Adhyaya 174
Chapter 174 — प्रायश्चित्तानि (Expiations)
അഗ്നി പറയുന്നു—പൂജ, ആശ്രമധർമ്മങ്ങൾ, ഹോമം എന്നിവ ഒഴിവാകുകയോ തടസ്സപ്പെടുകയോ ചെയ്താൽ ആചാരശുദ്ധി വീണ്ടെടുക്കാൻ പ്രായശ്ചിത്തവിധി അനുഷ്ഠിക്കണം. നഷ്ടപ്പെട്ട പൂജയ്ക്ക് എട്ടുനൂറ് ജപവും ഇരട്ടപൂജയും; ദേവതാസംബന്ധമായ അശൗചത്തിൽ പഞ്ചോപനിഷദ് മന്ത്രങ്ങൾ, ഹോമം, ബ്രാഹ്മണഭോജനം എന്നിവയാൽ ശാന്തി. മലിനമായ ഹോമദ്രവ്യങ്ങൾ, കേടായ നൈവേദ്യം, മന്ത്ര-ദ്രവ്യ കലക്കങ്ങൾ ഉണ്ടായാൽ മലിനഭാഗം മാത്രം ഉപേക്ഷിച്ച് പ്രോക്ഷണശുദ്ധി നടത്തി മൂലമന്ത്രജപം വീണ്ടും ചെയ്യണം. പ്രതിമ വീഴുക/പൊട്ടുക/നഷ്ടപ്പെടുക തുടങ്ങിയ ഗുരുതര സംഭവങ്ങൾക്ക് ഉപവാസവും നൂറ് ആഹുതികളും. തുടർന്ന് അധ്യായം മോക്ഷദർശനത്തിലേക്ക് വ്യാപിച്ച്—സത്യാനുതാപത്തിന്റെ പരമ പ്രായശ്ചിത്തം ഹരി-സ്മരണയാണെന്ന് പറയുന്നു. ചാന്ദ്രായണ, പരാക, പ്രാജാപത്യ; ഗായത്രി, പ്രണവസ്തോത്രം, സൂര്യ/ഈശ/ശക്തി/ശ്രീശ മന്ത്രജപങ്ങൾ; തീർത്ഥമാഹാത്മ്യം, ദാനം-മഹാദാനങ്ങൾ, കൂടാതെ ‘ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി’ എന്ന അദ്വൈതധ്യാനം പാപനാശകങ്ങളായി പ്രതിപാദിക്കുന്നു. അവസാനം ഹരിയെയാണ് എല്ലാ വിദ്യാ-ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും മൂലവും ശുദ്ധീകരകനുമെന്നു സ്ഥാപിച്ച് അഗ്നിപുരാണത്തിന്റെ വിജ്ഞാനസംഗ്രഹസ്വഭാവം ഉറപ്പിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे प्रायश्चित्तानि नाम त्रिसप्तत्यधिकशततमो ऽध्यायः हविष्यभुगिति ग ,ट च मातृजायागमे इति ग , छ , ट च अथ चतुःसप्तत्यधिकशततमो ऽध्यायः प्रायश्चित्तानि अग्निर् उवाच देवाश्रमार्चनादीनां प्रायश्चित्तन्तु लोपतः पूजालोपे चाष्टशतं जपेद्द्विगुणपूजनं
ഇങ്ങനെ ആഗ്നേയ മഹാപുരാണത്തിലെ ‘പ്രായശ്ചിത്തങ്ങൾ’ എന്ന നൂറ്റി എഴുപത്തിമൂന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി; ചില പാഠങ്ങളിൽ ‘ഹവിഷ്യഭുക്’ എന്നും ചിലതിൽ ‘മാതൃജായാഗമേ’ എന്നും പാഠഭേദം കാണുന്നു. ഇനി ‘പ്രായശ്ചിത്തങ്ങൾ’ എന്ന നൂറ്റി എഴുപത്തിനാലാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. അഗ്നി അരുളിച്ചെയ്തു—ദേവാരാധന, ആശ്രമാചാരാർചന മുതലായവയിൽ ലോപം സംഭവിച്ചാൽ, ആ ലോപത്തിന് അനുസരിച്ച പ്രായശ്ചിത്തം വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; പൂജ ലോപമായാൽ എട്ടുനൂറു പ്രാവശ്യം ജപം ചെയ്ത്, ഇരട്ടിയായി പൂജയും നടത്തണം।
