Dhanurveda
The Martial Science
The ancient science of archery and warfare (dhanurveda) covering weapons, military formations, training methods, and martial codes.
Adhyayas in Dhanurveda
Adhyaya 248
Chapter 248: धनुर्वेदः (Dhanurveda — Science of War and Archery Discipline)
ഭഗവാൻ അഗ്നി ധനുർവേദം ആരംഭിച്ച് യുദ്ധവിദ്യയെ ‘ചതുഷ്പാദി’യായി നിർവചിക്കുന്നു—രഥം, ഗജം, അശ്വം, പദാതി എന്ന നാല് സേനാംഗങ്ങൾ പ്രകാരം. വേദീയ അധ്യാപനരീതിയിൽ ആയുധപ്രയോഗം ‘പഞ്ചവിധം’: പ്രക്ഷേപ്യ (വിട്ടയക്കുന്ന), പാണിമുക്ത (കൈകൊണ്ട് എറിയുന്ന), യന്ത്രമുക്ത (യന്ത്രം വഴി വിടുന്ന), അമുക്ത (വിടാതെ ഉപയോഗിക്കുന്ന) ശസ്ത്രങ്ങൾ, കൂടാതെ നിരായുധ ബാഹുയുദ്ധം. തുടർന്ന് ശസ്ത്ര–അസ്ത്ര ഭേദവും ലളിതവിധി വിരുദ്ധ മായാ/ഛലവിധിയും വിശദീകരിച്ച് യന്ത്രമുക്ത, പാണിമുക്ത മുതലായ ഉദാഹരണങ്ങൾ പറയുന്നു. പിന്നെ കവചാദി സംരക്ഷണസജ്ജത, ധനുസ്സുകേന്ദ്രിതവും ശൂലകേന്ദ്രിതവും ആയ ക്രമബദ്ധ സമരങ്ങൾ, വിദ്യാഭ്യാസക്രമം—ബ്രാഹ്മണൻ ഗുരുവായി ക്ഷത്രിയ/വൈശ്യരെ പഠിപ്പിക്കണം; ശൂദ്രനും പരിശീലനം, അഭ്യാസം, രാജസഹായ സേവനം എന്നിവയിലൂടെ യോഗ്യത നേടാം—എന്നിങ്ങനെ. സമപദ, വൈശാഖ, മണ്ഡല, ആലീഢ, പ്രത്യാലീഢ, വികട, സമ്പുട തുടങ്ങിയ നിലപാടുകളും അളവുകളും, ധനുർവിദ്യാ നടപടിക്രമം—നമസ്കാരം, ജ്യാ കെട്ടാനുള്ള ഇടം, നാഭി/കടി സ്ഥാപനം, കണ്ണ്–ചെവി രേഖയിൽ ലക്ഷ്യം, വിരൽപിടി, വലിച്ച് വിടൽ, തുടർചലനം, പ്രകടനമൂല്യനിർണ്ണയം—വിശദമായി വരുന്നു. അമ്പിന്റെയും ധനുസ്സിന്റെയും മാനങ്ങൾ നിശ്ചയിച്ച് അശ്വ-രഥ-ഗജ സമരങ്ങളിലും അതേ തത്ത്വങ്ങൾ വ്യാപിപ്പിച്ച് യുദ്ധകല ധർമ്മനിയന്ത്രിത ശാസ്ത്രീയ ശിക്ഷണമാണെന്ന് പ്രതിപാദിക്കുന്നു।
Adhyaya 249
Chapter 249 — धनुर्वेदकथनम् (Exposition of Dhanurveda): Archery Procedure, Target-Training, and Yogic Restraint
അഗ്നിദേവൻ ധർമ്മാധിഷ്ഠിതമായ മുൻകൃത്യങ്ങളും ഉപകരണസജ്ജീകരണവും കൊണ്ട് ധനുർവേദോപദേശം ആരംഭിക്കുന്നു—ധനുസ്സിനെ യഥോചിത പൂർണ്ണപ്രമാണത്തിൽ നിർമ്മിച്ച് ശുദ്ധീകരിച്ച് യജ്ഞസന്ദർഭത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം. തുടർന്ന് ധനുർധരൻ അമ്പ് എടുക്കുക, തൂണീരപ്പട്ട വലതുവശത്ത് കെട്ടുക, വലങ്കൈ കൊണ്ട് അമ്പ് വലിക്കുമ്പോൾ ലക്ഷ്യത്തിൽ ദൃഷ്ടി ഉറപ്പിക്കുക, ഇടങ്കൈ കൊണ്ട് ധനുസ്സ് ഉയർത്തുക, സിംഹകർണം മുതലായ ഉപകരണത്തോടെ അമ്പിനെ ദൃഢമായി സംധാനിക്കുക. മനസ്സ് തളരാതെ ലക്ഷ്യത്തിൽ ഏകാഗ്രമായിരിക്കണം; വലതുപാർശ്വത്തിലെ യോജ്യചിഹ്നത്തിൽ നിന്നാണ് മോചനം ചെയ്യേണ്ടത്. അഭ്യാസത്തിൽ പതിനാറംഗുല ചന്ദ്രക പോലുള്ള അളവിട്ട ലക്ഷ്യചിഹ്നങ്ങൾ, മോചനാനന്തരം നിയന്ത്രണപരിശീലനം (ഉല്കാ-ശിക്ഷ), കൂടാതെ നേത്രചിഹ്നം, ചതുരലക്ഷ്യം, തിരിഞ്ഞുള്ള പ്രയോഗം, ചലിക്കുന്ന ലക്ഷ്യത്തിൽ പ്രയോഗം, താഴ്ന്ന/ഉയർന്ന ഭേദനം എന്നിവ ക്രമമായി വിവരിക്കുന്നു. ലക്ഷ്യങ്ങളെ ദൃഢം, ദുഷ്കരം, ചിത്ര-ദുഷ്കരം എന്നിങ്ങനെ വർഗ്ഗീകരിച്ച് വലത്-ഇടത് ഇരുവശ പരിശീലനവും ലക്ഷ്യം സ്ഥിരമായി സ്ഥാപിക്കലും നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. അവസാനം കർമയോഗവിധിയെ യോഗശിക്ഷയുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി മനസ്-ദൃഷ്ടി-യമജയം വഴി യുദ്ധവിദ്യയെ ആത്മനിയന്ത്രണവുമായി ഏകീകരിക്കുന്നു.
