Purvabhaga
मङ्गलाचरणम्, तीर्थ-परिसरः, सूतागमनम् — Invocation, Sacred Setting, and the Arrival of Sūta
ಅಧ್ಯಾಯ 1 ವ್ಯಾಸರ ಮಂಗಳಾಚರಣ ಮತ್ತು ಶಿವಸ್ತುತಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಶಿವನನ್ನು ಸೋಮಸ್ವರೂಪ, ಗಣಾಧಿಪತಿ, ಪುತ್ರಸಹಿತ ಪಿತೃಸ್ವರೂಪ, ಹಾಗೂ ಪ್ರಧಾನ–ಪುರುಷಗಳ ಅಧಿಪತಿ—ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಪ್ರಳಯಗಳ ಕಾರಣಭೂತ—ಎಂದು ವಂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಶಿವನ ಲಕ್ಷಣಗಳು—ಅನುಪಮ ಶಕ್ತಿ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಐಶ್ವರ್ಯ, ಸ್ವಾಮಿತ್ವ, ವಿಭುತ್ವ—ವಿವರಿಸಿ ಅಜ, ನಿತ್ಯ, ಅವ್ಯಯ ಮಹಾದೇವನಿಗೆ ಶರಣಾಗತಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಕಥಾಸ್ಥಳ ಧರ್ಮಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಗಳಿಗೆ ಸರಿಯುತ್ತದೆ—ಗಂಗಾ–ಕಾಲಿಂದೀ ಸಂಗಮ, ಪ್ರಯಾಗಾದಿ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ—ಅಲ್ಲಿ ನಿಯಮಪರ ಋಷಿಗಳು ಮಹಾಸತ್ರವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಮಾವೇಶದ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿ ವ್ಯಾಸಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸೂತನು, ಕಥನ, ಕಾಲಜ್ಞಾನ, ನೀತಿ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಋಷಿಗಳು ಅವನಿಗೆ ಗೌರವಾತಿಥ್ಯ ನೀಡಿ ವಿಧಿವತಾಗಿ ಸನ್ಮಾನಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇದರಿಂದ ಮುಂದಿನ ಸಂವಾದದ ಚೌಕಟ್ಟು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
परस्य दुर्निर्णयः—षट्कुलीयमुनिविवादः तथा ब्रह्मदर्शनार्थं मेरुप्रयाणम् | The Dispute of the Six-Lineage Sages on the Supreme and Their Journey to Brahmā at Meru
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸೂತನು ಕಲ್ಪಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಕಾರ್ಯ ಆರಂಭವಾಗುವ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಷಟ್ಕುಲೀಯ’ ಮುನಿಗಳು ‘ಪರಂ’—ಅತ್ಯುನ್ನತ ತತ್ತ್ವವೇನು? ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘ ವಾದಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾರೆ; ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ವಿಭಿನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರೂ, ಪರಮತತ್ತ್ವ ದುರ್ಣಿರೂಪ್ಯವಾದುದರಿಂದ ನಿಶ್ಚಿತ ತೀರ್ಮಾನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆಗ ವಿವಾದ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ದೇವ-ದಾನವರ ಸ್ತುತಿಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಆಸೀನನಾದ, ಅವಿನಾಶಿ ವಿಧಿನಿರ್ಣಾಯಕ ಬ್ರಹ್ಮನ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಅವರು ಮೇರುಪರ್ವತದತ್ತ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೇರುವಿನ ಪುಣ್ಯಶಿಖರ ದೇವರು, ದಾನವರು, ಸಿದ್ಧರು, ಚಾರಣರು, ಯಕ್ಷರು, ಗಂಧರ್ವರಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು, ರತ್ನಗಳು, ತೋಟಗಳು, ಗುಹೆಗಳು, ಜಲಪಾತಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ‘ಬ್ರಹ್ಮವನ’ ಎಂಬ ವಿಶಾಲ ಅರಣ್ಯ, ಸುಗಂಧಿತ ಶುದ್ಧ ಜಲದ ಸರೋವರಗಳು, ಪುಷ್ಪಿತ ವೃಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ದೃಢ ಪ್ರಾಕಾರಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ಮಹಾನಗರಿಯ ಚಿತ್ರಣ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ವರ್ಣನೆ ತತ್ತ್ವನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಮುನ್ನದ ಪೀಠಿಕೆಯಾಗಿ ನಿಂತು, ಪರಮ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಶರಣಾಗುವುದರಿಂದಲೇ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
सर्वेश्वर-परमकारण-निरूपणम् / The Supreme Lord as the Uncaused Cause
ಅಧ್ಯಾಯ 3ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಶಿವ/ರುದ್ರನ ಪರಮತ್ವವನ್ನು ತತ್ತ್ವವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಭುವಿನ ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ತಲುಪಲಾರವು; ಆ ಆನಂದವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ನಿರ್ಭಯನು. ಜೀವಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಏಕೈಕ ಈಶ್ವರನು ಅವನೇ; ಅವನಿಂದಲೇ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮ-ವಿಷ್ಣು-ರುದ್ರ-ಇಂದ್ರರು, ಭೂತಗಳು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲ ಪ್ರಕಟನೆ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾರಣಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾತ ಮತ್ತು ಧ್ಯೇಯವಾದ ಪರಮಕಾರಣ ಅವನೇ; ಆದರೆ ಅವನು ಯಾವಾಗಲೂ ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಶಿವನು ಸರ್ವೇಶ್ವರ, ಸರ್ವೈಶ್ವರ್ಯಸಂಪನ್ನ, ಮೋಕ್ಷಾರ್ಥಿಗಳ ಧ್ಯಾನವಿಷಯ; ಆಕಾಶಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದರೂ ಸರ್ವತ್ರ ವ್ಯಾಪ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ತನ್ನ ಪ್ರಜಾಪತಿಪದವು ಶಿವಕೃಪೆ ಮತ್ತು ಉಪದೇಶದಿಂದಲೇ ದೊರಕಿತೆಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಒಂದರಲ್ಲಿ ಅನೇಕತೆ, ಅಕ್ರಿಯರ ನಡುವೆ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆ, ಒಂದೇ ಬೀಜದಿಂದ ಬಹುರೂಪ—ರುದ್ರನು ‘ಅದ್ವಿತೀಯ’. ಅವನು ಎಲ್ಲರ ಹೃದಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ವಾಸಿಸಿ, ಇತರರಿಗೆ ಅಗೋಚರನಾಗಿ, ಸದಾ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
सत्रप्रवृत्तिः — वायोः आगमनं च (Commencement of the Satra and the Arrival of Vāyu)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸೂತನು, ಮಹಾದೇವಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಯಜ್ಞ-ಸತ್ರವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದುದನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಸತ್ರವು ಅದ್ಭುತವಾಗಿದ್ದು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತರ ಆದ್ಯ ಸೃಜನಪ್ರೇರಣೆಯಂತೆ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅಪಾರ ದಕ್ಷಿಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸತ್ರ ಮುಕ್ತಾಯವಾದಾಗ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ವಾಯುದೇವನು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಾಯುವಿನ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಸ್ವರೂಪ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ—ಅವನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಜ್ಞ, ಆಜ್ಞಾಬಲದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವನು, ಮರುತಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ; ಪ್ರಾಣಾದಿ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೂಲಕ ದೇಹಾಂಗಗಳನ್ನು ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವವನು ಮತ್ತು ದೇಹಧಾರಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪೋಷಿಸುವವನು. ಅಣಿಮಾದಿ ಶಕ್ತಿಗಳು, ಜಗದ್ಧಾರಣ ಕಾರ್ಯ, ಹಾಗೆಯೇ ಶಬ್ದ-ಸ್ಪರ್ಶ, ಆಕಾಶಯೋನಿ, ತೇಜಸ್ಸಿನ ಸಂಬಂಧ ಎಂಬ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತತ್ತ್ವಭಾಷೆಯೂ ಬರುತ್ತದೆ. ವಾಯು ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಋಷಿಗಳು ಬ್ರಹ್ಮವಚನವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಹರ್ಷಿತರಾಗಿ, ಎದ್ದು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಅವನಿಗೆ ಗೌರವಾಸನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ—ಮುಂದಿನ ಉಪದೇಶಕ್ಕೆ ಪೀಠಿಕೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ।
पशुपाशपतिज्ञान-प्राप्तिः (Acquisition of Paśupati–Pāśa Knowledge)
ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೂತನು ಋಷಿಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ವಾಯುದೇವನಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ—ಈಶ್ವರಗಮ್ಯ ಜ್ಞಾನವು ಅವರಿಗೆ ಹೇಗೆ ದೊರಕಿತು ಮತ್ತು ಶೈವಭಾವ ಹೇಗೆ ಉದಯವಾಯಿತು? ವಾಯು ಶ್ವೇತಲೋಹಿತ ಕಲ್ಪದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ಸೃಷ್ಟಿಗಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಪರಮಪಿತ ಮಹೇಶ್ವರನು ಕೌಮಾರರೂಪದಲ್ಲಿ ‘ಶ್ವೇತ’ ಎಂದು ಪ್ರಕಟವಾಗಿ, ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಸాక్షಾತ್ ದರ್ಶನ, ಪರಮ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಗಾಯತ್ರಿಯನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದನು. ಆ ದಿವ್ಯ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಚರಾಚರ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಸಮರ್ಥನಾದನು. ಪರಮೇಶ್ವರನಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನು ‘ಅಮೃತ’ಸಮಾನವಾಗಿ ಕೇಳಿದ ಉಪದೇಶವನ್ನು ವಾಯು ತನ್ನ ತಪೋಬಲದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮುಖದಿಂದ ಪಡೆದನು. ಋಷಿಗಳು ದೃಢವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರೆ ಪರಮಸಿದ್ಧಿ ನೀಡುವ ಮಂಗಳ ಜ್ಞಾನದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, ವಾಯು ಅದನ್ನು ಪಶುಪಾಶಪತಿ-ಜ್ಞಾನವೆಂದು ಹೇಳಿ ನಿಜ ಕ್ಷೇಮಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪರಾ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತಾನೆ।
