യാപാരം, പശുരക്ഷ, കുസീദം/ധനവായ്പ തുടങ്ങിയവ അനുവദിക്കുകയും ഭോഗ-വാണിജ്യത്തിൽ നൈതിക പരിധികൾ നിർദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. കൃഷിയിൽ ഭൂമി, സസ്യങ്ങൾ, കീടങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കുള്ള ഹിംസയിൽ നിന്നുള്ള ദോഷം അംഗീകരിച്ച് യജ്ഞവും ദേവപൂജയും വഴി ശുദ്ധി–പ്രായശ്ചിത്തം ധാർമ്മിക പരിഹാരമെന്നു പറയുന്നു. ഉഴവുപകരണമായ ഹലത്തിന്റെ ഉപയോഗത്തിൽ പശുക്കളുടെ അളവിൽ ക്രമാനുസൃത ദണ്ഡവ്യവസ്ഥ പറഞ്ഞ് ആവശ്യകത–ക്രൂരത–ധർമ്മഹാനി എന്നിവയുടെ തുലനം കാണിക്കുന്നു. അവസാനം ഋത, അമൃത, മൃത, പ്രമൃത എന്ന ഉപജീവനരീതികളുടെ ശ്രേണി പറഞ്ഞ് അത്യപത്തിൽ സത്യ–അസത്യ മിശ്രണവും സഹ്യമെങ്കിലും നീചവും അധാർമ്മികവുമായ വൃത്തി ഒരിക്കലും സ്വീകര്യമല്ലെന്ന് ഉറപ്പിക്കുന്നു।
Adhyaya 153
Chapter 153 — Brahmacarya-āśrama-dharma (The Dharma of the Student Stage)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഗൃഹസ്ഥാചാരങ്ങളുടെ വിവരണത്തിനു ശേഷം ബ്രഹ്മചര്യാശ്രമധർമ്മം പ്രതിപാദിക്കുന്നു; ധർമ്മത്തെ ജീവിതചക്രത്തിലെ പാഠ്യക്രമമായി കണ്ട് സാമൂഹ്യ തുടർച്ചയും ആത്മീയ ഉയർച്ചയും സംരക്ഷിക്കുന്നതായി പറയുന്നു. ആദ്യം ഋതുരാത്രി-നിയമങ്ങളും ഗർഭാധാനം/ഗർഭസംസ്കാരബന്ധിത വിധികളും വരുന്നു. തുടർന്ന് ജനനസംസ്കാരങ്ങൾ—സീമന്തം, ജാതകർമ്മം, നാമകർമ്മം—കൂടാതെ വർണ്ണാനുസൃത നാമകരണരീതികളും പറയുന്നു. പിന്നെ ചൂഡാകർമ്മം മുതലായവയും വർണ്ണവും വയോമിതിയും അനുസരിച്ചുള്ള ഉപനയനകാലനിർണ്ണയവും; വിദ്യാർത്ഥിയുടെ മേഖല, അജിനം, ദണ്ഡം, വസ്ത്രം, ഉപവീതം എന്നിവയുടെ ക്രമബദ്ധമായ വിധാനവും ഉണ്ട്. ആചാര്യന്റെ കടമകൾ—ശൗചം, സദാചാരം, അഗ്നികാര്യങ്ങൾ, സന്ധ്യോപാസന—പരിശീലനമായി നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ഭക്ഷണദിശയുടെ പ്രതീകം, നിത്യ ആഹുതിസദൃശ ശാസനം, കൂടാതെ ഭോഗവിലാസം, ഹിംസ, പരനിന്ദ, അശ്ലീലവാക്കുകൾ എന്നിവയുടെ നിരോധനങ്ങളും പറയുന്നു. അവസാനം വേദസ്വീകാരം, ദക്ഷിണ, സമാവർത്തനസ്നാനം എന്നിവയിലൂടെ ബ്രഹ്മചര്യം ശാസ്ത്രാധ്യയനത്തോടൊപ്പം നൈതിക സംയമം ചേർക്കുന്ന ജ്ഞാനവ്രതമായി സമാപിക്കുന്നു।
Adhyaya 154
Chapter 154: विवाहः (Vivāha — Marriage)
ഈ അധ്യായം ബ്രഹ്മചര്യോപദേശത്തിൽ നിന്ന് ഗൃഹസ്ഥധർമ്മത്തിലേക്ക് മാറി, വിവാഹത്തെ ധർമ്മനിയന്ത്രിത സ്ഥാപനമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. വർണ്ണാനുസാരം ഭാര്യമാരുടെ എണ്ണം, കൂടാതെ അസവർണ്ണ ഭാര്യയോടൊപ്പം ധർമ്മകാര്യങ്ങൾ ചെയ്യരുതെന്ന നിയമം പറഞ്ഞ് അന്തർവർണ്ണ വിവാഹത്തെ ആചാരപരമായി നിരോധിക്കുന്നു. ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ കന്യാശുൽക്കം, കന്യയെ രണ്ടാമതും ദാനം ചെയ്യുന്നതിന്റെ നിഷേധം, അപഹരണത്തിനുള്ള ശിക്ഷകൾ എന്നിവ പറയുന്നു. ബ്രാഹ്മ, ആർഷ, പ്രാജാപത്യ, ആസുര, ഗാന്ധർവ, രാക്ഷസ, പൈശാച എന്നീ വിവാഹരൂപങ്ങൾ നിരത്തി, ദാനം, ക്രയം, പരസ്പര തിരഞ്ഞെടുപ്പ്, ബലം, വഞ്ചന എന്നിവയാൽ വരുന്ന ഭേദങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ആപത്തുകാലങ്ങളിൽ പുനർവിവാഹാനുമതിയും, മരിച്ച ഭർത്താവിന്റെ ഇളയ സഹോദരനിലൂടെ നിയോഗസദൃശമായ ക്രമവും രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. അവസാനം വിവാഹമുഹൂർത്തത്തിലെ ശുഭാശുഭ മാസ-വാര-തിഥി-നക്ഷത്ര-ഗ്രഹസ്ഥിതികൾ—വിഷ്ണുശയനകാലം ഒഴിവാക്കൽ, ദോഷചന്ദ്രൻ, ശുഭഗ്രഹാസ്തം, വ്യതീപാതം മുതലായവ—കൂടാതെ ദാമ്പത്യാചാരവും കാലനിഷേധങ്ങളും ഉപദേശിക്കുന്നു।
Adhyaya 155
Ācāra (Right Conduct)