Adhyaya 250
Dhanurveda-kathanam (The Teaching of Martial Science)
ഈ ധനുര്വേദകേന്ദ്രിത അധ്യായത്തില് ഭഗവാന് അഗ്നി യുദ്ധപ്രാവീണ്യത്തെ ശാസ്ത്രീയമായ ക്രമശിക്ഷണമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു—കൈ, മനസ്, ദൃഷ്ടി എന്നിവയുടെ അഭ്യാസത്തിലൂടെ ആദ്യം ലക്ഷ്യവേധത്തില് ഉറപ്പ് ലഭിച്ച്, അതിന് ശേഷം മാത്രമേ അശ്വം/വാഹനം മുതലായ conveyance-ല് നിന്ന് പ്രവര്ത്തിക്കാന് യോഗ്യത വരൂ. തുടര്ന്ന് കയറുകളും പാശങ്ങളും സംബന്ധിച്ച അളവുകള്, ഇഷ്ടാകൃതികള്, ധനുസ്സിന്റെ ജ്യയ്ക്ക് യോജ്യമായ വസ്തുക്കള് എന്നിവ പറയുന്നു—വിജയം ധൈര്യത്തില് മാത്രം അല്ല, ശരിയായ നിര്മ്മാണത്തിലും ആശ്രിതമാണ്. പഠനവിധിയില് ഗുരു ശിഷ്യന്റെ നിലപാട് ക്രമപ്പെടുത്തി കൈകളുടെ ഏകോപിത പ്രവര്ത്തനം പഠിപ്പിക്കുന്നു. പിന്നെ പ്രായോഗിക യുദ്ധപ്രയോഗങ്ങള്—കവചധാരിയായ ശത്രുവിനെതിരെ ചുറ്റുന്ന ആയുധം ചുരുട്ടി എറിയല്, സമ്യോഗം (സമയോഗ) അനുസരിച്ച് വല്ഗിത, പ്ലുത, പ്രവ്രാജിത എന്നീ ചലനരീതികള്, ജയാനന്തരം നിയന്ത്രിത ബന്ധനം. ആയുധധാരണവും വലിച്ചെടുക്കുന്ന രീതിയും നിര്ദ്ദേശിക്കുന്നു—വാള് ഇടത് വശത്ത്, ഇടത് കൈയില് ദൃഢപിടി, വലത് കൈയില് പുറത്തെടുക്കല്; ആയുധങ്ങള്, ശൂലം/മുള് എന്നിവയുടെ അളവുകള്, കവചസ്ഥാപനസ്ഥാനങ്ങള്. അവസാനം ചലനവും വിന്യാസവും സാധ്യമാക്കാന് അശ്വ/വാഹനങ്ങളുടെ conditioning-ഉം, ധാര്മിക നടപടിയില് വ്യക്തിനൈപുണ്യത്തെ ലജിസ്റ്റിക് തയ്യാറെടുപ്പുമായി ഏകീകരിക്കുന്നതും ഊന്നുന്നു।
Adhyaya 251
Dhanurveda-kathana (Exposition of Martial Science): Movements, Weapon-Operations, Combat Postures, and Battle Readiness
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഭഗവാൻ അഗ്നി യുദ്ധഭൂമിയിലെ ഗതിചലനങ്ങളും പ്രഹാര-ക്രമങ്ങളും സാങ്കേതികമായി വർഗ്ഗീകരിക്കുന്നു—ഭ്രാന്ത, ഉദ്ഭ്രാന്ത, ശ്യേനപാത, ആകുല മുതലായവ—പിന്നീട് പരിശീലനത്തിനും പാരായണത്തിനും വേണ്ടിയുള്ള ജോടി-നാമങ്ങളും ഘടനാപര വിഭാഗങ്ങളും പറയുന്നു. തുടർന്ന് പാഠ്യക്രമം: (1) ഖഡ്ഗ-ചർമ (വാൾ-കവചം) രീതി, 32 നിലകൾ—പ്രത്യാലീഢ, ആലീഢ, വരാഹ, ലുലിത മുതലായവ; (2) മല്ലയുദ്ധ/പിടിത്ത തന്ത്രങ്ങൾ—തിരിക്കുക, പിടിക്കുക, മേലോട്ടും കീഴോട്ടും എറിയുക, പിടിച്ചു നിർത്തുക, വിടുവിക്കുക; (3) ദണ്ഡ/പാശബന്ധങ്ങളുടെ ഭേദങ്ങളും വ്യസ്ത-പാശ മുതലായവയുടെ നിർദ്ദിഷ്ട പ്രവർത്തനങ്ങളും; (4) ചക്ര, ശൂല, തോമര, ഗദ, പരശു, മുദ്ഗര, ഭിന്ദിപാല, ലഗുഡ, വജ്ര, പട്ടിശ, ഖഡ്ഗം എന്നിവയുടെ ആയുധവിശേഷ കർമങ്ങൾ, അവസാനം യന്ത്ര-കർമം. ഹസ്തമുദ്രകൾ, ദേഹലക്ഷണ/ഫലങ്ങൾ, രക്ഷാ/ഔഷധ/ആചാര ദ്രവ്യങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്നു. സമാപനത്തിൽ ആന-രഥ ശസ്ത്രീകരണം, അങ്കുശധാരി, ധനുർധരി, ഖഡ്ഗധരി, കവചധരി എന്നിവരുടെ നിയോഗം, മന്ത്രത്തോടെ ആയുധ-സംസ്കാരം, ധർമ്മാനുസാരം ജയിച്ച് രാജ്യത്തെ സംരക്ഷിക്കേണ്ട രാജധർമ്മം ഉപദേശിക്കുന്നു।
Adhyaya 252
Chapter 252 — व्यवहारकथनं (Vyavahāra-kathana: On Legal Procedure)
അഗ്നി ധനുര്വേദപ്രസംഗത്തില് ന്യായ-വ്യവഹാരശാസ്ത്രം ആരംഭിക്കുന്നു. ‘വ്യവഹാരം’ നയ-അനയ വിവേചനമാണെന്ന് നിർവചിച്ച്, ചതുഷ്പാദം, ചതുര്മൂലം, നാലു നിതി-ഉപായങ്ങളാല് സിദ്ധമാകുന്ന വിധം പാളികളായ വർഗ്ഗീകരണത്തോടെ വിശദീകരിക്കുന്നു. വിധിനിര്ണയം ധര്മ്മം, കോടതിപ്രക്രിയ, ആചാരം/ചരിത്രം, രാജശാസനം എന്നിവയില് അധിഷ്ഠിതമാണെന്ന് പറഞ്ഞ് വാദി-പ്രതിവാദിയുടെ അവകാശവാദം-മറുപടി, സാക്ഷികളുടെ കേന്ദ്രസ്ഥാനവും ഊന്നുന്നു. അധ്യായം അഷ്ടാദശ വിവാദപദങ്ങള്—ഋണം, നിക്ഷേപം, പങ്കാളിത്തം, ദാനപ്രത്യാഹരണം, സേവനം-വേതനം, അസ്വാമിവിക്രയം, അപ്രദാനം, ദോഷമുള്ള ക്രയം, സമയഭംഗം, സീമ/ഭൂമി തര്ക്കം, വിവാഹം/സ്ത്രീധനം, അവകാശവകാശം, സാഹസം, വാക്പാരുഷ്യം-ദേഹദണ്ഡം, ചൂതാട്ടം, പ്രകീര്ണകം—എന്ന് നിരത്തി, മനുഷ്യകര്മ്മം മൂലം ഇവ ശത ഉപഭേദങ്ങളായി പടരുന്നു എന്ന് പറയുന്നു. തുടര്ന്ന് നിഷ്പക്ഷ സഭ്യര്, പണ്ഡിത ബ്രാഹ്മണര്, രേഖാപ്രമാണനിയമം, പ്രത്യാരോപം/പ്രതിദാവി, ജാമ്യം, വ്യാജാരോപണത്തിന് ദണ്ഡം, പ്രമാണക്രമം (രേഖ, ഭോഗം/കൈവശം, സാക്ഷി; ഇല്ലെങ്കില് ദിവ്യപരീക്ഷ) എന്നിവ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അവസാനം കാലപരിധി, സ്വാമ്യം vs ഭോഗം, വഞ്ചന/ബലംകൊണ്ടുള്ള ഇടപാടുകളുടെ അസാധുത, ശമനകാരണം, മോഷണപരിഹാരം, പലിശാനിയമം എന്നിവ പറഞ്ഞ് ശാസിതപ്രക്രിയയിലൂടെ രാജാവിനെ ക്രമത്തിന്റെ ഉറപ്പുകാരനായി സ്ഥാപിക്കുന്നു.