पशु-पाश-पतिविचारः / Inquiry into Paśu, Pāśa, and Pati
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ವಾಯುವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ—ಪಶು (ಬಂಧಿತ ಜೀವ) ಮತ್ತು ಪಾಶ (ಬಂಧನತತ್ತ್ವ)ಗಳ ಸ್ವರೂಪವೇನು, ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪರಮ ಅಧಿಪತಿ ಪತಿ ಯಾರು? ವಾಯು ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಚೇತನ, ಬುದ್ಧಿಮತ್ ಕಾರಣ ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅಚೇತನ ಪ್ರಧಾಣ, ಪರಮಾಣುಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಜಡ ತತ್ತ್ವಗಳು ಸ್ವತಃ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಜಗತ್ತನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾರವು. ಜೀವನು ಕರ್ತನಂತೆ ಕಾಣಿಸಿದರೂ, ಅವನ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಕರ್ತೃತ್ವವು ಪ್ರಭುವಿನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದಲೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ—ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದ ಅಂಧನ ನಡೆಯಂತೆ. ಪಶು-ಪಾಶ-ಪತಿ ತ್ರಯಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿರುವ ಪರಮ ಪದವಿದೆ; ತತ್ತ್ವವಿದ್ಯಾ/ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಅದರ ಜ್ಞಾನ ದೊರೆತರೆ ಯೋನಿಮುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪುನರ್ಜನ್ಮನಿವೃತ್ತಿ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಭೋಕ್ತಾ-ಭೋಗ್ಯ-ಪ್ರೇರಯಿತಾ ಎಂಬ ತ್ರಿವಿಧ ವಿವೇಕದ ನಂತರ ಮುಕ್ತಿಕಾಮಿಯಾದ ಜ್ಞಾನಿಗೆ ಇನ್ನೇನು ತಿಳಿಯಬೇಕಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
कालतत्त्वनिर्णयः / Doctrine of Kāla (Time) and Its Subordination to Śiva
ಋಷಿಗಳು ಕಾಲ (ಸಮಯ)ವು ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಳಯಗಳಿಗೆ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ನಿಯಮವೆಂದು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಜಗತ್ತು ಚಕ್ರದಂತೆ ಸೃಷ್ಟಿ-ಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪುನಃಪುನಃ ತಿರುಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು (ಹರಿ), ರುದ್ರ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವಾಸುರರೂ ಕಾಲ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಿಯತಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ಹೋಗಲಾರರು; ಕಾಲವೇ ಭೂತ-ವರ್ತಮಾನ-ಭವಿಷ್ಯ ವಿಭಾಗ ಮಾಡಿ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಜರೆಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ‘ಈ ದಿವ್ಯ ಕಾಲ ಯಾರು? ಯಾರ ಅಧೀನ? ಯಾರಾದರೂ ಇದಕ್ಕೆ ಅತೀತರೇ?’ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಾಯು ಉತ್ತರಿಸಿ—ಕಾಲವು ನಿಮೇಷ-ಕಾಷ್ಠಾ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಂದ ಅಳೆಯಬಹುದಾದ ತತ್ತ್ವ; ಕಾಲಾತ್ಮ; ಪರಮ ಮಾಹೇಶ್ವರ ತೇಜಸ್ಸು; ನಿಯೋಗರೂಪ ಅಪ್ರತಿಹತ ನಿಯಂತ್ರಕ ಶಕ್ತಿ, ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತನ್ನು ಆಳುವದು ಎಂದು ವಿವరిస్తಾನೆ. ಮೋಕ್ಷವೂ ಮಹಾಕಾಲಾತ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಅಂಶ-ಪ್ರಸವವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ; ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಕಬ್ಬಿಣ ಚಲಿಸುವಂತೆ. ತೀರ್ಮಾನ—ಜಗತ್ತು ಕಾಲಾಧೀನ, ಆದರೆ ಕಾಲ ಜಗದಧೀನವಲ್ಲ; ಕಾಲ ಶಿವಾಧೀನ, ಶಿವ ಕಾಲಾಧೀನನಲ್ಲ. ಶಿವನ ಅಜೇಯ ಶಾರ್ವ ತೇಜಸ್ಸು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಕಾಲಮರ್ಯಾದೆ ದಾಟುವುದು ದುಸ್ತರ.
कालमान-निर्णयः (Determination of the Measures of Time)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಕಾಲಮಾನ (ಸಮಯಮಾಪನ) ಕುರಿತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಋಷಿಗಳು—ಆಯುಷ್ಕಾಲ ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯಾರೂಪ ಕಾಲವನ್ನು ಯಾವ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಗಣನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ? ಮಾಪನೀಯ ಕಾಲದ ಪರಮ ಮಿತಿ ಏನು? ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಾಯು ಕಣ್ಣಿನ ಮಿಟಕನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ‘ನಿಮೇಷ’ವನ್ನು ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಘಟಕವೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ನಂತರ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಿಮೇಷದಿಂದ ಕಾಷ್ಠಾ, ಕಾಷ್ಠಾದಿಂದ ಕಲಾ, ಕಲಾದಿಂದ ಮುಹೂರ್ತ, ಮುಹೂರ್ತದಿಂದ ಅಹೋರಾತ್ರ (ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ) ವರೆಗೆ ಮಾಪನ ಕ್ರಮವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಬಳಿಕ ತಿಂಗಳು, ಋತು, ಅಯನಗಳ ಸಂಬಂಧ, ಮಾನುಷ-ಅಬ್ದ (ಮಾನವ ವರ್ಷ)ದ ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ದೇವ-ಗಣನೆ ಹಾಗೂ ಪಿತೃ-ಗಣನೆಗಳ ಭೇದವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಖ್ಯ ತತ್ತ್ವ—ದಕ್ಷಿಣಾಯನ ದೇವರಿಗೆ ರಾತ್ರಿ, ಉತ್ತರಾಯನ ದೇವರಿಗೆ ಹಗಲು ಎಂಬ ದಿವ್ಯ ಅಹೋರಾತ್ರ ನಿರ್ಣಯ. ಈ ದಿವ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಯುಗ-ಗಣನೆಯ ಆಧಾರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಭಾರತವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
शक्त्यादिसृष्टिनिरूपणम् / The Account of Creation Beginning with Śakti
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು—ಪರಮೇಶ್ವರನು ಆಜ್ಞಾಬಲದಿಂದ ಲೀಲಾರೂಪವಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ಹೇಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ? ಹಾಗೆಯೇ ಯಾವ ಆದ್ಯ ತತ್ತ್ವದಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಯಾವದರಲ್ಲಿ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ? ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಾಯು ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಸೃಷ್ಟಿವಿವರಣೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ—ಮೊದಲು ಶಕ್ತಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ; ಅದು ‘ಶಾಂತ್ಯತೀತ’ ಪದಕ್ಕೂ ಅತೀತವಾಗಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಶಕ್ತಿಯುಕ್ತ ಶಿವನಿಂದ ಮಾಯೆ, ನಂತರ ಅವ್ಯಕ್ತ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಶಾಂತ್ಯತೀತ, ಶಾಂತಿ, ವಿದ್ಯಾ, ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ, ನಿವೃತ್ತಿ ಎಂಬ ಐದು ‘ಪದ’ಗಳು ಈಶ್ವರಪ್ರೇರಿತ ಸೃಷ್ಟಿಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಸಂಹಾರವು ಇದರ ವಿರುದ್ಧಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಜಗತ್ತು ಐದು ‘ಕಲಾ’ಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆ; ಅವ್ಯಕ್ತವು ಆತ್ಮಾಧಿಷ್ಠಾನ ಹೊಂದಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಕಾರಣಭೂಮಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ವಾದದಲ್ಲಿ—ಅವ್ಯಕ್ತವೂ ಆತ್ಮವೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಕರ್ತೃಗಳಲ್ಲ; ಪ್ರಕೃತಿ ಜಡ, ಪುರುಷನು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಕರ್ತೃ/ಅಜ್ಞ ಸಮಾನ; ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಧಾನ, ಪರಮಾಣು ಮುಂತಾದ ಜಡ ಕಾರಣಗಳು ಬುದ್ಧಿವಂತ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಜಗತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಲಾರವು. ಹೀಗಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಚೇತನ ಕರ್ತೃ ಶಿವನೇ ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ।
त्रिमूर्तिसाम्यं तथा महेश्वरस्य परमार्थकारणत्वम् | Equality of the Trimūrti and Maheśvara as the Supreme Cause
