Adhyaya 163

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे धर्मशास्त्रं नाम द्विषष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः अथ त्रिषष्ठ्यधिकशततमो ऽध्यायः श्राद्धकल्पकथनं पुष्कर उवाच श्राद्धकल्पं प्रवक्ष्यामि भुक्तिमुक्तिप्रदं शृणु निमन्त्र्य विप्रान् पूर्वेद्युः स्वागतेनापराह्णतः

ഇങ്ങനെ അഗ്നി മഹാപുരാണത്തിലെ ‘ധർമശാസ്ത്രം’ എന്ന നൂറ്റി അറുപത്തിരണ്ടാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി നൂറ്റി അറുപത്തിമൂന്നാം അധ്യായം—‘ശ്രാദ്ധകൽപ്പത്തിന്റെ വിവരണം’ ആരംഭിക്കുന്നു. പുഷ്കരൻ പറഞ്ഞു—ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്ന ശ്രാദ്ധവിധി ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു; കേൾക്കുക. മുൻദിവസം ബ്രാഹ്മണരെ ക്ഷണിച്ച്, അപരാഹ്ണത്തിൽ യഥാവിധി സ്വാഗതസത്കാരത്തോടെ അവരെ സ്വീകരിക്കണം.

Verse 2

प्राच्योपवेशयेत् पीठे युग्मान्दैवे ऽथ पित्रके अयुग्मान् प्राङ्मुखान्दैवे त्रीन् पैत्रे चैकमेव वा

കിഴക്കുദിശയിൽ പീഠങ്ങളിൽ (ബ്രാഹ്മണരെ) ഇരുത്തണം. ദേവകർമ്മത്തിൽ ജോടി സംഖ്യയിൽ, പിതൃകർമ്മത്തിൽ ഒറ്റ സംഖ്യയിൽ ഇരുത്തണം. ദേവാർപ്പണത്തിൽ അവർ കിഴക്കുമുഖരായിരിക്കണം; പൈത്രാർപ്പണത്തിൽ മൂന്ന് ബ്രാഹ്മണരെയോ അല്ലെങ്കിൽ ഒരാളെയോ ഇരുത്താം.

Verse 3

मातामहानामप्येवन्तन्त्रं वा वैश्यदेविकं प्राणिप्रक्षालनं दत्त्वा विष्टरार्थं कुशानपि

മാതാമഹന്മാർക്കും (നാന മുതലായവർ) ഇതേപോലെ അതേ തന്ത്രം—വൈശ്വദേവിക വിധി—ആചരിക്കണം. ‘പ്രാണി-പ്രക്ഷാലനം’ നൽകി, വിഷ്ടര (ആസനം) ഒരുക്കുന്നതിനായി കുശപ്പുല്ലും വെക്കണം.

Verse 4

आवाहयेदनुज्ञातो विश्वे देवास इत्य् ऋचा यवैरन्ववकीर्याथ भाजने सपवित्रके

അനുമതി ലഭിച്ച ശേഷം ‘വിശ്വേ ദേവാസഃ…’ എന്നാരംഭിക്കുന്ന ഋച പാരായണം ചെയ്ത് ദേവന്മാരെ ആവാഹനം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് പവിത്രം (കുശവളയം) ഉള്ള പാത്രത്തിൽ യവധാന്യം ചുറ്റും വിതറണം.

Verse 5

शन्नोदेव्या पयः क्षिप्त्वा यवोसीति यवांस् तथा यादिव्या इतिमन्त्रेण हस्ते ह्य् अर्घं विनिक्षिपेत्

‘ശന്നോ ദേവ്യാ’ മന്ത്രം ജപിച്ച് പാൽ അർപ്പണത്തിൽ ഒഴിക്കണം; ‘യവോऽസി’ മന്ത്രത്തോടെ യവവും ചേർക്കണം. തുടർന്ന് ‘യാ ദിവ്യാ’ മന്ത്രം ചൊല്ലി അർഘ്യം കൈയിൽ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 6

दत्वोदकं गन्धमाल्यं धूपदानं प्रदीपकं अपसव्यं ततः कृत्वा पितॄणामप्रदक्षिणं

ജലം, സുഗന്ധം, മാല്യം, ധൂപദാനം, ദീപം എന്നിവ അർപ്പിച്ച ശേഷം, യജ്ഞോപവീതം അപസവ്യമായി ധരിച്ചു പിതൃകൾക്കായി അപ്രദക്ഷിണ പരിക്രമണം ചെയ്യണം (അവരെ ഇടത്തുവശത്ത് വെച്ച്).

Verse 7

द्विगुणांस्तु कुशान् कृत्वा ह्य् उशन्तस्त्वेत्यृचा पितॄन् आवाह्य तदनुज्ञातो जपेदायान्तु नस्ततः

കുശം ഇരട്ടിയായി ഒരുക്കി ‘ഉശന്തസ്ത്വാ…’ എന്ന ഋചയാൽ പിതൃകളെ ആവാഹനം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് അവരുടെ അനുമതി ലഭിച്ച ശേഷം ‘ആയാന്തു നഃ തതഃ’ മന്ത്രം ജപിക്കണം.

Verse 8

यवार्थास्तु तिलैः कार्याः कुर्यादर्घ्यादि पूर्ववत् दत्त्वार्घ्यं संश्रवान् शेषान् पात्रे कृत्वा विधानतः

യവംകൊണ്ട് ചെയ്യേണ്ട അർപ്പണങ്ങൾ എള്ളുകൊണ്ട് തയ്യാറാക്കണം. അർഘ്യാദി കർമ്മങ്ങൾ മുൻവിധിപോലെ നടത്തണം. അർഘ്യം അർപ്പിച്ച ശേഷം സംശ്രവം സഹിതമുള്ള ശേഷിപ്പുകൾ വിധിപ്രകാരം പാത്രത്തിൽ ശേഖരിക്കണം.

Verse 9

पितृभ्यः स्थानमसीति न्युब्जं पात्रं करोत्यधः अग्नौ करिष्य आदाय पृच्छत्यन्नं घृतप्लुतं

“നീ പിതൃകളുടെ ആസനമാണ്” എന്നു പറഞ്ഞ് പാത്രം തലകീഴാക്കി ഭൂമിയിൽ വെക്കുന്നു. തുടർന്ന് അഗ്നിയിൽ ഹോമം ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് നെയ്യിൽ നനഞ്ഞ അന്നം എടുത്ത് വിധിപൂർവ്വം അനുവാദം/സ്വീകാരം ചോദിക്കുന്നു.

Verse 10

कुरुष्वेति ह्य् अनुज्ञातो हुत्वाग्नौ पितृयज्ञवत् हुतशेषं प्रदद्यात्तु भाजनेषु समाहितः

“ചെയ്യൂ” എന്ന അനുവാദം ലഭിച്ച ശേഷം, പിതൃയജ്ഞവിധിപോലെ അഗ്നിയിൽ ആഹുതി അർപ്പിച്ച്, മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കി ഹുതശേഷം പാത്രങ്ങളിൽ വിതരണം ചെയ്യണം.

Verse 11

यथालाभोपपन्नेषु रौप्येषु तु विशेषतः दत्वान्नं पृथिवीपात्रमिति पात्राभिमन्त्रणं

സാമർത്ഥ്യാനുസാരം ലഭിച്ച പാത്രങ്ങളിൽ—പ്രത്യേകിച്ച് വെള്ളിപ്പാത്രങ്ങളിൽ—അന്നം വെച്ച് “ഇത് പൃഥിവീപാത്രം” എന്ന മന്ത്രത്തോടെ പാത്രാഭിമന്ത്രണം (സംസ്കാരം) ചെയ്യണം.

Verse 12

कृत्वेदं विष्णुरित्यन्ने द्विजाङ्गुष्ठं निवेशयेत् सव्याहृतिकां गायत्रीं मधुवाता इति त्यचं

“ഇതുതന്നെ വിഷ്ണു” എന്നു ചൊല്ലി അന്നത്തിന്മേൽ ദ്വിജന്റെ അങ്കുഷ്ഠം സ്ഥാപിക്കണം. തുടർന്ന് വ്യാഹൃതികളോടുകൂടിയ ഗായത്രിയും “മധുവാതാഃ…” എന്ന് ആരംഭിക്കുന്ന ഋക്മന്ത്രവും അഭിമന്ത്രണാർത്ഥം ജപിക്കണം.

Verse 13

जप्त्वा यथासुखं वाच्यं भुञ्जीरंस्ते ऽपि वाग्यताः अन्नमिष्टं हविष्यञ्च दद्याज्जप्त्वा पवित्रकं

ജപം പൂർത്തിയാക്കി സൗകര്യമുള്ളത്ര സംസാരിക്കാം; അവരും വാക്കുസംയമത്തോടെ ഭക്ഷണം കഴിക്കട്ടെ. തുടർന്ന് വീണ്ടും ജപിച്ച് ഇഷ്ടഅന്നവും ഹവിസ്സിന് യോഗ്യമായ ഹവിസും പവിത്രകത്തോടുകൂടെ നൽകണം.

Verse 14

अन्नमादाय तृप्ताः स्थ शेषं चैवान्नमस्य च तदन्नं विकिरेद् भूमौ दद्याच्चापः सकृत् सकृत्

അന്നം സ്വീകരിച്ച് തൃപ്തനായ ശേഷം, അതിലെ ശേഷിച്ച ഭാഗം വേർതിരിച്ച് വയ്ക്കണം. ആ ശേഷാന്നം ഭൂമിയിൽ ചിതറിച്ച്, ജലം വീണ്ടും വീണ്ടും അർപ്പിക്കണം.

Verse 15

सर्वमन्नमुपादाय सतिलं दक्षिणामुखः उच्छिष्टसन्निधौ पिण्डान् प्रदद्यात् पितृयज्ञवत्

സകല തയ്യാറാക്കിയ അന്നവും എള്ളോടുകൂടി എടുത്ത്, ദക്ഷിണമുഖമായി, ഉച്ഛിഷ്ടത്തിന്റെ സമീപത്ത് പിണ്ഡങ്ങൾ പിതൃയജ്ഞവിധിപ്രകാരം അർപ്പിക്കണം.

Verse 16

मातामहानामप्येवं दद्यादाचमनं ततः स्वस्ति वाच्यं ततः कुर्यादक्षय्योदकमेव च

അതേവിധം മാതാമഹന്മാർക്കുമായി ആചമനജലം അർപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് സ്വസ്തിവാചനം ചൊല്ലി, പിന്നെ ‘അക്ഷയ്യോദകം’ എന്ന അക്ഷയ ജലാർപ്പണം നടത്തണം.

Verse 17

दत्वा तु दक्षिणां शक्त्या स्वधाकारमुदाहरेत् वाच्यतामित्यनुज्ञातः स्वपितृभ्यः स्वधोच्यतां

ശക്തിയനുസരിച്ച് ദക്ഷിണ നൽകി ‘സ്വധാ’കാരമുച്ചരിക്കണം. ‘വാച്യതാം’ എന്ന അനുമതി ലഭിച്ചാൽ, സ്വന്തം പിതൃകൾക്കായി ‘സ്വധാ’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കണം.

Verse 18

मातामहानामित्यादिः, स्वपितृभ्यः स्वधोच्यतामित्यन्तः पाठः झ पुस्तके नास्ति कुर्युरस्तु स्वधेत्युक्ते भूमौ सिञ्चेत्ततो जलं प्रीयन्तामिति वा दैवं विश्वे देवा जलं ददेत्

‘മാതാമഹാനാം… സ്വപിതൃഭ്യഃ സ്വധോച്യതാം’ എന്നതോടെ അവസാനിക്കുന്ന പാഠം ഝ-പ്രതിയിൽ ഇല്ല. ‘കുര്യുരസ്തു സ്വധേ’ എന്നു പറഞ്ഞാൽ തുടർന്ന് ഭൂമിയിൽ ജലം ഒഴിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ ‘പ്രീയന്താം’ എന്നു പറയാം. അല്ലെങ്കിൽ ദൈവാർപ്പണമായി വിശ്വേദേവന്മാർക്ക് ജലം നൽകണം.

Verse 19

दातारो नो ऽभिवर्धन्तां वेदाः सन्ततिरेव च श्रद्धा च नो माव्यगमद्बहुदेयं च नो स्त्विति

ഞങ്ങളുടെ ദാതാക്കൾ വർദ്ധിക്കട്ടെ; വേദവിദ്യയും നമ്മുടെ സന്തതിയും പുഷ്ടിയാകട്ടെ. നമ്മുടെ ശ്രദ്ധ ഒരിക്കലും വിട്ടുപോകാതിരിക്കട്ടെ; ദാനം ചെയ്യാൻ ഞങ്ങൾക്ക് എപ്പോഴും ധാരാളം ഉണ്ടായിരിക്കട്ടെ—ഇങ്ങനെ പ്രാർത്ഥിക്കണം.

Verse 20

इत्युक्त्वा तु प्रिया वाचः प्रणिपत्य विसर्जयेत् वाजे वाज इति प्रीतपितृपूर्वं विसर्जनं

ഈ പ്രിയവചനങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ച് നമസ്കരിച്ച് ശേഷം വിധിപൂർവ്വം വിടവാങ്ങൽ (വിസർജനം) നടത്തണം. ‘വാജേ വാജ’ മന്ത്രത്തോടെ ആദ്യം തൃപ്തരായ പിതൃകളുടെ വിസർജനം ചെയ്യുന്നു.

Verse 21

यस्मिंस्तु संश्रवाः पूर्वमर्घपात्रे निपातिताः पितृपात्रं तदुत्तानं कृत्वा विप्रान् विसर्जयेत्

ആദ്യം സംശ്രവാഃ (ശേഷിച്ച/അധിക അർപ്പണം) അർഘ്യപാത്രത്തിൽ ഒഴിച്ചതിന് ശേഷം, പിതൃപാത്രം ഉത്താനമായി (സമാപനസ്ഥാനത്ത്) വെച്ച് ബ്രാഹ്മണരെ വിധിപൂർവ്വം വിസർജിക്കണം.

Verse 22

प्रदक्षिणमनुब्रज्य भक्त्वा तु पितृसेवितं ब्रह्मचारी भवेत्तान्तु रजनीं ब्राह्मणैः सह

അവരെ അനുഗമിച്ച് പ്രദക്ഷിണം നടത്തി, പിതൃസേവയ്ക്ക് അർപ്പിച്ച ആഹാരം ഭുജിച്ച്, അവൻ ബ്രഹ്മചര്യനിയമം പാലിക്കണം; ആ രാത്രി ബ്രാഹ്മണരോടൊപ്പം താമസിക്കണം.

Verse 23

एवं प्रदक्षिणं कृत्वा वृद्धौ नान्दीमुखान् पितॄन् यजेत दधिकर्कन्धुमिश्रान् पिण्डान् यवैः क्रिया

ഇങ്ങനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, മുതിർന്നവരുടെ കർമത്തിൽ നാന്ദീമുഖ പിതൃകളെ പൂജിക്കണം. തൈരും കർക്കന്ധു (ഇലന്തപ്പഴം) കലർത്തിയ പിണ്ഡങ്ങൾ അർപ്പിക്കണം; ക്രിയ യവം (ബാർലി) ഉപയോഗിച്ച് നിർവഹിക്കണം.

Verse 24

एकोद्दिष्टं दैवहीनमेकार्घैकपवित्रकं आवाहनाग्नौकरणरहितं ह्य् अपसव्यवत्

ഏകോദ്ദിഷ്ട ശ്രാദ്ധം ദേവതാർപ്പണമില്ലാതെ നടത്തപ്പെടുന്നു; ഇതിൽ ഒരു അർഘ്യവും ഒരു പവിത്രവും (കുശവളയം) മാത്രമേയുള്ളൂ; ‘ആവാഹന-അഗ്നി’ കർമ്മം ഇല്ല; അപസവ്യവിധിയിൽ (യജ്ഞോപവീതം വലത്തോട്ടു) ചെയ്യണം।

Verse 25

उपतिष्ठतामित्यक्षय्यस्थाने पितृविसर्जने अभिरम्यतामिति वदेद् ब्रूयुस्ते ऽभिरताः स्म ह

പിതൃവിസർജന സമയത്ത് ‘അക്ഷയ്യസ്ഥാന’ത്തിൽ ‘ഉപതിഷ്ഠതാം’ (ഇപ്പോൾ എഴുന്നേറ്റ്/പ്രസ്ഥാനം ചെയ്യുക) എന്ന് പറയണം; തുടർന്ന് ‘അഭിരമ്യതാം’ (സ്വധാമത്തിൽ ആനന്ദിക്കട്ടെ) എന്ന് പറയണം; അവർ സന്തുഷ്ടരായി അതുപോലെ മറുപടി നൽകുന്നു।

Verse 26

गन्धोदकतिलैर् युक्तं कुर्यात् पात्रचतुष्टयं अर्घार्थपितृपात्रेषु प्रेतपात्रं प्रसेचयेत्

സുഗന്ധജലവും എള്ളും ചേർന്ന നാല് പാത്രങ്ങൾ ഒരുക്കണം; പ്രേതപാത്രത്തിൽ നിന്നു അർഘ്യത്തിനും പിതൃപാത്രങ്ങൾക്കും (അൽപ്പം) ഒഴിക്കണം।

Verse 27

ये समाना इति द्वाभ्यां शेषं पूर्ववदाचरेत् एतत् सपिण्डीकरणमेकोद्दिष्टं स्तिया सह

‘യേ സമാനാഃ…’ എന്ന് ആരംഭിക്കുന്ന രണ്ട് മന്ത്രങ്ങളോടെ ശേഷിക്കുന്ന കർമ്മങ്ങൾ മുൻപുപോലെ ചെയ്യണം. ഇതുതന്നെ സപിണ്ഡീകരണം—അഥവാ ഭാര്യയോടുകൂടെ നടത്തേണ്ട ഏകോദ്ദിഷ്ട ശ്രാദ്ധം।

Verse 28

अर्वाक्सपिण्डीकरणं यस्य संवत्सराद् भवेत् पितृपूर्वं विसर्जयेदिति ख , छ , झ च स्त्र्या अपीति ख , छ च तस्याप्यन्नं सोदकुम्भं दद्यात् संवत्सरं द्विजे

ഒരു വർഷം പൂർത്തിയാകുന്നതിന് മുമ്പ് ആരുടെയെങ്കിലും സപിണ്ഡീകരണം നടന്നാൽ, ആദ്യം പിതൃവിസർജനമാണ് ചെയ്യേണ്ടത്—എന്ന് ഖ, ഛ, ഝ പാഠങ്ങൾ പറയുന്നു. സ്ത്രീയുടെ കാര്യത്തിലും—എന്ന് ഖ, ഛ പാഠങ്ങൾ പറയുന്നു. ആ വ്യക്തിക്കായും ഒരു വർഷം മുഴുവൻ ബ്രാഹ്മണന് അന്നവും ജലകുംഭവും സഹിതം ദാനം നൽകണം।

Verse 29

मृताहनि च कर्तव्यं प्रतिमासन्तु वत्सरं प्रतिसंवत्सरं कार्यं श्राद्धं वै मासिकान्नवत्

മരണദിനത്തിൽ തന്നേ കർമ്മം ചെയ്യണം; തുടർന്ന് ഒരു വർഷം മുഴുവൻ പ്രതിമാസം ചെയ്യണം. അതിനുശേഷം പ്രതിവർഷം ശ്രാദ്ധം നടത്തണം; വാർഷിക ശ്രാദ്ധവും മാസിക അന്നാർപ്പണവിധിപോലെ തന്നെ ചെയ്യേണ്ടതാണ്.

Verse 30

हविष्यान्नेन वै मासं पायसेन तु वत्सरं मात्स्यहारिणकौरभ्रशाकुनच्छागपार्षतैः

ഹവിഷ്യാന്നം കൊണ്ട് ഒരു മാസം നിയമം പാലിക്കണം; പായസം (പാൽ-അരി) കൊണ്ട് ഒരു വർഷം. അതുപോലെ നിയമപ്രകാരം മത്സ്യം, മാൻ, വരാഹം, മേടം, പക്ഷി, ആട്, മുയൽ എന്നിവ അനുവദനീയ ആഹാരങ്ങളാണ്.

Verse 31

ऐणरौरववाराहशाशैर् मांसैर् यथाक्रमं मासवृद्ध्याभितृप्यन्ति दत्तैर् एव पितामहाः

ഏണ, രുരു-മാൻ, വരാഹം, ശശ (മുയൽ) എന്നിവയുടെ മാംസം യഥാക്രമം അർപ്പിച്ചാൽ പിതാമഹന്മാർ തൃപ്തരാകും. മാസംതോറും തൃപ്തി വർധിക്കുന്നു; അതും അതേ ദാനങ്ങളാൽ തന്നെയാണ് ക്രമേണ വർധിക്കുന്നത്.

Verse 32

खड्गामिषं महाशल्कं मधुयुक्तान्नमेव च लोहामिषं कालशाकं मांसं वार्धीनसस्य च

ഖഡ്ഗ (ഗണ്ഡമൃഗം) മാംസം, മഹാശല്കം (വലിയ ചെറുകട്ടുള്ള മത്സ്യം), തേൻ ചേർത്ത അന്നം, ലോഹാമിഷം (രോഹിത-വർഗം) മാംസം, കാലശാകം, കൂടാതെ വാർധീനസ എന്ന ജലചരത്തിന്റെ മാംസം—ഇവ പ്രത്യേക ആഹാരങ്ങളായി നിര്ദ്ദേശിക്കുന്നു.

Verse 33

यद्ददाति गयास्थञ्च सर्वमानन्त्यमुच्यते तथा वर्षात्रयोदश्यां मघासु च न संशयः

ഗയയിൽ താമസിച്ച് എന്ത് ദാനം ചെയ്താലും അത് സർവ്വവിധത്തിലും അക്ഷയഫലം നൽകുന്നതായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു. അതുപോലെ മഴക്കാലത്തിലെ ത്രയോദശിയിലും മഘാ നക്ഷത്രത്തിലും നൽകിയ ദാനവും അതേ ഫലദായകം—സംശയമില്ല.

Verse 34

कन्यां प्रजां वन्दिनश् च पशून् मुख्यान् सुतानपि घृतं कृषिं च वाणिज्यं द्विशफैकशफं तथा

കന്യ, ആശ്രിത പ്രജകൾ, വന്ദിഗണങ്ങൾ, ശ്രേഷ്ഠമായ പശുക്കൾ, പുത്രന്മാരും; നെയ്യ്, കൃഷി, വ്യാപാരം; കൂടാതെ ദ്വിശഫവും ഏകശഫവും ഉള്ള മൃഗങ്ങൾ—ഇവ ദാനഫലമായ വരങ്ങളായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 35

ब्रह्मवर्चस्विनः पुत्रान् स्वर्णरूप्ये सकुप्यके ज्ञातिश्रैष्ठ्यं सर्वकामानाप्नोति श्राद्धदः सदा

ശ്രാദ്ധത്തിൽ സ്വർണം, വെള്ളി, കുപ്യകം (അധാതു) എന്നിവ ദാനം ചെയ്താൽ ശ്രാദ്ധദാതാവ് എപ്പോഴും ബ്രഹ്മതേജസ്സുള്ള പുത്രന്മാരെയും, ബന്ധുക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠതയും, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളുടെ സിദ്ധിയും പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 36

प्रतिपत्प्रभृतिष्वेतान्वर्जयित्वा चतुर्दशीं शस्त्रेण तु हता ये वै तेषां तत्र प्रदीयते

പ്രതിപദ മുതൽ—ചതുര്ദശി ഒഴിവാക്കി—ഈ തിഥികളിൽ അവിടെ അർപ്പിക്കുന്നതൊക്കെയും ആയുധത്താൽ ഹതരായവർക്കായി തന്നെ നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 37

स्वर्गं ह्य् अपत्यमोजश् च शौर्यं क्षेत्रं बलं तथा पुत्रश्रैष्ठ्यं ससौभाग्यमपत्यं मुख्यतां सुतान्

