पशु-पाश-पतिविचारः / Inquiry into Paśu, Pāśa, and Pati

Verse 1

मुनय ऊचुः । यो ऽयं पशुरिति प्रोक्तो यश्च पाश उदाहृतः । अभ्यां विलक्षणः कश्चित्कोयमस्ति तयोः पतिः

ಮುನಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—‘ಪಶು’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಬಂಧಿತ ಜೀವವೂ, ‘ಪಾಶ’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಬಂಧನವೂ—ಇವೆರಡಕ್ಕೂ ಭಿನ್ನವಾದ ಆ ತತ್ತ್ವ ಯಾರು? ಅವರ ‘ಪತಿ’ ಎಂಬ ಸ್ವಾಮಿ ಯಾರು?

Verse 2

वायुरुवाच । अस्ति कश्चिदपर्यंतरमणीयगुणाश्रयः । पतिर्विश्वस्य निर्माता पशुपाशविमोचनः

ವಾಯು ಹೇಳಿದರು—ಅನಂತ ಮನೋಹರ ಗುಣಗಳ ಆಶ್ರಯವಾದ ಒಬ್ಬ ಪರಮ ತತ್ತ್ವನಿದ್ದಾನೆ. ಅವನೇ ವಿಶ್ವಪತಿ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ಮತ್ತು ಪಶು-ಪಾಶಗಳಿಂದ ವಿಮೋಚಕನು.

Verse 3

अभावे तस्य विश्वस्य सृष्टिरेषा कथं भवेत् । अचेतनत्वादज्ञानादनयोः पशुपाशयोः

ಅವನು (ಪರಮೇಶ್ವರ) ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಈ ವಿಶ್ವಸೃಷ್ಟಿ ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸಲಿದೆ? ಏಕೆಂದರೆ ಪಶು (ಬಂಧಿತ ಜೀವ) ಮತ್ತು ಪಾಶ (ಬಂಧನ) ಎರಡೂ ಅಚೇತನ ಹಾಗೂ ಅಜ್ಞಾನಮಯ; ಅವು ಸ್ವತಃ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಲಾರವು.

Verse 4

प्रधानपरमाण्वादि यावत्किंचिदचेतनम् । तत्कर्तृकं स्वयं दृष्टं बुद्धिमत्कारणं विना

ಪ್ರಧಾನದಿಂದ ಪರಮಾಣುವರೆಗೆ ಯಾವುದೆ ಅಚೇತನ ವಸ್ತು, ಬುದ್ಧಿವಂತ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವತಃ ಕರ್ತೃವಾಗಿ ಫಲಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಾಗಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜಡ ಆಧಾರ ಪರಮ ಕರ್ತೃ ಅಲ್ಲ; ಚೇತನ ಪತಿ-ಶಿವನ ಅಧಿಷ್ಠಾನ ಅಗತ್ಯ.

Verse 5

जगच्च कर्तृसापेक्षं कार्यं सावयवं यतः । तस्मात्कार्यस्य कर्तृत्वं पत्युर्न पशुपाशयोः

ಜಗತ್ತು ಕರ್ತನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾದ, ಅವಯವಯುಕ್ತ ಕಾರ್ಯವಾಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಕಾರ್ಯದ ಕರ್ತೃತ್ವವು ಕೇವಲ ಪತಿ-ಪರಮೇಶ್ವರನದೇ, ಪಶು (ಬಂಧಿತ ಜೀವ) ಅಥವಾ ಪಾಶ (ಬಂಧನ)ದದಲ್ಲ।

Verse 6

पशोरपि च कर्तृत्वं पत्युः प्रेरणपूर्वकम् । अयथाकरणज्ञानमंधस्य गमनं यथा

ಪಶು (ಬಂಧಿತ ಜೀವ)ನ ಕರ್ತೃತ್ವವೂ ಪತಿ (ಪ್ರಭು)ಯ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದಲೇ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಯಥಾರ್ಥ ವಿವೇಕವಿಲ್ಲದ ಜ್ಞಾನ-ಕ್ರಿಯೆ ಅಂಧನ ಗಮನೆಯಂತಿದೆ।

Verse 7

आत्मानं च पृथङ्मत्वा प्रेरितारं ततः पृथक् । असौ जुष्टस्ततस्तेन ह्यमृतत्वाय कल्पते

ಆತ್ಮನನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವೆಂದು ತಿಳಿದು, ನಂತರ ಪ್ರೇರಕನಾದ ಪತಿ-ಈಶ್ವರನನ್ನು ಆತ್ಮದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಅರಿತವನು, ಅವನಿಂದ ಅಂಗೀಕೃತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಅಮೃತತ್ವ (ಮೋಕ್ಷ)ಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 8

पशोः पाशस्य पत्युश्च तत्त्वतो ऽस्ति पदं परम् । ब्रह्मवित्तद्विदित्वैव योनिमुक्तो भविष्यति

ಪಶು (ಜೀವ), ಪಾಶ (ಬಂಧನ) ಮತ್ತು ಪತಿ (ಪ್ರಭು) ಕುರಿತು ತತ್ತ್ವತಃ ಪರಮ ಪದವಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮವಿತ್—ಅದನ್ನೇ ಅರಿತು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿದರೆ—ಯೋನಿಮುಕ್ತನಾಗಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮದ ಗರ್ಭಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 9

संयुक्तमेतद्द्वितयं क्षरमक्षरमेव च । व्यक्ताव्यक्तं बिभर्तीशो विश्वं विश्वविमोचकः