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಾಯು ಶೈವ ಸೃಷ್ಟಿಕ್ರಮ ಹಾಗೂ ತತ್ತ್ವವಿಚಾರವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪೂರ್ವ ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ ಭಗವಂತನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಬುದ್ಧಿ ಮೊದಲಾದವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ; ಆ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳಿಂದ ರುದ್ರ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಪಿತಾಮಹ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಕಾರಣ-ಕಾರ್ಯಗಳ ನಿರ್ವಹಕರಾಗಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ದಿವ್ಯ ತತ್ತ್ವದ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕತೆ, ಅಪ್ರತಿಹತ ಶಕ್ತಿ, ಅಪೂರ್ವ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ಸೃಷ್ಟಿ-ಸ್ಥಿತಿ-ಪ್ರಳಯ ಎಂಬ ಮೂರು ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಹೇಶ್ವರನೇ ಪರಮ ಕಾರಣ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಅಧಿಪತಿ ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರದ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಸರ್ಗ, ರಕ್ಷಾ, ಲಯ ಎಂಬ ಆಡಳಿತ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಿ, ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಉದ್ಭವಿಸಿ, ಪರಸ್ಪರ ಧರಿಸಿ, ಪರಸ್ಪರ ಸಮನ್ವಯದಿಂದ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಒಂದು ದೇವರ ಸ್ತುತಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಈಶ್ವರತ್ವವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪಂಥೀಯ ಶ್ರೇಣೀಕರಣವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ; ತ್ರಿದೇವರನ್ನು ನಿಂದಿಸುವವರು ಆಸುರ/ಅಮಂಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮಹೇಶ್ವರನು ತ್ರಿಗುಣಾತೀತ, ಚತುರ್ವ್ಯೂಹಸ್ವರೂಪ, ಸರ್ವಾಧಾರಾಧಾರ, ಲೀಲಾಮಯ ಜಗತ್ಕರ್ತ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ-ಪುರುಷ ಹಾಗೂ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಯ ಅಂತರಾತ್ಮ ಎಂದು ವರ್ಣಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
मन्वन्तर-कल्प-प्रश्नोत्तरम् / Discourse on Manvantaras, Kalpas, and Re-creation
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಎಲ್ಲಾ ಮನ್ವಂತರಗಳೂ ಕಲ್ಪಭೇದಗಳೂ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಂತರಸರ್ಗ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಸರ್ಗ (ಪುನಃಸೃಷ್ಟಿ) ಕುರಿತು ವಿವರ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ವಾಯು ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಯುಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಾರ್ಧಾದಿ ಕಾಲಮಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಸಂಬಂಧಿತ ಚಕ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪುನಃಸೃಷ್ಟಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮನ ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಮನುವಿನ ಪರಿವೃತ್ತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಕಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ವಂತರಗಳು ಅನಾದಿ-ಅನಂತ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಾಚ್ಯವಲ್ಲ; ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳಿದರೂ ಶ್ರೋತೃಗಳಿಗೆ ಫಲ ಸೀಮಿತ—ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರವೃತ್ತ ಕಲ್ಪವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುವುದಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಕಲ್ಪವು ವರಾಹಕಲ್ಪ; ಇದರಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮನುವರು—ಸ್ವಾಯಂಭುವಾದಿ ಏಳು ಮತ್ತು ಸಾವರ್ಣಿಕಾದಿ ಏಳು—ಮತ್ತು ಈಗ ಕಾರ್ಯನಿರತನು ಏಳನೆಯ ವೈವಸ್ವತ ಮನು. ಸೃಷ್ಟಿ-ಪ್ರಳಯ ಕ್ರಮವು ಮನ್ವಂತರಗಳಾದ್ಯಂತ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸೂಚನೆ ನೀಡಿ, ಪೂರ್ವಕಲ್ಪದ ನಿವೃತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಕಾಲ-ವಾಯು ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಹೊಸ ಚಕ್ರಾರಂಭದ ಚಿತ್ರಣದ ಮೂಲಕ ಮುಂದಿನ ವಿಶದ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವರ್ಣನೆಗೆ ಪೀಠಿಕೆ ಹಾಕುತ್ತದೆ.
सर्गविभागवर्णनम् (Classification of Creation: the Nine Sargas and the Streams of Beings)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಾಯು ಸರ್ಗ (ಸೃಷ್ಟಿ-ಪ್ರಕಟಣೆ) ಯ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮನ ಸೃಷ್ಟಿಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಮೋಹವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ತಮೋಮೋಹ, ಮಹಾಮೋಹ, ತಾಮಿಸ್ರ, ಅಂಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸಿ, ಇದನ್ನು ಪಂಚವಿಧ ಅವಿದ್ಯೆಯ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಸೃಷ್ಟಿ ವಿಭಿನ್ನ ಪದರಗಳು ಹಾಗೂ ‘ಸ್ರೋತಸ್’ ಧಾರೆಗಳಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ—ಮೊದಲು ಮುಖ್ಯ/ಸ್ಥಾವರ ಜಡ ಮತ್ತು ಅಡ್ಡಿಯುಕ್ತ ಸರ್ಗ; ಬಳಿಕ ತಿರ್ಯಕ್ಸ್ರೋತಸ್ (ಪಶುಸೃಷ್ಟಿ) ಒಳಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಕಾಶ ಇದ್ದರೂ ಹೊರಗೆ ಆವರಣ ಮತ್ತು ಭ್ರಾಂತ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು; ಊರ್ಧ್ವಸ್ರೋತಸ್ (ದೇವಸೃಷ್ಟಿ) ಪ್ರಸನ್ನತೆ, ಆನಂದ ಮತ್ತು ಸತ್ತ್ವಪ್ರಧಾನತೆಯಿಂದ ಯುಕ್ತ; ಅರ್ವಾಕ್ಸ್ರೋತಸ್ (ಮಾನವಸೃಷ್ಟಿ) ಸಾಧಕವೆಂದು ಹೇಳಿದರೂ ದುಃಖಬಂಧನಕ್ಕೆ ಗಾಢವಾಗಿ ಬಂಧಿತ. ಜೊತೆಗೆ ಅನುಗ್ರಹ-ಸೃಷ್ಟಿ ನಾಲ್ಕು ವಿಧ—ವಿಪರ್ಯಯ, ಶಕ್ತಿ, ತುಷ್ಟಿ, ಸಿದ್ಧಿ—ಎಂದು ಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಒಂಬತ್ತು ಸರ್ಗಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಗಣನೆ: ಮೂರು ಪ್ರಾಕೃತ (ಮಹತ್, ತನ್ಮಾತ್ರ/ಭೂತ, ವೈಕಾರಿಕ/ಐಂದ್ರಿಯಕ) ಮತ್ತು ಐದು ವೈಕೃತ ಮುಖ್ಯ-ಸ್ಥಾವರದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ, ಒಂಬತ್ತನೆಯದು ಕೌಮಾರ; ಗುಣಪ್ರಾಧಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಜ್ಞಾನ-ಧರ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕ್ರಮವನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ।
रुद्रस्य परमात्मत्वे ब्रह्मपुत्रत्वादिसंशयप्रश्नः — Questions on Rudra’s Supremacy and His ‘Sonship’ to Brahmā
ಅಧ್ಯಾಯ 13ರಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಪರಮ ಭವ (ಶಿವ)ನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಕುರಿತು ಹಿಂದಿನ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಒಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತಸಂಬಂಧಿ ಸಂಶಯವನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತಾರೆ. ವಿರೂಪಾಕ್ಷ, ಶೂಲಧರ, ನೀಲಲೋಹಿತ, ಕಪರ್ದೀ ಇತ್ಯಾದಿ ನಾಮಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುವ ರುದ್ರನು ಯುಗಾಂತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ-ವಿಷ್ಣುಗಳನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸುವವನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ; ಆದರೆ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ರುದ್ರರು ಪರಸ್ಪರ ಒಬ್ಬರ ಅಂಗದಿಂದ ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಅವರು ಕೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಗುಣ-ಪ್ರಧಾನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇಂತಹ ಪರಸ್ಪರ ಉದ್ಭವ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ರುದ್ರನು ಆದಿದೇವ, ಪುರಾತನ, ಯೋಗಕ್ಷೇಮಪ್ರದಾತನಾಗಿದ್ದರೆ ಅವ್ಯಕ್ತಜನ್ಮನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನ ‘ಪುತ್ರತ್ವ’ವನ್ನು ಹೇಗೆ ಹೊಂದಿದನೆಂದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮನ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ ಉಪದೇಶಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಿಖರ ತತ್ತ್ವವಿವರಣೆ ಬೇಡಿ, ಪುರಾಣೀಯ ವಂಶಕಾರಣದ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ।
रुद्राविर्भावकारणम् — Causes and Pattern of Rudra’s Manifestation (Pratikalpa)
ವಾಯು ರುದ್ರನ ಪ್ರತಿಕಲ್ಪ (ಪುನಃಪುನಃ) ಅವಿರ್ಭಾವದ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ ಪ್ರಜೆಗಳ ವೃದ್ಧಿ ಆಗದಿದ್ದರೆ ಅವನು ದುಃಖಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮನ ಶೋಕಶಮನಕ್ಕೂ ಜೀವಿಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿಗೂ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಕಾಲಾತ್ಮ, ರುದ್ರಗಣಾಧಿಪತಿ ರುದ್ರನು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಮಹೇಶ ನೀಲಲೋಹಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತಾನೆ—ಪುತ್ರನಂತೆ ತೋಚಿದರೂ ದಿವ್ಯಾಧಿಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಅಧ್ಯಾಯವು ರುದ್ರನ ಪರಮಸ್ವರೂಪ—ತೇಜೋರಾಶಿ, ಅನಾದಿ-ನಿಧನ, ವಿಭು—ಮತ್ತು ಪರಾಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅವನ ಏಕತ್ವವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ: ಅಧಿಕಾರಚಿಹ್ನಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಆಜ್ಞಾನುಸಾರ ನಾಮರೂಪಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ದಿವ್ಯಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಸಮರ್ಥನಾಗಿ, ಉನ್ನತ ಆಜ್ಞೆಗೆ ವಿಧೇಯನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಮೂರ್ತಿಲಕ್ಷಣ ವರ್ಣನೆ—ಸಹಸ್ರ ಸೂರ್ಯಪ್ರಭೆ, ಚಂದ್ರಾಲಂಕಾರ, ಸರ್ಪಾಭರಣ, ಪವಿತ್ರ ಕಟಿಸೂತ್ರ, ಕಪಾಲಚಿಹ್ನ, ಗಂಗಾಧರ ಜಟೆ—ನೀಲಲೋಹಿತ/ರುದ್ರ ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಪರಂಪರಾಸ್ಮೃತಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ.