ഈ അധ്യായം ധർമ്മശാസ്ത്രത്തിന്റെ ചെറിയ കൈപുസ്തകമായി നിത്യാചാരത്തെ ക്രമപ്പെടുത്തി പറയുന്നു. പുഷ്കരൻ ബ്രാഹ്മമുഹൂർത്തത്തിൽ ദേവസ്മരണയോടെ എഴുന്നേൽക്കൽ, മലമൂത്രവിസർജനത്തിൽ ദിശാനിയമം (പകൽ ഉത്തരമുഖം, രാത്രി ദക്ഷിണമുഖം) കൂടാതെ അനുപയോഗ്യസ്ഥലങ്ങൾ ഒഴിവാക്കൽ എന്നിവ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ശൗചക്രമം—മണ്ണുകൊണ്ട് ആചമനം, ദന്തധാവനം, സ്നാനത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം—വ്യക്തമാണ്; സ്നാനം കൂടാതെ ചെയ്യുന്ന കർമ്മം ഫലഹീനമെന്ന് പറയുന്നു. ജലങ്ങളുടെ ശ്രേണി: ഭൂഗർഭജലം, കൊണ്ടുവന്ന ജലം, ഉറവകൾ, തടാകങ്ങൾ, തീർത്ഥജലം, അത്യന്തം പാവനമായ ഗംഗാജലം. സ്നാനവിധി വൈദികമന്ത്രങ്ങളാൽ (ഹിരണ്യവർണാഃ, ശന്നോ ദേവീ, ആപോ ഹി ഷ്ഠാ, ഇദമാപഃ), ജലത്തിനുള്ളിലെ ജപം, കൂടാതെ അഘമർഷണ, ദ്രുപദാ, യുഞ്ജതേ മനഃ, പൗരുഷ സൂക്തം തുടങ്ങിയ പാരായണവികൽപ്പങ്ങൾ എന്നിവയാൽ ആധാരിതമാണ്; തുടർന്ന് തർപ്പണം, ഹോമം, ദാനം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. പിന്നാർദ്ധത്തിൽ സാമൂഹ്യ-നൈതിക നിയന്ത്രണങ്ങൾ—അഹിംസ, ഭാരവാഹിക്കും ഗർഭിണിക്കും വഴി നൽകൽ, ദൃഷ്ടി-വാക്കിൽ സൂക്ഷ്മത, അശുഭാചാരവിലക്ക്, പൊതുമര്യാദ, ജലശുചിത്വം, ലൈംഗികവും സാമൂഹികവും ആയ ശുദ്ധിസീമകൾ, വേദ-ദേവത-രാജ-ഋഷിമാരോടുള്ള ബഹുമാനം, ചില തിഥികളിൽ തൈലാഭ്യംഗം ഒഴിവാക്കൽ—വിസ്തരിക്കുന്നു. പാഠഭേദങ്ങൾ സൂചിപ്പിച്ചാലും, അധ്യായത്തിന്റെ മർമ്മം ശുദ്ധി, സംയമം, യോഗക്ഷേമം നേടുന്ന ശാസിതമായ ആചാരമാണ്।
Adhyaya 156
Chapter 156 — द्रव्यशुद्धिः (Dravya-śuddhi) / Purification of Substances
മുൻ ആചാരപ്രകരണത്തിന്റെ സമാപനത്തിന് പിന്നാലെ ഈ അധ്യായം ദ്രവ്യശുദ്ധിയെ വിശദീകരിക്കുന്നു—അശുദ്ധമായ വസ്തുക്കൾ എങ്ങനെ വീണ്ടും കർമ്മാനുഷ്ഠാനയോഗ്യമാകുന്നു എന്ന്. പുഷ്കരൻ ദ്രവ്യഭേദപ്രകാരം ശുദ്ധിവിധികൾ പറയുന്നു: മൺപാത്രങ്ങൾ വീണ്ടും തീയിൽ ചുട്ടാൽ, ചെമ്പ് പുളിച്ച/അമ്ലജലത്തിൽ, കാംസംയും ഇരുമ്പും ക്ഷാരദ്രാവകത്തിൽ, മുത്ത് മുതലായ രത്നങ്ങൾ കഴുകലിലൂടെ ശുദ്ധമാകും. പാത്രങ്ങൾ, കല്ലുവസ്തുക്കൾ, ജലജന്യ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ, പച്ചക്കറികൾ, കയർ, വേർ, ഫലം, മുള/ഞാങ്ങൽ വസ്തുക്കൾ എന്നിവയുടെ ശുദ്ധി ഗൃഹ-യജ്ഞ സാഹചര്യങ്ങളിൽ പ്രായോഗികമായി നിരൂപിക്കുന്നു. യജ്ഞത്തിൽ പാത്രങ്ങൾ തുടച്ചും സ്പർശനിയമങ്ങളാലും; എണ്ണപിടിച്ചവ ചൂടുവെള്ളത്തിൽ; വീടുകൾ തൂത്തുവാരലിലൂടെ ശുദ്ധമെന്ന് പറയുന്നു. വസ്ത്രം മണ്ണും വെള്ളവും കൊണ്ട്, പല വസ്ത്രങ്ങൾ തളിച്ചാൽ, മരവസ്തുക്കൾ ചീന്തി/പ്ലെയ്ന് ചെയ്ത്; കട്ടിയായി ചേർന്നവ തളിച്ചാൽ, ദ്രവങ്ങൾ ഒഴുകി കവിഞ്ഞാൽ ശുദ്ധമാകും. മൃഗങ്ങളുടെ വായ്ശുദ്ധി, ഭക്ഷണം/തുമ്മൽ/നിദ്ര/പാനം/സ്നാനം കഴിഞ്ഞുള്ള ആചാരങ്ങൾ, പൊതുവഴിയിൽ പ്രവേശിച്ച ശേഷം ആചമനം, രജസ്വലാശുദ്ധികാലം, വിസർജനാനന്തര മണ്ണിന്റെ എണ്ണം, സന്ന്യാസികളുടെ പ്രത്യേക നിയമങ്ങൾ, പട്ട്, ലിനൻ/നാർ, മാൻമുടി എന്നിവയ്ക്കുള്ള പ്രത്യേക ശോധകങ്ങളും രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. അവസാനം പുഷ്പവും ഫലവും വെള്ളം തളിച്ച് ശുദ്ധമെന്ന് പറഞ്ഞ്, ബാഹ്യശുചിത്വത്തെ യജ്ഞയോഗ്യതയോടും ധർമ്മക്രമത്തോടും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു।
Adhyaya 157
Śāva-āśauca and Sūtikā-śauca: Death/Childbirth Impurity, Preta-śuddhi, and Śrāddha Procedure (Chapter 157)
ഈ അധ്യായത്തിൽ മരണജന്യ ശാവാശൗചവും പ്രസവജന്യ സൂതികാശൗചവും സംബന്ധിച്ച ധർമ്മശാസ്ത്രനിയമങ്ങൾ ക്രമബദ്ധമായി പ്രതിപാദിക്കുന്നു. സപിണ്ഡബന്ധത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി വർണ്ണവും സാഹചര്യവും അനുസരിച്ച് ആശൗചകാലാവധികൾ നിശ്ചയിക്കുന്നു. ശിശു, മൂന്ന് വയസ്സിൽ താഴെ/മുകളിൽ, ആറിന് മുകളിൽ എന്ന വയോഭേദം, സ്ത്രീയുടെ ചൂഡാകർമ്മം നടന്നോ ഇല്ലയോ, വിവാഹിതസ്ത്രീയുടെ പിതൃകുലബന്ധം എന്നിവ പ്രകാരം അപവാദങ്ങളും പറയുന്നു. മരണവാർത്ത വൈകി ലഭിച്ചാൽ ശേഷിക്കുന്ന ദിവസങ്ങളുടെ കണക്കുകൂട്ടൽ, പത്ത് രാത്രികൾ കഴിഞ്ഞാൽ മൂന്ന് രാത്രികളുടെ നിയമം എന്നിവ ഉണ്ട്. തുടർന്ന് പ്രേതശുദ്ധിയും ശ്രാദ്ധപ്രയോഗവും—പിണ്ഡദാനം, പാത്രവിന്യാസം, ഗോത്രനാമോച്ചാരം, അളവുകൾ, സോമൻ, അഗ്നി/വഹ്നി, യമൻ എന്നിവർക്കായി മൂന്ന് അഗ്നികൾ തെളിച്ച് നിശ്ചിത ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കൽ—വിശദമായി വിവരിക്കുന്നു. അധികമാസം മുതലായ കാലവികല്പങ്ങൾ, പന്ത്രണ്ട് ദിവസത്തിനകം പൂർത്തിയാക്കാനുള്ള മാർഗങ്ങൾ, വാർഷിക ശ്രാദ്ധകർത്തവ്യം, പരലോകസ്ഥിതി എതായാലും ശ്രാദ്ധം പ്രേതത്തിന് ഉപകാരപ്പെടുന്നു എന്ന ന്യായം എന്നിവയും പറയുന്നു. അവസാനം ചില ഹിംസാത്മക/അസാധാരണ മരണങ്ങളിൽ നാശൗചം, സഹവാസം അല്ലെങ്കിൽ ചിതാധൂമസ്പർശം കഴിഞ്ഞാൽ ഉടൻ സ്നാനം, ദ്വിജശവം ആരെല്ലാം കൈകാര്യം ചെയ്യാം, ദഹനാനന്തര അസ്ഥിസഞ്ചയ സമയം, പിന്നീടുള്ള ദേഹസ്പർശാനുമതി എന്നിവയുടെ നിയമങ്ങളോടെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 158