ಈ ದ್ವಯ—ಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರ, ವ್ಯಕ್ತ ಮತ್ತು ಅವ್ಯಕ್ತ—ಇವುಗಳನ್ನು ಈಶ್ವರನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನೇ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಧಾರಿಸುವವನು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿಮೋಚಕ, ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡಿಸುವವನು।

Verse 10

भोक्ता भोग्यं प्रेरयिता मंतव्यं त्रिविधं स्मृतम् । नातः परं विजानद्भिर्वेदितव्यं हि किंचनः

ಭೋಕ್ತಾ (ಜೀವ), ಭೋಗ್ಯ (ಭೋಗ್ಯ ಜಗತ್ತು) ಮತ್ತು ಪ್ರೇರಯಿತಾ (ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಈಶ್ವರ) — ಇದು ತ್ರಿವಿಧವೆಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲೆ, ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ವಿವೇಚಿಸುವವರಿಗೆ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದುದು ಇನ್ನೇನೂ ಇಲ್ಲ।

Verse 11

तिलेषु वा यथा तैलं दध्नि वा सर्पिरर्पितम् । यथापः स्रोतसि व्याप्ता यथारण्यां हुताशनः

ಎಳ್ಳಿನೊಳಗೆ ಎಣ್ಣೆ ಅಡಗಿರುವಂತೆ, ಮೊಸರಿನಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪ ಅಂತರ್ನಿಹಿತವಾಗಿರುವಂತೆ; ಹರಿಯುವ ಸ್ರೋತಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೀರು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವಂತೆ, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ಹರಡುವಂತೆ—ಅದೇ ರೀತಿ ಅಂತರಾತ್ಮನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಬಾಹ್ಯದೃಷ್ಟಿಗೆ ಅಗೋಚರನಾಗಿದ್ದರೂ ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ।

Verse 12

एवमेव महात्मानमात्मन्यात्मविलक्षणम् । सत्येन तपसा चैव नित्ययुक्तो ऽनुपश्यति

ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ನಿತ್ಯಸಂಯಮಿಯಾದ ಸಾಧಕನು ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ, ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿರುವ—ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆತ್ಮದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ—ಮಹಾತ್ಮನನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಅನುಪಶ್ಯತಿ (ದರ್ಶನ) ಮಾಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 13

य एको जालवानीश ईशानीभिस्स्वशक्तिभिः । सर्वांल्लोकानिमान् कृत्वा एक एव स ईशते १

ಏಕೈಕ ಪ್ರಭು, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಮಹಾಶಕ್ತಿವಂತನು, ತನ್ನ ಸ್ವಶಕ್ತಿಗಳಾದ ಈಶಾನೀಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತು ಒಬ್ಬನೇ ಇದ್ದು ಎಲ್ಲದರ ಮೇಲೂ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 14

एक एव तदा रुद्रो न द्वितीयो ऽस्ति कश्चन । संसृज्य विश्वभुवनं गोप्ता ते संचुकोच यः

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರುದ್ರನು ಒಬ್ಬನೇ ಇದ್ದನು; ಎರಡನೆಯವನು ಯಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವಭುವನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಅವನೇ ರಕ್ಷಕನಾದನು; ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಅವನೇ ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸಂಕುಚಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 15

विश्वतश्चक्षुरेवायमुतायं विश्वतोमुखः । तथैव विश्वतोबाहुविश्वतः पादसंयुतः

ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಸರ್ವತ್ರ; ಅವನ ಮುಖಗಳೂ ಸರ್ವತ್ರ. ಹಾಗೆಯೇ ಅವನ ಭುಜಗಳೂ ಸರ್ವತ್ರ; ಅವನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪಾದಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನು. ಹೀಗೆ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪತಿ (ಪ್ರಭು) ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 16

द्यावाभूमी च जनयन् देव एको महेश्वरः । स एव सर्वदेवानां प्रभवश्चोद्भवस्तथा

ಒಬ್ಬನೇ ದೇವ—ಮಹೇಶ್ವರ ಮಹಾದೇವ—ಆಕಾಶಭೂಮಿಗಳನ್ನು ಜನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನೇ ಸರ್ವ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಕಾರಣವೂ ಉದ್ಭವವೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 17

हिरण्यगर्भं देवानां प्रथमं जनयेदयम् । विश्वस्मादधिको रुद्रो महर्षिरिति हि श्रुतिः

ಈ ರುದ್ರನೇ ದೇವತೆಗಳ ಮೊದಲನೆಯ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ (ಬ್ರಹ್ಮ)ನನ್ನು ಮೊದಲು ಜನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ—ಮಹರ್ಷಿ ರುದ್ರನು ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವಕ್ಕಿಂತಲೂ ಉನ್ನತನು.

Verse 18

वेदाहमेतं पुरुषं महांतममृतं ध्रुवम् । आदित्यवर्णं तमसः परस्तात्संस्थितं प्रभुम्

ನಾನು ಆ ಮಹಾಪುರುಷನನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ—ಅವನು ಮಹಾನ್, ಅಮೃತಸ್ವರೂಪಿ, ಧ್ರುವ; ಸೂರ್ಯವರ್ಣದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ತಮಸ್ಸಿನ ಪಾರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭು.

Verse 19

अस्मान्नास्ति परं किंचिदपरं परमात्मनः । नाणीयो ऽस्ति न च ज्यायस्तेन पूर्णमिदं जगत्

ಪರಮಾತ್ಮನಿಗಿಂತ ಮೇಲಾಗಿ ಏನೂ ಇಲ್ಲ; ಅವನಿಗಿಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವೂ ಇಲ್ಲ, ಮಹತ್ತರವೂ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಅವನಿಂದಲೇ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ.