अर्धनारीश्वरप्रादुर्भावः (Manifestation of Ardhanārīśvara and the Impulse for Procreative Creation)
ಅಧ್ಯಾಯ 15ರಲ್ಲಿ ಆದಿಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಂಕಟವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರೂ ಅವು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಮೈಥುನಜ ಸೃಷ್ಟಿ (ಲೈಂಗಿಕ ಪ್ರಜನನ ಸೃಷ್ಟಿ) ಆರಂಭಿಸಲು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಈಶ್ವರನಿಂದ ಇನ್ನೂ ಸ್ತ್ರೀತತ್ತ್ವ/ಸ್ತ್ರೀಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವವಾಗದ ಕಾರಣ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಜಾವೃದ್ಧಿಗೆ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಪ್ರಸಾದವೇ ಅವಶ್ಯ, ದೈವಾನುಗ್ರಹವಿಲ್ಲದೆ ಸೃಷ್ಟ ಜನಸಮೂಹ ವಿಸ್ತರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಅನಂತ, ಶುದ್ಧ, ನಿರ್ಗುಣ, ಕಲ್ಪನಾತೀತ ಹಾಗೂ ಈಶ್ವರಸನ್ನಿಹಿತವಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪರಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಶಿವನು ಪುರುಷ-ಸ್ತ್ರೀ ತತ್ತ್ವಗಳ ಏಕ್ಯರೂಪ ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರನಾಗಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಧ್ಯಾಯದ ತಾತ್ಪರ್ಯ—ಸೃಷ್ಟಿಯ ಜನನಶೀಲ ಬಹುತ್ವ ಶಿವ-ಶಕ್ತಿ ಧ್ರುವತೆಯ ಪ್ರಕಟನೆ ಮೂಲಕವೇ, ಅಂತರ್ನಿಹಿತ ಅದ್ವಯ ದೈವತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿ, ಸಾಧ್ಯ; ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲ, ದೇವದರ್ಶನ.
Śiva’s Boon to Viśvakarman and the Manifestation of Devī (Bhavānī/Parāśakti)
ಅಧ್ಯಾಯ 16ರಲ್ಲಿ ಮಹಾದೇವ ಹರು ಸ्नेಹಪೂರ್ಣ ಗೌರವಸೂಚಕ ಸಂಬೋಧನೆಗಳಿಂದ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ, ಪ್ರಜಾವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಲೋಕಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಅವನ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬೇಡಿಕೆಯ ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟು ಇಷ್ಟವರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ವರಪ್ರದಾನದ ವಾಕ್ಕಿನಿಂದ ತತ್ತ್ವಘಟನೆಯ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಾ, ಶಿವನು ತನ್ನದೇ ದೇಹಾಂಶದಿಂದ ದೇವಿಯನ್ನು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಪಂಡಿತರು ಅವಳನ್ನು ಪರಮಾತ್ಮ (ಭವ)ನ ಪರಮ ಶಕ್ತಿಯೆಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವಿ ಜನನ-ಮರಣ-ಜರಾರಹಿತಳು; ವಾಣಿ, ಮನಸ್ಸು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ತಲುಪದ ಪರಾತ್ಪರಳು, ಆದರೂ ಅದ್ಭುತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಪುರಾಣಕಥೆಯನ್ನು ಶಾಕ್ತ-ಶೈವ ತತ್ತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಏಕೀಕರಿಸಿ, ದೇವಿಯನ್ನು ಅಚಿಂತ್ಯ ಪರಾಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಜಗತ್ತಿನ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾದ ಅಂತಃಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.
मनु-शतरूपा-प्रसूतिः तथा दक्षकन्याविवाहाः (Manu–Śatarūpā, Prasūti, and the Marriages of Dakṣa’s Daughters)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿ‑ವಂಶಾನುಕ್ರಮ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ವಾಯು, ಪ್ರಜಾಪತಿ ಈಶ್ವರನಿಂದ ಶಾಶ್ವತ ಪರಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಮೈಥುನಪ್ರಭವ (ಯುಗ್ಮ) ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ರಷ್ಟಾ ಅರ್ಧ ಪುರುಷ‑ಅರ್ಧ ಸ್ತ್ರೀ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಸ್ತ್ರೀ‑ಅರ್ಧ ಶತರೂಪಾ ಎಂದು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮ ವಿರಾಜನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ; ಪುರುಷತತ್ತ್ವ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶತರೂಪಾ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಮನುವನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳಿಂದ ಪ್ರಿಯವ್ರತ, ಉತ್ತಾನಪಾದ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಆಕೂತಿ, ಪ್ರಸೂತಿ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರಿಯರು ಜನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮನು ಪ್ರಸೂತಿಯನ್ನು ದಕ್ಷನಿಗೆ, ಆಕೂತಿಯನ್ನು ರುಚಿಗೆ ವಿವಾಹ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಆಕೂತಿಯಿಂದ ಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಾ ಜನಿಸಿ ಲೋಕಧರ್ಮ‑ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಧಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ದಕ್ಷನಿಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಪುತ್ರಿಯರು—ಶ್ರದ್ಧಾ, ಲಕ್ಷ್ಮೀ, ಧೃತಿ, ಪುಷ್ಟಿ, ತುಷ್ಟಿ, ಮೇಧಾ, ಕ್ರಿಯಾ, ಬುದ್ಧಿ, ಲಜ್ಜಾ, ವಪುಃ, ಶಾಂತಿ, ಸಿದ್ಧಿ, ಕೀರ್ತಿ ಮೊದಲಾದವರು—ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮನು ದಾಕ್ಷಾಯಣಿಯರನ್ನು ಪತ್ನಿಗಳಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಖ್ಯಾತಿ, ಸ್ಮೃತಿ, ಪ್ರೀತಿ, ಕ್ಷಮಾ, ಅನಸೂಯಾ, ಊರ್ಜಾ, ಸ್ವಾಹಾ, ಸ್ವಧಾ ಮುಂತಾದವರೂ ಉಲ್ಲೇಖಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಭೃಗು, ಮರೀಚಿ, ಅಂಗಿರಸ, ಪುಲಹ, ಕ್ರತು, ಪುಲಸ್ತ್ಯ, ಅತ್ರಿ, ವಸಿಷ್ಠ, ಪಾವಕ, ಪಿತೃಗಳು ಮೊದಲಾದವರು ಇವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿ ವಿವಿಧ ವಂಶಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಧರ್ಮಸಂಬಂಧ ಸಂತತಿ ಸುಖಕಾರಣ, ಅಧರ್ಮಸಂಬಂಧ ಸಂತತಿ ದುಃಖ‑ಹಿಂಸಾಕಾರಣ ಎಂದು ಈ ವಂಶಕಥೆ ನೈತಿಕ‑ಕೋಸ್ಮಿಕ ಕಾರಣತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
दक्षस्य रुद्रनिन्दा-निमित्तकथनम् / The Cause of Dakṣa’s Censure of Rudra
ಅಧ್ಯಾಯ 18ರಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ—ದಕ್ಷನ ಪುತ್ರಿ ಸತಿ (ದಾಕ್ಷಾಯಣಿ) ನಂತರ ಮೇನೆಯ ಮೂಲಕ ಹಿಮವಂತನ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಹೇಗೆ ಆಯಿತು, ಮಹಾತ್ಮ ದಕ್ಷನು ರುದ್ರನನ್ನು ಏಕೆ ನಿಂದಿಸಿದನು, ಮತ್ತು ಚಾಕ್ಷುಷ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಭವನ ಶಾಪದೊಂದಿಗೆ ದಕ್ಷಜನ್ಮ ಹೇಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು. ವಾಯು ಉತ್ತರಿಸಿ, ದಕ್ಷನ ಲಘು-ಚೇತಸ್ಸು ಮತ್ತು ವಿವೇಕಭ್ರಂಶ ಧರ್ಮ-ಯಜ್ಞದ ದೋಷವಾಗಿ ದೇವಸಮುದಾಯವನ್ನು ‘ಮಲಿನ’ಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಘಟನೆ ಹಿಮವಂತನ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ—ದೇವ, ಅಸುರ, ಸಿದ್ಧ, ಮಹರ್ಷಿಗಳು ದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಈಶಾನ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ; ದಕ್ಷನು ಕೂಡ ತನ್ನ ಪುತ್ರಿ ಸತಿ ಮತ್ತು ಅಳಿಯ ಹರನನ್ನು ನೋಡಲು ಬರುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ದೇವಿಯ ಪುತ್ರಿತ್ವವನ್ನು ಮೀರಿದ ಪರಾತ್ಪರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯದ ಅವನ ಅಜ್ಞಾನ ವೈರಾಗುತ್ತದೆ; ವಿಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಅದು ದೀಕ್ಷಿತ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ಭವನಿಗೆ ಯಥೋಚಿತ ಗೌರವ ನೀಡದೆ ಇರಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಅಧ್ಯಾಯವು ಮುಂದಿನ ಯಜ್ಞಭಂಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ—ಶಿವನ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ, ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರದ ಅಪಾಯ, ಮತ್ತು ಅಪರಾಧದಿಂದ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಯ ಉಂಟಾಗುವ ಕರ್ಮನ್ಯಾಯ।