Verse 2
पञ्चोपनिषदैर् मन्त्रैर् हुत्वा ब्राह्मणभोजनं सूतिकान्त्यजकोदक्यास्पृष्टे देवे शतं जपेत्
അഞ്ചു ഉപനിഷദ് മന്ത്രങ്ങളാൽ ഹോമം നടത്തി ബ്രാഹ്മണരെ ഭോജനിപ്പിച്ച ശേഷം, ദേവത പ്രസവസ്ത്രീ, രജസ്വല, ആട് അല്ലെങ്കിൽ അശുദ്ധജലം എന്നിവയുടെ സ്പർശം ലഭിച്ചാൽ, മന്ത്രം നൂറു പ്രാവശ്യം ജപിക്കണം।
Verse 3
पञ्चोपनिषदैः पूजां द्विगुणं स्नानमेव च विप्रभोज्यं होमलोपे होमस्नानं तथार्चनं
അഞ്ചു ഉപനിഷദ്-സംബന്ധ ഉപചാരങ്ങളാൽ പൂജ നടത്തണം; ഇരട്ട സ്നാനം ചെയ്യണം; ബ്രാഹ്മണനെ ഭോജനിപ്പിക്കണം. ഹോമം വിട്ടുപോയാൽ ഹോമവും സ്നാനവും ചെയ്ത് വീണ്ടും അർച്ചന നടത്തണം।
Verse 4
होमद्रव्ये मूषिकाद्यैर् भक्षिते कीटसंयुते तावन्मात्रं परित्यज्य प्रोक्ष्य देवादि पूजयेत्
ഹോമദ്രവ്യം എലി മുതലായവ തിന്നുകയോ കീടങ്ങൾ കലരുകയോ ചെയ്താൽ, ദൂഷിതമായ അത്ര മാത്രം ഉപേക്ഷിച്ച്, ശേഷിപ്പിനെ പ്രോക്ഷണം ചെയ്ത് ദേവതാദികളുടെ പൂജ തുടരുക।
Verse 5
अङ्कुरार्पणमात्रन्तु छिन्नं भिन्नं परित्यजेत् अस्पृश्यैश् चैव संस्पृष्टे अन्यपात्रे तदर्पणं
അങ്കുരാർപ്പണം മാത്രമാണെങ്കിൽ അത് മുറിഞ്ഞതോ പൊട്ടിയതോ ആണെങ്കിൽ ഉപേക്ഷിക്കണം. അത് അസ്പൃശ്യരുടെ സ്പർശം ലഭിച്ചാൽ, ആ അർപ്പണം മറ്റൊരു പാത്രത്തിൽ വെക്കണം।
Verse 6
देवमानुषविघ्नघ्नं पूजाकाले तथैव च मन्त्रद्रव्यादिव्यत्यासे मूलं जप्त्वा पुनर्जपेत्
പൂജാകാലത്ത് ദേവ-മാനുഷ വിഘ്നങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നതിനും, മന്ത്രം, ദ്രവ്യം മുതലായവയിൽ കലക്കമോ മാറിപ്പോകലോ സംഭവിച്ചാൽ, ആദ്യം മൂലമന്ത്രം ജപിച്ച് പിന്നെ വീണ്ടും (വിധിപൂർവ്വം) ജപിക്കണം।
Verse 7
कुम्भेनाष्टशतजपो देवे तु पतिते करात् भिन्ने नष्टे चोपवासः शतहोमाच्छुभं भवेत्
(അഭിഷിക്ത) ജലകുംഭവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ദോഷമുണ്ടായാൽ എട്ടുനൂറ് ജപം വിധേയമാണ്. എന്നാൽ ദേവമൂർത്തി കൈയിൽ നിന്ന് വീണാൽ, പൊട്ടുകയോ നഷ്ടപ്പെടുകയോ ചെയ്താൽ ഉപവാസം ചെയ്യണം; നൂറ് ആഹുതികളുള്ള ഹോമം ചെയ്താൽ ശുഭം ലഭിക്കും.
Verse 8
शतं शहुनेदिति ख , छ च शतहोमाच्छुचिर्भवेदिति ख , घ , ञ च कृते पापे ऽनुतापो वै यस्य पुंसः प्रजायते प्रायश्चित्तन्तु तस्यैकं हरिसंस्मरणं परं
ചില പാഠങ്ങളിൽ ‘ശഹുന-സൂത്രം നൂറ് പ്രാവശ്യം ജപിക്കണം’ എന്നും, മറ്റുചിലയിൽ ‘നൂറ് ആഹുതികളുള്ള ഹോമം ചെയ്താൽ ശുചിത്വം ലഭിക്കും’ എന്നും പറയുന്നു. എന്നാൽ പാപം ചെയ്ത ശേഷം സത്യമായ അനുതാപം ഉണ്ടാകുന്ന മനുഷ്യന് പരമ പ്രായശ്ചിത്തം ഒന്ന് മാത്രം—ഹരി (വിഷ്ണു) സ്മരണം.
Verse 9
चान्द्रायणं पराको वा प्राजापत्यमघौघनुत् सूर्येशशक्तिश्रीशदिमन्त्रजप्यमघौघनुत्
ചാന്ദ്രായണ വ്രതം, അല്ലെങ്കിൽ പരാക ഉപവാസം, അല്ലെങ്കിൽ പ്രാജാപത്യ പ്രായശ്ചിത്തം—ഇവ പാപത്തിന്റെ കൂമ്പാരങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നു. അതുപോലെ സൂര്യ, ഈശ, ശക്തി, ശ്രീശ മുതലായവയിൽ ആരംഭിക്കുന്ന മന്ത്രങ്ങളുടെ ജപവും പാപസമൂഹം നശിപ്പിക്കുന്നു.
Verse 10
गायत्रीप्रणवस्तोत्रमन्त्रजप्यमघान्तकं काद्यैर् आवीजसंयुक्तैर् आद्यैर् आद्यैस्तदन्तकैः
ഗായത്രിയും പ്രണവ-സ്തോത്രവും ഉള്ള മന്ത്രജപം പാപനാശകമാണ്. ഇത് ‘ക’ മുതലായ അക്ഷരങ്ങളോടൊപ്പം ‘ആവീ’ ബീജം ചേർത്ത്, ‘അ, ആ’ മുതലായ ആദ്യ സ്വരങ്ങളിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച്, അതേ സ്വരങ്ങളെയേ അവസാനം വെച്ച് ചെയ്യണം.
Verse 11
सूर्येशशक्तिश्रीशादिमन्त्राः कोट्यधिकाः पृथक् ओंह्रीमाद्याश् चतुर्थ्यन्ता नमोन्ताः सर्वकामदाः
സൂര്യ, ഈശ, ശക്തി, ശ്രീശ മുതലായവയിൽ ആരംഭിക്കുന്ന മന്ത്രങ്ങൾ ഓരോന്നും കോടിയിലധികമെന്ന് പറയുന്നു. ‘ഓം’, ‘ഹ്രീം’ എന്നിവയിൽ ആരംഭിച്ച്, ചതുർത്ഥീ വിഭക്തിയിൽ അവസാനിച്ച്, ‘നമഃ’ കൊണ്ട് സമാപിക്കുന്ന മന്ത്രങ്ങൾ സർവകാമപ്രദങ്ങളാണ്.
Verse 12
नृसिंहद्वादशाष्टार्णमालामन्त्राद्यघौघनुत् आग्नेयस्य पुराणस्य पठनं श्रवणादिकं
നൃസിംഹന്റെ ദ്വാദശാക്ഷരിയും അഷ്ടാക്ഷരിയും മുതലായ മന്ത്രമാലയുടെ ജപം പാപപ്രവാഹങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നു; അതുപോലെ അഗ്നി പുരാണത്തിന്റെ പാരായണവും ശ്രവണാദി കർമങ്ങളും.
Verse 13
द्विविद्यारूपको विष्णुरग्निरूपस्तु गीयते परमात्मा देवमुखं सर्ववेदेषु गीयते
വിഷ്ണു ദ്വിവിധ വിദ്യാരൂപനായി പ്രസിദ്ധനാണ്; അവനെ അഗ്നിരൂപനായും പാടുന്നു. പരമാത്മാവായി അവൻ ‘ദേവമുഖം’ എന്നു സർവ്വവേദങ്ങളിലും ഗീതമാണ്.
Verse 14
प्रवृत्तौ तु निवृत्तौ तु इज्यते भुक्तिमुक्तिदः अग्निरूपस्य विष्णोर्हि हवनं ध्यानमर्चनं
പ്രവൃത്തിയിലായാലും നിവൃത്തിയിലായാലും ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്ന അവനെയേ ആരാധിക്കണം. അഗ്നിരൂപനായ വിഷ്ണുവിന്റെ പൂജ ഹവനം, ധ്യാനം, അർച്ചനം എന്നിവയാകുന്നു.
Verse 15
जप्यं स्तुतिश् च प्रणतिः शारीराशेषाघौघनुत् दशस्वर्णानि दानानि धान्यद्वादशमेव च
ജപം, സ്തുതി, പ്രണാമം എന്നിവ ശരീരബന്ധമായ എല്ലാ പാപസമൂഹവും നശിപ്പിക്കുന്നു; അതുപോലെ പത്ത് സ്വർണ്ണദാനങ്ങളും പന്ത്രണ്ട് (അളവിലുള്ള) ധാന്യദാനവും.
Verse 16
तुलापुरुषमुख्यानि महादानानि षोडश अन्नदानानि मुख्यानि सर्वाण्यघहराणि हि
തുലാപുരുഷം മുതലായ പതിനാറ് മഹാദാനങ്ങൾ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; എന്നാൽ എല്ലാ ദാനങ്ങളിലും അന്നദാനമാണ് മുഖ്യം, കാരണം എല്ലാ ദാനങ്ങളും പാപഹരങ്ങളാണ്.
Verse 18
तिथिवारर्क्षसङ्क्रान्तियोगमन्वादिकालके ब्रतादि सूर्येशशक्तिश्रीशादेरघघातनं
തിഥി, വാരം, നക്ഷത്രം, സംക്രാന്തി, യോഗം എന്നിവയും മന്വാദി പോലുള്ള പുണ്യകാലങ്ങളും അനുസരിച്ച് വ്രതാദി കർമങ്ങൾ ചെയ്താൽ, സൂര്യൻ, ഈശൻ (ശിവൻ), ശക്തി, ശ്രീശൻ (വിഷ്ണു) മുതലായവരുടെ ആരാധനാബലാൽ അവ പാപനാശകരമാകുന്നു।
Verse 19
गङ्गा गया प्रयागश् च काश्ययोध्या ह्य् अवम्तिका प्रवृत्तैस्तु निवृत्तैस्तु इज्यते भुक्तिमुक्तिद इति घ , ङ , झ , ञ च अघनाशनमिति ग कुरुक्षेत्रं पुष्करञ्च नैमिषं पुरुषोत्तमः
ഗംഗ, ഗയ, പ്രയാഗ, കാശി, അയോധ്യ, അവന്തിക—ഇവയെ പ്രവൃത്തരും (ഗൃഹസ്ഥർ) നിവൃത്തരും (ത്യാഗികൾ) ഇരുവരും ആരാധിക്കുന്നു; ഇവ ഭുക്തിയും മുക്തിയും നൽകുന്നവയെന്ന് പ്രസിദ്ധം. ഇവയെ ഘ, ങ, ഝ, ഞ അക്ഷരങ്ങളാൽ സൂചിപ്പിക്കുകയും ‘അഘനാശന’ സമുച്ചയത്തെ ‘ഗ’ അക്ഷരത്താൽ നിർദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; അതുപോലെ കുരുക്ഷേത്രം, പുഷ്കരം, നൈമിഷം, പുരുഷോത്തമവും।
Verse 20
शालग्रामप्रभासाद्यं तीर्थञ्चघोघघातकं अहं ब्रह्म परं ज्योतिरिति ध्यानमघौघनुत्
ശാലഗ്രാമം, പ്രഭാസം മുതലായ തീർത്ഥങ്ങൾ പാപസമൂഹങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവയാണ്; അതുപോലെ ‘അഹം ബ്രഹ്മ, പരം ജ്യോതിഃ’ എന്ന ധ്യാനവും അനേകം പാപങ്ങളെ അകറ്റുന്നു।
Verse 21
पुराणं ब्रह्म चाग्नेयं ब्रह्मा विष्णुर्महेश्वरः अवताराः सर्वपूजाः प्रतिष्ठाप्रतिमादिकं
ഇവിടെ പുരാണവും ആഗ്നേയ ബ്രഹ്മവിദ്യയും പ്രതിപാദിക്കുന്നു—ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, മഹേശ്വരൻ; അവതാരങ്ങൾ; എല്ലാ പൂജാവിധികളും; കൂടാതെ പ്രതിഷ്ഠ, പ്രതിമാസ്ഥാപനം മുതലായ ക്രമങ്ങളും അനുബന്ധ വിഷയങ്ങളും।
Verse 22
ज्योतिःशास्त्रपुराणानि स्मृतयस्तु तपोव्रतं अर्थशास्त्रञ्च सर्गाद्या आयुर्वेदो धनुर्मतिः
ജ്യോതിഷശാസ്ത്രവും പുരാണങ്ങളും; സ്മൃതികളും തപസ്സ്-വ്രതാനുഷ്ഠാനവും; അർത്ഥശാസ്ത്രവും സൃഷ്ടി (സർഗ) മുതലായ വിഷയങ്ങളും; ആയുർവേദവും ധനുർവേദവും (ധനുർമതി)—ഇവയാണ് അറിയേണ്ട ഉപദേശങ്ങൾ।
Verse 23
शिक्षा छन्दो व्याकरणं निरुक्तञ्चाभिधानकं कल्पो न्यायश् च मीमांसा ह्य् अन्यत् सर्वं हरिः प्रभुः
ശിക്ഷാ, ഛന്ദസ്, വ്യാകരണം, നിരുക്തം, അഭിധാനം, കല്പം, ന്യായം, മീമാംസ—ഇവയും മറ്റെല്ലാം—സകലവിദ്യകളുടെയും അധിപതി പ്രഭു ഹരിയേ।
Verse 24
एके द्वयोर्यतो यस्मिन् यः सर्वमिति वेद यः तं दृष्ट्वान्यस्य पापानि विनश्यन्ति हरिश् च सः
അവൻ ഏകൻ; ദ്വയത്തിന്റെ മൂലമെന്ന് ചിലർ പറയുന്നത് അവൻ തന്നെ; അവനിൽ എല്ലാം പ്രതിഷ്ഠിതം; “ഇതെല്ലാം അവൻ തന്നേ” എന്ന് അറിയുന്നവൻ അവൻ. അവനെ ദർശിച്ചാൽ മറ്റൊരാളുടെ പാപങ്ങളും നശിക്കും; അവൻ തന്നേ ഹരി।
Verse 25
विद्याष्टादशरूपश् च सूक्ष्मः स्थूलो ऽपरो हरिः ज्योतिः सदक्षरं ब्रह्म परं विष्णुश् च निर्मलः
ഹരി അഷ്ടാദശവിദ്യാരൂപൻ; സൂക്ഷ്മനും സ്ഥൂലനും, എങ്കിലും പരാത്പരൻ. അവൻ ജ്യോതി; അവൻ പവിത്ര അക്ഷരസഹിത അക്ഷയ ബ്രഹ്മം; അവൻ നിർമ്മല പരമ വിഷ്ണു।
Frequently Asked Questions
Agni states that when formal worship (pūjā) is omitted, one should perform eight hundred repetitions (japa) and then perform the worship twice over (a doubled worship sequence).
It gives precise corrective rites (japa, homa, fasting, feeding brāhmaṇas, dāna, tīrtha) for defined ritual faults, yet declares that for one who genuinely repents after sin, the supreme single atonement is Hari-smaraṇa (remembrance of Viṣṇu), integrating moral interiority with ritual repair.