Verse 20

सर्वाननशिरोग्रीवः सर्वभूतगुहाशयः । सर्वव्यापी च भगवांस्तस्मात्सर्वगतश्शिवः

ಅವನಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಮುಖಗಳು, ಎಲ್ಲ ತಲೆಗಳು, ಎಲ್ಲ ಕಂಠಗಳು ಇವೆ; ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಭೂತಗಳ ಹೃದಯಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಗವಾನ್ ಸರ್ವವ്യാപಿ; ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿವನು ‘ಸರ್ವಗತ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 21

सर्वतः पाणिपादो ऽयं सर्वतो ऽक्षिशिरोमुखः । सर्वतः श्रुतिमांल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति

ಅವನ ಕೈಕಾಲುಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ; ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಶಿರಸ್ಸುಗಳು, ಮುಖಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದಲೂ ಶ್ರವಣಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು; ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಆವರಿಸಿ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪತಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ।

Verse 22

सर्वेन्द्रियगुणाभासस्सर्वेन्द्रियविवर्जितः । सर्वस्य प्रभुरीशानः सर्वस्य शरणं सुहृत्

ಅವನು ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಗುಣಗಳಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದರೂ, ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದಲೂ ಅತೀತನು. ಅವನು ಸರ್ವದ ಪ್ರಭು ಈಶಾನ; ಸರ್ವರಿಗೆ ಶರಣು, ಸದಾ ಹಿತೈಷಿ ಸುಹೃದನು।

Verse 23

अचक्षुरपि यः पश्यत्यकर्णो ऽपि शृणोति यः । सर्वं वेत्ति न वेत्तास्य तमाहुः पुरुषं परम्

ಕಣ್ಣುಗಳಿಲ್ಲದೆಯೂ ನೋಡುವವನು, ಕಿವಿಗಳಿಲ್ಲದೆಯೂ ಕೇಳುವವನು; ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದವನು, ಆದರೆ ಯಾರೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲಾರದವನು—ಅವನನ್ನೇ ಋಷಿಗಳು ಪರಮಪುರುಷ, ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನೆಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 24

अणोरणीयान्महतो महीयानयमव्ययः । गुहायां निहितश्चापि जंतोरस्य महेश्वरः

ಈ ಅವ್ಯಯ ಮಹೇಶ್ವರನು ಅಣುವಿಗಿಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮನು, ಮಹತ್ತಿಗಿಂತ ಮಹಾನ್; ದೇಹಧಾರಿಯ ಹೃದಯಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತర్యಾಮಿ ಪ್ರಭುವಾಗಿ ನಿಹಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ।

Verse 25

तमक्रतुं क्रतुप्रायं महिमातिशयान्वितम् । धातुः प्रसादादीशानं वीतशोकः प्रपश्यति

ಪ್ರಭುವಿನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಧಾತಾ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಈಶಾನನನ್ನು ದರ್ಶನಮಾಡಿದನು—ಯಜ್ಞಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಅತೀತನಾಗಿದ್ದರೂ ಎಲ್ಲ ವಿಧಿಗಳ ಸಾರಸ್ವರೂಪ, ಅತಿಶಯ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಯುಕ್ತ; ಅವನನ್ನು ಕಂಡು ಶೋಕಮುಕ್ತನಾದನು।

Verse 26

वेदाहमेनमजरं पुराणं सर्वगं विभुम् । निरोधं जन्मनो यस्य वदंति ब्रह्मवादिनः

ನಾನು ಅವನನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ—ಅಜರ, ಪುರಾತನ, ಸರ್ವಗ ಮತ್ತು ವಿಭುವನ್ನು; ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಗಳು ಹೇಳುವಂತೆ ಅವನಿಗೆ ಜನ್ಮನಿರೋಧವಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ದೇಹಭವದ ಬಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ನಿಂತವನು।

Verse 27

एको ऽपि त्रीनिमांल्लोकान् बहुधा शक्तियोगतः । विदधाति विचेत्यंते १ विश्वमादौ महेश्वरः

ಒಬ್ಬನೇ ಆದರೂ ಮಹೇಶ್ವರನು ಶಕ್ತಿಯೋಗದಿಂದ ಈ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಚಿಂತಿಸಿರಿ—ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಮಹೇಶ್ವರನೇ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು।

Verse 28

विश्वधात्रीत्यजाख्या च शैवी चित्रा कृतिः परा । तामजां लोहितां शुक्लां कृष्णामेकां त्वजः प्रजाम्

ಆ ಪರಮ ಅದ್ಭುತ ಶೈವೀ ಶಕ್ತಿ ‘ಅಜಾ’ ಹಾಗೂ ‘ವಿಶ್ವಧಾತ್ರಿ’ ಎಂದೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಅವಳು ಅಜನ್ಮಳಾದ ಏಕೆಯೇ; ಆದರೆ ಕೆಂಪು, ಬಿಳಿ, ಕಪ್ಪು ಎಂಬ ಮೂರು ವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ ಲೋಕ-ಜೀವಗಳ ಪ್ರಜಾರೂಪವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತಾಳೆ।

Verse 29

जनित्रीमनुशेते ऽन्योजुषमाणस्स्वरूपिणीम् । तामेवाजामजो ऽन्यस्तु भक्तभोगा जहाति च

ಒಬ್ಬ ಜೀವನು ಜನನಿಯಾದ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ, ಅವಳನ್ನೇ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಭೋಗಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಅಜನು—ಪರಮೇಶ್ವರನು—ಅದೇ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದರೂ ಭೋಗಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ।