दक्षस्य यज्ञप्रवृत्तिः तथा ईश्वरवर्जितदेवसमागमः (Dakṣa’s Sacrificial Undertaking and the Devas’ Assembly without Īśvara)
ಅಧ್ಯಾಯ 19ರಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ—ಧರ್ಮಾರ್ಥಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಹೊರಟಿದ್ದರೂ ದುರಾತ್ಮನಾದ ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಮಹೇಶ್ವರನು ಹೇಗೆ ವಿಘ್ನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದನು? ವಾಯು ಕಾಲ‑ಸ್ಥಳವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ—ಹಿಮವಂತದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ದೇವನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಕ್ರೀಡಾವಾಸ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ವೈವಸ್ವತ ಮನ್ವಂತರವು ಆಗಮಿಸುತ್ತದೆ. ಆಗ ಪ್ರಾಚೇತಸ ದಕ್ಷನು ಗಂಗಾದ್ವಾರದ ಶುಭ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಹಿಮವಂತದ ಪೃಷ್ಠಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಋಷಿ‑ಸಿದ್ಧರು ಸೇವಿಸುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಂದ್ರನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಆದಿತ್ಯರು, ವಸುಗಳು, ರುದ್ರರು, ಸಾಧ್ಯರು, ಮರುತರು, ಸೋಮ‑ಆಜ್ಯ‑ಧೂಮ ಭಾಗಗ್ರಾಹಕರು, ಅಶ್ವಿನಿಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು—ಎಲ್ಲರೂ ಯಜ್ಞಭಾಗಿಗಳಾಗಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಈಶ್ವರ (ಶಿವ) ಇಲ್ಲದೆ ಸಮಸ್ತ ದೇವಸಮೂಹ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ದಧೀಚಿ ಕೋಪದಿಂದ ದಕ್ಷನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಅಯೋಗ್ಯನಿಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಯೋಗ್ಯನಿಗೆ ಗೌರವ ನೀಡದಿರುವುದು ಮಹಾಪಾಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಹೀಗಾಗಿ ಶಿವವರ್ಜನೆಯಿಂದ ಯಜ್ಞವು ಹೊರಗೆ ಪೂರ್ಣವಾದರೂ ಒಳಗೆ ದೋಷಯುಕ್ತ; ಇದೇ ಮುಂದಿನ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಧಾರ್ಮಿಕ‑ವಿಧಿಗತ ಆಧಾರವೆಂದು ಅಧ್ಯಾಯವು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
दक्षयज्ञदर्शनम् — The Vision of Dakṣa’s Great Sacrifice (and the Onset of Vīrabhadra’s Terror)
ಅಧ್ಯಾಯ 20ರಲ್ಲಿ ವಾಯು ದೇವರು ವಿಷ್ಣುವಿನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಮಹಾಸತ್ರ ಯಾಗವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ವೇದಿಯಲ್ಲಿ ದರ್ಭೆ ಹರಡಿದೆ, ಅಗ್ನಿಗಳು ಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿವೆ, ಸ್ವರ್ಣಪಾತ್ರಗಳು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿವೆ; ಋಷಿಗಳು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ವೇದವಿಧಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಪ್ಸರಸರ ನೃತ್ಯ-ಗಾನ, ವೇಣು-ವೀಣೆಯ ನಾದ ಮತ್ತು ಗಂಭೀರ ವೇದಪಠಣದಿಂದ ವಾತಾವರಣ ದಿವ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಪವಿತ್ರ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷನ ಅಧ್ವರವನ್ನು ಕಂಡ ವೀರಭದ್ರನು ಮೇಘಗರ್ಜನೆಯಂತೆ ಸಿಂಹನಾದ ಹೊರಡಿಸುತ್ತಾನೆ; ಗಣಸಮೂಹ ಅದನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿ ಆಕಾಶವನ್ನೆಲ್ಲ ತುಂಬುವ ಗದ್ದಲ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಭಯದಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ವಸ್ತ್ರಾಭರಣಗಳು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗುತ್ತವೆ; ಮೇರೂ ಮುರಿದಿತೇ ಅಥವಾ ಭೂಮಿ ಚೀರುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂದು ಶಂಕಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ಧ್ವನಿ ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳನ್ನು ಭೀತಿಗೊಳಿಸುವ ಸಿಂಹಗರ್ಜನೆಯಂತೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಕೆಲವರು ಭಯದಿಂದ ಪ್ರಾಣವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಪರ್ವತಗಳು ಬಿರುಕು ಬಿಡುತ್ತವೆ, ಭೂಮಿ ಕಂಪಿಸುತ್ತದೆ, ಗಾಳಿಗಳು ಚಕ್ರವಾತದಂತೆ ಸುತ್ತುತ್ತವೆ, ಸಮುದ್ರ ಕುದಿಯುತ್ತದೆ—ಇದು ಶಿವನ ಶೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯ ಆಗಮನ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಯಜ್ಞದ ಸಮೀಪದ ವಿಘ್ನದ ಸೂಚನೆ.
भद्रस्य देवसंघेषु विक्रमः (Bhadra’s Onslaught among the Deva Hosts)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಾಯು ವರ್ಣಿಸಿದ ಯುದ್ಧಪ್ರಸಂಗ ಬರುತ್ತದೆ; ವಿಷ್ಣು, ಇಂದ್ರ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಮುಖ ದೇವರುಗಳು ಭಯಭೀತರಾಗಿ ಚದುರಿಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ತನ್ನದೇ (ಹಿಂದೆ ನಿರ್ಮಲವಾದ) ಅಂಗಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ದೇವರುಗಳು ಪೀಡಿತರಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ದಂಡನೀಯರು ದಂಡವಿಲ್ಲದೆ ಉಳಿದರು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ ರುದ್ರಕ್ರೋಧಜನ್ಯ ಗಣನಾಯಕ ಭದ್ರನು ಕೋಪಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಶರ್ವಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಣಿಗೊಳಿಸಬಲ್ಲ ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಮೇಲ್ನೋಟ ಹಾಗೂ ಜ್ವಲಂತ ಮುಖದಿಂದ, ಆನೆಗಳ ನಡುವೆ ಸಿಂಹದಂತೆ ದೇವಸೇನೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ಚಲನೆ ಮತ್ತಗಜದಂತೆ, ಅವನ ಉಗ್ರ ಕ್ರಿಯೆ ಮಹಾಸರೋವರವನ್ನು ಅನೇಕ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಮಥಿಸಿದಂತೆ ಅರಾಜಕತೆ ಮತ್ತು ಭೀತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮವಸ್ತ್ರಧಾರಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ವರ್ಣತಾರಕಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾದ ಭದ್ರನು ದೇವಸಮೂಹಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಕಾರಿ ವನದಾವದಂತೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ; ದೇವರುಗಳು ಒಬ್ಬ ಯೋಧನನ್ನು ಸಾವಿರರಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಭದ್ರಕಾಳಿಯೂ ರಣರೋಷವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಮದೋನ್ಮತ್ತಳಾಗಿ ಕೋಪಗೊಂಡು, ಜ್ವಾಲೆ ಉಗುಳುವ ತ್ರಿಶೂಲದಿಂದ ದೇವರನ್ನು ಭೇದಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಹೀಗೆ ಭದ್ರನು ರುದ್ರಕ್ರೋಧದ ಸాక్షಾತ್ ಉದ್ಗಾರವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ, ರುದ್ರಗಣಗಳು ದಂಡನ-ಶೋಧನ ಮಾಡುವ ದಿವ್ಯ ಇಚ್ಛೆಯ ವಿಸ್ತಾರವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ.
