Adhyaya 166

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे नानाधमा नाम पञ्चषष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः अथ षट्षष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः वर्णधर्मादिकथनं पुष्कर उवाच वेदस्मार्तं प्रवक्ष्यामि धर्मं वै पञ्चधा स्मृतं वर्णत्वमेकमाश्रित्य यो ऽधिकारः प्रवर्तते

ഇങ്ങനെ അഗ്നി മഹാപുരാണത്തിലെ ‘നാനാധമാ’ എന്ന നൂറ്റി അറുപത്തിയഞ്ചാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി നൂറ്റി അറുപത്തിയാറാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു—‘വർണധർമ്മാദികളുടെ വിവരണം’. പുഷ്കരൻ പറഞ്ഞു—വേദവും സ്മൃതികളും ഉപദേശിക്കുന്ന, അഞ്ചുവിധമായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്ന ധർമ്മം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും; അതായത് ഒരേയൊരു വർണസ്ഥിതിയെ ആശ്രയിച്ച് പ്രവൃത്തിക്കുന്ന അധികാരവും ആചരണവും.

Verse 2

धर्मं वै परमामृतमिति ख , छ च वर्णधर्ंअः स विज्ञ्येयो यथोपनयनन्त्रिषु यस्त्वाश्रमं समाश्रित्य पदार्थः संविधीयते

‘ധർമ്മം തന്നെയാണ് പരമ അമൃതം’ എന്നു ഉപദേശിക്കുന്നു. ഉപനയന-തന്ത്രങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ വർണധർമ്മം ഗ്രഹിക്കണം. കൂടാതെ ഒരാൾ ഏത് ആശ്രമം ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നുവോ, അതിനായി നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്ന വിധിപാലനമാണ് അവന്റെ ആശ്രമധർമ്മം; അത് യഥാവിധി അനുഷ്ഠിക്കണം.

Verse 3

उक्त आश्रमधर्मस्तु भिन्नपिण्डादिको यथा उभयेन निमित्तेन यो विधिः सम्प्रवर्तते

ആശ്രമധർമ്മങ്ങൾ പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു; അതുപോലെ ഭിന്നപിണ്ഡാദി കർമങ്ങളും ഗ്രഹിക്കണം—അഥവാ ഇരുവിധ നിമിത്തങ്ങളാലും പ്രവർത്തനം ആരംഭിക്കുന്ന വിധിയാണ് ഇവിടെ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്.

Verse 4

नैमित्तिकः स विज्ञेयः प्रायश्चित्तविधिर्यथा ब्रह्मचारी गृही चापि वानप्रस्थो यतिर् नृप

ഹേ രാജാവേ, ബ്രഹ്മചാരി, ഗൃഹസ്ഥൻ, വാനപ്രസ്ഥൻ അല്ലെങ്കിൽ യതി—ഇവർക്കായി യഥാവിധി നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രായശ്ചിത്തവിധി ‘നൈമിത്തിക’ (നിമിത്തജന്യ)മെന്നു അറിയേണ്ടതാണ്.

Verse 5

उक्त आश्रमधर्मस्तु धर्मः स्यात् पञ्चधा परः षाड्गुण्यस्याभिधाने यो दृष्टार्थः स उदाहृतः

ഇവിടെ പ്രസ്താവിച്ച ആശ്രമധർമ്മം തന്നെയാണ് അഞ്ചുവിധമായി ഉള്ള പര (ഉന്നത) ധർമ്മം. ഷാഡ്ഗുണ്യ (ആറ് നയങ്ങൾ) വിവരണത്തിൽ ദൃഷ്ടാർത്ഥം (പ്രത്യക്ഷ പ്രയോജനമുള്ളത്) ഏതാണ്, അതുതന്നെ ഇവിടെ ഉദാഹരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 6

स त्रेधा मन्त्रयागाद्यदृष्टार्थ इति मानवाः उभयार्थो व्यवहारस्तु दण्डधारणमेव च

അത് (മാനവപ്രയത്‌നം) മൂന്നു വിധം—മന്ത്രജപം, യാഗ-പൂജാദികൾ; ഇവയെ മനുഷ്യർ ‘അദൃഷ്ടാർത്ഥം’ (അദൃശ്യ ഫലത്തിനായി) എന്നു പറയുന്നു. എന്നാൽ വ്യവഹാരം (ന്യായനടപടി) ഉഭയാർത്ഥമാണ്; ദണ്ഡധാരണം (ശിക്ഷയുടെ നിലനിർത്തൽ)യും അതുപോലെ തന്നെ.

Verse 7

तुल्यार्थानां विकल्पः स्याद् यागमूलः प्रकीर्तितः वेदे तु विहितो धर्मः स्मृतौ तादृश एव च

സമാനാർത്ഥവും (ഫലവും) ഉള്ള നടപടികളിൽ വികൽപം (ഇഷ്ടാനുസൃത തിരഞ്ഞെടുപ്പ്) അനുവദനീയമാണ്; ഇത് യാഗമൂലം എന്നു പ്രസിദ്ധം. കൂടാതെ വേദത്തിൽ വിധിച്ച ധർമ്മം സ്മൃതിയിലും അതേവിധം തന്നെയാണ്.

Verse 8

अनुवादं स्मृतिः सूते कार्यार्थमिति मानवाः गुणार्थः परिसङ्ख्यार्थो वानुवादो विशेषतः

മനുഷ്യർ പറയുന്നു: സ്മൃതി ‘അനുവാദം’ എന്നത് പ്രവർത്ത്യപ്രയോഗത്തിനായി ചെയ്യുന്ന പുനർവചനമാണെന്ന്. പ്രത്യേകിച്ച് അനുവാദം രണ്ടുവിധം—(1) ഗുണാർത്ഥം, (2) പരിശംഖ്യാർത്ഥം.

Verse 9

विशेषदृष्ट एवासौ फलार्थ इति मानवाः स्यादष्टचत्वारिंशद्भिः संस्कारैर् ब्रह्मलोकगः

ഈ ഫലം വിശേഷദൃഷ്ടം, അഥവാ ശാസ്ത്രപ്രമാണമായി നിർണ്ണീതം; ഹേ മനുഷ്യരേ, അഷ്ടചത്വാരിംശത് സംസ്കാരങ്ങളാൽ ബ്രഹ്മലോകഗാമി ആകുന്നു.

Verse 10

गर्भाधानं पुंसवनं सीमन्तोन्नयनः ततः जातकर्म नामकृतिरन्नप्राशनचूडकं

ഗർഭാധാനം, പുംസവനം, തുടർന്ന് സീമന്തോന്നയനം; അതിനുശേഷം ജാതകർമ്മം, നാമകൃതി (നാമകരണം), അന്നപ്രാശനം, ചൂഡാകർമ്മം (മുണ്ഡനം).

Verse 11

संस्कारश्चोपनयनं वेदव्रतचतुष्टयं स्नानं स्वधर्मचारिण्या योगः स्याद्यज्ञपञ्चकं

സംസ്കാരങ്ങളിൽ ഉപനയനം, നാലു വൈദികവ്രതങ്ങൾ, സ്വധർമ്മാചാരിയുടെ ശുദ്ധിസ്നാനം, യോഗാനുശാസനം, കൂടാതെ യജ്ഞപഞ്ചകം ഉൾപ്പെടുന്നു.

Verse 12

धर्म एष सनातन इति ङ अर्थवादं स्मृतिः सूत इति ख , छ च वार्थवादो विशेषत इति ख , छ च देवयज्ञः पितृयज्ञो मनुष्यभूतयज्ञकौ ब्रह्मयज्ञः सप्तपाकयज्ञसंस्थाः पुरो ऽष्टकाः

“ഇതേ സനാതനധർമ്മം” എന്നു പറയുന്നു. ഹേ സൂത, സ്മൃതിയെയും അർഥവാദം (പ്രശംസാത്മക/വ്യാഖ്യാനാത്മക പ്രസ്താവന) എന്നു വിളിക്കുന്നു; അർഥവാദം പ്രത്യേകമായി പ്രശംസാരൂപമാണ്. യജ്ഞങ്ങൾ—ദേവയജ്ഞം, പിതൃയജ്ഞം, മനുഷ്യയജ്ഞവും ഭൂതയജ്ഞവും, കൂടാതെ ബ്രഹ്മയജ്ഞം. പാകയജ്ഞ-സംസ്ഥകൾ ഏഴ്; പുരോ’ഷ്ടകാ എന്ന കര്‍മ്മങ്ങളും ഉണ്ട്.

Verse 13

पार्वणश्राद्धं श्रावण्याग्रहायणी च चैत्र्यपि आश्वयुजी सप्तहविर्यज्ञसंस्थास्ततः स्मृताः

പാർവണശ്രാദ്ധം, ശ്രാവണീ, ആഗ്രഹായണീ, ചൈത്രീ, ആശ്വയുജീ—ഇവയാണ് ഹവിര്യജ്ഞങ്ങളുടെ ഏഴ് സ്ഥാപിത സംസ്ഥകളായി സ്മൃതിയിൽ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.

Verse 14

अग्न्याधेयमग्निहोत्रं दर्शः स्यात् पशुबन्धकः चातुर्मास्याग्रहायेष्टिर्निरूढः पशुबन्धकः

അഗ്ന്യാധാനവും അഗ്നിഹോത്രവും അഗ്നിസംബന്ധമായ കര്‍മ്മങ്ങളാണ്. ദര്‍ശയാഗം പശുബന്ധ (പശു-ആഹുതി) രൂപമാണെന്ന് പറയുന്നു. ചാതുര്മാസ്യങ്ങള്‍, ആഗ്രഹായണേഷ്ടി, നിരൂഢവും അതേ വിഭാഗത്തിലെ പശുബന്ധയാഗങ്ങളാണ്.

Verse 15

सौत्रामणिसप्तसोमसंस्थाग्निष्टोम आदितः अत्यग्निष्टोम उक्थश् च षोडशी वाजपेयकः

അഗ്നിഷ്ടോമം മുതൽ ആരംഭിച്ച് സോമയാഗങ്ങൾ ഏഴ് സോമസംസ്ഥകളായി ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നു; അവയുടെ രൂപങ്ങളിൽ സൗത്രാമണി, അത്യഗ്നിഷ്ടോമം, ഉക്ഥ്യം, ഷോഡശി, വാജപേയം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.

Verse 16

अतिरात्रास् तथा स्तोम अष्टौ चात्मगुणास्ततः दया क्षमानसूया च अनायासो ऽथ मङ्गलं

അതുപോലെ അതിരാത്രവും സ്തോമയാഗങ്ങളും നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നു; തുടർന്ന് ആത്മാവിന്റെ എട്ട് ഗുണങ്ങൾ പറയുന്നു—ദയ, ക്ഷമ, അനസൂയ (ദ്വേഷരഹിതത), അനായാസം (അക്ലേശം), മംഗളം (ശുഭത) മുതലായവ.

Verse 17

अकार्पण्यास्पृहाशौचं यस्यैते स परं व्रजेत् प्रचारे मैथुने चैव प्रस्रावे दन्तधावने

അകാര്പണ്യം (കൃപണതയുടെ അഭാവം), അസ്പൃഹ (ആഗ്രഹരാഹിത്യം), ശൗചം (ശുദ്ധി) ഇവയുള്ളവൻ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു. സഞ്ചാരം, മൈഥുനം, മൂത്രവിസർജനം, ദന്തധാവനം എന്നിവയിലും ഈ നിയമങ്ങൾ പാലിക്കണം.

Verse 18

स्नानभोजनकाले च पट्सु मौनं समाचरेत् पुनर्दानं पृथक्पानमाज्येन यपसा निशि

സ്നാനസമയത്തും ഭോജനസമയത്തും, നിർദ്ദേശിച്ച വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും മൗനം ആചരിക്കണം. പിന്നെ അധികദാനവും ചെയ്യണം; രാത്രിയിൽ ഘൃതത്തോടൊപ്പം, യപസ്-വ്രതാനുസാരം, വേർതിരിച്ച് പാനം ചെയ്യണം.

Verse 19

दन्तच्छेदनमुष्णं च सप्त शक्तुषु वर्जयेत् स्नात्वा पुष्पं न गृह्णीयाद् देवायोग्यन्तदीरितं

സപ്ത ശക്തു-വ്രതങ്ങളിൽ ദന്തച്ചേദനം (പല്ല് ശുചീകരണം)യും ഉഷ്ണ (ജലം/ആഹാരം) സേവനവും വർജിക്കണം. സ്നാനത്തിന് ശേഷം പൂവ് പറിക്കരുത്; അത് ദേവാർപ്പണത്തിന് അയോഗ്യമെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 20

अन्यगोत्रोप्यसम्बद्धः प्रेतस्याग्निन्ददाति यः पिण्डञ्चोदकदानञ्च स दशाहं समापयेत्

മറ്റൊരു ഗോത്രക്കാരനായ, ബന്ധമില്ലാത്ത ആളും മരിച്ചവന് ചിതാഗ്നി നൽകുകയും പിണ്ഡദാനവും ഉദകദാനവും നടത്തുകയും ചെയ്താൽ, അവൻ വിധിപൂർവ്വം ദശാഹ കർമ്മം സമാപിപ്പിക്കാം.

Verse 21

उदकञ्च तृणं भस्म द्वारम्पन्थास्तथैव च अग्न्याधानमग्निहोत्रमिति ख , छ च अन्यगोत्रो ऽन्यसम्बन्ध इति ख , घ , ञ च एभिरन्तरितं कृत्वा पङ्क्तिदोषो न विद्यते

ഭോജനപങ്ക്തിയിൽ ഇടയിൽ വെള്ളം, പുല്ല്, ഭസ്മം, വാതിൽ അല്ലെങ്കിൽ പാത വെച്ച് വേർതിരിക്കുകയും, അഗ്ന്യാധാനം, അഗ്നിഹോത്രം മുതലായവകൊണ്ടും ഇടവേള സ്ഥാപിക്കുകയുമെങ്കിൽ ‘പങ്ക്തിദോഷം’ ഉണ്ടാകില്ല. അതുപോലെ വ്യത്യസ്ത ഗോത്രമോ വ്യത്യസ്ത ബന്ധമോ ഉള്ളവരെ ഇങ്ങനെ ഇടയിൽ വേർതിരിച്ചാൽ പോലും പങ്ക്തിദോഷം ഇല്ല.

Verse 22

पञ्च प्राणाहुतीर्दद्यादनामाङ्गुष्ठयोगतः

അനാമികയും അങ്കുഷ്ഠവും ചേർക്കുന്ന യോഗം (മുദ്ര) ഉപയോഗിച്ച് അഞ്ചു പ്രാണാഹുതികൾ അർപ്പിക്കണം.