Verse 30

द्वौ सुपर्णौ च सयुजौ समानं वृक्षमास्थितौ । एको ऽत्ति पिप्पलं स्वादु परो ऽनश्नन् प्रपश्यति

ಎರಡು ಸುಪರ್ಣರು ಸದಾ ಏಕವಾಗಿದ್ದು ಒಂದೇ ವೃಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ಆಸೀನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಒಬ್ಬನು ಸಿಹಿಯಾದ ಪಿಪ್ಪಲ ಫಲವನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ತಿನ್ನದೆ ಕೇವಲ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಒಂದೇ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪಶು ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಪತಿ—ಶಿವನು—ಅಸಂಗನಾಗಿ ಶುದ್ಧ ದ್ರಷ್ಟನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ।

Verse 31

वृक्षेस्मिन् पुरुषो मग्नो गुह्यमानश्च शोचति । जुष्टमन्यं यदा पश्येदीशं परमकारणम्

ಈ ಸಂಸಾರವೃಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಜೀವನು, ಆವರಣದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟು ಶೋಕಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ತನ್ನಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ, ಸದಾ ಸಹಚರನಾದ, ಪರಮಕಾರಣನಾದ ಈಶ್ವರನನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಅವನ ದುಃಖವು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 32

तदास्य महिमानं च वीतशोकस्सुखी भवेत् । छंदांसि यज्ञाः ऋतवो यद्भूतं भव्यमेव च

ಆಗ ಅವನು ಆತನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಅರಿತು, ಶೋಕವಿಲ್ಲದೆ ಸುಖದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗುತ್ತಾನೆ. ವೇದಛಂದಸ್ಸುಗಳು, ಯಜ್ಞಗಳು, ಋತುಗಳು ಮತ್ತು ಭೂತ-ಭವಿಷ್ಯವೆಲ್ಲವೂ ಆತನಲ್ಲೇ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ.

Verse 33

मायी विश्वं सृजत्यस्मिन्निविष्टो मायया परः । मायां तु प्रकृतिं विद्यान्मायिनं तु महेश्वरम्

ಪರಾತ್ಪರನಾಗಿದ್ದರೂ ಮಾಯಾಧಾರಿ ಪರಮನು ತನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಈ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಾಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿಯೆಂದು ತಿಳಿ; ಮಾಯೆಯ ಅಧಿಪತಿಯನ್ನು ಮಹೇಶ್ವರ (ಶಿವ) ಎಂದು ತಿಳಿ।

Verse 34

तस्यास्त्ववयवैरेव व्याप्तं सर्वमिदं जगत् । सूक्ष्मातिसूक्ष्ममीशानं कललस्यापि मध्यतः

ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಅವನದೇ ಅವಯವ-ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದಲೇ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಸೂಕ್ಷ್ಮಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮನಾದ ಈಶಾನನು, ಕಲಲವೆಂಬ ಅತಿಸಣ್ಣ ಭ್ರೂಣಪಿಂಡದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಭುವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ।

Verse 35

स्रष्टारमपि विश्वस्य वेष्टितारं च तस्य तु । शिवमेवेश्वरं ज्ञात्वा शांतिमत्यंतमृच्छति

ವಿಶ್ವದ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನನ್ನೂ ಅದನ್ನು ಆವರಿಸುವವನನ್ನೂ ತಿಳಿದರೂ, ಶಿವನೇ ಪರಮೇಶ್ವರ (ಪತಿ) ಎಂದು ಅರಿತವನು ಪರಮ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 36

स एव कालो गोप्ता च विश्वस्याधिपतिः प्रभुः । तं विश्वाधिपतिं ज्ञात्वा मृत्युपाशात्प्रमुच्यते

ಅವನೇ ಕಾಲ, ಅವನೇ ರಕ್ಷಕ, ವಿಶ್ವದ ಅಧಿಪತಿ ಪ್ರಭು. ಆ ವಿಶ್ವಾಧಿಪತಿಯನ್ನು ಅರಿತವನು ಮೃತ್ಯುಪಾಶದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 37

घृतात्परं मंडमिव सूक्ष्मं ज्ञात्वा स्थितं प्रभुम् । सर्वभूतेषु गूढं च सर्वपापैः प्रमुच्यते

ತುಪ್ಪಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪರವಾದ ಮಂಡದಂತೆ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಪ್ರಭುವನ್ನು, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳೊಳಗೆ ಗುಪ್ತನಾಗಿರುವವನಾಗಿ ಅರಿತವನು, ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 38

एष एव परो देवो विश्वकर्मा महेश्वरः । हृदये संनिविष्टं तं ज्ञात्वैवामृतमश्नुते

ಅವನೇ ಪರಮದೇವನು—ಮಹೇಶ್ವರ, ವಿಶ್ವಕರ್ಮ. ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನಾಗಿ ಅವನನ್ನು ತಿಳಿದವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅಮೃತತ್ವ (ಮೋಕ್ಷ)ವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 39

यदा समस्तं न दिवा न रात्रिर्न सदप्यसत् । केवलश्शिव एवैको यतः प्रज्ञा पुरातनी

ಎಲ್ಲವೂ ಇಲ್ಲದಾಗ—ಹಗಲು ಇಲ್ಲ, ರಾತ್ರಿ ಇಲ್ಲ; ಸತ್ ಇಲ್ಲ, ಅಸತ್ ಕೂಡ ಇಲ್ಲ—ಆಗ ಏಕೈಕ ಶಿವನೇ ಇದ್ದನು; ಅವನಿಂದಲೇ ಆದಿ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 40