भद्रस्य दिव्यरथारोहणं शङ्खनादश्च — Bhadra’s Divine Chariot-Ascent and the Conch-Blast
ಅಧ್ಯಾಯ 22ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಯುದ್ಧ-ದೈವ ಕ್ಷಣವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಕಾಂತಿಯ ದಿವ್ಯ ರಥವು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ—ವೃಷಧ್ವಜ ಚಿಹ್ನಿತ, ರತ್ನಮಯ ಆಯುಧ-ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಸಜ್ಜಿತ. ಅದರ ಸಾರಥಿ ಬ್ರಹ್ಮನೆಂದು ಹೇಳಿ, ತ್ರಿಪುರ ಸಂಹಾರದಲ್ಲಿ ಅವನ ಹಿಂದಿನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಕಥೆಯನ್ನು ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿವನ ಸ್ಪಷ್ಟ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮ ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು) ಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ವೀರ ಗಣನಾಯಕ ಭದ್ರನಿಗೆ ರಥಾರೋಹಣ ಮಾಡುವಂತೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ರೇಭನ ಆಶ್ರಮದ ಸಮೀಪ ಭದ್ರನ ಭಯಂಕರ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ತ್ರ್ಯಂಬಕ ಶಿವನು ಅಂಬಿಕಾಸಹಿತ ನೋಡುವನೆಂದು ಹೇಳಿ, ಘಟನೆ ಪವಿತ್ರ ಭೂಗೋಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಭದ್ರನು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ವಂದಿಸಿ ರಥದ ಮೇಲೆ ಏರುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ—ಪುರದ್ವಿಷ್ ರುದ್ರನ ಭಾಗ್ಯದಂತೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಶಂಖನಾದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಭೀತಿಗೊಳಿಸಿ ಅವರ ಜಠರಾನಲವನ್ನು ಉರಿಗೊಳಿಸಿ, ಘೋರ ಸಂಘರ್ಷದ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ಬಲಗಳ ಚಲನವಲನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
वीरभद्रक्रोधशमनं देवस्तुतिश्च (Pacification of Vīrabhadra and the Gods’ Hymn)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಯಜ್ಞದ ಸಂಘರ್ಷದ ನಂತರದ ಸ್ಥಿತಿ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ವಿಷ್ಣುಪ್ರಮುಖ ದೇವತೆಗಳು ಸೋತು ಗಾಯಗೊಂಡು ಭೀತರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ವೀರಭದ್ರನ ಪ್ರಮಥಗಣಗಳು ಅವರನ್ನು ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸಂಧಾನದ ಮಧ್ಯಸ್ಥನಾಗಿ ವೀರಭದ್ರನ (ಅಥವಾ ಅವನ ಅಧೀನ ಗಣಪತಿಯ) ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಕ್ರೋಧಶಮನ ಮಾಡಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಸಂಬಂಧಿತ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಕ್ಷಮೆ ನೀಡುವಂತೆ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮನ ಗೌರವ ಮತ್ತು ವಿನಂತಿಯಿಂದ ವೀರಭದ್ರನ ರೋಷ ಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವಕಾಶ ಪಡೆದು ದೇವತೆಗಳು ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಅಂಜಲಿ ಇಟ್ಟು ಶರಣಾಗತಭಾವದಿಂದ ಶಿವನ ಸ್ತುತಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ—ಅವನನ್ನು ಶಾಂತಸ್ವರೂಪ, ಯಜ್ಞವಿಧ್ವಂಸಕ, ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ, ಕಾಲಾಗ್ನಿರುದ್ರ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಿ, ಅವನ ಭಯಂಕರ ದಂಡರೂಪವೂ ಜಗದ್ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆಯ ನ್ಯಾಯವಾದ ಆಡಳಿತವೆಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಯವು ಭಕ್ತಿಯಾಗುವ ಪರಿವರ್ತನೆ, ಮಧ್ಯಸ್ಥತೆಯ ಪರಿಣಾಮ, ಮತ್ತು ಶಿವನಾಮಗಳ ಮೂಲಕ ಶಕ್ತಿಗಳ ಸೂಚನೆ—ಇವು ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಸಾರಾಂಶ.
मन्दरगिरिवर्णनम् — Description of Mount Mandara as Śiva’s Residence (Tapas-abode)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ವಾಯುವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ—ದೇವಿ ಹಾಗೂ ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಹರ (ಶಿವ) ಅಂತರ್ಧಾನವಾಗಿ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದನು, ಎಲ್ಲಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ, ವಿಶ್ರಾಂತಿಗೆ ಮುನ್ನ ಏನು ಮಾಡಿದನು ಎಂದು. ವಾಯು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ: ದೇವಾಧಿದೇವನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಮಂದರಗಿರಿ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅವನ ನಿವಾಸ; ಅದ್ಭುತ ಗುಹೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅದು ಶೋಭಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಪರ್ವತದ ಸೌಂದರ್ಯ ಸಹಸ್ರಮುಖಗಳಿಂದಲೂ ದೀರ್ಘಕಾಲದಲ್ಲೂ ವರ್ಣನಾತೀತ; ಆದರೂ ಅದರ ಋದ್ದಿ, ಈಶ್ವರನ ನಿವಾಸಯೋಗ್ಯತೆ, ದೇವಿಯನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು ‘ಅಂತಃಪುರಿ’ಯಂತೆ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡ ಸ್ಥಿತಿ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಶಿವ–ಶಕ್ತಿಯ ನಿತ್ಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಿಂದ ಅಲ್ಲಿನ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ವನಸಂಪತ್ತು ಲೋಕಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗುತ್ತವೆ; ಹೊಳೆಗಳು, ಜಲಪಾತಗಳ ನೀರು ಸ್ನಾನ-ಪಾನದಿಂದ ಪಾವನ ಪುಣ್ಯ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮಂದರವು ಕೇವಲ ಪ್ರಕೃತಿ ದೃಶ್ಯವಲ್ಲ; ತಪಶಕ್ತಿ, ದಿವ್ಯ ಸಮೀಪತೆ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮಂಗಳ ಒಂದಾಗುವ ಪವಿತ್ರ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ।
सत्याः पुनस्तपश्चर्या — Satī’s Return to Austerity (Tapas) and Fearless Liṅga-Worship
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸತಿ ಶಿವನನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ವಿರಹವೇದನೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಹಿಮಾಲಯದ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ತಪಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತಾಳೆ. ಹಿಮವಂತ ಮತ್ತು ಮೇನಾಳಿಗೆ ತನ್ನ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು, ವನಾಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಶುದ್ಧ ತಪಸ್ವಿನಿ ವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಶಿವಪಾದಪದ್ಮಗಳನ್ನು ನಿರಂತರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ; ಪ್ರಾಕಟ್ಯ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಶಿವಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿ ತ್ರಿಸಂಧ್ಯಾ ಪೂಜೆಯನ್ನು ವನಪುಷ್ಪ-ಫಲಾದಿಗಳಿಂದ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆಗ ಒಂದು ದುಷ್ಟ ಮಹಾವ್ಯಾಘ್ರ ಸಮೀಪಿಸಿದರೂ ಚಿತ್ರವಂತೆ ಸ್ಥಬ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ; ಸತಿ ಏಕಾಗ್ರ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಹಜ ಸ್ಥೈರ್ಯದಿಂದ ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ನಿಂತಿರುತ್ತಾಳೆ. ಪತಿವ್ರತಾ ಭಕ್ತಿ, ತಪಸ್ಸು, ಲಿಂಗೋಪಾಸನೆ ಮತ್ತು ಏಕನಿಷ್ಠ ಶೈವಚಿಂತನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ನಿರ್ಭಯತೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಾಯವು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.
कौशिकी-गौरी तथा शार्दूलरूप-निशाचरस्य पूर्वकर्मवर्णनम् | Kauśikī-Gaurī and Brahmā’s account of the tiger-formed niśācara
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಾಯುವಿನ ಕಥನಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕೌಶಿಕೀ-ಗೌರೀ ದೇವಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ತನ್ನ ಸಮೀಪ ಶರಣಾದ ಶಾರ್ದೂಲ (ಹುಲಿ) ಕುರಿತು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಅವನ ಏಕನಿಷ್ಠ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿ, ಅವನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ನನಗೆ ಪ್ರಿಯವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಶಂಕರನು ಅವನಿಗೆ ಗಣೇಶ್ವರಪದ ನೀಡುವನು ಹಾಗೂ ಅವನು ದೇವಿಯ ಪರಿವಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಾಗಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ನಗುತ್ತಾ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿ ಅವನ ಪೂರ್ವಕರ್ಮವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ—ಹುಲಿರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅವನು ದುಷ್ಟ ನಿಶಾಚರ, ಕಾಮರೂಪಿ, ಗೋ-ಬ್ರಾಹ್ಮಣಹಿಂಸಕ; ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಪಫಲಾನುಭವ ಅನಿವಾರ್ಯ. ಕರುಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿವೇಕ ಅಗತ್ಯ, ಆದರೂ ಶಿವಾಧೀನ ದೈವಿಚ್ಛೆಯಿಂದ ಉನ್ನತಿ ಮತ್ತು ಪರಿವರ್ತನೆ ಸಾಧ್ಯವೆಂಬ ಸಂದೇಶ ಇಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
गौरीप्रवेशः—शिवसाक्षात्कारः (Gaurī’s Entry and the Vision of Śiva)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ವಾಯುವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ—ಹಿಮವಂತನ ಪುತ್ರಿಯಾದ ದೇವಿ ಹೇಗೆ ಗೌರವಾದ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅಲಂಕೃತ ಅಂತಃಪುರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ ಶಿವನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದಳು, ದ್ವಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಗಣೇಶರು ಆಗ ಏನು ಮಾಡಿದರು, ಅವರನ್ನು ಕಂಡ ಶಿವನು ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದನು ಎಂದು. ವಾಯು ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಪ್ರಣಯದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ‘ಪರಮ ರಸ’ವೆಂದು, ಸೂಕ್ಷ್ಮಹೃದಯರನ್ನೂ ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಭಕ್ತಿ-ಸೌಂದರ್ಯಭಾವವೆಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವಿ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಕುಚ ಮಿಶ್ರ ಭಾವದಿಂದ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ತನ್ನ ಆಗಮನಕ್ಕಾಗಿ ಆತುರಗೊಂಡಿರುವ ಶಿವನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ. ಅಂತಃಪುರದ ಗಣರು ಸ्नेಹಪೂರ್ಣ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ; ದೇವಿ ತ್ರ್ಯಂಬಕನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಏಳುವ ಮುನ್ನವೇ ಶಿವನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಆಲಿಂಗಿಸಿ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ; ದೇವಿ ಮಂಚದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಾಗ ಶಿವನು ಆಟವಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ಮಡಿಲಿಗೆ ಎತ್ತಿ, ನಗುತ್ತಾ ಅವಳ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡುವನು. ನಂತರ ಶಿವನು ಮೃದು ಪರिहासಯುಕ್ತ ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವಳ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿ ರೂಪ, ಸ್ವಇಚ್ಛೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಾನಮಯ ದಿವ್ಯ ಸಮೀಪತೆಯ ಸೂಚನೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ.
अग्नीषोमात्मकविश्ववर्णनम् / The Universe as Agni–Soma (Fire and Nectar)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ—ದೇವಿ/ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ‘ಆಜ್ಞೆ’ ಎಂದು ಹೇಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ? ಜಗತ್ತು ಅಗ್ನಿ–ಸೋಮ ಸ್ವಭಾವವೂ ವಾಕ್–ಅರ್ಥರೂಪವೂ ಹೇಗೆ? ವಾಯು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ: ಅಗ್ನಿ ಎಂದರೆ ಶಕ್ತಿಯ ರೌದ್ರೀ, ಉಗ್ರ, ತೈಜಸೀ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ವೃತ್ತಿ; ಸೋಮ ಎಂದರೆ ಶಕ್ತಿಯ ಶಾಕ್ತ, ಅಮೃತಪೂರ್ಣ, ಶಾಂತಿಕರ ಭಾವ. ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ರಸ/ಅಮೃತವು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತತ್ತ್ವಗಳು; ತೇಜಸ್ಸು ಸೂರ್ಯ/ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ, ರಸವು ಸೋಮ್ಯ ಜಲದಂತೆ ಪೋಷಕ—ಇವುಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತು ಧಾರಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಜ್ಞ-ಪ್ರಕೃತಿ ಕಾರಣಕ್ರಮ—ಆಹುತಿಯಿಂದ ಅನ್ನ, ಮಳೆಯಿಂದ ವೃದ್ಧಿ—ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಅಗ್ನಿ–ಸೋಮ ಚಕ್ರದಿಂದಲೇ ಲೋಕಸ್ಥಿತಿ ಸ್ಥಿರವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯ ಊರ್ಧ್ವಗತಿ ಮತ್ತು ಸೋಮ/ಅಮೃತದ ಅಧೋಗತಿ ಎಂಬ ಧ್ರುವತ್ವದಿಂದ, ಕೆಳಗೆ ಕಾಲಾಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಮೇಲೆ ಶಕ್ತಿ ಪರಸ್ಪರಪೂರಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳೆಂದು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.
षडध्ववेदनम् (Ṣaḍadhva-vedanam) — The Sixfold Path: Sound, Meaning, and Tattva-Distribution
ಅಧ್ಯಾಯ 29ರಲ್ಲಿ ವಾಯು ಶೈವ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ (ಶಬ್ದ) ಮತ್ತು ಅರ್ಥ (ಅರ್ಥ)ಗಳ ಅಂತರ್ನಿಹಿತ ಏಕತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಬ್ದವಿಲ್ಲದೆ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಶಬ್ದವೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಿರರ್ಥಕವಲ್ಲ; ಲೋಕವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಶಬ್ದಗಳು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಅರ್ಥವಾಹಕರು. ಈ ಶಬ್ದ–ಅರ್ಥ ವಿನ್ಯಾಸ ಪ್ರಕೃತಿಯ ವಿಕಾರವಾಗಿದ್ದು, ಶಿವ–ಶಕ್ತಿಯೊಡನೆ ಪರಮಶಿವನ ‘ಪ್ರಾಕೃತೀ ಮೂರ್ತಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶಬ್ದವಿಭೂತಿ ಸ್ಥೂಲ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಪರಾ ಎಂಬ ಮೂರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿ, ಶಿವತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾದ ಪರಾಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿ–ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯ ಸಂಬಂಧ, ಶಕ್ತಿತತ್ತ್ವವಾಗಿ ಶಕ್ತಿಗಳ ಸಮಗ್ರತೆ, ಹಾಗೂ ಶುದ್ಧಾಧ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕುಂಡಲಿನೀ–ಮಾಯೆಯನ್ನು ಮೂಲಕಾರಣ ಮಾಟ್ರಿಕೆಯಾಗಿಯೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಷಡಧ್ವ ಮೂರು ಶಬ್ದಪಥಗಳು ಮತ್ತು ಮೂರು ಅರ್ಥಪಥಗಳಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ; ಕಲಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತವಾದ ತತ್ತ್ವವಿತರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಪಂಚವಿಧ ಪರಿವರ್ತನೆಯಂತೆ ಜೀವಿಗಳ ಭೋಗ–ಲಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಅವರ ಶುದ್ಧತೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
शिवतत्त्वे परापरभावविचारः (Inquiry into Śiva’s Principle and the Parā–Aparā Paradox)
ಅಧ್ಯಾಯ 30ರಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು, ಶಿವ‑ಶಿವೆಯ ಅದ್ಭುತ ಲೀಲೆಗಳು ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಗ್ರಹಿಸಲು ಕಷ್ಟವಾಗುವಷ್ಟು ಗಂಭೀರವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಜ್ಞಾನಸಂಕಟವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಸೃಷ್ಟಿ‑ಸ್ಥಿತಿ‑ಲಯದ ಅಧಿಪತಿಗಳಾದರೂ, ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹ‑ನಿಗ್ರಹದಿಂದಲೇ ಅವರ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಶಿವಾಧೀನರು ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವನು ಯಾರ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೂ ದಂಡಕ್ಕೂ ಒಳಪಡುವವನು ಅಲ್ಲ; ಅವನ ಐಶ್ವರ್ಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅನಾಯತ್ತ, ಸ್ವಭಾವಸಿದ್ಧ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ. ಆದರೆ ಮೂರ್ತಿಮತ್ವವು ಕಾರಣತ್ವ‑ಪರತಂತ್ರತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಕಾಣುವುದರಿಂದ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಒತ್ತಡ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಪರ‑ಅಪರ ರೂಪಗಳನ್ನು ಹೇಳುವಾಗ, ಒಂದೇ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಅವು ಹೇಗೆ ಏಕವಾಗುತ್ತವೆ? ಪರಮ ಸ್ವರೂಪ ನಿಷ್ಫಲ/ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದೇ ಸತ್ತ್ವ ಸಕಲವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ? ಶಿವನು ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿದರೆ ನಿತ್ಯ‑ಅನಿತ್ಯ ಭೇದವೂ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕಟನೆ ಅವಿರೋಧಿ ಸ್ವಭಾವಾನುಸಾರವೇ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸೂತ್ರ—ಸಕಲ ಮೂರ್ತಾತ್ಮ ತತ್ತ್ವವೊಂದು, ನಿಷ್ಫಲ ಅವ್ಯಕ್ತ ಶಿವನೊಬ್ಬ; ಸಕಲದ ಅಧಿಷ್ಠಾತಾ ಶಿವನೇ।
अनुग्रह-स्वातन्त्र्य-प्रमाणविचारः | Inquiry into Pramāṇa, Divine Autonomy, and Grace
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಾಯು ಋಷಿಗಳ ಸಂಶಯವನ್ನು ನಾಸ್ತಿಕತೆ ಎಂದು ಅಲ್ಲ, ಯಥಾರ್ಥ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಎಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ, ಪ್ರಮಾಣಾಧಾರಿತ ವಿವರಣೆಯಿಂದ ಸದ್ಭಾವಿಗಳ ಮೋಹವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನು ಪರಿಪೂರ್ಣನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ‘ಕರ್ತವ್ಯ’ ಎಂಬ ಬಾಧ್ಯತೆ ಇಲ್ಲ; ಆದರೂ ಪಶು–ಪಾಶಸ್ವರೂಪವಾದ ಜಗತ್ತು ‘ಅನುಗ್ರಹಯೋಗ್ಯ’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪರಿಹಾರ ಸ್ವಭಾವ–ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದಿಂದ: ಶಿವನ ಕೃಪೆ ಅವನ ಸ್ವಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ; ಗ್ರಹೀತನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಲ್ಲ, ಬಾಹ್ಯ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟುದೂ ಅಲ್ಲ. ಪ್ರಭುವಿನ ಅನಪೇಕ್ಷತ್ವ ಮತ್ತು ಅನುಗ್ರಹಯೋಗ್ಯ ಜೀವಿಯ ಪರತಂತ್ರ ಸ್ಥಿತಿಯ ಭೇದವನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅನುಗ್ರಹವಿಲ್ಲದೆ ಭುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿ ಅಸಾಧ್ಯ. ಶಂಭುವಿನಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಿಲ್ಲ; ಅಜ್ಞಾನ ಬಂಧಿತ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಕೃಪೆ ಎಂದರೆ ಶಿವನ ಜ್ಞಾನ/ಆದೇಶದಿಂದ ಅಜ್ಞಾನನಿವೃತ್ತಿ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಕಲ–ಸಕಲ ಧ್ರುವ ಸೂಚನೆ—ಶಿವನು ಪರಮಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಕಲನಾದರೂ ದೇಹಧಾರಿಗಳ ಭಕ್ತಿ-ಜ್ಞಾನಾರ್ಥ ಮೂರ್ತ್ಯಾತ್ಮ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ।
शैवधर्मप्रशंसा तथा पञ्चविधसाधनविभागः / Praise of Śaiva Dharma and the Fivefold Classification of Practice
ಅಧ್ಯಾಯ 32ರಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ವಾಯು (ಮಾರುತ)ನನ್ನು—ಯಾವ ಶ್ರೇಷ್ಠತಮ ಅನುಷ್ಠಾನದಿಂದ ಮೋಕ್ಷ ಅಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ (ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾನುಭವವಾಗಿ) ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ? ಅದರ ಸಾಧನವೇನು? ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಾಯು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ: ಶೈವಧರ್ಮವೇ ಪರಮಧರ್ಮ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಚರಣೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಪರಿಚಿತನಾದ ಶಿವನೇ ಸ್ವಯಂ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಈ ಧರ್ಮಸಾಧನೆಯನ್ನು ಐದು ಕ್ರಮಬದ್ಧ ‘ಪರ್ವ’ಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸುತ್ತಾನೆ—ಕ್ರಿಯಾ, ತಪಸ್ಸು, ಜಪ, ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ. ಪರೋಕ್ಷ–ಅಪರೋಕ್ಷ ಜ್ಞಾನಭೇದವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ, ಮೋಕ್ಷಕಾರಕ ಜ್ಞಾನದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪರಮಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಪರಧರ್ಮ ಎಂಬ ದ್ವಂದ್ವವೂ ಶ್ರುತಿ-ಸಮ್ಮತವೆಂದು ಹೇಳಿ, ‘ಧರ್ಮ’ ಅರ್ಥನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಶ್ರುತಿಯೇ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪರಮಧರ್ಮ ಯೋಗಪರ್ಯವಸಾನವಾಗಿದ್ದು ‘ಶ್ರುತಿ-ಶಿರೋಗತ’ ಎಂದು ವರ್ಣಿತ; ಅಪರಧರ್ಮ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಸುಲಭ. ಅಧಿಕಾರಭೇದದಿಂದ ಪರಮಧರ್ಮ ಅರ್ಹರಿಗೆ, ಅಪರಧರ್ಮ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಾಧಾರಣ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ, ಇತಿಹಾಸ-ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶೈವ ಆಗಮಗಳು ಅವುಗಳ ಅಂಗಗಳು, ವಿಧಿವಿಸ್ತಾರ, ಸಂಸ್ಕಾರ/ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಶೈವಧರ್ಮವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಆಧಾರಪಡಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ।
पाशुपतव्रतविधिः | The Procedure of the Supreme Pāśupata Vow
ಅಧ್ಯಾಯ 33ರಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ‘ಪರಮ ಪಾಶುಪತ ವ್ರತ’ದ ವಿಧಿಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ—ಇದನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳೂ ಆಚರಿಸಿ ‘ಪಾಶುಪತ’ರಾದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ವಾಯು ಇದನ್ನು ರಹಸ್ಯ, ಪಾಪನಾಶಕ ಮತ್ತು ವೇದಸಮ್ಮತ (ಅಥರ್ವಶಿರಸ್ಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ) ವ್ರತವೆಂದು ವಿವರಿಸಿ ಕ್ರಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲು ಶುಭಕಾಲ ನಿರ್ಣಯ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚೈತ್ರ ಪೌರ್ಣಿಮೆ), ಶಿವಸಂಬಂಧಿತ ಸ್ಥಳ ಆಯ್ಕೆ (ಕ್ಷೇತ್ರ, ಉದ್ಯಾನ ಅಥವಾ ಶುಭಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತ ಅರಣ್ಯ), ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ಸಿದ್ಧತೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸಾಧಕನು ಆಚಾರ್ಯರ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ಶುದ್ಧಿಯ ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿ ಬಿಳಿ ವಸ್ತ್ರ, ಬಿಳಿ ಯಜ್ಞೋಪವೀತ, ಬಿಳಿ ಮಾಲೆ/ಲೇಪನ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ದರ್ಭಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ದರ್ಭ ಹಿಡಿದು ಪೂರ್ವ ಅಥವಾ ಉತ್ತರಮುಖವಾಗಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಮಾಡಿ, ಶಿವ-ದೇವಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ ‘ನಾನು ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತೇನೆ’ ಎಂದು ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿ ದೀಕ್ಷಿತನಂತೆ ಆಗುತ್ತಾನೆ. ವ್ರತಾವಧಿ ಆಜೀವನದಿಂದ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷ, ಅದರ ಅರ್ಧಾದಿ ಕಡಿತಗಳು, ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳು, ಒಂದು ತಿಂಗಳು, ಹನ್ನೆರಡು ದಿನ, ಆರು ದಿನ, ಒಂದು ದಿನವರೆಗೆ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನ್ಯಾಧಾನ ಮತ್ತು ವಿರಜಾ-ಹೋಮಾದಿ ಶುದ್ಧಿಹೋಮಗಳಿಂದ ವ್ರತದ ಕಾರ್ಯಾರಂಭವಾಗಿ ಪಾಪಕ್ಷಯ ಹಾಗೂ ಶಿವಾನುಸಂಧಾನ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.
शिशुकस्य शिवशास्त्रप्राप्तिः (Śiśuka’s Attainment of Śaiva Teaching and Grace)
ಅಧ್ಯಾಯ 34ರಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ—ಹಾಲಿಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ಬಾಲಕ ಶಿಶುಕನು ಹೇಗೆ ಶಿವಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಚಾರಕನಾದನು, ಶಿವನ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೇಗೆ ಅರಿತನು, ಮತ್ತು ರುದ್ರಾಗ್ನಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ರಕ್ಷಕ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆದನು ಎಂದು. ವಾಯು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ: ಶಿಶುಕನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಾಲಕನಲ್ಲ; ಜ್ಞಾನಿ ಋಷಿ ವ್ಯಾಘ್ರಪಾದನ ಪುತ್ರ, ಪೂರ್ವಜನ್ಮದ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧನಾಗಿ, ಪತನದ ನಂತರ ಮುನಿಪುತ್ರನಾಗಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪಡೆದವನು. ಶಿವಪ್ರಸಾದ ಮತ್ತು ಶುಭಭಾಗ್ಯದಿಂದ ಅವನ ಸರಳ ಹಾಲಿನ ಆಸೆಯೇ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ದ್ವಾರವಾಯಿತು; ನಂತರ ಶಂಕರನು ಸ್ವತಃ ಕ್ಷೀರಸಾಗರದ ವರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿದನು—ನಿತ್ಯ ‘ಕುಮಾರತ್ವ’ ಮತ್ತು ಶಿವಗಣಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಕತ್ವ. ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ‘ಕೌಮಾರ’ ಜ್ಞಾನಾಗಮ ಎಂಬ ಶಕ್ತಿಮಯ ಜ್ಞಾನ ಲಭಿಸಿ, ಶೈವ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಉಪದೇಶಕನಾದನು. ತಾಯಿಯ ದುಃಖಭರಿತ ಹಾಲಿನ ಮಾತು ತಕ್ಷಣದ ಕಾರಣವಾಗಿ ಕಥೆಯನ್ನು ಮುಂದೂಡುತ್ತದೆ; ಉಳಿದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಪರಂಪರೆ, ದೈವಾನುಗ್ರಹದ ವಿಧಾನ, ಮತ್ತು ರುದ್ರಾಗ್ನಿ/ಭಸ್ಮದ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ದೀಕ್ಷಾ-ಚಿಹ್ನಾತ್ಮಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಶೈವ ಮೋಕ್ಷದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
उपमन्युतपः-निवारणप्रसङ्गः / Śiva restrains Upamanyu’s tapas (Śiva disguised as Indra)
ಅಧ್ಯಾಯ 35ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಸಂಕಟದಿಂದ ಆತಂಕಗೊಂಡ ದೇವರುಗಳು ವೈಕುಂಠಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು)ಗೆ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿಷ್ಣು ಚಿಂತಿಸಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಮಂದರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ವಿನಂತಿಸುತ್ತಾನೆ—ಹಾಲಿಗಾಗಿ ಬಯಸುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಬಾಲಕ ಉಪಮನ್ಯು ತನ್ನ ತಪೋಬಲದಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ದಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ; ಇದನ್ನು ತಡೆಯಬೇಕು. ಮಹೇಶ್ವರನು ತಾನೇ ಬಾಲಕನ ತಪಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವೆನೆಂದು ಭರವಸೆ ನೀಡಿ, ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಸ್ವಧಾಮಕ್ಕೆ ಮರಳಲು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪರಿಣಾಮಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಶಿವನು ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ) ರೂಪ ಧರಿಸಿ ಶ್ವೇತ ಗಜಾರೂಢನಾಗಿ ದೇವ-ಉಪದೇವರೊಂದಿಗೆ ತಪೋವನಕ್ಕೆ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ; ಛತ್ರ-ಚಾಮರಗಳೊಂದಿಗೆ ಇಂದ್ರಸಮಾನ ವೈಭವದಿಂದ, ಮಂದರವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುವ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ವರ್ಣನೆ. ಇದು ನಿಯಂತ್ರಿತ ದೈವ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಆರಂಭ—ಛದ್ಮವೇಷದಲ್ಲಿ ಬಂದು ತಪಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸತ್ಯ, ತತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ಯಥಾರ್ಥ ಭಕ್ತಿಯ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸುವುದು।