Adhyaya 161

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे वानप्रस्थाश्रमो नाम षष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः अथैकषष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः यतिधर्मः पुष्कर उवाच यतिर्धर्मं प्रवक्ष्यामि ज्ञानमोक्षादिदर्शकं चतुर्धमायुषो भागं प्राप्य सङ्गात् परिवर्जयेत्

ഇങ്ങനെ അഗ്നി മഹാപുരാണത്തിൽ ‘വാനപ്രസ്ഥാശ്രമം’ എന്ന നൂറ്ററുപതാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി നൂറ്ററുപത്തൊന്നാം അധ്യായം—‘യതിധർമ്മം’ ആരംഭിക്കുന്നു. പുഷ്കരൻ പറഞ്ഞു—ജ്ഞാനം, മോക്ഷം മുതലായവ കാണിച്ചുതരുന്ന യതിയുടെ ധർമ്മം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും. ആയുസ്സിന്റെ നാലിലൊന്ന് ഭാഗം ലഭിച്ചാൽ സംഗവും ആസക്തിയും ഉപേക്ഷിക്കണം।

Verse 2

यदह्नि विरजेद्धीरस्तदह्नि च परिव्रजेत् प्रजापत्यां निरूप्येष्टिं सर्वदेवसदक्षिणां

ധീരൻ ഏത് ദിവസമാണ് വിരാഗം പ്രാപിക്കുന്നതോ, അതേ ദിവസമേ അവൻ പരിവ്രാജകനായി പുറപ്പെടണം; പ്രാജാപത്യ ഇഷ്ടി നിശ്ചയിച്ച്, സർവ്വദേവന്മാരുടെ പേരിൽ ദക്ഷിണയോടുകൂടി വിധിപൂർവ്വം അത് നിർവഹിച്ച്।

Verse 3

आत्मन्यग्नीन् समारोप्य प्रव्रजेद्ब्राह्मणो गृहात् दृष्ट्वावश्यमिति ङ तपश्चोग्रं वने चरेदिति ङ भजेद्दिशमजिम्हग इति ङ सङ्गान् परित्यजेदिति ङ विरजेद्वापि तदह्नि इति ङ एक एव चरेन्नित्यं ग्रासमन्नाथमाश्रयेत्

അഗ്നികളെ ആത്മാവിൽ തന്നെ സ്ഥാപിച്ച് ബ്രാഹ്മണൻ ഗൃഹം വിട്ട് പ്രവ്രജിക്കണം. അനിത്യതയും മരണത്തിന്റെ അനിവാര്യതയും കണ്ടറിഞ്ഞ്, വനത്തിൽ വസിച്ച് കടുത്ത തപസ്സു അനുഷ്ഠിക്കണം; വക്രതയില്ലാത്ത നേരായ ദിശയെ ആശ്രയിക്കണം; എല്ലാ സംഗങ്ങളും ആസക്തികളും ഉപേക്ഷിക്കണം; അതേ ദിവസത്തിൽ തന്നെ വിരാഗവും ശുദ്ധിയും പ്രാപിക്കണം. അവൻ നിത്യവും ഒറ്റയ്ക്കു സഞ്ചരിച്ച്, ഒരു ഗ്രാസം അന്നത്തിൽ ജീവിക്കണം—സ്വാമ്യബോധമില്ലാതെ ലഭിക്കുന്ന ആഹാരത്തെയേ ആശ്രയിക്കണം।

Verse 4

उपेक्षको ऽसिञ्चयिको मुनिर्ज्ञानसमन्वितः कपालं वृक्षमूलञ्च कुचेलमसहायाता

അവൻ ലോകകാര്യങ്ങളിൽ ഉപേക്ഷകനും സഞ്ചയം ചെയ്യാത്തവനും സത്യജ്ഞാനസമ്പന്നനായ മുനിയുമാകണം; കപാലപാത്രം ധരിച്ചു, വൃക്ഷമൂലത്തിൽ വസിച്ച്, കീറിപ്പോയ വസ്ത്രം ധരിച്ചു, ആരെയും ആശ്രയിക്കാതെ സഞ്ചരിക്കണം।

Verse 5

समता चैव सर्वस्मिन्नेतन्मुक्तस्य लक्षणं नाभिनन्देन मरणं नाभिनन्देत जीवनं

എല്ലാറ്റിനോടും സമതാഭാവം—ഇതാണ് മുക്തന്റെ ലക്ഷണം; അവൻ മരണത്തെ അഭിനന്ദിക്കുകയുമില്ല, ജീവിതത്തെയും അഭിനന്ദിക്കുകയുമില്ല।

Verse 6

कालमेव प्रतीक्षेत निदेशं भृतको यथा दृष्टिपूतं न्यसेत्पादं वस्त्रपूतं जलं पिवेत्

അവൻ യുക്തമായ സമയത്തെ മാത്രം കാത്തിരിക്കണം, വേതനഭൃത്യൻ നിർദ്ദേശം കാത്തിരിക്കുന്നതുപോലെ; കാഴ്ചകൊണ്ട് പരിശോധിച്ച് ശുദ്ധമായ സ്ഥലത്ത് പാദം വെക്കണം, വസ്ത്രംകൊണ്ട് ചുരന്ന വെള്ളം കുടിക്കണം।

Verse 7

सत्यपूतां वदेद्वाचं मनःपूतं समाचरेत् अलावुदारुपत्राणि मृण्मयं वैष्णवं यतेः

യതി സത്യത്താൽ ശുദ്ധമായ വാക്കുകൾ സംസാരിക്കണം, മനഃശുദ്ധിയോടെ പ്രവർത്തിക്കണം; വൈഷ്ണവ യതിക്ക് ചുരക്ക, മരം, ഇലകൾ, മണ്ണുപാത്രങ്ങൾ എന്നിവയാണ് യുക്തമായ ഉപകരണങ്ങൾ।

Verse 8

विधूमे न्यस्तमुषले व्यङ्गारे भुक्तवज्जने वृत्ते शरावसम्पाते भिक्षां नित्यं यतिश् चरेत्

യതി നിത്യവും ഭിക്ഷയ്ക്കു പോകേണ്ടത് ഇങ്ങനെ: വീട്ടിൽ പുക ഇല്ലാതെ (പാചകം കഴിഞ്ഞ്), ഉലക്ക വെച്ചിട്ട്, കനൽ തണുത്ത്, ആളുകൾ ഭക്ഷിച്ചു കഴിഞ്ഞ്, പാത്രങ്ങളുടെ കലശലൊലി നിശ്ശബ്ദമായ ശേഷം മാത്രം।

Verse 9

मधूकरमसङ्क्लिप्तं प्राक्प्रणीतमयाचितं तात्कालिकञ्चोपपन्नं भैक्षं पञ्चविधं स्मृतं

ഭൈക്ഷം (ഭിക്ഷ) അഞ്ചുവിധമെന്നു സ്മൃതം—മധൂകരവത്, അസങ്ക്ലിഷ്ടം (അസഞ്ചിതം), പ്രാക്പ്രണീതം, അയാചിതം, കൂടാതെ താത്കാലികവും ഉപപന്നവും (യോഗ്യസമയത്ത് യഥാവിധി ലഭിച്ചത്)।

Verse 10

पाणिपात्री भवेद्वापि पात्रे पात्रात् समाचरेत् अवेक्षेत गतिं नॄणां कर्मदोषसमुद्भवां

കൈ തന്നെയായാലും പാത്രമാക്കേണ്ടിവന്നാൽ പോലും, യോഗ്യപാത്രനോടു യഥോചിതമായി ആചരിക്കണം. മനുഷ്യരുടെ ഗതി അവരുടെ കർമ്മദോഷങ്ങളിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിക്കുന്നതെന്നു വിചിന്തിക്കണം।

Verse 11

शुद्धभावश् चरेद्भर्मं यत्र तत्राश्रमे रतः समः सर्वेषु भूतेषु न लिङ्गं धर्मकारणं

ശുദ്ധഭാവത്തോടെ ധർമ്മം ആചരിക്കണം; എവിടെയിരുന്നാലും ആശ്രമധർമ്മത്തിൽ രതനാകണം. സർവ്വഭൂതങ്ങളോടും സമഭാവം പുലർത്തണം; ബാഹ്യലിംഗം മാത്രം ധർമ്മകാരണമല്ല।

Verse 12

फलं कतकवृक्षस्य यद्यप्यम्बुप्रसादकं न नामग्रहणादेव तस्य वारि प्रसीदति

കടകവൃക്ഷഫലം ജലം പ്രസാദിപ്പിക്കുന്നതാണെങ്കിലും, അതിന്റെ പേര് മാത്രം ഉച്ചരിച്ചതുകൊണ്ട് ജലം ശുദ്ധമാകുന്നില്ല।

Verse 13

वृक्षमूलानि ख , घ , छ , झ च वृक्षमूलादि इति ट एतच्छुद्धस्येति ङ जीवितमिति ख , घ , ङ , छ , ज च अजिह्मः पण्डकः पङ्गुरन्धो बधिर एव च सद्भिश् च मुच्यते मद्भिरज्ञानात् संसृतो द्विजः

‘വൃക്ഷമൂലാനി’—ഖ, ഘ, ഛ, ഝ പാഠങ്ങൾ; ‘വൃക്ഷമൂലാദി’—ട പാഠം; ‘ഏതച്ഛുദ്ധസ്യ’—ങ പാഠം; ‘ജീവിതമിതി’—ഖ, ഘ, ങ, ഛ, ജ പാഠങ്ങൾ. അജ്ഞാനത്താൽ സംസാരത്തിൽ കുടുങ്ങിയ ദ്വിജൻ—അജിഹ്മനായാലും, പണ്ഡകനായാലും, മുടന്തനായാലും, അന്ധനായാലും, ബധിരനായാലും—സദ്ഭിഃ (സത്സംഗം/ശുദ്ധീകരണ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം വഴി) മോചിതനാകുന്നു।

Verse 14

अह्नि रात्र्याञ्च यान् जन्तून् हिनस्त्यज्ञानतो यतिः तेषां स्नात्वा विशुद्ध्यर्थं प्राणायामान् षडाचरेत्

പകലോ രാത്രിയോ യതി അജ്ഞാനവശാൽ ഏതു ജീവികളെ ഹിംസിച്ചാലും, ആ ദോഷശുദ്ധിക്കായി സ്നാനം ചെയ്ത് ആറു പ്രാണായാമങ്ങൾ ആചരിക്കണം।

Verse 15

अस्थिस्थूणं स्नायुयुतं मांसशोणितलेपनं चर्मावनद्धं दुर्गन्धं पूर्णं मूत्रपुरीषयोः

ഈ ശരീരം അസ്ഥികളുടെ തൂണുപോലെ; സ്നായുക്കളാൽ ബന്ധിതം; മാംസവും രക്തവും പുരട്ടപ്പെട്ടത്; ചർമ്മം പൊതിഞ്ഞത്; ദുർഗന്ധമുള്ളത്; മൂത്രവും മലവും നിറഞ്ഞത്।

Verse 16

जराशोकसमाविष्टं रोगायतनमातुरं रजस्वलमनित्यञ्च भूतावासमिमन्त्यजेत्

ജരയും ശോകവും നിറഞ്ഞ, രോഗങ്ങളുടെ ആസനം, പീഡിതം, രജസ്വലദോഷത്തിന് വിധേയം, അനിത്യം, ജീവികളുടെ വാസസ്ഥലമായ ഈ ദേഹത്തെ ത്യജിക്കണം।

Verse 17

धृतिः क्षमा दमो ऽस्तेयं शौचमिन्द्रियनिग्रहः ह्रीर्विद्या सत्यमक्रोधो दशकं धर्मलक्षणं

ധൃതി, ക്ഷമ, ദമം (സംയമം), അസ്തേയം, ശൗചം, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം, ഹ്രീ, വിദ്യ, സത്യം, അക്രോധം—ഇവയാണ് ധർമ്മത്തിന്റെ പത്ത് ലക്ഷണങ്ങൾ।

Verse 18

चतुर्विधं भैक्षवस्तु कुटीरकवहूदके हंसः परमहंसश् च यो यः पश्चात् स उत्तमः

ഭിക്ഷുജീവിതം നാലുവിധം—കുടീരകൻ, ബഹൂദകൻ, ഹംസം, പരമഹംസം; ഇവയിൽ ക്രമത്തിൽ പിന്നിലുള്ളത് ശ്രേഷ്ഠമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു।

Verse 19

एकदण्डी त्रिदण्डी वा योगी मुच्यते बन्धनात् अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यापरिग्रहौ

ഏകദണ്ഡി ആയാലും ത്രിദണ്ഡി ആയാലും—യോഗി അഹിംസ, സത്യം, അസ്തേയം, ബ്രഹ്മചര്യം, അപരിഗ്രഹം എന്നിവ ആചരിച്ച് ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു.

Verse 20

यमाः पञ्चाथ नियमाः शौचं सन्तोषणन्तपः स्वाध्यायेश्वरपूजा च पद्मकाद्यासनं यतेः

അഞ്ച് യമങ്ങൾ, തുടർന്ന് നിയമങ്ങൾ—ശൗചം, സന്തോഷം, തപസ്, സ്വാധ്യായം, ഈശ്വരപൂജ; കൂടാതെ പദ്മകാദി ആസനങ്ങൾ—ഇവ യതി (സന്ന്യാസി) അനുഷ്ഠിക്കേണ്ടതാണ്.

Verse 21

प्राणायामस्तु द्विविधः स गर्भो ऽगर्भ एव च जपध्यानयुतो गर्भो विपरीतस्त्वगर्भकः

പ്രാണായാമം രണ്ടുവിധം—ഗർഭം (ബീജസഹിതം)യും അഗർഭം (ബീജരഹിതം)യും. ജപവും ധ്യാനവും ചേർന്നത് ‘ഗർഭം’; അതിന്റെ വിപരീതം ‘അഗർഭം’.

Verse 22

प्रत्येकं त्रिविधं सोपि पूरकुम्भकरेचकैः पूरणात् पूरको वायोर् निश् चलत्वाच्च कुम्भकः

ഓരോ (പ്രാണായാമ)വും മൂന്നു വിധം—പൂരകം, കുംഭകം, രേചകം. ശ്വാസം നിറയ്ക്കുന്നതിനാൽ ‘പൂരകം’; വായു നിശ്ചലമാകുന്നതിനാൽ ‘കുംഭകം’ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 23

समाचरेदिति ख , छ च दयास्तेयमिति ङ त्रिदण्डी चेति ङ पद्मकाद्यासनं महत् इति ट रेचनाद्रेचकः प्रोक्तो मात्राभेदेन च त्रिधा द्वादशात्तु चतुर्विंशः षट्त्रिंशन्मात्रिको ऽपरः

ഖ/ഛ പാഠത്തിൽ ‘സമാചരേത്’—അഥവാ ഇവ ആചരിക്കണം; ങ പാഠത്തിൽ ‘ദയ’യും ‘അസ്തേയം’ എന്നും, ‘ത്രിദണ്ഡി’ എന്നും നിർദ്ദേശിക്കുന്നു; ട പാഠത്തിൽ ‘പദ്മകാദി മഹത്തായ ആസനം’ എന്നു പറയുന്നു. ‘രേചന’ (നിഷ്കാസനം) നിന്നാണ് ‘രേചകം’ എന്ന പദം വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെടുന്നത്. മാത്രാഭേദം പ്രകാരം ഇത് മൂന്നു വിധം—ദ്വാദശമാത്ര, ചതുര്വിംശമാത്ര, മറ്റൊന്ന് ഷട്ത്രിംശമാത്ര।

Verse 24

तालो लघ्वक्षरो मात्रा प्रणवादि चरेच्छनैः प्रत्याहारो जापकानां ध्यानमीश्वरचिन्तनं

താളം, ലഘ്വക്ഷരം, മാത്ര—പ്രണവം (ഓം) മുതൽ ആരംഭിച്ച്—ക്രമേണ അഭ്യസിക്കണം. ജപം ചെയ്യുന്നവർക്കു പ്രത്യാഹാരം ഇന്ദ്രിയസംയമം; ധ്യാനം ഈശ്വരചിന്തനം.

Verse 25

मनोधृतिर्धारणा स्यात् समाधिर्ब्रह्मणि स्थितिः अयमात्मा परं ब्रह्म सत्यं ज्ञानमनन्तकं

മനസ്സിന്റെ ധൃതി ധാരണയാകുന്നു; സമാധി ബ്രഹ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളലാണ്. ഈ ആത്മാവ് പരബ്രഹ്മം—സത്യം, ജ്ഞാനം, അനന്തം.

Verse 26

विज्ञानमानन्दं ब्रह्म तत्त्वमस्यअहमस्मि तत् परम् ब्रह्म ज्योतिरात्मा वासुदेवो विमुक्त ॐ

ബ്രഹ്മം വിജ്ഞാനം (ചൈതന്യം)യും ആനന്ദവും ആകുന്നു. ‘തത്ത്വമസി’—നീ അതാണ്; ‘അഹമസ്മി തത്’—ഞാൻ അതാണ്. അതേ പരബ്രഹ്മം, ജ്യോതിസ്വരൂപ ആത്മാവ്, വാസുദേവൻ; (ഇത് സാക്ഷാത്കരിക്കുന്നവൻ) വിമുക്തൻ. ഓം.

Verse 27

देहेन्द्रियमनोबुद्धिप्राणाहङ्कारवर्जितं जाग्रत्स्वप्नसुसुप्त्यादिमुक्तं ब्रह्म तुरोयकं

ബ്രഹ്മം ദേഹം, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, മനസ്, ബുദ്ധി, പ്രാണൻ, അഹങ്കാരം എന്നിവയില്ലാത്തത്; ജാഗ്രത്, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി മുതലായവയിൽ നിന്നു വിമുക്തം—അതേ തുരീയം (നാലാം അവസ്ഥ).

Verse 28

नित्यशुद्धबुद्धयुक्तसत्यमानन्दमद्वयं अहं ब्रह्म परं ज्योतिरक्षरं सर्वगं हरिः

ഞാൻ ബ്രഹ്മം—നിത്യശുദ്ധം, ബുദ്ധിയുക്തം (ചൈതന്യസ്വരൂപം), സത്യം, ആനന്ദമയം, അദ്വൈതം; പരമജ്യോതി, അക്ഷരം, സർവ്വവ്യാപി ഹരി.

Verse 29

सो ऽसावादित्यपुरुषः सो ऽसावहमखण्ड ॐ सर्वारम्भपरित्यागी समदुःखसुखं क्षमी

അവൻ തന്നെയാണ് ആദിത്യപുരുഷൻ; അവൻ തന്നെയാണ് ഞാൻ—അഖണ്ഡം, ഓം. (അവൻ/ഞാൻ) എല്ലാ പുതിയ ആരംഭങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്, ദുഃഖസുഖങ്ങളിൽ സമഭാവത്തോടെ നിലകൊണ്ട്, ക്ഷമാശീലൻ.

Verse 30

भावशुद्धश् च ब्रह्माण्डं भित्त्वा ब्रह्म भवेन्नरः आषढ्यां पौर्णमास्याञ्च चातुर्मास्यं व्रतञ्चरेत्

ഭാവശുദ്ധിയുള്ള മനുഷ്യൻ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തെ ഭേദിച്ച് (അതിക്രമിച്ച്) ബ്രഹ്മസ്വരൂപനാകുന്നു. ആഷാഢ പൗർണ്ണമിയിൽ ചാതുർമാസ്യ വ്രതം ആരംഭിക്കണം.

Verse 31

ततो ज्रजेत् नवम्यादौ ह्य् ऋतुसन्धिषु वापयेत् प्रायश्चित्तं यतीनाञ्च ध्यानं वायुयमस् तथा

അതിനുശേഷം നവമിയിൽ തുടങ്ങി നിർദ്ദിഷ്ട ശാസനം അനുഷ്ഠിക്കണം; ഋതുസന്ധികളിലും അതുപോലെ ചെയ്യണം. ഇത് യതികളുടെ പ്രായശ്ചിത്താചാരമാണ്; കൂടാതെ ധ്യാനം—വായുവിന്റെയും യമന്റെയും (ധ്യാനം) സഹിതം.