नैनमूर्ध्वं न तिर्यक्च न मध्यं पर्यजिग्रहत् । न तस्य प्रतिमा चास्ति यस्य नाम महद्यशः

ಮೇಲೂ ಅಲ್ಲ, ಅಡ್ಡವೂ ಅಲ್ಲ, ಮಧ್ಯವೂ ಅಲ್ಲ—ಯಾರೂ ಅವನನ್ನು ಆವರಿಸಲಾರರು. ಮಹಾಯಶಸ್ಸುಳ್ಳ, ಹೆಸರೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಆ ಮಹಿಮಾವಂತನಿಗೆ ಮಿತವಾದ ಪ್ರತಿಮೆ ಅಥವಾ ಸ್ಥಿರ ಸಾದೃಶ್ಯವಿಲ್ಲ।

Verse 41

अजातमिममेवैके बुद्धा जन्मनि भीरवः । रुद्रस्यास्य प्रपद्यंते रक्षार्थं दक्षिणं सुखम्

ಕೆಲವರು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಜಾಗೃತರಾಗಿದ್ದರೂ ಜನ್ಮಭಯದಿಂದಿರುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ರಕ್ಷಾರ್ಥವಾಗಿ ಈ ರುದ್ರನ ದಕ್ಷಿಣ, ಶುಭಕರ ಹಾಗೂ ಸುಖಪ್ರದ ರೂಪಕ್ಕೆ ಶರಣಾಗುತ್ತಾರೆ।

Verse 42

द्वे अक्षरे ब्रह्मपरे त्वनंते समुदाहृते । विद्याविद्ये समाख्याते निहिते यत्र गूढवत्

ಅಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಪರಬ್ರಹ್ಮವೆಂದು—ಅನಂತ, ಅಪರಿಮಿತವೆಂದು—ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾ ಮತ್ತು ಅವಿದ್ಯಾ ಎಂಬ ಎರಡೂ ಗೂಢವಾಗಿ, ರಹಸ್ಯಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಂತೆ, ನಿಹಿತವಾಗಿವೆ।

Verse 43

क्षरं त्वविद्या ह्यमृतं विद्येति परिगीयते । ते उभे ईशते यस्तु सो ऽन्यः खलु महेश्वरः

ಅವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಕ್ಷರ (ನಶ್ವರ) ಎಂದು, ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಅಮೃತ (ಅವಿನಾಶಿ) ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಇವೆರಡನ್ನೂ ಆಳುವವನು ಇವೆರಡಕ್ಕೂ ಅತೀತ—ಅವನೇ ಮಹೇಶ್ವರ (ಶಿವ).

Verse 44

एकैकं बहुधा जालं विकुर्वन्नेकवच्च यः । सर्वाधिपत्यं कुरुते सृष्ट्वा सर्वान् प्रतापवान्

ಒಬ್ಬನೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಬಹುವಿಧ ಜಾಲವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಆದರೂ ಏಕರೂಪವಾಗಿ ಇರುವವನು—ಆ ಪ್ರತಾಪವಂತನು ಎಲ್ಲರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೂ ಅಧಿಪತ್ಯ ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 45

दिश ऊर्ध्वमधस्तिर्यक्भासयन् भ्राजते स्वयम् । यो निःस्वभावादप्येको वरेण्यस्त्वधितिष्ठति

ಅವನು ತನ್ನ ಸ್ವಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ, ಮೇಲೂ ಕೆಳಗೂ ಅಡ್ಡವಾಗಿಯೂ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ವಭಾವ-ಗುಣಾತೀತನಾಗಿದ್ದರೂ ಏಕನಾದ ಆ ವರಣೀಯನು ಎಲ್ಲದರ ಮೇಲೂ ಅಧಿಷ್ಠಾನವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ.

Verse 46

स्वभाववाचकान् सर्वान् वाच्यांश्च परिणामयन् । गुणांश्च भोग्यभोक्तृत्वे तद्विश्वमधितिष्ठति

ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಎಲ್ಲ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನೂ, ಅವುಗಳ ವಾಚ್ಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನೂ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ, ಗುಣಗಳನ್ನು ‘ಭೋಗ್ಯ’ ಮತ್ತು ‘ಭೋಕ್ತಾ’ ಸ್ಥಿತಿಗಳಾಗಿ ರೂಪಿಸಿ—ಆ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಅಧಿಷ್ಠಾನ ಮಾಡಿ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 47

ते वै गुह्योपणिषदि गूढं ब्रह्म परात्परम् । ब्रह्मयोनिं जगत्पूर्वं विदुर्देवा महर्षयः

ಆ ಗುಹ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಉಪದೇಶದಿಂದ ದೇವರೂ ಮಹರ್ಷಿಗಳೂ ಆ ಗುಢವಾದ, ಪರಾತ್ಪರ ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದರು—ಅವನೇ ಬ್ರಹ್ಮನ ಯೋನಿ-ಕಾರಣ, ಜಗತ್ತಿಗಿಂತ ಪೂರ್ವದ ಆದಿ-ಕಾರಣ.

Verse 48

भावग्राह्यमनीहाख्यं भावाभावकरं शिवम् । कलासर्गकरं देवं ये विदुस्ते जहुस्तनुम्

ಶಿವನನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿದವರು—ಅಂತರಂಗ ಭಾವಾನುಭವದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಗ್ರಾಹ್ಯನಾದ, ‘ಅನೀಹ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ, ಭಾವ-ಅಭಾವಗಳ ಕರ್ತನಾದ, ಹಾಗೂ ಕಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ದೇವನಾದ ಶಿವನನ್ನು ತಿಳಿದವರು—ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೆ (ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ).