Srāvādya-śauca (Impurity due to bodily discharge and allied causes)
ഈ അധ്യായം ശരീരസ്രാവങ്ങളാൽ ഉണ്ടാകുന്ന അശൗചം (ഗർഭകാല രക്തസ്രാവം/ഗർഭപാതം ഉൾപ്പെടെ), ജനനജന്യ സൂതകം, മരണജന്യ മൃതകം എന്നിവയെ ശാസ്ത്രീയമായി ക്രമീകരിക്കുന്നു. വർണഭേദം, ബന്ധുത്വസമീപ്യം (സപിണ്ഡ, സുകുല്യ, ഗോത്രിൻ) കൂടാതെ ജീവിതഘട്ടം (പല്ല് വരുന്നതിന് മുമ്പ്, വിവാഹത്തിന് മുമ്പ്, ചൂഡാകർമ്മത്തിന് ശേഷം) അനുസരിച്ച് അശൗചകാലങ്ങൾ നിശ്ചയിക്കുന്നു. സ്നാനനിയമങ്ങൾ, അസ്ഥിസഞ്ചയനം, ഉദകക്രിയ, പിണ്ഡങ്ങളുടെ എണ്ണം, ശിശുക്കൾക്ക് ദഹനം അല്ലെങ്കിൽ സമാധി, ഭക്ഷണം/ദാനം/ശ്രാദ്ധം സംബന്ധിച്ച നിയന്ത്രണങ്ങൾ, കൂടാതെ പല അശൗചങ്ങൾ കൂടിച്ചേരുമ്പോൾ ഗുരുതരമായതിനു പ്രാബല്യം—എന്ന നിയമവും പറയുന്നു. മിന്നൽ/അഗ്നിമരണം, മഹാമാരി, ക്ഷാമം-യുദ്ധം-ആപത്ത് സാഹചര്യങ്ങൾ, അസപിണ്ഡ ശവസംഭരണം, ചില പതിതാദി വിഭാഗങ്ങൾക്ക് ഒഴിവുകൾ എന്നിവയും ചൂണ്ടിക്കാട്ടി, മനു മുതലായവരുടെ അധികാരപ്രകാരം ഗൃഹധർമ്മവും കർമാധികാരവും സംരക്ഷിക്കുന്ന ധാർമ്മിക സാങ്കേതികമായി ശൗചവ്യവസ്ഥയെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.
Adhyaya 159
Purification Concerning the Unsanctified (Asaṃskṛta) and Related Cases (असंस्कृतादिशौचम्)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സംസ്കൃതൻ (യഥാവിധി സംസ്കാരങ്ങൾ ലഭിച്ചവൻ)യും അസംസ്കൃതൻ (സംസ്കാരരഹിതൻ)യും മരണാനന്തര ഗതിയിലെ വ്യത്യാസം വിശദീകരിക്കുന്നു. മരണസമയത്ത് ഹരിസ്മരണം ചെയ്താൽ സ്വർഗ്ഗം, അതുപോലെ മോക്ഷവും ലഭിക്കാമെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ഗംഗാസംബന്ധമായ അന്ത്യേഷ്ടികർമങ്ങളുടെ ഫലപ്രഭാവം—അസ്ഥിക്ഷേപം പ്രേതോദ്ധാരത്തിന് കാരണമാകുന്നു; അസ്ഥികൾ ഗംഗാജലത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന കാലം മുഴുവൻ സ്വർഗ്ഗവാസം തുടരും എന്നുമാണ് പറയുന്നത്. ആത്മഹത്യ ചെയ്തവർക്കും പതിതർക്കും വിധികർമനിഷേധം പറഞ്ഞിട്ടും, കരുണയാൽ പതിതപ്രേതത്തിനും നാരായണബലി അനുഗ്രഹോപായമായി നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. തുടർന്ന് മരണം ആരുടെയും ബന്ധങ്ങളെ കാത്തിരിക്കില്ല; പരലോകയാത്രയിൽ ധർമ്മം മാത്രമാണ് സഹചാരി (യമപഥത്തിൽ ഭാര്യയെ പ്രത്യേകമായി പരാമർശിക്കുന്നു) എന്ന് ഉപദേശിക്കുന്നു. കർമ്മത്തിന്റെ അനിവാര്യത, സൃഷ്ടി-പ്രളയചക്രം, വസ്ത്രം മാറ്റുന്നതുപോലെ പുനർജന്മം, ഒടുവിൽ ദേഹധാരി ആത്മാവ് അസംഗമാണെന്ന ബോധത്തിൽ ശോകം ഉപേക്ഷിക്കണമെന്ന് പറഞ്ഞ് അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 160
Vānaprastha-āśrama (The Forest-Dweller Stage of Life)
ധർമ്മശാസ്ത്രക്രമത്തിൽ പുഷ്കരൻ വാനപ്രസ്ഥന്റെയും വനതപസ്വിയുടെയും നിയന്ത്രിതജീവിതം വിവരിക്കുന്നു—ഗൃഹസ്ഥധർമ്മത്തിനും പൂർണ്ണ സന്ന്യാസത്തിനും ഇടയിലെ ശാസനാബദ്ധമായ പാലം പോലെ. ജടാധാരണം, അഗ്നിഹോത്രപാലനം, നിലത്ത് ശയനം, മൃഗചർമ്മധാരണം തുടങ്ങിയ ലക്ഷണങ്ങൾ സമൂഹത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയാലും വൈദികകർമ്മങ്ങളുടെ തുടർച്ച സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വനവാസത്തിൽ നിയന്ത്രിതാഹാരം (പാൽ, കന്ദമൂലം, നീവാര കാട്ടരി, ഫലങ്ങൾ), ദാനം സ്വീകരിക്കാതിരിക്കുക, ത്രികാലസ്നാനം, ബ്രഹ്മചര്യം എന്നിവ ഉദ്ദേശം ശുദ്ധമാക്കി ആശ്രയത്വം കുറയ്ക്കുന്നു. ദേവപൂജയും അതിഥിസത്കാരവും സാമൂഹ്യധർമ്മം; യതികൾക്ക് ഔഷധികളാൽ ഉപജീവനം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. മക്കളും കൊച്ചുമക്കളും സ്ഥാപിതരായാൽ ഗൃഹസ്ഥൻ വനാശ്രയം സ്വീകരിക്കാം. ഋതുതപസ്—വേനലിൽ പഞ്ചാഗ്നി, മഴക്കാലത്ത് ആകാശ-മഴ സഹനം, ശീതത്തിൽ നനഞ്ഞ വസ്ത്രങ്ങളോടെ കഠിനസാധന; അവസാനം അനാവർത്തനമായ മുന്നോട്ടുപോകൽ വ്രതം, ധാർമ്മികവൈരാഗ്യത്തിന്റെ അപ്രതിഹത പ്രതിജ്ഞ.
Adhyaya 161
Yati-dharma (The Dharma of the Renunciate Ascetic)
ഈ അധ്യായം യതി-ധർമ്മത്തെ സാമൂഹികാസക്തിയിൽ നിന്ന് മോക്ഷദായകമായ ജ്ഞാനത്തിലേക്കുള്ള ശാസ്ത്രീയമായ പരിവർത്തനമായി നിർവ്വചിക്കുന്നു. വൈരാഗ്യം ഉദിക്കുന്ന ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ സന്ന്യാസം സ്വീകരിക്കണം; പ്രാജാപത്യ ഇഷ്ടി നടത്തി ബാഹ്യ അഗ്നികളെ അന്തരാഗ്നിയായി ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്—ബാഹ്യകർമ്മകാണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് അന്തസ്തപസ്സിലേക്കുള്ള മാറ്റത്തിന്റെ ചിഹ്നം. ഏകാന്തവാസം, അപരിഗ്രഹം, അൽപാഹാരം, അഹിംസയിൽ സൂക്ഷ്മജാഗ്രത, സത്യശുദ്ധമായ വാക്ക്-കായ-മനോ ആചാരം, ഗൃഹസ്ഥരെ ഭാരപ്പെടുത്താതെ ഭിക്ഷ സ്വീകരിക്കുന്ന നിബന്ധനകൾ എന്നിവ വിശദമായി പറയുന്നു. കുടീരക→ബഹൂദക→ഹംസ→പരമഹംസ എന്ന ഭിക്ഷുകഘട്ടക്രമം വർദ്ധിക്കുന്ന അന്തർമുഖതയെ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. തുടർന്ന് യമ-നിയമങ്ങൾ, ആസനം, പ്രാണായാമം (ഗർഭ/അഗർഭ; പൂരക-കുംഭക-രേചക മാതൃകളോടെ), പ്രത്യാഹാരം, ധാരണ, ധ്യാനം, സമാധി എന്നീ യോഗാംഗങ്ങൾ യതി-ചര്യയുമായി ഏകീകരിക്കുന്നു. അവസാനം മഹാവാക്യശൈലിയിലെ അദ്വൈതനിശ്ചയം—ആത്മാവേ ബ്രഹ്മം/വാസുദേവൻ/ഹരി—എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച്, സന്ന്യാസം നൈതിക കഠിനതയും നേരിട്ട ജ്ഞാനവും വഴി മോക്ഷസാധനമാണെന്ന് സ്ഥാപിക്കുന്നു; ഷട് പ്രാണായാമ പ്രായശ്ചിത്തവും ചാതുർമാസ്യ വ്രതങ്ങളും സൂചിപ്പിക്കുന്നു।
Adhyaya 162
अध्याय १६२ — धर्मशास्त्रकथनम् (Dharmaśāstra Exposition: Authorities, Pravṛtti–Nivṛtti, Upākarman, and Anadhyāya Rules)
ഈ അധ്യായം ധർമ്മത്തെ സ്മൃതി-പ്രമാണങ്ങളുടെ പരമ്പരയിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നു—മനുവിൽ നിന്ന് പരാശരൻ വരെ, കൂടാതെ ആപസ്തംബൻ, വ്യാസൻ, ബൃഹസ്പതി മുതലായവർ. വൈദിക കർമ്മം രണ്ടായി വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു—പ്രവൃത്തി (കാമനാപ്രേരിത പ്രവർത്തനം)യും നിവൃത്തി (ജ്ഞാനനിഷ്ഠ വൈരാഗ്യം)യും. തപസ്, സ്വാധ്യായം, ഇന്ദ്രിയനിയമനം, അഹിംസ, ഗുരുസേവ എന്നിവ ആത്മജ്ഞാനത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ശാസനകളായി പറഞ്ഞ്, നിഃശ്രേയസിനും അമരത്വത്തിനും പരമോപായമെന്ന് സ്ഥാപിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ആചാരധർമ്മത്തിൽ വേദപാരായണത്തിനുള്ള കാല-ദേശനിയമങ്ങൾ, ഉപാകർമ-ഉത്സർഗ വിധികൾ, അനധ്യായ (താൽക്കാലിക വിരാമം) കാരണങ്ങളുടെ വിശദ പട്ടിക—മരണാശൗചകാലങ്ങൾ, ഗ്രഹണം, ചില തിഥികൾ, ഇടിമുഴക്കം/വാതാവരണ കലക്കം, ഉൽക്കാപാതം-ഭൂകമ്പം, ശവം-ശ്മശാനം അല്ലെങ്കിൽ പതിതസമ്പർക്കം, അശുഭശബ്ദങ്ങൾ, മറ്റു തടസ്സങ്ങൾ; ആകെ 37 അനധ്യായങ്ങൾ എന്ന് സമാഹരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ അഗ്നിപുരാണം ആത്മജ്ഞാനലക്ഷ്യം സൂക്ഷ്മാനുഷ്ഠാനനിയമങ്ങളിലൂടെ ദിനചര്യയിൽ പ്രകടമാക്കുന്നു.
Adhyaya 163
Śrāddha-kalpa-kathana (Exposition of the Śrāddha Procedure)
ഈ അധ്യായം ശ്രാദ്ധവിധിയെ ഭുക്തി (ക്ഷേമ-സമൃദ്ധി)യും മുക്തിയും നൽകുന്ന ധർമ്മമാർഗ്ഗരേഖയായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. മുൻദിവസം ബ്രാഹ്മണരെ ക്ഷണിച്ച് അപരാഹ്ണത്തിൽ സ്വീകരണം; ഇരിപ്പുക്രമം കിഴക്കുമുഖം, ദേവകാര്യത്തിൽ ജോടി സംഖ്യയും പിതൃകാര്യത്തിൽ ഒറ്റ സംഖ്യയും, മാതൃപക്ഷത്തിനും അതേ നിയമം. മന്ത്രങ്ങളോടെ വിശ്വേദേവാവാഹനം, പവിത്രയുക്ത പാത്രങ്ങൾ, ധാന്യകണങ്ങൾ ചിതറിക്കൽ, പാൽയും യവം/എള്ളും ചേർക്കൽ, അർഘ്യദാനം, പിതൃകർമ്മത്തിൽ അപസവ്യമായി പരിക്രമണം. പിതൃയജ്ഞരീതിയിൽ ഹോമം, ഹുതശേഷ വിതരണം, പാത്രസംസ്കാരം, അങ്കുഷ്ഠസ്പർശസഹിത പാരായണത്തിലൂടെ അന്നശുദ്ധി. അവസാനം ഉച്ഛിഷ്ട-ജലദാനം, തെക്കുമുഖ പിണ്ഡദാനം, സ്വസ്തി-അക്ഷയ്യോദകം, സ്വധാ വാക്യങ്ങളോടെ ദക്ഷിണ, വിധിവിസർജനം, ഭോജനാനന്തര ആചാരങ്ങൾ. ഏകോദ്ദിഷ്ട-സപിണ്ഡീകരണ ഭേദം, മരണദിന/മാസിക/വാർഷിക ശ്രാദ്ധചക്രം, ഭക്ഷ്യ-ദാനങ്ങളുടെ ഫലങ്ങൾ, ഗയയും ശുഭകാലങ്ങളും, പിതൃകൾ ശ്രാദ്ധദേവതകളായി ആയുസ്സ്, ധനം, വിദ്യ, സ്വർഗം, മോക്ഷം നൽകുന്നു എന്ന ഉപസംഹാരം।
Adhyaya 164
Chapter 164: नवग्रहहोमः (Navagraha Fire-Offering)
ഈ അധ്യായത്തിൽ പുഷ്കരൻ നവഗ്രഹഹോമത്തിന്റെ ധർമ്മശാസ്ത്രപരമായ, ആചാര-സാങ്കേതിക ക്രമം വിശദീകരിക്കുന്നു. സമൃദ്ധി, ശാന്തി, മഴ, ആയുസ്സ്, പോഷണം എന്നിവയ്ക്കും, അഭിചാരാദി കടുത്ത ലക്ഷ്യങ്ങൾക്കുമുള്ള പരിഹാര/സാധനമായി ഇത് പറയുന്നു. സൂര്യൻ മുതൽ കേതു വരെ ഒൻപത് ഗ്രഹദേവതകളെ നിരത്തിയ ശേഷം, അവരുടെ പ്രതിമകൾ നിർമ്മിക്കേണ്ട വസ്തുക്കളുടെ ക്രമം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു—ചെമ്പ്, സ്ഫടികം, ചുവന്ന ചന്ദനം, സ്വർണം, അർക്കകാഷ്ഠം (ജോടിയായി), വെള്ളി, ഇരുമ്പ്, സീസം. സ്വർണലേഖനം അല്ലെങ്കിൽ സുഗന്ധ മണ്ഡലരേഖांकन, വർണ്ണാനുസൃത വസ്ത്ര-പുഷ്പങ്ങൾ, സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ, കങ്കണങ്ങൾ, ഗുഗ്ഗുളു ധൂപം എന്നിവയുടെ വിധിയുണ്ട്. ഋക്/മന്ത്രപാരായണക്രമം, സമിധാക്രമം, കൂടാതെ തേൻ-നെയ്യ്-തൈര് ഉപയോഗിച്ച് ഓരോ ഗ്രഹത്തിനും 128 അല്ലെങ്കിൽ 28 ആഹുതികളുടെ എണ്ണം നിശ്ചയിക്കുന്നു. നൈവേദ്യങ്ങൾ, ഗ്രഹക്രമത്തിൽ ദ്വിജഭോജനം, തുടർന്ന് ദക്ഷിണാക്രമം—പശു, ശംഖ്, വൃഷഭം, സ്വർണം, വസ്ത്രം, അശ്വം മുതലായവ—പറയുന്നു. അവസാനം രാജാക്കന്മാരുടെ ഉയർച്ച-താഴ്ചയും ലോകസ്ഥിതിയും ഗ്രഹശക്തികളാൽ നിയന്ത്രിതമാണെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി, ഗ്രഹാരാധന പരമപൂജ്യമാണെന്ന് സ്ഥാപിക്കുന്നു।
Adhyaya 165
Adhyaya 165 — नानाधर्माः (Various Dharmas)
അഗ്നി–വസിഷ്ഠ സംപ്രേഷണത്തിന്റെ തുടർച്ചയായി ഈ അധ്യായം ധർമ്മത്തെ ധ്യാനപരമായ ചട്ടക്കൂടിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നു—ഹൃദയസ്ഥനായ ഭഗവാനെ മനസ്സ്, ബുദ്ധി, സ്മൃതി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഏകാഗ്രമാക്കി ധ്യാനിക്കണം. തുടർന്ന് ശ്രാദ്ധം, ദാനം, ആഹാരനിയമങ്ങൾ; ഗ്രഹണ-സന്ധിക്കാലത്ത് ദാനത്തിനും പിതൃകർമ്മങ്ങൾക്കും പ്രത്യേക ഫലം; അഗ്നി ഇല്ലാത്തപ്പോൾ വൈശ്വദേവത്തിന്റെ ശരിയായ വിധി എന്നിവ പറയുന്നു. സ്ത്രീകൾ, ബലപ്രയോഗം/നിർബന്ധം, അശൗചം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ശുദ്ധി-ചർച്ചകളോടൊപ്പം അദ്വൈതപരമായ തിരുത്തലും ഉണ്ട്—ആത്മാവിന് പുറമെ ‘രണ്ടാമത്’ കാണാത്തവന് വിരോധഭേദങ്ങൾ ശമിക്കുന്നു. യോഗവിഭാഗത്തിൽ ചിത്തവൃത്തിനിരോധം പരമയോഗം, ക്ഷേത്രജ്ഞന്റെ പരമാത്മ/ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയം; പ്രാണായാമവും സാവിത്രി (ഗായത്രി)യും പരമ ശുദ്ധികരങ്ങളായി പുകഴ്ത്തപ്പെടുന്നു. അവസാനം പ്രായശ്ചിത്തത്തിന്റെ പരിധികളും കർമഫലങ്ങളും (നീചജന്മങ്ങൾ, ദീർഘകാലം) വ്യക്തമാക്കി—പാപനാശത്തിൽ യോഗം തന്നെയാണ് അനുത്തരം; ആചാരധർമ്മവും അന്തർസാക്ഷാത്കാരവും ഏകീകരിക്കുന്നു.
Adhyaya 166
Chapter 166: वर्णधर्मादिकथनं (Exposition of Varṇa-Dharma and Related Topics)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ധർമ്മം വേദ–സ്മൃതി-മൂലവും “പഞ്ചവിധ”വുമെന്നായി നിർവചിച്ച്, ആചരണാധികാരം വർണപരിചയത്തിൽ നിന്നാണെന്നും ആശ്രമധർമ്മങ്ങൾ ജീവിതഘട്ടാനുസൃതമായി നിർദ്ദേശിച്ച പ്രത്യേക അനുഷ്ഠാനങ്ങളാണെന്നും വ്യത്യാസപ്പെടുത്തുന്നു. നാല് ആശ്രമങ്ങളിലും (ബ്രഹ്മചാരി, ഗൃഹസ്ഥൻ, വാനപ്രസ്ഥൻ, യതി) ബാധകമായ നൈമിത്തിക കർമ്മങ്ങൾ—പ്രത്യേകിച്ച് പ്രായശ്ചിത്തം—കൂടാതെ കർമ്മലക്ഷ്യഭേദം: അദൃഷ്ടാർത്ഥം (മന്ത്രം, യജ്ഞം), ദൃഷ്ടാർത്ഥം, മിശ്രാർത്ഥം (വ്യവഹാരം, ദണ്ഡം) വിശദീകരിക്കുന്നു. ശ്രുതി–സ്മൃതി സാമഞ്ജസ്യം, അനുവാദം (ഗുണാർത്ഥ, പരിസംഖ്യാർത്ഥ) എന്നും അർഥവാദം (പ്രശംസാത്മക/വ്യാഖ്യാത്മക) എന്നും വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. തുടർന്ന് 48 സംസ്കാരങ്ങൾ, പഞ്ചയജ്ഞം, പാകയജ്ഞ–ഹവിര്യജ്ഞ–സോമയാഗ വിഭാഗങ്ങൾ, ഒടുവിൽ സദ്ഗുണങ്ങൾ, നിത്യാചാരനിയമങ്ങൾ (വാക്ക്, സ്നാന–ഭോജന സംയമം), ദാഹ/ദശാഹത്തിൽ ബന്ധുക്കളല്ലാത്തവർക്കും അർഹത, പംക്തിദോഷ ശമനം, പഞ്ച പ്രാണാഹുതികൾ എന്നിവ പറയുന്നു.
Adhyaya 167
Ayuta–Lakṣa–Koṭi Fire-offerings (अयुतलक्षकोटिहोमाः) — Graha-yajña Vidhi
ഭഗവാൻ അഗ്നി ധർമ്മശാസ്ത്രപരമായ ‘ഗ്രഹ-യജ്ഞ’വിധി വീണ്ടും ഉപദേശിക്കുന്നു—സമൃദ്ധി, ശാന്തി, വിജയം എന്നിവയ്ക്കായി. ഹോമത്തിന്റെ മൂന്ന് അളവുകൾ—അയുത (10,000), ലക്ഷ (100,000), കോടി (10,000,000)—എന്ന് നിർണ്ണയിച്ച്, അഗ്നികുണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് ഗ്രഹങ്ങളെ ആവാഹനം ചെയ്ത് മണ്ഡലത്തിലെ നിശ്ചിത ഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നു; മദ്ധ്യത്തിൽ സൂര്യനെ പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു. അധിദേവത-പ്രത്യധിദേവത പട്ടികകൾ, കാഷ്ഠം-സമിധ്-ഹവിഷ്യ മിശ്രണങ്ങൾ, 108 ആഹുതികളും 108 കുംഭങ്ങളും, അവസാനം പൂർണാഹുതി, വസോധാര, ദക്ഷിണ, അഭിഷേക മന്ത്രങ്ങൾ—മഹാദേവന്മാരെയും നവഗ്രഹങ്ങളെയും രക്ഷാശക്തികളെയും ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു. ദാനം (സ്വർണം, പശു, ഭൂമി, രത്നം, വസ്ത്രം, ശയ്യ) ഫലസിദ്ധിയുമായി ബന്ധിപ്പിച്ച്, യുദ്ധവിജയം, വിവാഹം, ഉത്സവങ്ങൾ, പ്രതിഷ്ഠകൾ തുടങ്ങിയ സാഹചര്യങ്ങളിൽ പ്രയോഗം പറയുന്നു. ലക്ഷ/കോടി ഹോമങ്ങൾക്ക് കുണ്ഡമാപം, ഋത്വിക് എണ്ണം, മന്ത്രവികല്പങ്ങൾ, കൂടാതെ ത്രികോണമാകുന്ന കുണ്ഡത്തിൽ പ്രതിമാ-കർമ്മസഹിത അഭിചാര/വിദ്വേഷണവിധിയും പ്രത്യേകം വിവരിച്ച്, കർമ്മ-ധർമ്മ സമന്വയം പ്രകടമാക്കുന്നു।
Adhyaya 168
Chapter 168 — महापातकादिकथनम् (Exposition of Great Sins and Related Topics)
ഈ അധ്യായം പുഷ്കരന്റെ ന്യായ–കർമ്മകാണ്ഡ നിർദ്ദേശത്തോടെ ആരംഭിക്കുന്നു—നിശ്ചിത പ്രായശ്ചിത്തം സ്വീകരിക്കാൻ വിസമ്മതിക്കുന്നവരെ രാജാവ് ശിക്ഷിക്കണം; ഉദ്ദേശപൂർവമോ അനുദ്ദേശമായോ ചെയ്ത പാപങ്ങൾക്കും പ്രായശ്ചിത്തം നിർബന്ധം. തുടർന്ന് ആഹാരവും സ്പർശവും മൂലമുള്ള ശൗച–അശൗച വ്യവസ്ഥ വിശദീകരിക്കുന്നു—മഹാപാതകികൾ, രജസ്വല സ്ത്രീകൾ, പതിതർ, ബഹിഷ്കൃത/അന്ത്യജ വിഭാഗങ്ങൾ, നിന്ദ്യവൃത്തിക്കാർ മുതലായവരുടെ അന്നമോ സമ്പർക്കമോ എപ്പോൾ അശുദ്ധി വരുത്തും, എപ്പോൾ ഒഴിവാക്കൽ അനിവാര്യമാണെന്നും പറയുന്നു. പിന്നെ കൃച്ഛ്ര, തപ്തകൃച്ഛ്ര, പ്രാജാപത്യ, ചാന്ദ്രായണ എന്നീ ഘട്ടപ്രായശ്ചിത്തങ്ങൾ നിഷിദ്ധഭക്ഷണം, ഉച്ചിഷ്ടം, അപവിത്രദ്രവ്യസേവനം തുടങ്ങിയ ദോഷങ്ങൾക്ക് നിശ്ചയിക്കുന്നു. തുടർന്ന് നാല് മഹാപാതകങ്ങൾ—ബ്രഹ്മഹത്യ, സുരാപാനം, സ്തേയം, ഗുരുതൽപഗമനം—എന്നിവയുടെ നിർവചനം, തുല്യദോഷകൃത്യങ്ങൾ, ഉപപാതകങ്ങൾ, ജാതിഭ്രംശകര കർമങ്ങൾ എന്നിവയുടെ വർഗ്ഗീകരണം നൽകുന്നു. രാജധർമ്മം, ശൗചശിക്ഷണം, ധർമ്മശാസ്ത്ര വർഗ്ഗീകരണം എന്നിവ ഏകീകരിച്ച് സാമൂഹ്യക്രമവും ആചാരശുദ്ധിയും പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന വഴികളാണെന്ന് അഗ്നേയധർമ്മം പ്രതിപാദിക്കുന്നു।
Adhyaya 169
Mahāpātaka-ādi-kathana (Account of the Great Sins) — concluding note incl. ‘Mārjāra-vadha’ (killing of a cat)
ഈ അധ്യായം ധർമ്മശാസ്ത്ര-ഖണ്ഡത്തിന്റെ സമാപനമാണ്; മഹാപാതകാദി ഗുരുതര പാപങ്ങളും അനുബന്ധ ദോഷങ്ങളും വർഗ്ഗീകരിച്ച്, അവസാനം സംക്രമണസൂചനയായി ‘മാർജാര-വധ’ (പൂച്ചയെ കൊല്ലൽ) എന്ന വിഷയം വ്യക്തമായി രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. ആഗ്നേയ ബോധനക്രമത്തിൽ പാപ-വർഗ്ഗീകരണം വെറും നൈതിക ലേബലല്ല; യുക്തമായ പരിഹാരം—പ്രായശ്ചിത്തം—നിർദ്ദേശിക്കാൻ ആവശ്യമായ മുൻകൂട്ടി മാപ്പാണ്. ഈ ഉപസംഹാരം ഒരു കണികയായി പ്രവർത്തിച്ച്, പാപപരിചയത്തിൽ നിന്ന് ശുദ്ധീകരണ സാങ്കേതികതയായ പ്രായശ്ചിത്തത്തിലേക്ക് ഗ്രന്ഥത്തെ തിരിക്കുന്നു. അഗ്നിപുരാണത്തിന്റെ വിജ്ഞാനകോശ ശൈലിയിൽ വാസ്തു അല്ലെങ്കിൽ രാജധർമ്മം പോലെ ആദ്യം വിഭാഗങ്ങളും മാനങ്ങളും, പിന്നെ നടപടികളും—ഇവിടെയും അതേ. അതിനാൽ ധർമ്മത്തിന്റെ കീഴിൽ സാമൂഹിക ക്രമവും അന്തർശുദ്ധിയും ഏകീകരിക്കപ്പെടുന്നു.
Adhyaya 170
प्रायश्चित्तानि (Expiations) — Association-Impurity, Purification Rites, and Graded Penance
ഈ അധ്യായത്തിൽ (അഗ്നി പുരാണം 170) പ്രായശ്ചിത്തത്തെ ധർമ്മ-സാങ്കേതികമായി ക്രമീകരിക്കുന്നു; പ്രത്യേകിച്ച് സമ്പർക്കവും കർമ്മകാണ്ഡത്തിൽ പങ്കാളിത്തവും മൂലം പകരുന്ന അശൗചം നീക്കാൻ. പുഷ്കരൻ പറയുന്നു—പതിതനോടുള്ള ദീർഘസംഗതി ഒരു വർഷത്തിനകം തന്നെ പതനത്തിന് കാരണമാകാം; എന്നാൽ കുറ്റകരമായ “സംഗം” പുരോഹിതസേവനം, ഉപദേശം, അല്ലെങ്കിൽ മൈഥുനം മൂലമാണ്, വെറും യാത്ര/ഭക്ഷണം/ആസനം പങ്കിടുന്നതുകൊണ്ടല്ല. തുടർന്ന് ശുദ്ധീകരണക്രമം—പതിതനോടു സമാനമായ വ്രതം, സപിണ്ഡരോടൊപ്പം ജലദാനം, പ്രേതസദൃശമായി ഘടം മറിക്കുന്ന ചിഹ്നകർമ്മം, ദിന-രാത്രി നിയമം, നിയന്ത്രിത സാമൂഹ്യ ഇടപാട്. പിന്നെ കൃച്ഛ്ര, തപ്തകൃച്ഛ്ര, ചാന്ദ്രായണ, പരാക, ശാന്തപന തുടങ്ങിയ പടിവാര പ്രായശ്ചിത്തങ്ങൾ ചാണ്ഡാലസ്പർശം, ഉച്ഛിഷ്ടം, ശവസ്പർശം, രജസ്വലാ അശൗചം, അനുപയോഗ്യ ദാനം, നിഷിദ്ധവൃത്തി, യജ്ഞലോപം മുതലായ ദോഷങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് നിശ്ചയിക്കുന്നു. അനുതാപത്തെ ഹോമം, ജപം, ഉപവാസം, പഞ്ചഗവ്യം, സ്നാനം, ഉപനയനം/സംസ്കാര പുനഃസ്ഥാപനം എന്നിവയുമായി ചേർത്ത് വർണാശ്രമക്രമവും യജ്ഞാധികാരവും നിലനിർത്തുന്നതായി ഉപദേശിക്കുന്നു।
Adhyaya 171
Chapter 171 — प्रायश्चित्तानि (Prāyaścittāni / Expiations)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ധർമ്മശാസ്ത്രത്തിലെ ശുദ്ധി-പ്രകരണത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ച്, പാഠഭേദങ്ങൾ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് പ്രായശ്ചിത്തങ്ങളുടെ ക്രമബദ്ധമായ പട്ടിക അവതരിപ്പിക്കുന്നു. പുഷ്കരൻ പറയുന്നു—മന്ത്രജപവും നിയന്ത്രിത അനുഷ്ഠാനങ്ങളും പാപക്ഷയം വരുത്തുന്നു: ഒരു മാസം പൗരുഷസൂക്ത പാരായണം, അഘമർഷണ സ്തോത്രം മൂന്നു പ്രാവശ്യം, വേദാധ്യയനം, വായു-യമ സംബന്ധമായ ശാസനങ്ങൾ, ഗായത്രീവ്രതം. തുടർന്ന് കൃച്ഛ്രാദി തപസ്സുകൾ ശരീര-ആഹാരനിയമങ്ങളോടെ—മുണ്ഡനം, സ്നാനം, ഹോമം, ഹരി-പൂജ, പകൽ നിൽക്കൽ, രാത്രി വീരാസനത്തിൽ ഇരിക്കൽ. യതി/ശിശു രൂപ ചാന്ദ്രായണങ്ങൾ ഗ്രാസ/പിണ്ഡ അളവുകളോടെ; തപ്തകൃച്ഛ്ര-ശീതകൃച്ഛ്ര ചക്രങ്ങൾ; പഞ്ചഗവ്യാദി ദ്രവ്യങ്ങളോടുകൂടിയ കഠിന അതികൃച്ഛ്രം. ശാന്തപനം, മഹാ/അതിശാന്തപനം, പന്ത്രണ്ടുദിവസ പരാക ഉപവാസം, പ്രാജാപത്യക്രമങ്ങൾ ‘പാദ’ങ്ങളായി വരുന്നു. അവസാനം ഫലം, ഇല, വെള്ളം, വേര്, എള്ള്, ബ്രഹ്മകൂർച അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള പ്രത്യേക കൃച്ഛ്രങ്ങൾ; ദേവപൂജയോടുകൂടിയ തപസ്സിലൂടെ സമൃദ്ധി, ബലം, സ്വർഗ്ഗം, പാപനാശം എന്ന ഫലശ്രുതി പറയുന്നു।
Adhyaya 172
Chapter 172 — “Expiations beginning with the Secret (Rites)” (Rahasya-ādi-prāyaścitta)
ഈ അധ്യായം പ്രായശ്ചിത്ത-ക്രമത്തിന്റെ ഉപസംഹാരഭാഗമായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ അഗ്നിപുരാണത്തിലെ ധർമ്മശാസ്ത്ര പാളിയിൽ പ്രായശ്ചിത്തം പടിപടിയായ ഒരു സംവിധാനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നതെന്ന് വ്യക്തമാകുന്നു। ‘രഹസ്യ-ആദി’ ഗൂഢ പ്രായശ്ചിത്തങ്ങളിലൂടെ ശുദ്ധീകരണം വെറും ബാഹ്യ ശിക്ഷയല്ല; സങ്കൽപ്പാനുസൃതമായ അന്തർശുദ്ധി, നിയന്ത്രണാധിഷ്ഠിത ശാസനം, സൂക്ഷ്മ ദോഷങ്ങളുടെ പരിഹാരം എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നുവെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു। അഗ്നേയ വിദ്യയുടെ പ്രവാഹത്തിൽ—ഭഗവാൻ അഗ്നിയുടെ ഉപദേശം ലോകക്രമവും ആത്മോന്നതിയും ഏകീകരിക്കുന്നിടത്ത്—ഈ അധ്യായം മുൻ പ്രായശ്ചിത്ത മാർഗങ്ങളുടെ ശിഖരമായി നിന്ന്, അടുത്ത അധ്യായത്തിലെ സർവ്വജനീന പരിഹാരമായ സ്തോത്ര-ജപത്തിലേക്കുള്ള മാറിവരവ് ഒരുക്കുന്നു। ധർമ്മം നിർദ്ദേശിത കർമ്മങ്ങളാലും അന്തർമുഖ പുനഃക്രമീകരണത്താലും നിലനിൽക്കുന്നു; അതുവഴി साधകൻ ഭുക്തിയിലേക്കും മുക്തിയിലേക്കും മുന്നേറുന്നു।
Adhyaya 173
Prāyaścitta — Definitions of Killing, Brahmahatyā, and Graded Expiations
ഭഗവാൻ അഗ്നി ധർമ്മശാസ്ത്രരൂപത്തിൽ പ്രായശ്ചിത്തപ്രകരണം ആരംഭിച്ച്, ഈ പ്രായശ്ചിത്തസംവിധാനം ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നു പ്രവൃത്തമായതാണെന്ന് പറയുന്നു. ‘വധം’ എന്നത് പ്രാണവിയോഗം (മരണം) വരുത്തുന്ന ഏതൊരു കർമ്മവും എന്നായി നിർവചിക്കുന്നു. കുറ്റബാധ്യത നേരിട്ടുള്ള കൊലപാതകത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല—കൊല ചെയ്യിപ്പിക്കൽ, സംയുക്ത ആയുധപ്രവർത്തനത്തിൽ സംഘപങ്കാളിത്തം, പരോക്ഷ കാരണമാകൽ (പീഡനം/ബലപ്രയോഗം മൂലം പ്രേരിത ആത്മഹത്യ ഉൾപ്പെടെ) എന്നിവയും, പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രഹ്മഹത്യയായി, മഹാപാതകമായി കണക്കാക്കുന്നു. തുടർന്ന് ദേശം, കാലം, ശേഷി, കുറ്റത്തിന്റെ സ്വഭാവം എന്നിവ അനുസരിച്ച് പ്രായശ്ചിത്തനിർണ്ണയത്തിന്റെ തത്ത്വങ്ങൾ പറയുന്നു. ബ്രാഹ്മണവധത്തിനുള്ള മഹാപ്രായശ്ചിത്തങ്ങൾ—ആത്മത്യാഗം, ദീർഘതപസ്സും ചിഹ്നധാരണവും സഹിതം ഭിക്ഷാജീവനം, ആചാരാധിഷ്ഠിത ലഘൂകരണങ്ങൾ—എന്നിവ നിരത്തുന്നു. പിന്നെ വർണ്ണവും ദുർബലതയും (വൃദ്ധർ, സ്ത്രീകൾ, കുട്ടികൾ, രോഗികൾ) അനുസരിച്ചുള്ള ശിക്ഷാക്രമം, ഗോഹത്യ, പരിക്ക്, ഉപകരണങ്ങളാൽ സംഭവിക്കുന്ന ആകസ്മികമരണം തുടങ്ങിയവയുടെ പ്രായശ്ചിത്തങ്ങൾ, ശൗച-അശൗചവും ആഹാരദൂഷണവും, മദ്യാദി നിഷിദ്ധസേവനം, മോഷണത്തിൽ പുനഃസ്ഥാപനം/രാജദണ്ഡന്യായം, ഗുരുതൽപാദി ലൈംഗികാപരാധങ്ങൾക്ക് മരണപ്രായശ്ചിത്തം അല്ലെങ്കിൽ പലമാസ ചാന്ദ്രായണം എന്നിവ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ആകെ പ്രായശ്ചിത്തം ധർമ്മം പുറമേ പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്ന നിയമമാപനവും ഉള്ളിലെ ശുദ്ധിക്കുള്ള ആത്മീയ ഔഷധവും ആണെന്ന് പ്രതിപാദിക്കുന്നു.
Adhyaya 174
Chapter 174 — प्रायश्चित्तानि (Expiations)
അഗ്നി പറയുന്നു—പൂജ, ആശ്രമധർമ്മങ്ങൾ, ഹോമം എന്നിവ ഒഴിവാകുകയോ തടസ്സപ്പെടുകയോ ചെയ്താൽ ആചാരശുദ്ധി വീണ്ടെടുക്കാൻ പ്രായശ്ചിത്തവിധി അനുഷ്ഠിക്കണം. നഷ്ടപ്പെട്ട പൂജയ്ക്ക് എട്ടുനൂറ് ജപവും ഇരട്ടപൂജയും; ദേവതാസംബന്ധമായ അശൗചത്തിൽ പഞ്ചോപനിഷദ് മന്ത്രങ്ങൾ, ഹോമം, ബ്രാഹ്മണഭോജനം എന്നിവയാൽ ശാന്തി. മലിനമായ ഹോമദ്രവ്യങ്ങൾ, കേടായ നൈവേദ്യം, മന്ത്ര-ദ്രവ്യ കലക്കങ്ങൾ ഉണ്ടായാൽ മലിനഭാഗം മാത്രം ഉപേക്ഷിച്ച് പ്രോക്ഷണശുദ്ധി നടത്തി മൂലമന്ത്രജപം വീണ്ടും ചെയ്യണം. പ്രതിമ വീഴുക/പൊട്ടുക/നഷ്ടപ്പെടുക തുടങ്ങിയ ഗുരുതര സംഭവങ്ങൾക്ക് ഉപവാസവും നൂറ് ആഹുതികളും. തുടർന്ന് അധ്യായം മോക്ഷദർശനത്തിലേക്ക് വ്യാപിച്ച്—സത്യാനുതാപത്തിന്റെ പരമ പ്രായശ്ചിത്തം ഹരി-സ്മരണയാണെന്ന് പറയുന്നു. ചാന്ദ്രായണ, പരാക, പ്രാജാപത്യ; ഗായത്രി, പ്രണവസ്തോത്രം, സൂര്യ/ഈശ/ശക്തി/ശ്രീശ മന്ത്രജപങ്ങൾ; തീർത്ഥമാഹാത്മ്യം, ദാനം-മഹാദാനങ്ങൾ, കൂടാതെ ‘ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി’ എന്ന അദ്വൈതധ്യാനം പാപനാശകങ്ങളായി പ്രതിപാദിക്കുന്നു. അവസാനം ഹരിയെയാണ് എല്ലാ വിദ്യാ-ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും മൂലവും ശുദ്ധീകരകനുമെന്നു സ്ഥാപിച്ച് അഗ്നിപുരാണത്തിന്റെ വിജ്ഞാനസംഗ്രഹസ്വഭാവം ഉറപ്പിക്കുന്നു.