Adhyaya 173
Prāyaścitta — Definitions of Killing, Brahmahatyā, and Graded Expiations
ഭഗവാൻ അഗ്നി ധർമ്മശാസ്ത്രരൂപത്തിൽ പ്രായശ്ചിത്തപ്രകരണം ആരംഭിച്ച്, ഈ പ്രായശ്ചിത്തസംവിധാനം ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നു പ്രവൃത്തമായതാണെന്ന് പറയുന്നു. ‘വധം’ എന്നത് പ്രാണവിയോഗം (മരണം) വരുത്തുന്ന ഏതൊരു കർമ്മവും എന്നായി നിർവചിക്കുന്നു. കുറ്റബാധ്യത നേരിട്ടുള്ള കൊലപാതകത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല—കൊല ചെയ്യിപ്പിക്കൽ, സംയുക്ത ആയുധപ്രവർത്തനത്തിൽ സംഘപങ്കാളിത്തം, പരോക്ഷ കാരണമാകൽ (പീഡനം/ബലപ്രയോഗം മൂലം പ്രേരിത ആത്മഹത്യ ഉൾപ്പെടെ) എന്നിവയും, പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രഹ്മഹത്യയായി, മഹാപാതകമായി കണക്കാക്കുന്നു. തുടർന്ന് ദേശം, കാലം, ശേഷി, കുറ്റത്തിന്റെ സ്വഭാവം എന്നിവ അനുസരിച്ച് പ്രായശ്ചിത്തനിർണ്ണയത്തിന്റെ തത്ത്വങ്ങൾ പറയുന്നു. ബ്രാഹ്മണവധത്തിനുള്ള മഹാപ്രായശ്ചിത്തങ്ങൾ—ആത്മത്യാഗം, ദീർഘതപസ്സും ചിഹ്നധാരണവും സഹിതം ഭിക്ഷാജീവനം, ആചാരാധിഷ്ഠിത ലഘൂകരണങ്ങൾ—എന്നിവ നിരത്തുന്നു. പിന്നെ വർണ്ണവും ദുർബലതയും (വൃദ്ധർ, സ്ത്രീകൾ, കുട്ടികൾ, രോഗികൾ) അനുസരിച്ചുള്ള ശിക്ഷാക്രമം, ഗോഹത്യ, പരിക്ക്, ഉപകരണങ്ങളാൽ സംഭവിക്കുന്ന ആകസ്മികമരണം തുടങ്ങിയവയുടെ പ്രായശ്ചിത്തങ്ങൾ, ശൗച-അശൗചവും ആഹാരദൂഷണവും, മദ്യാദി നിഷിദ്ധസേവനം, മോഷണത്തിൽ പുനഃസ്ഥാപനം/രാജദണ്ഡന്യായം, ഗുരുതൽപാദി ലൈംഗികാപരാധങ്ങൾക്ക് മരണപ്രായശ്ചിത്തം അല്ലെങ്കിൽ പലമാസ ചാന്ദ്രായണം എന്നിവ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ആകെ പ്രായശ്ചിത്തം ധർമ്മം പുറമേ പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്ന നിയമമാപനവും ഉള്ളിലെ ശുദ്ധിക്കുള്ള ആത്മീയ ഔഷധവും ആണെന്ന് പ്രതിപാദിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे सर्वपापप्रायश्चित्ते पापनाशनस्तोत्रं नाम द्विसप्तत्यधिकशततमो ऽध्यायः अथ त्रिसप्तत्यधिकशततमो ऽध्यायः प्रायश्चित्तं अग्निर् उवाच प्रायश्चित्तं ब्रह्णोक्तं वक्ष्ये पापोपशान्तिदं स्यात् प्राणवियोगफलो व्यापारो हननं स्मृतं
ഇങ്ങനെ അഗ്നി മഹാപുരാണത്തിൽ സർവപാപ-പ്രായശ്ചിത്ത പ്രകരണത്തിലെ ‘പാപനാശനസ്തോത്രം’ എന്ന നൂറ്റി എഴുപത്തിരണ്ടാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി പ്രായശ്ചിത്തത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നൂറ്റി എഴുപത്തിമൂന്നാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. അഗ്നി അരുളിച്ചെയ്തു—ബ്രഹ്മാവ് പ്രസ്താവിച്ച, പാപശാന്തി നൽകുന്ന പ്രായശ്ചിത്തം ഞാൻ ഉപദേശിക്കുന്നു. പ്രാണവിയോഗം (മരണം) ഫലമായുള്ള പ്രവർത്തിയെ ‘ഹനനം’ (വധം) എന്നു സ്മൃതികൾ പറയുന്നു.
Verse 2
रागाद् द्वेषात् प्रमादाच्च स्वतः परत एव वा ब्राह्मणं घातयेद्यस्तु स भवेद्ब्रह्मघातकः
രാഗം, ദ്വേഷം, പ്രമാദം എന്നിവ മൂലം—സ്വയം അല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരാളിലൂടെ—ബ്രാഹ്മണനെ കൊല്ലിക്കുന്നവൻ ബ്രഹ്മഘാതകൻ ആകുന്നു.
Verse 3
बहूनामेककार्याणां सर्वेषां शस्त्रधारिणां यद्येको घातकस्तत्र सर्वे ते घातकाः स्मृताः
പല ആയുധധാരികൾ ഒരേ സംയുക്ത പ്രവർത്തിയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കെ, അവരിൽ ഒരാൾ അവിടെ ഘാതകനായാൽ, എല്ലാവരും ഘാതകരെന്നു സ്മൃതികൾ പറയുന്നു.
Verse 4
आक्रोशितस्ताडितो वा धनैव्वा परिपीडितः ततः कर्माणीति ख , ग , घ , छ च यमुद्दिश्य त्यजेत् प्राणांस्तमाहुर्ब्रह्मघातकं
ആക്രോശം, അടിയടി, അല്ലെങ്കിൽ ധനബലത്തിന്റെ പീഡനം മൂലം—മുൻപറഞ്ഞ പ്രവൃത്തികളെ കാരണം കാണിച്ച്—ആൾ സ്വപ്രാണം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, ആ മരണത്തിന് കാരണമായവനെ ബ്രഹ്മഘാതകൻ എന്നു പറയുന്നു.
Verse 5
औषधाद्युपकारे तु न पापं स्यात् कृते मृते पुत्रं शिष्यन्तथा भार्यां शासते न मृते ह्य् अघं
ഔഷധം മുതലായ ഉപകാരത്തിനായി ചെയ്ത പ്രവൃത്തിയിൽ, അതിനാൽ മരണം സംഭവിച്ചാലും പാപമില്ല. അതുപോലെ പുത്രൻ, ശിഷ്യൻ, ഭാര്യ എന്നിവരെ ശാസിക്കുമ്പോൾ അജ്ഞാതമായി മരണം സംഭവിച്ചാലും ദോഷമല്ല.
Verse 6
देशं कालञ्च यः शक्तिं पापञ्चावेक्ष्य यत्नतः प्रायश्चित्तं प्रकल्प्यं स्याद्यत्र चोक्ता ब निष्कृतिः
ദേശം, കാലം, സ്വന്തം ശേഷി, പാപത്തിന്റെ സ്വഭാവം എന്നിവ ശ്രദ്ധാപൂർവ്വം പരിശോധിച്ച് പ്രയത്നത്തോടെ പ്രായശ്ചിത്തം നിർണ്ണയിക്കണം; ശാസ്ത്രത്തിൽ എവിടെ ഏത് നിഷ്കൃതി പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടോ അതേ യഥാവിധി സ്വീകരിക്കണം।
Verse 7
गवार्थे ब्राह्मणार्थे वा सद्यः प्राणान् परित्यजेत् प्रास्येदात्मानमग्नौ वा मुच्यते ब्रह्महत्यया
ഗോവിന്റെ നന്മയ്ക്കായോ ബ്രാഹ്മണന്റെ നന്മയ്ക്കായോ ഉടൻ പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യണം; അല്ലെങ്കിൽ അഗ്നിയിൽ സ്വയം അർപ്പിക്കാം—ഇത്തരം ആത്മോത്സർഗ്ഗം ബ്രഹ്മഹത്യാപാപത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നൽകുന്നു।
Verse 8
शिरःकपाली ध्वजवान् भैक्षाशी कर्म वेदयन् ब्रह्महा द्वादशाब्दानि मितभुक् शुद्धिमाप्नुयात्
ബ്രഹ്മഹന്തകൻ കപാലം (തലയോട്ടി) ചിഹ്നമായി ധരിച്ചു, ധ്വജം വഹിച്ച്, ഭിക്ഷയാൽ ജീവിച്ച്, തന്റെ കൃത്യം തുറന്നുപറഞ്ഞുകൊണ്ട്, പന്ത്രണ്ടു വർഷം മിതഭോജനം പാലിച്ചാൽ ശുദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 9
षड्भिर्वर्षैः शुद्धचारी ब्रह्महा पूयते नरः विहितं यदकामा मां कामात्तु द्विगुणं स्मृतं
ശുദ്ധാചാരം പാലിക്കുന്ന ബ്രഹ്മഹന്തകൻ ആറു വർഷത്തിൽ ശുദ്ധനാകുന്നു. ആഗ്രഹരഹിതമായി (നിഷ്കാമമായി) ചെയ്യുന്നതാണ് വിധിപ്രകാരം; എന്നാൽ ആഗ്രഹത്തോടെ ചെയ്താൽ പ്രായശ്ചിത്തം ഇരട്ടിയെന്ന് സ്മൃതി പറയുന്നു।
Verse 10
प्रायश्चित्तं प्रवृत्तस्य बधे स्यात्तु त्रिवार्षिकं ब्रह्मघ्नि क्षत्रे द्विगुणं विट्च्छूद्रे द्विगुणं त्रिधा
ഹത്യയിൽ പ്രവേശിച്ചവന് പ്രായശ്ചിത്തം മൂന്നു വർഷത്തെ വ്രതമെന്നു വിധിച്ചിരിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണവധത്തിൽ അത് ഇരട്ടിയാകുന്നു; ക്ഷത്രിയവധത്തിലും ഇരട്ടിയാകുന്നു; വൈശ്യനും ശൂദ്രനും വധത്തിൽ അത് ഇരട്ടിയായി ‘ത്രിധാ’—അഥവാ പറഞ്ഞ ക്രമാനുസാരം ഗുണിതമെന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു।
Verse 11
अन्यत्र विप्रे सकलं पादोनं क्षत्रिये मतं वैश्ये ऽर्धपादं क्षत्रे स्याद्वृद्धस्त्रीबालरोगिषु
മറ്റു സാഹചര്യങ്ങളിൽ ബ്രാഹ്മണനു പ്രായശ്ചിത്തം/ദണ്ഡം പൂർണ്ണമായി വിധിക്കപ്പെടുന്നു; ക്ഷത്രിയനു അതിൽ ഒരു പാദം (ചതുർത്ഥാംശം) കുറവ്, വൈശ്യനു പകുതി; ശൂദ്രനും വൃദ്ധർ, സ്ത്രീകൾ, കുട്ടികൾ, രോഗികൾ എന്നിവരുടെ കാര്യത്തിൽ യഥോചിതമായി കൂടുതൽ മൃദുവാക്കണം।
Verse 12
तुरीयो ब्रह्महत्यायाः क्षत्रियस्य बधे स्मृतं वैश्ये ऽष्टमांशो वृत्तस्थे शूद्रे ज्ञेयस्तु षोडशः
ക്ഷത്രിയനെ വധിച്ചാൽ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപത്തിന്റെ ചതുർത്ഥാംശമെന്നു സ്മൃതി പറയുന്നു; വൈശ്യനെ വധിച്ചാൽ അഷ്ടമാംശം; സ്വന്തം യോജ്യവൃത്തിയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ശൂദ്രനെ വധിച്ചാൽ ഷോഡശാംശം എന്നു ഗ്രഹിക്കണം।
Verse 13
अप्रदुष्टां स्त्रियं हत्वा शूद्रहत्याव्रतं चरेत् पञ्चगव्यं पिवेद्गोघ्नो मासमासीत संयतः
അപ്രദൂഷിതയായ (നിർദോഷ) സ്ത്രീയെ കൊന്നാൽ ശൂദ്രഹത്യയ്ക്കു വിധിച്ച വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം. ഗോഹന്താവ് പഞ്ചഗവ്യം പാനം ചെയ്ത്, സംയമത്തോടെ, ഒരു മാസം പ്രായശ്ചിത്തത്തിൽ കഴിയണം।
Verse 14
गोष्ठे शयो गो ऽनुगामी गोप्रदानेन शुद्ध्यति कृच्छ्रञ्चैवातिकृच्छ्रं वा पादह्रासो नृपादिषु
ഗോശാലയിൽ ശയിക്കുന്നവൻ അല്ലെങ്കിൽ പശുവിനെ അനുഗമിച്ച്/അനധികൃതമായി ഇടപെടുന്നവൻ ഗോപ്രദാനം ചെയ്താൽ ശുദ്ധനാകും. എന്നാൽ രാജാവിനെയും മുതലായവരെയും സംബന്ധിച്ച കാര്യങ്ങളിൽ കൃച്ഛ്രമോ അതികൃച്ഛ്രമോ പ്രായശ്ചിത്തം, കൂടാതെ പാദഹ്രാസം (പദവി/മര്യാദ നഷ്ടം)യും ഉണ്ടാകും।
Verse 15
अतिवृद्धामतिकृशामतिबालाञ्च रोगिणीं न संस्कृतिरिति छ बधे ऽस्य तु इति छ हत्वा पूर्वविधानेन चरेदर्धव्रतं द्विजः
അതിവൃദ്ധൻ, അതികൃശൻ, അതിബാലൻ അല്ലെങ്കിൽ രോഗി—ഇവർക്കു പൂർണ്ണ സംസ്കാരകർമ്മമില്ലെന്ന് പറയുന്നു; എന്നാൽ ഒരു ദ്വിജൻ ഇത്തരക്കാരനെ വധിച്ചാൽ, മുൻവിധിപ്രകാരം പ്രായശ്ചിത്തമായി അർധവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം।
Verse 16
ब्राह्मणान् भोजयेच्छक्त्या दद्याद्धेमतिलदिकं मुष्टिचपेटकीलेन तथा शृङ्गादिमोटने
യഥാശക്തി ബ്രാഹ്മണരെ ഭോജിപ്പിക്കണം; കൂടാതെ മുഷ്ടി, ചപേറ്റ, ആണി/കീൽ പ്രഹാരങ്ങളാൽ ഉണ്ടായ പരിക്കിനും കൊമ്പ് മുതലായവ ഒടിച്ചതിനും പ്രായശ്ചിത്തമായി സ്വർണം, എള്ള് മുതലായവ ദാനം ചെയ്യണം।
Verse 17
लगुडादिप्रहारेण गोबधं तत्र निर्दिशेत् दमेन दामने चैव शकटादौ च योजने
അവിടെ ലഗുഡം മുതലായവകൊണ്ട് പ്രഹരിക്കുന്നത് ‘ഗോബധ’ത്തിന് തുല്യമായ കുറ്റമായി നിർദ്ദേശിക്കണം; കൂടാതെ ‘ദമ’ എന്ന പിഴയിൽ, പശുവിനെ കെട്ടുന്നതിലും, വണ്ടി മുതലായവയിൽ കെട്ടിയിടുന്നതിലും ഇതേ നിയമം ബാധകം।
Verse 18
स्तम्भशृङ्खलपाशैर् वा मृते पादोनमाचरेत् काष्ठे शान्तपनं कुर्यात् प्राजापत्यन्तु लोष्ठके
സ്തംഭം, ശൃംഖല അല്ലെങ്കിൽ പാശം മൂലം (ജീവി) മരിച്ചാൽ പ്രായശ്ചിത്തം നാലിലൊന്ന് കുറച്ച് ആചരിക്കണം. മരക്കഷണം മൂലമെങ്കിൽ ശാന്തപന വ്രതം; ലോഷ്ഠം/ഇട്ടുകഷണം മൂലമെങ്കിൽ പ്രാജാപത്യ വ്രതം ചെയ്യണം।
Verse 19
तप्तकृच्छ्रन्तु पाषाणे शस्त्रे चाप्यतिकृच्छ्रकं मार्जारगोधानकुलमण्डूकश्वपतत्रिणः
പൂച്ച, ഗോധ, നകുലം, തവള, നായ, പക്ഷി—ഇവയുടെ വധത്തിൽ, കല്ലുകൊണ്ടാണെങ്കിൽ തപ്തകൃച്ഛ്ര പ്രായശ്ചിത്തം; ആയുധം കൊണ്ടാണെങ്കിൽ അതികൃച്ഛ്ര പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യണം।
Verse 20
हत्वा त्र्यहं पिवेत् क्षीरं कृच्छ्रं चान्द्रायणं चरेत् व्रतं रहस्ये रहसि प्रकाशे ऽपि प्रकाशकं
ഹത്യ ചെയ്താൽ മൂന്നു ദിവസം പാൽ കുടിക്കണം; പിന്നെ കൃച്ഛ്രവും ചാന്ദ്രായണവും എന്ന വ്രതങ്ങൾ ആചരിക്കണം—ഇത് രഹസ്യ ദോഷങ്ങളെ രഹസ്യമായി, പ്രസിദ്ധമായ ദോഷങ്ങളെയും പ്രസിദ്ധമായി ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന പ്രായശ്ചിത്ത വ്രതമാണ്।
Verse 21
प्राणायामशतं कार्यं सर्वपापापनुत्तये पानकं द्राक्षमधुकं खार्जरन्तालमैक्षवं
സകല പാപനിവൃത്തിക്കായി നൂറ് പ്രാണായാമങ്ങൾ ചെയ്യണം. തുടർന്ന് മുന്തിരി, മധൂക, ഈന്തപ്പഴം, താളഫലം, കരിമ്പുനീര് എന്നിവ ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കിയ മധുര പാനകം പാനം ചെയ്യണം.
Verse 22
मध्वीकं टङ्कमाध्वीकं मैरेयं नारिकेलजं न मद्यान्यपि मद्यानि पैष्टी मुख्या सुरा स्मृता
മധ്വീകം, ടങ്ക-മാധ്വീകം, മൈരേയം, നാരികേലജം—ഇവയും മറ്റു മത്തുപാനീയങ്ങളും യഥാർത്ഥത്തിൽ മദ്യങ്ങളാണ്; എന്നാൽ പ്രധാന ‘സുരാ’ ധാന്യത്തിൽ നിന്നുള്ള പൈഷ്ടീ മദിരയെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 23
त्रैवर्णस्य निषिद्धानि पीत्वा तप्त्वाप्यपः शुचिः कणान् वा भक्षयेदब्दं पिण्याकं वा सकृन्निशि
ത്രൈവർണ്യൻ (ദ്വിജൻ) നിഷിദ്ധം കുടിച്ചാൽ, ചൂടാക്കിയ വെള്ളം കുടിച്ച് ശുദ്ധനാകുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ ഒരു വർഷം ധാന്യകണങ്ങൾ മാത്രം ഭക്ഷിക്കണം, അല്ലെങ്കിൽ രാത്രിയിൽ ഒരിക്കൽ പിണ്യാകം (എണ്ണക്കട്ടി) സ്വീകരിക്കണം.
Verse 24
सुरापाणापनुत्यर्थं बालवामा जटी ध्वजी अज्ञानात् प्राश्य विण्मूत्रं सुरासंस्पृष्टमेव च
സുരാപാനപാപനിവൃത്തിക്കായി ബാലവ്രതിയായി (കുട്ടിയെപ്പോലെ) നിന്ന്, വാമനിയമം പാലിച്ച്, ജട ധരിച്ചു ധ്വജം വഹിച്ച് പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യണം; അജ്ഞാനവശാൽ സുരാസംസ്പൃഷ്ടമായ വിണ്മൂത്രം കഴിച്ചാലും ഇതേ വിധി ബാധകമാണ്.