സന്താനം തന്നെയാണ് സ്വർഗ്ഗഹേതു; അതേ ഓജസ്സ്, ശൗര്യം, വംശപരമ്പരയുടെ ‘ക്ഷേത്രം’, ബലം എന്നിവയും. പുത്രന്മാരുടെ ശ്രേഷ്ഠതയും സൗഭാഗ്യവും സഹിതം—സന്താനമാണ് മുഖ്യ സമ്പത്ത്; പുത്രന്മാരാണ് പരമധനം എന്നു പറയുന്നു।

Verse 38

मात्स्याविहारिणौरभ्रशाकुनच्छागपार्षतैर् इति छ दत्तैर् इहेति घ , ङ , ञ च मधुमुद्गान्नमेव वेति ङ सर्वमानन्त्यमश्नुते इति घ , ङ च स्वर्णमिति ख , छ च प्रवृत्तचक्रतां पुत्रान् वाणिज्यं प्रसुतां तथा अरोगित्वं यशो वीतशोकतां परमाङ्गतिं

മത്സ്യം, മാംസം, പക്ഷികൾ, ആട് മുതലായ യോജ്യവസ്തുക്കൾ ദാനം ചെയ്താൽ ഇഹലോകത്തിൽ സമൃദ്ധി ലഭിക്കുന്നു. തേൻ, മുദ്ഗം (പയർ) എന്നിവയും അന്നദാനവും ചെയ്താൽ എല്ലാതരത്തിലും അക്ഷയ സമ്പത്ത് ലഭിക്കുന്നു. സ്വർണ്ണദാനത്തിൽ നിന്ന് പ്രവർത്തനചക്രത്തിന്റെ പ്രവാഹം, പുത്രന്മാർ, വ്യാപാരസിദ്ധി, സന്താനം, ആരോഗ്യ്യം, യശസ്, ശോകരഹിതാവസ്ഥ, പരമഗതി എന്നിവ ലഭിക്കുന്നു।

Verse 39

घनं विद्यां भिषकसिद्धिं रूप्यं गाश्चाप्यजाविकं अश्वानायुश् च विधिवत् यः श्राद्धं सम्प्रयच्छति

വിധിപൂർവ്വം ശ്രാദ്ധം സമർപ്പിക്കുന്നവൻ ഘനധനം, വിദ്യ, വൈദ്യസിദ്ധി, വെള്ളി, പശുക്കൾ, ആടുകൾ-ചെമ്മരിയാടുകൾ, കുതിരകൾ, ദീർഘായുസ്സ് എന്നിവ നേടുന്നു।

Verse 40

कृत्तिकादिभरण्यन्ते स कामानाप्नुयादिमान् वसुरुद्रादितिसुताः पितरः श्राद्धदेवताः

കൃത്തിക മുതൽ ഭരണി വരെ, വിധിപൂർവ്വം ഈ കർമ്മം ചെയ്യുന്നവൻ ഈ ഇഷ്ടഫലങ്ങൾ പ്രാപിക്കുന്നു। വസുക്കൾ, രുദ്രന്മാർ, ആദിത്യന്മാർ, പിതൃകൾ—ഇവരാണ് ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ അധിഷ്ഠാതൃ ദേവതകൾ।

Verse 41

प्रीणयन्ति मनुष्याणां पितॄन् श्राद्धेन तर्पिताः आयुः प्रजां धनं विद्यां स्वर्गं मोक्षं सुखानि च

ശ്രാദ്ധംകൊണ്ട് തൃപ്തരായ പിതൃകൾ മനുഷ്യരിൽ പ്രസന്നരായി, ആയുസ്സ്, സന്താനം, ധനം, വിദ്യ, സ്വർഗ്ഗം, മോക്ഷം, സുഖങ്ങൾ എന്നിവ നൽകുന്നു।

Verse 42

प्रयच्छन्ति तथा राज्यं प्रीता नॄणां पितामहाः

അതുപോലെ പ്രസന്നരായ മനുഷ്യരുടെ പിതാമഹർ രാജ്യം (ആധിപത്യം) പോലും നൽകുന്നു।