Verse 49

स्वभावमेके मन्यंते कालमेके विमोहिताः । देवस्य महिमा ह्येष येनेदं भ्राम्यते जगत्

ಕೆಲವರು ಇದನ್ನು ಸ್ವಭಾವವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಮೋಹಿತರಾಗಿ ಇದನ್ನು ಕಾಲವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇದು ದೇವನ ಮಹಿಮೆಯೇ; ಇದರ ಮೂಲಕವೇ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಚಲಿಸಿ ಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 50

येनेदमावृतं नित्यं कालकालात्मना यतः । तेनेरितमिदं कर्म भूतैः सह विवर्तते

ಯೇನ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ನಿತ್ಯ ಕಾಲಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆಯೋ, ಆ ಪರಮತತ್ತ್ವದ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದಲೇ ಈ ಕರ್ಮ ಭೂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ವಿಕಸಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 51

तत्कर्म भूयशः कृत्वा विनिवृत्य च भूयशः । तत्त्वस्य सह तत्त्वेन योगं चापि समेत्य वै

ಆ ಸಾಧನಾಕರ್ಮವನ್ನು ಮರುಮರು ಮಾಡಿ, ಮರುಮರು ಬಾಹ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದ ನಿವೃತ್ತನಾಗಿ, ಸಾಧಕನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತತ್ತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಏಕೀಕರಿಸಿ—ಶಿವಪತಿ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ತತ್ತ್ವಸತ್ಯವನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಿ ಅದನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 52

अष्टाभिश्च त्रिभिश्चैवं द्वाभ्यां चैकेन वा पुनः । कालेनात्मगुणैश्चापि कृत्स्नमेव जगत्स्वयम्

ಎಂಟರಿಂದ, ಮೂರರಿಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ಎರಡರಿಂದ, ಅಥವಾ ಮತ್ತೆ ಒಂದರಿಂದ; ಹಾಗು ಕಾಲದಿಂದಲೂ ತನ್ನ ಸ್ವಗುಣಶಕ್ತಿಗಳಿಂದಲೂ, ಪ್ರಭು ತಾನೇ ಸ್ವಯಂ ಇಡೀ ಜಗತ್ತಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರಕಟನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 53

गुणैरारभ्य कर्माणि स्वभावादीनि योजयेत् । तेषामभावे नाशः स्यात्कृतस्यापि च कर्मणः

ಗುಣಗಳನುಸಾರವಾಗಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ, ಅವನ್ನು ಸ್ವಭಾವಾದಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಬೇಕು. ಅವುಗಳ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮವೂ ನಾಶವಾಗಿ ಫಲ ಹಾರಿಹೋಗುತ್ತದೆ.

Verse 54

कर्मक्षये पुनश्चान्यत्ततो याति स तत्त्वतः । स एवादिस्स्वयं योगनिमित्तं भोक्तृभोगयोः

ಕರ್ಮಕ್ಷಯವಾದಾಗ ಜೀವನು ತತ್ತ್ವತಃ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಆದಿಶಿವನೇ ಸ್ವಯಂ ಯೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ಭೋಕ್ತಾ-ಭೋಗ್ಯ ಎರಡಕ್ಕೂ ಆಧಾರಭೂತನು.

Verse 55

परस्त्रिकालादकलस्स एव परमेश्वरः । सर्ववित्त्रिगुणाधीशो ब्रह्मसाक्षात्परात्परः

ತ್ರಿಕಾಲಕ್ಕೂ ಅತೀತನಾಗಿ, ನಿಷ್ಕಲನಾಗಿ, ಪರಾತ್ಪರನಾಗಿ ಇರುವವನೇ ಪರಮೇಶ್ವರನು. ಅವನು ಸರ್ವಜ್ಞ, ತ್ರಿಗುಣಾಧೀಶ, ಸాక్షಾತ್ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪ, ಪರಮೋನ್ನತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಉನ್ನತನು।

Verse 56

तं विश्वरूपमभवं भवमीड्यं प्रजापतिम् । देवदेवं जगत्पूज्यं स्वचित्तस्थमुपास्महे

ನಾವು ಆ ವಿಶ್ವರೂಪನಾದ, ಅಜನಾದ, ಸ್ತುತ್ಯ ‘ಭವ’ ಪ್ರಭುವನ್ನು—ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನು, ದೇವದೇವನನ್ನು, ಜಗತ್ಪೂಜ್ಯನನ್ನು—ಸ್ವಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತೇವೆ।

Verse 57

कालादिभिः परो यस्मात्प्रपञ्चः परिवर्तते । धर्मावहं पापनुदं भोगेशं विश्वधाम च

ಅವನು ಕಾಲಾದಿಗಳಿಗಿಂತ ಅತೀತನಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಪಂಚವು ಅವನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಚಕ್ರದಂತೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನು ಧರ್ಮಪ್ರದ, ಪಾಪನಾಶಕ, ಭೋಗಾಧಿಪತಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಧಾಮ—ಪರಮಪತಿ ಶಿವನು।

Verse 58

तमीश्वराणां परमं महेश्वरं तं देवतानां परमं च दैवतम् । पतिं पतीनां परमं परस्ताद्विदाम देवं भुवनेश्वरेश्वरम्

ನಾವು ಆ ದೇವ—ಮಹಾದೇವನನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇವೆ; ಅವನು ಈಶ್ವರರಲ್ಲಿ ಪರಮ ಮಹೇಶ್ವರ, ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮ ದೈವತ, ಪ್ರಭುಗಳಿಗೂ ಪರಮ ಪ್ರಭು, ಸರ್ವಾತೀತ; ಭುವನೇಶ್ವರರಿಗೂ ಈಶ್ವರನು.

Verse 59

न तस्य विद्येत कार्यं कारणं च न विद्यते । न तत्समो ऽधिकश्चापि क्वचिज्जगति दृश्यते

ಅವನಿಗೆ ಉತ್ಪಾದಿಸಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಯಫಲವಿಲ್ಲ; ಅವನನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಗೊಳಿಸುವ ಕಾರಣವೂ ಇಲ್ಲ. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಅವನ ಸಮಾನನೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ, ಅವನಿಗಿಂತ ಅಧಿಕನೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 60

परास्य विविधा शक्तिः श्रुतौ स्वाभाविकी श्रुता । ज्ञानं बलं क्रिया चैव याभ्यो विश्वमिदं कृतम्

ಶ್ರುತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮೇಶ್ವರನಿಗೆ ಸ್ವಭಾವಸಿದ್ಧವಾದ ಅನೇಕ ವಿಧದ ಶಕ್ತಿಗಳು ಇವೆ ಎಂದು ಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿ, ಬಲಶಕ್ತಿ, ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿ—ಇವುಗಳಿಂದಲೇ ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವು ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 61

तस्यास्ति पतिः कश्चिन्नैव लिंगं न चेशिता । कारणं कारणानां च स तेषामधिपाधिपः

ಆ ಶಕ್ತಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಪತಿ (ಸ್ವಾಮಿ) ಇದ್ದಾನೆ—ಅವನು ಯಾವುದೇ ಸೀಮಿತ ಸೂಚಕಚಿಹ್ನೆ (ಲಿಂಗ)ದಿಂದ ಬಂಧಿತನಲ್ಲ, ಮತ್ತಾರಿಗೂ ಅಧೀನನಲ್ಲ. ಅವನೇ ಕಾರಣಗಳಿಗೂ ಕಾರಣ, ಎಲ್ಲ ಅಧಿಪತಿಗಳಿಗೂ ಅಧಿಪತಿ.

Verse 62

न चास्य जनिता कश्चिन्न च जन्म कुतश्चन । न जन्महेतवस्तद्वन्मलमायादिसंज्ञकाः

ಅವನಿಗೆ ಜನಕನಾರು ಇಲ್ಲ; ಅವನ ಜನ್ಮವೂ ಎಲ್ಲಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಅವನಿಗೆ ಜನ್ಮಕಾರಣಗಳೂ ಇಲ್ಲ—‘ಮಲ’ (ಅಶುದ್ಧಿ), ‘ಮಾಯಾ’ ಮೊದಲಾದವುಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವು.

Verse 63

स एकस्सर्वभूतेषु गूढो व्याप्तश्च विश्वतः । सर्वभूतांतरात्मा च धर्माध्यक्षस्स कथ्यते

ಅವನು ಏಕನೇ; ಸರ್ವಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದು, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಅಂತರಾತ್ಮನಾಗಿ ಅವನೇ ಧರ್ಮಾಧ್ಯಕ್ಷನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 64

सर्वभूताधिवासश्च साक्षी चेता च निर्गुणः । एको वशी निष्क्रियाणां बहूनां विवशात्मनाम्

ಅವನು ಸರ್ವಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನು; ಸಾಕ್ಷಿ, ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಚೇತನ, ಗುಣಾತೀತ (ನಿರ್ಗುಣ). ಬಂಧಿತವಾಗಿ ವಿವಶಾತ್ಮರಾಗಿರುವ ಅನೇಕರ—ನಿಷ್ಕ್ರಿಯರಂತೆ ಇರುವವರ—ಏಕೈಕ ವಶೀ-ನಿಯಂತ್ರಕ ಅವನೇ.

Verse 65

नित्यानामप्यसौ नित्यश्चेतनानां च चेतनः । एको बहूनां चाकामः कामानीशः प्रयच्छति

ಅವನು ನಿತ್ಯರಲ್ಲಿಯೂ ನಿತ್ಯನು, ಚೇತನರಲ್ಲಿಯೂ ಪರಮ ಚೇತನನು. ಅನೇಕರಲ್ಲಿ ಏಕನಾಗಿದ್ದರೂ ಅವನು ಸ್ವತಃ ಅಕಾಮನು; ಆದರೂ ಈಶ್ವರನಾಗಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕಾಮ್ಯವಸ್ತುಗಳನ್ನು (ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಫಲಗಳನ್ನು) ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 66

सांख्ययोगाधिगम्यं यत्कारणं जगतां पतिम् । ज्ञात्वा देवं पशुः पाशैस्सर्वैरेव विमुच्यते

ಬಂಧಿತ ಜೀವ (ಪಶು) ಸಾಂಖ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗದಿಂದ ಗ್ರಹ್ಯವಾದ ಜಗತ್ತಿನ ಕಾರಣಸ್ವರೂಪ, ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಪತಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿದಾಗ, ಅವನು ಎಲ್ಲ ಪಾಶಬಂಧಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 67

विश्वकृद्विश्ववित्स्वात्मयोनिज्ञः कालकृद्गुणी । प्रधानः क्षेत्रज्ञपतिर्गुणेशः पाशमोचकः