Verse 25
पुनः संस्कारमर्हन्ति त्रयो वर्णा द्विजातयः मद्यमाण्डस्थिता आपः पीत्वा सप्तदिनं व्रती
മൂന്നു ദ്വിജവർണങ്ങളും വീണ്ടും സംസ്കാരത്തിന് അർഹരാണ്. മദ്യമാണ്ടം (തളളി/കിണ്വം) കലർന്ന വെള്ളം കുടിച്ച് ആ വ്യക്തി ഏഴ് ദിവസം വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം.
Verse 26
चाण्डालस्य तु पानीयं पीत्वा स्यात् षड्दिनं व्रती चण्डालकूपभाण्डेषु पीत्वा शान्तपनं चरेत्
ചാണ്ഡാലന്റെ കുടിവെള്ളം കുടിച്ചാൽ ആറു ദിവസത്തെ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം. ചാണ്ഡാലന്റെ കിണറിലെയോ അവൻ ഉപയോഗിച്ച പാത്രങ്ങളിലെയോ വെള്ളം കുടിച്ചാൽ ശാന്തപന പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യണം.
Verse 27
पञ्चगव्यं त्रिरान्ते पीत्वा चान्त्यजलं द्विजः मत्स्यकण्टकशम्बूकशङ्खशुक्तिकपर्दकान्
ദ്വിജൻ നിശ്ചിതകാലാവസാനത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം പഞ്ചഗവ്യം കുടിക്കുകയും അന്ത്യജസംബന്ധ ജലവും സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്താൽ, മീൻഎലുമ്പ്/മുള്ള്, ശംബൂകം, ശംഖ്, ശുക്തിക (ഓയ്സ്റ്റർ-ചിപ്പി), കപർദകം (കൗറി) എന്നിവയുടെ (ഭക്ഷണം/സ്പർശം) ദോഷത്തിന് പ്രായശ്ചിത്തം ലഭിക്കുന്നു.
Verse 28
पीत्वा नवोदकं चैव पञ्चगव्येन शुद्ध्यति शवकूपोदकं पीत्वा त्रिरात्रेण विशुद्ध्यति
നവോദകം (പുതുവെള്ളം) കുടിച്ചാൽ പഞ്ചഗവ്യം സ്വീകരിക്കുന്നതിലൂടെ ശുദ്ധി ലഭിക്കുന്നു. ശവകൂപത്തിലെ വെള്ളം കുടിച്ചാൽ മൂന്നു രാത്രികളിൽ പൂർണ്ണശുദ്ധി ലഭിക്കുന്നു.
Verse 29
अन्त्यावसायिनामन्नं भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत् आपत्काले शूद्रगृहे मनस्तापेन शुद्ध्यति
അന്ത്യാവസായികളുടെ അന്നം ഭക്ഷിച്ചാൽ ചാന്ദ്രായണ പ്രായശ്ചിത്തം അനുഷ്ഠിക്കണം. എന്നാൽ ആപത്കാലത്ത് ശൂദ്രന്റെ വീട്ടിൽ (ഭക്ഷിച്ചാൽ) മനസ്താപം മാത്രം ശുദ്ധി നൽകുന്നു.
Verse 30
शूद्रभाजनभुक् विप्रः पञ्चगव्यादुपोषितः कन्दुपक्वं स्नेहपक्वं स्नेहं च दधिशक्तवः
ശൂദ്രന്റെ പാത്രത്തിൽ നിന്ന് ഭക്ഷിച്ച വിപ്രൻ പഞ്ചഗവ്യം ആശ്രയിച്ച് ഉപവാസം അനുഷ്ഠിക്കണം. (അനുമത ഭക്ഷണം) വെള്ളത്തിൽ വേവിച്ച കന്ദമൂലം, നെയ്യിൽ പാകം ചെയ്ത ആഹാരം, നെയ്യുതന്നെ, കൂടാതെ തൈരുമായി കലർത്തിയ സത്തു/യവാഗു സ്വീകരിക്കാം.
Verse 31
शूद्रादनिन्द्यान्येतानि गुडक्षीररसादिकं अस्नातभुक् चोपवासी दिनान्ते तु जपाच्छुचिः
ശൂദ്രനിൽ നിന്ന് ശർക്കര, പാൽ, ഫലരസം മുതലായവ സ്വീകരിക്കുന്നത് നിന്ദ്യമായതല്ല. കുളിക്കാതെ ഭക്ഷിച്ചവൻ ഉപവസിച്ച്, ദിനാന്തത്തിൽ ജപംകൊണ്ട് ശുദ്ധനാകണം.
Verse 32
मूत्रोच्चार्यशुचिर्भुक्त्वा त्रिरात्रेण विशुद्ध्यति केशकीटावपन्नं च पादस्पृष्टञ्च कामतः
മൂത്രവിസർജനം കഴിഞ്ഞ് ശുദ്ധിയില്ലാതെ ഭക്ഷിച്ചാൽ മൂന്നു രാത്രികളിൽ ശുദ്ധിയാകും. അതുപോലെ മുടിയോ കീടങ്ങളോ കലർത്തി മലിനമായതും, മനപ്പൂർവം കാൽ തൊട്ട ഭക്ഷണവും ദോഷകരമാണ്.
Verse 33
भ्रूणघ्नावेक्षित्तं चैव सस्पृष्टं वाप्युदक्यया काकाद्यैर् अवलीढं च शुनासंस्पृष्टमेव च
ഭ്രൂണഹന്തകൻ നോക്കിയതും, രജസ്വല സ്ത്രീ സ്പർശിച്ചതും, കാക്ക മുതലായവ നക്കിയതും, നായ സ്പർശിച്ചതുമായ ഭക്ഷണം/നൈവേദ്യം—ഇവയെല്ലാം അശുദ്ധമെന്ന് കരുതണം.
Verse 34
गवाद्यैर् अन्नमाघ्रातं भुक्त्वा त्र्यहमुपावसेत् रेतोविण्मूत्रभक्षी तु प्राजापत्यं समाचरेत्
പശു മുതലായവ മണത്ത ഭക്ഷണം കഴിച്ചാൽ മൂന്നു ദിവസം ഉപവസിക്കണം. എന്നാൽ വീര്യം, മലമൂത്രം എന്നിവയിൽ ഏതെങ്കിലും ഭക്ഷിച്ചവൻ പ്രാജാപത്യ പ്രായശ്ചിത്തം അനുഷ്ഠിക്കണം.
Verse 35
चान्द्रायण नवश्राद्धे पराको मासिके मतः पक्षत्रये ऽतिकृच्छ्रं स्यात् षण्मासे कृच्छ्रमेव च
നവശ്രാദ്ധവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ദോഷത്തിന് ചാന്ദ്രായണ വ്രതം പ്രായശ്ചിത്തമായി കണക്കാക്കുന്നു. മാസിക കർമദോഷത്തിന് പരാകം. മൂന്നു പക്ഷം തുടർന്നാൽ അതികൃച്ഛ്രം; ആറുമാസം തുടർന്നാൽ കൃച്ഛ്രം മാത്രം.
Verse 36
आब्दिके पादकृच्छ्रं स्यादेकाहः पुनराव्दिके पूर्वेद्युर्वार्षिकं श्राद्धं परेद्युः पुनराव्दिकं
ആബ്ദിക ശ്രാദ്ധത്തിന് ‘പാദകൃച്ഛ്ര’ പ്രായശ്ചിത്തം വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; പുനരാബ്ദികത്തിന് ഒരു ദിവസത്തെ ഉപവാസം. മുൻദിവസം വാർഷിക ശ്രാദ്ധം ചെയ്ത്, അടുത്ത ദിവസം വീണ്ടും പുനരാബ്ദിക ശ്രാദ്ധം ചെയ്യണം।
Verse 37
निषिद्धभक्षणे भुक्ते प्रायश्चित्तमुपोषणं भूस्तृणं लशुनं भुक्त्वा शिशुकं कृच्छ्रमाचरेत्
നിഷിദ്ധഭക്ഷണം കഴിച്ചാൽ പ്രായശ്ചിത്തം ഉപവാസമാണ്. മണ്ണ്, പുല്ല്, അല്ലെങ്കിൽ വെളുത്തുള്ളി കഴിച്ചാൽ ‘ശിശുക’ കൃച്ഛ്രം അനുഷ്ഠിക്കണം।
Verse 38
लशुनं गृञ्जनं भुक्त्वेति ङ शिशुकृच्छ्रं समाचरेदिति ख अभोज्यानान्तु भुक्त्वान्नं स्त्रीशूद्रोच्छिष्टमेव च जग्ध्वा मांसमभक्ष्यञ्च सप्तरात्रं पयः पिवेत्
വെളുത്തുള്ളി അല്ലെങ്കിൽ ഉള്ളി കഴിച്ചാൽ ‘ശിശു-കൃച്ഛ്രം’ അനുഷ്ഠിക്കണം. എന്നാൽ അഭോജ്യമായ ആഹാരം, സ്ത്രീയുടെയോ ശൂദ്രന്റെയോ ഉച്ഛിഷ്ടം, അല്ലെങ്കിൽ നിരോധിത മാംസം കഴിച്ചാൽ ഏഴ് രാത്രികൾ പാൽ മാത്രം കുടിക്കണം।
Verse 39
मधु मांसञ्च यो ऽश्नीयाच्छावं सूतकमेव वा प्राजापत्यं चरेत् कृच्छ्रं ब्रह्मचारी यतिर्व्रती
തേനും മാംസവും കഴിക്കുന്നവൻ, അല്ലെങ്കിൽ ശാവ/സൂതക അശൗചത്തിൽ (ഭക്ഷണം) ചെയ്യുന്നവൻ, ബ്രഹ്മചാരിയും യതിയും പോലെ വ്രതധാരിയായി ‘പ്രാജാപത്യ കൃച്ഛ്ര’ പ്രായശ്ചിത്തം അനുഷ്ഠിക്കണം।
Verse 40
अन्ययेन परस्वापहरणं स्तेयमुच्यते मुसलेन हतो राज्ञा स्वर्णस्तेयी विशुद्ध्यति
അന്യായമായി മറ്റൊരാളുടെ സ്വത്ത് അപഹരിക്കുന്നതിനെ ‘സ്തേയം’ (മോഷണം) എന്നു പറയുന്നു. സ്വർണ്ണമോഷ്ടാവിനെ രാജാവ് മുശലുകൊണ്ട് വധിച്ചാൽ, അവൻ (ആ പാപത്തിൽ നിന്ന്) ശുദ്ധനാകുന്നു।
Verse 41
अधःशायी जटाधारी पर्णमूलफलाशनः एककालं समश्नानो द्वादशाब्दे विशुद्ध्यति
ഭൂമിയിൽ ശയിച്ച്, ജടാധാരിയായി, ഇല‑വേര്‑ഫലം മാത്രം ആഹരിച്ച്, ദിവസത്തിൽ ഒരിക്കൽ മിതമായി ഭക്ഷിക്കുന്നവൻ—ഇത്തരമൊരു നിയമം പാലിച്ചാൽ പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തിൽ ശുദ്ധനാകുന്നു.
Verse 42
रुक्मस्तेयी सुरापश् च ब्रह्महा गुरुतल्पगः स्तेयं कृत्वा सुरां पीत्वा कृच्छ्रञ्चाब्दं चरेन्नरः
സ്വർണം മോഷ്ടിക്കുന്നവൻ, മദ്യപൻ, ബ്രാഹ്മണഹന്താവ്, ഗുരുശയ്യ ലംഘിക്കുന്നവൻ—മോഷണം ചെയ്ത് സുരാ കുടിച്ചാൽ, ആ മനുഷ്യൻ ഒരു വർഷം ‘കൃച്ഛ്ര’ പ്രായശ്ചിത്തം അനുഷ്ഠിക്കണം.
Verse 43
मणिमुक्ताप्रवालानां ताम्रस्य रजतस्य च अयस्कांस्योपलानाञ्च द्वादशाहं कणान्नभुक्
മണി, മുത്ത്, പ്രവാളം, ചെമ്പ്, വെള്ളി, ഇരുമ്പ്, കാംസം, കല്ലുകൾ—ഇവ സംബന്ധിച്ച (പ്രായശ്ചിത്തത്തിന്) പന്ത്രണ്ടു ദിവസം ‘കണാന്ന’ എന്ന ലളിത ധാന്യാഹാരം മാത്രം കഴിക്കണം.
Verse 44
मनुष्याणान्तु हरणे स्त्रीणां क्षेत्रगृहस्य च वापीकूपतडागानां शुद्धिश्चान्द्रायणं स्मृतं
മനുഷ്യരെ അപഹരിക്കൽ, സ്ത്രീകളെ ഹരിക്കൽ, വയൽ അല്ലെങ്കിൽ വീട് കവർച്ച ചെയ്യൽ, കൂടാതെ കിണർ‑വാപി‑തടാകം (കുളം/ജലാശയം) എന്നിവയുടെ കാര്യത്തിൽ ശുദ്ധിക്കായി ‘ചാന്ദ്രായണ’ പ്രായശ്ചിത്തം സ്മൃതിയിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
Verse 45
भक्ष्यभोज्यापहरणे यानशय्यासनस्य च पुष्पमूलफलानाञ्च पञ्चगव्यं विशोधनं
ഭക്ഷ്യവും പാകഭോജ്യവും അപഹരിക്കപ്പെടുകയോ അപവിത്രമാകുകയോ ചെയ്താൽ, കൂടാതെ വാഹനം, ശയ്യ, ആസനം, പുഷ്പ‑മൂലം‑ഫലം എന്നിവയുടെ കാര്യത്തിൽ—ശോധനം ‘പഞ്ചഗവ്യ’ംകൊണ്ട് ചെയ്യണം.
Verse 47
तृणकाष्ठद्रुमाणाञ्च शुष्कान्नस्य गुडस्य च चेलचर्मामिषाणाञ्च त्रिरात्रं स्यादभोजनं
ആരെങ്കിലും തൃണം, കാഷ്ഠം, വൃക്ഷാദി (അശുദ്ധ വസ്തുക്കൾ), കൂടാതെ ശുഷ്കാന്നം, ശർക്കര (ഗുഡം), 그리고 വസ്ത്രം, ചർമ്മം, മാംസം എന്നിവ മൂലം ദോഷം സംഭവിച്ചാൽ അല്ലെങ്കിൽ അവ ഉപയോഗിച്ചാൽ, മൂന്ന് രാത്രികൾ അഭോജന (ഉപവാസം) ആചരിക്കണം।
Verse 48
पितुः पत्नीञ्च भगिनीमाचार्यतनयान्तथा आचार्याणीं सुतां स्वाञ्च गच्छंश् च गुरुतल्पगः
പിതാവിന്റെ ഭാര്യ, സ്വന്തം സഹോദരി, ആചാര്യന്റെ പുത്രി, ആചാര്യന്റെ ഭാര്യ, സ്വന്തം പുത്രി അല്ലെങ്കിൽ സ്വന്തം മാതാവ് എന്നിവരോടു ഗമനം ചെയ്യുന്നവൻ ‘ഗുരുതൽപഗ’ (ഗുരുശയ്യാ-ലംഘകൻ) എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു।
Verse 49
गुरुतल्पे ऽभिभाष्यैनस्तप्ते पच्यादयोमये शूमीं ज्वलन्तीञ्चाश्लिष्य मृतुना स विशुद्ध्यति
ഗുരുതൽപ-ലംഘനപാപത്തിന്റെ പ്രായശ്ചിത്തമായി അവനെ ചുവന്നുകത്തുന്ന ഇരുമ്പിൽ ദഹിപ്പിക്കണം; കൂടാതെ ജ്വലിക്കുന്ന ഇരുമ്പിൽ നിർമ്മിച്ച സ്ത്രീ-പ്രതിമയെ ആലിംഗനം ചെയ്ത്, അവൻ മരണത്തിലൂടെയേ ശുദ്ധിയാകുന്നു।
Verse 50
चान्द्रायणान् वा त्रीन्मासानभ्यस्य गुरुतल्पगः एवमेव विधिं कुर्याद् योषित्सु पतितास्वपि
അല്ലെങ്കിൽ ഗുരുതൽപഗൻ മൂന്ന് മാസങ്ങൾ മൂന്ന് ചാന്ദ്രായണ വ്രതങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കണം; കൂടാതെ പതിതയായ സ്ത്രീകളുടെ കാര്യത്തിലും ഇതേവിധം പ്രായശ്ചിത്തം നിർദേശിച്ചിരിക്കുന്നു।
Verse 51
यत् पुंसः परदारेषु तच्चैनां कारयेद्व्रतं रेतः सिक्त्वा कुमारीषु चाण्डालीषु सुतासु च
പരദാരഗമനത്തിൽ പുരുഷനു നിർദേശിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രായശ്ചിത്തവ്രതം ഏതാണ്, അതേ വ്രതം അവൾക്കും നിർബന്ധിക്കണം—അവൾ കുമാരിമാരിലും ചാണ്ഡാലി സ്ത്രീകളിലും സ്വന്തം പുത്രിമാരിലും രേതസ് (വീര്യം) സിഞ്ചിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ।
Verse 52
सपिण्डापत्यदारेषु प्राणत्यागो विधीयते यत् करोत्येकरात्रेण वृषलीसेवनं द्विजः
സപിണ്ഡസ്ത്രീയോടോ, പുത്രന്റെ ഭാര്യയോടോ, മരുമകളോടോ അനധികൃതസംഭോഗം ചെയ്താൽ പ്രായശ്ചിത്തമായി പ്രാണത്യാഗം തന്നെയാണ് വിധി; കാരണം ദ്വിജൻ ഒരു രാത്രിമാത്രം വൃഷലീ-സേവനം ചെയ്താലും മഹാപാതകസമമായ പാപം ലഭിക്കുന്നു।
Verse 53
तद्भैक्ष्यभुग् जपन्नित्यं त्रिभिर्वर्षैर् व्यपोहति पितृव्यदारगमने भ्रातृभार्यागमे तथा
അവൻ ഭിക്ഷയാൽ ജീവിച്ചു നിത്യജപം ചെയ്തു മൂന്നു വർഷത്തിനകം ആ പാപം നീക്കുന്നു—പിതൃവ്യന്റെ ഭാര്യയിലേക്കുള്ള ഗമനത്താലും സഹോദരന്റെ ഭാര്യയിലേക്കുള്ള ഗമനത്താലും ഉണ്ടായ ദോഷം।
Verse 54
चाण्डालीं पुक्कसीं वापि स्नुषाञ्च भगिनीं सखीं मातुः पितुः स्वसारञ्च निक्षिप्तां शरणागतां
ചാണ്ഡാലിയാകട്ടെ പുക്കസിയായാകട്ടെ, അല്ലെങ്കിൽ മരുമകൾ, സഹോദരി, സഖി, കൂടാതെ മാതാവിന്റെയോ പിതാവിന്റെയോ സഹോദരി—ത്യജിക്കപ്പെട്ട് ശരണാഗതയായി വന്ന സ്ത്രീയെ സ്വീകരിച്ച് സംരക്ഷിക്കണം।
Verse 55
मातुलानीं स्वसारञ्च सगोत्रामन्यमिच्छतीं शिष्यभार्यां गुरोर्भार्यां गत्वा चान्द्रायणञ्चरेत्
മാതുലാനി (മാമന്റെ ഭാര്യ), സ്വന്തം സഹോദരി, സഗോത്രസ്ത്രീ, ശിഷ്യന്റെ ഭാര്യ അല്ലെങ്കിൽ ഗുരുവിന്റെ ഭാര്യ എന്നിവരോടു സംഗമിച്ചാൽ ചാന്ദ്രായണ പ്രായശ്ചിത്തം ആചരിക്കണം।
Frequently Asked Questions
It defines killing as any act whose result is prāṇa-viyoga—separation of the life-breath—emphasizing outcome-based culpability alongside agency (direct or indirect).
The expiation should be prescribed after assessing deśa (place), kāla (time), śakti (capacity), and the specific nature/weight of the sin, selecting the stated niṣkṛti appropriate to that case.
The chapter repeatedly deploys Kṛcchra/Ati-kṛcchra/Tapta-kṛcchra, Prājāpatya, Parāka, and Cāndrāyaṇa, along with pañcagavya, fasting, japa, and prāṇāyāma as modular tools.