ಅವನೇ ವಿಶ್ವಕೃತ್, ವಿಶ್ವವಿತ್; ತನ್ನ ಸ್ವಾತ್ಮಯೋನಿಯನ್ನು ತಿಳಿದವನು. ಕಾಲವನ್ನು ವಿಧಿಸುವವನು, ಗುಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅವುಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾದವನು. ಅವನೇ ಪ್ರಧಾನ, ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ (ಜೀವ)ನ ಪತಿ, ಗುಣೇಶ, ಮತ್ತು ಪಾಶಮೋಚಕ—ಬಂಧನಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಮುಕ್ತಿ ನೀಡುವವನು।

Verse 68

ब्रह्माणं विदधे पूर्वं वेदांश्चोपादिशत्स्वयम् । यो देवस्तमहं बुद्ध्वा स्वात्मबुद्धिप्रसादतः

ಯಾವ ದೇವನು ಮೊದಲು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ತಾನೇ ವೇದಗಳನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದನೋ—ಅಂತರಂಗ ಸ್ವಾತ್ಮಬುದ್ಧಿಯ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಅರಿತು, ನಾನು ಆ ಪ್ರಭುವನ್ನೇ ತಿಳಿದೆನು.

Verse 69

मुमुक्षुरस्मात्संसारात्प्रपद्ये शरणं शिवम् । निष्फलं निष्क्रियं शांतं निरवद्यं निरंजनम्

ಈ ಸಂಸಾರಚಕ್ರದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಯಸಿ ನಾನು ಶಿವನ ಶರಣಾಗುತ್ತೇನೆ—ಫಲಾತೀತ, ಕ್ರಿಯಾತೀತ, ಪರಮಶಾಂತ, ನಿರವದ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರಂಜನನಾದ ಶಿವನಿಗೆ.

Verse 70

अमृतस्य परं सेतुं दग्धेंधनमिवानिलम् । यदा चर्मवदाकाशं वेष्टयिष्यंति मानवाः

ಮಾನವರು ಆಕಾಶವನ್ನು ಚರ್ಮದಂತೆ ಸುತ್ತಿಬಿಗಿಯಲು ಯತ್ನಿಸುವಾಗ, ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಇಂಧನದಂತೆ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಯತ್ನಿಸುವಾಗ—ಅಷ್ಟೇ ಅಮೃತದ ಪರಮ ಸೀಮೆಯನ್ನು ದಾಟಲು ಸಾಧ್ಯ; ಅಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ಅದು ಅಸಾಧ್ಯ.

Verse 71

तदा शिवमविज्ञाय दुःखस्यांतो भविष्यति । तपःप्रभावाद्देवस्य प्रसादाच्च महर्षयः

ಆಗ, ಶಿವನನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಅರಿಯದಿದ್ದರೂ, ಓ ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ, ತಪಸ್ಸಿನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೂ ದೇವನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದಲೂ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುವುದು।

Verse 72

अत्याश्रमोचितज्ञानं पवित्रं पापनाशनम् । वेदांते परमं गुह्यं पुराकल्पप्रचोदितम्

ಇದು ಪರಮ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಜ್ಞಾನ—ಪವಿತ್ರವೂ ಪಾಪನಾಶಕವೂ. ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದ ಈ ಪರಮ ಗುಹ್ಯ ಉಪದೇಶವು ಪುರಾತನ ಕಲ್ಪಗಳಿಂದಲೇ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ।

Verse 73

ब्रह्मणो वदनाल्लब्धं मयेदं भाग्यगौरवात् । नाप्रशांताय दातव्यमेतज्ज्ञानमनुत्तमम्

ಬ್ರಹ್ಮನ ಮುಖದಿಂದ ಮಹಾ ಭಾಗ್ಯಗೌರವದಿಂದ ನಾನು ಇದನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಅನುತ್ತಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಪ್ರಶಾಂತನಿಗೆ (ಅಸಂಯಮಿಗೆ) ನೀಡಬಾರದು.

Verse 74

न पुत्रायाशुवृत्ताय नाशिष्याय च सर्वथा । यस्य देवे पराभक्तिर्यथा देवे तथा गुरौ

ಈ ಉಪದೇಶವನ್ನು ದುಷ್ಟಾಚಾರಿಯ ಪುತ್ರನಿಗೂ, ಹಾಗೆಯೇ ನಿಜವಾದ ಶಿಷ್ಯನಲ್ಲದವನಿಗೂ ಎಂದಿಗೂ ನೀಡಬಾರದು. ದೇವನಲ್ಲಿ ಪರಾಭಕ್ತಿ ಹೊಂದಿ, ದೇವನಿಗೆ ಇರುವಂತೆಯೇ ಗುರುವಿನಲ್ಲಿಯೂ ಅದೇ ಭಕ್ತಿ ಇರುವವನಿಗೇ ಇದನ್ನು ನೀಡಬೇಕು.

Verse 75

तस्यैते कथिताह्यर्थाः प्रकाशंते महात्मनः । अतश्च संक्षेपमिदं शृणुध्वं शिवः परस्तात्प्रकृतेश्च पुंसः

ಆ ಮಹಾತ್ಮನಿಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಅರ್ಥಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ—ಶಿವನು ಪ್ರಕೃತಿಗೂ ಪರ, ಪುರುಷನಿಗೂ ಪರ.

Verse 76

स सर्गकाले च करोति सर्वं संहारकाले पुनराददाति

ಅವನೇ ಸೃಷ್ಟಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಸಂಹಾರಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತನ್ನಲ್ಲೇ ಲೀನಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ।