अनुग्रह-स्वातन्त्र्य-प्रमाणविचारः | Inquiry into Pramāṇa, Divine Autonomy, and Grace

Verse 1

वायुरुवाच । स्थने संशयितं विप्रा भवद्भिर्हेतुचोदितैः । जिज्ञासा हि न नास्तिक्यं साधयेत्साधुबुद्धिषु

ವಾಯು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ವಿಪ್ರರೇ, ಯುಕ್ತಿ-ಹೇತುಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ ನೀವು ಯೋಗ್ಯಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸಂಶಯಪಟ್ಟಿರಿ. ಸಜ್ಜನಬುದ್ಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ನಾಸ್ತಿಕ್ಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 2

प्रमणमत्र वक्ष्यामि सताम्मोहनिवर्तकम् । असतां त्वन्यथाभावः प्रसादेन विना प्रभोः

ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ಸಜ್ಜನರ ಮೋಹವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಯಥಾರ್ಥ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ಆದರೆ ದುರ್ಜನರಿಗೆ ಪ್ರಭುವಿನ ಪ್ರಸಾದವಿಲ್ಲದೆ ವಿಪರೀತ ಹಾಗೂ ವಿಕೃತ ಬೋಧವೇ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 3

शिवस्य परिपूर्णस्य परानुग्रहमन्तरा । न किंचिदपि कर्तव्यमिति साधु विनिश्चितम्

ಪರಿಪೂರ್ಣನಾದ ಶಿವನಿಗೆ ಪರಾನುಗ್ರಹ (ಪರಮ ಕೃಪೆ) ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾವುದೂ ಕರ್ತವ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸದುಪದೇಶವಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ।

Verse 4

स्वभाव एव पर्याप्तः परानुग्रहकर्मणि । अन्यथा निस्स्वभवेन न किमप्यनुगृह्यते

ಪರಾನುಗ್ರಹ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ವಭಾವವೇ ಸಾಕು; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಸ್ವಭಾವವಿಲ್ಲದವನು ನಿಜವಾಗಿ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಅನುಗ್ರಹ ನೀಡಲಾರನು।

Verse 5

परं सर्वमनुग्राह्यं पशुपाशात्मकं जगत् । परस्यानुग्रहार्थं तु पत्युराज्ञासमन्वयः

ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು—ಪಶು (ಬಂಧಿತ ಜೀವ) ಮತ್ತು ಪಾಶ (ಬಂಧನ) ಸ್ವರೂಪವಾದುದು—ಪರಮ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರವೇ; ಆ ಪರಮ ಅನುಗ್ರಹಾರ್ಥವಾಗಿ ಪತಿ (ಸ್ವಾಮಿ ಶಿವ) ಯ ಆಜ್ಞಾ-ಶಾಸನಕ್ರಮವು ಇದೆ।

Verse 6

पतिराज्ञापकः सर्वमनुगृह्णाति सर्वदा । तदर्थमर्थस्वीकारे परतंत्रः कथं शिवः

ಪತಿ-ಪ್ರಭು, ಸರ್ವರಿಗೂ ರಾಜಾಜ್ಞಾಪಕನಾಗಿ ಸದಾ ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೂ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡುವನು. ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ದ್ರವ್ಯಸ್ವೀಕಾರದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಯಾರ ಮೇಲಾದರೂ ಪರತಂತ್ರನಾಗುವುದು ಹೇಗೆ?

Verse 7

अनुग्राह्यनपेक्षो ऽस्ति न हि कश्चिदनुग्रहः । अतः स्वातन्त्र्यशब्दार्थाननपेक्षत्वलक्षणः

ಅವನು ಅನುಗ್ರಹ ಪಡೆಯುವವನ ಮೇಲೂ ಅವಲಂಬಿತನಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ನಿಜವಾಗಿ ಅನುಗ್ರಹವು ಯಾರ ಮೇಲೂ ಅವಲಂಬಿತವಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ‘ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ’ ಶಬ್ದಾರ್ಥವು ಪರಮ ಅನಪೇಕ್ಷತೆಯೇ.

Verse 8

एतत्पुनरनुग्राह्यं परतंत्रं तदिष्यते । अनुग्रहादृते तस्य भुक्तिमुक्त्योरनन्वयात्

ಈ ಜೀವವು ಮತ್ತೆ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವೂ ಪರತಂತ್ರವೂ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹವಿಲ್ಲದೆ ಭೋಗ-ಮುಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅದರ ಸಂಬಂಧವೇ ಇಲ್ಲ.

Verse 9

मूर्तात्मनो ऽप्यनुग्राह्या शिवाज्ञाननिवर्तनात् । अज्ञानाधिष्ठितं शम्भोर्न किंचिदिह विद्यते

ಮೂರ್ತದೇಹಿಗಳಾದ ಜೀವಿಗಳೂ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯರು; ಶಿವಜ್ಞಾನವು ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಶಂಭುವಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಅಜ್ಞಾನಾಧಿಷ್ಠಿತವಲ್ಲ.

Verse 10

येनोपलभ्यते ऽस्माभिस्सकलेनापि निष्कलः । स मूर्त्यात्मा शिवः शैवमूर्तिरित्युपचर्यते

ಸಕಲ ರೂಪದ ಮೂಲಕವೂ ನಾವು ಅನುಭವಿಸಬಲ್ಲ ನಿಷ್ಕಲ ಪರತತ್ತ್ವವೇ—ಮೂರ್ತ್ಯಾತ್ಮ ಶಿವನು; ಭಕ್ತಿಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ‘ಶೈವಮೂರ್ತಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 11

न ह्यसौ निष्कलः साक्षाच्छिवः परमकारणम् । साकारेणानुभावेन केनाप्यनुपलक्षितः

ಆ ಶಿವನು ಸ್ವರೂಪತಃ ನಿಷ್ಕಲನೂ ನಿರಾಕಾರನೂ ಆಗಿದ್ದರೂ ಪರಮಕಾರಣನೇ. ಆದರೆ ತನ್ನ ಸಾಕಾರವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಶಕ್ತಿಯ ಅನುಭವದಿಂದ ಅವನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 12

प्रमाणगम्यतामात्रं तत्स्वभावोपपादकम् । न तावतात्रोपेक्षाधीरुपलक्षणमंतरा

ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯಬಹುದಾದತೆ ಮಾತ್ರವೇ ವಸ್ತುವಿನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ಬುದ್ಧಿ ಯುಕ್ತವಲ್ಲ—ಸಮ್ಯಕ್ ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳಿಲ್ಲದೆ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

Verse 13

आत्मोपमोल्वणं साक्षान्मूर्तिरेव हि काचन । शिवस्य मूर्तिर्मूर्त्यात्मा परस्तस्योपलक्षणम्

ನಿಜಕ್ಕೂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾದ ಒಂದು ಪ್ರಕಟರೂಪವಿದೆ; ಅದು ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಉಪಮೇಯ. ಶಿವನ ಆ ಮೂರ್ತಿ—ಮೂರ್ತಿಸ್ವಭಾವವೇ ಆದದ್ದು—ಪರಾತ್ಪರ ಶಿವನನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಸೂಚಕಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.

Verse 14

यथा काष्ठेष्वनारूढो न वह्निरुपलभ्यते । एवं शिवो ऽपि मूर्त्यात्मन्यनारूढ इति स्थितिः

ಮರದ ತುಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ಇದ್ದರೂ ಅದು ಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ಳದವರೆಗೆ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಶಿವನೂ ಮೂರ್ತಿರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗದವರೆಗೆ ಗ್ರಹಣಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ—ಇದೇ ಸ್ಥಿರಸಿದ್ಧಾಂತ.

Verse 15

यथाग्निमानयेत्युक्ते ज्वलत्काष्ठादृते स्वयम् । नाग्निरानीयते तद्वत्पूज्यो मूर्त्यात्मना शिवः

‘ಅಗ್ನಿ ತಂದುಕೊ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ, ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡ ಮರದ ತುಂಡಿಲ್ಲದೆ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸ್ವತಃ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ತರಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಶಿವನು—ನಿಜವಾಗಿ ನಿರ್ಗುಣನಾದರೂ—ಭಕ್ತಿಗಾಗಿ ಮೂರ್ತಿರೂಪದಲ್ಲಿ ಪೂಜ್ಯನು.

Verse 16

अत एव हि पूजादौ मूर्त्यात्मपरिकल्पनम् । मूर्त्यात्मनि कृतं साक्षाच्छिव एव कृतं यतः

ಆದ್ದರಿಂದ ಪೂಜೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ದೇವರನ್ನು ಸಕಾರರೂಪನಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸ್ವಾತ್ಮಸ್ವರೂಪನಾಗಿ ಭಾವಿಸಬೇಕು. ಆ ಮೂರ್ತ್ಯಾತ್ಮನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವುದೂ ಮಾಡುವುದೂ ನಿಜವಾಗಿ ಸాక్షಾತ್ ಶಿವನಿಗೇ ಮಾಡಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 17

लिंगादावपि तत्कृत्यमर्चायां च विशेषतः । तत्तन्मूर्त्यात्मभावेन शिवो ऽस्माभिरुपास्यते

ಲಿಂಗಾದಿಗಳ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ವಿಧಿ; ಅರ್ಚಾ-ಪ್ರತಿಮೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ. ಆ ಆ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ನಾವು ಶಿವನನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತೇವೆ.

Verse 18

यथानुगृह्यते सो ऽपि मूर्त्यात्मा पारमेष्ठिना । तथा मूर्त्यात्मनिष्ठेन शिवेन पशवो वयम्

ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಆ ದೇಹಧಾರಿಯನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸುವಂತೆ, ಮೂર્ત್ಯಾತ್ಮನಿಷ್ಠನಾದ ಶಿವನು ನಾವು ಪಶುಭಾವದಿಂದ ಬಂಧಿತ ಜೀವಗಳ ಮೇಲೂ ಕೃಪೆ ತೋರುತ್ತಾನೆ।

Verse 19

लोकानुग्रहणायैव शिवेन परमेष्ठिना । सदाशिवादयस्सर्वे मूर्त्यात्मनो ऽप्यधिष्ठिताः

ಲೋಕಾನುಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನೇ ಸದಾಶಿವಾದಿ ಎಲ್ಲ ಮೂರ್ತ್ಯಾತ್ಮ ರೂಪಗಳ ಮೇಲೆ ಅಧಿಷ್ಠಾನವಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಅವೆಲ್ಲವೂ ಅವನಿಂದ ನಿಯೋಜಿತವಾಗಿ ಶಕ್ತಿಮಂತವಾಗಿವೆ।

Verse 20

आत्मनामेव भोगाय मोक्षाय च विशेषतः । तत्त्वातत्त्वस्वरूपेषु मूर्त्यात्मसु शिवान्वयः

ಭೋಗಕ್ಕಾಗಿಯೂ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಆತ್ಮನೇ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯ; ತತ್ತ್ವ-ಅತತ್ತ್ವ ಸ್ವರೂಪಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಮೂರ್ತ್ಯಾತ್ಮ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಶಿವಾನ್ವಯ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ।

Verse 21

भोगः कर्मविपाकात्मा सुखदुःखात्मको मतः । न च कर्म शिवो ऽस्तीति तस्य भोगः किमात्मकः

ಭೋಗವು ಕರ್ಮವಿಪಾಕದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವದು, ಸುಖ–ದುಃಖಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಶಿವನು ಕರ್ಮಾತೀತನು; ಅವನಿಗೆ ‘ಭೋಗ’ ಯಾವ ಸ್ವಭಾವದಾಗಿರಬಹುದು?

Verse 22

सर्वं शिवो ऽनुगृह्णाति न निगृह्णाति किंचन । निगृह्णतां तु ये दोषाश्शिवे तेषामसंभवात्

ಶಿವನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅನುಗ್ರಹ ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ಯಾರನ್ನೂ ದಂಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ದಂಡಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಇರುವ ದೋಷಗಳು ಶಿವನಲ್ಲಿ ಅಸಂಭವ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವು ಅವನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 23

ये पुनर्निग्रहाः केचिद्ब्रह्मादिषु निदर्शिताः । ते ऽपि लोकहितायैव कृताः श्रीकण्ठमूर्तिना

ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವರ ಮೇಲೆಯೂ ತೋರಿಸಲಾದ ಯಾವ ನಿಯಗ್ರಹಗಳು (ಸಂಯಮ/ದಂಡ) ಇದ್ದವೋ, ಅವನ್ನೂ ಶ್ರೀಕಂಠಮೂರ್ತಿಯಾದ ಶಿವನು ಲೋಕಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿಯೇ ಮಾಡಿದನು।

Verse 24

ब्रह्माण्डस्याधिपत्यं हि श्रीकण्ठस्य न संशयः । श्रीकण्ठाख्यां शिवो मूर्तिं क्रीडतीमधितिष्ठति

ಸಂಪೂರ್ಣ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಅಧಿಪತ್ಯ ಶ್ರೀಕಂಠನದೇ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಶಿವನು ‘ಶ್ರೀಕಂಠ’ ಎಂಬ ತನ್ನ ಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ದಿವ್ಯಲೀಲೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಆಳುತ್ತಾನೆ।

Verse 25

सदोषा एव देवाद्या निगृहीता यथोदितम् । ततस्तेपि विपाप्मानः प्रजाश्चापि गतज्वराः

ಹೇಳಿದಂತೆ ದೇವಾದಿಗಳು ದೋಷಯುಕ್ತರಾಗಿದ್ದರಿಂದಲೇ ನಿಯಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ನಂತರ ಅವರು ಕೂಡ ಪಾಪರಹಿತರಾದರು; ಪ್ರಜೆಗಳೂ ಜ್ವರದಂತ ತಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾದರು।

Verse 26

निग्रहो ऽपि स्वरूपेण विदुषां न जुगुप्सितः । अत एव हि दण्ड्येषु दण्डो राज्ञां प्रशस्यते

ನಿಗ್ರಹವೂ ತಿದ್ದುಪಡಿಯೂ ಸ್ವಭಾವತಃ ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ನಿಂದನೀಯವಲ್ಲ. ಆದಕಾರಣ ದಂಡ್ಯರ ಮೇಲೆ ರಾಜರ ದಂಡನೆ ಪ್ರಶಂಸಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 27

यत्सिद्धिरीश्वरत्वेन कार्यवर्गस्य कृत्स्नशः । न स चेदीशतां कुर्याज्जगतः कथमीश्वरः

‘ಈಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಿಯೇ ಸಮಸ್ತ ಕಾರ್ಯವರ್ಗದ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧಿಪತ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಜಗತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಈಶತ್ವವನ್ನು ನಡೆಸದಿದ್ದರೆ ಅವನನ್ನು ಹೇಗೆ ಈಶ್ವರನೆಂದು ಕರೆಯುವುದು?

Verse 28

ईशेच्छा च विधातृत्वं विधेराज्ञापनं परम् । आज्ञावश्यमिदं कुर्यान्न कुर्यादिति शासनम्

ಈಶ್ವರನ ಇಚ್ಛೆಯೇ ವಿಧಾತೃತ್ವಶಕ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ವಿಧಾತ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೂ ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯೇ ಪರಮ. ಆ ಆಜ್ಞೆಯ ಅಧೀನವಾಗಿ ‘ಇದನ್ನು ಮಾಡು’ ಅಥವಾ ‘ಮಾಡಬೇಡ’ ಎಂಬ ಶಾಸನ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

Verse 29

तच्छासनानुवर्तित्वं साधुभावस्य लक्षणम् । विपरीतसमाधोः स्यान्न सर्वं तत्तु दृश्यते

ಆ ಶಾಸನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದೇ ಸಾಧುಭಾವದ ಲಕ್ಷಣ. ಆದರೆ ಸಮಾಧಿ ವಿಪರೀತ (ಭ್ರಾಂತ)ವಾಗಿರುವವನಲ್ಲಿ ಅದು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 30

साधु संरक्षणीयं चेद्विनिवर्त्यमसाधु यत् । निवर्तते च सामादेरंते दण्डो हि साधनम्

ಸಾಧುಜನರ ರಕ್ಷಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಅಸಾಧುವಾದುದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು. ಸಾಮಾದಿ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಅದು ಹಿಂತಿರುಗದಿದ್ದರೆ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದಂಡವೇ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಾಧನ.

Verse 31

हितार्थलक्षणं चेदं दण्डान्तमनुशासनम् । अतो यद्विपरीतं तदहितं संप्रचक्षते

ಈ ಉಪದೇಶ—ಅವಶ್ಯಕವಾದರೆ ದಂಡ-ನಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುವದು—ನಿಜ ಹಿತದ ಲಕ್ಷಣ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರ ವಿರುದ್ಧವಾದುದು ಅನಹಿತಕರವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 32

हिते सदा निषण्णानामीश्वरस्य निदर्शनम् । स कथं दुष्यते सद्भिरसतामेव निग्रहात्

ಹಿತದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಸ್ಥಿತರಾದವರಿಗೆ ಇದು ಈಶ್ವರನ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸೂಚನೆ. ದುಷ್ಟರನ್ನೇ ನಿಗ್ರಹಿಸುವುದರಿಂದ ಸಜ್ಜನರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಆತನು ಹೇಗೆ ದೂಷಿತನಾಗುವನು?

Verse 33

अयुक्तकारिणो लोके गर्हणीयाविवेकिता । यदुद्वेजयते लोकन्तदयुक्तं प्रचक्षते

ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಯುಕ್ತವಾಗಿ ನಡೆಯುವವರು ಅವಿವೇಕಿಗಳು ಎಂದು ಗರ್ಹಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಜನರನ್ನು ಉದ್ವಿಗ್ನಗೊಳಿಸಿ ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುವುದೇ ‘ಅಯುಕ್ತ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 34

सर्वो ऽपि निग्रहो लोके न च विद्वेषपूर्वकः । न हि द्वेष्टि पिता पुत्रं यो निगृह्याति शिक्षयेत्

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನಿಯಂತ್ರಣ ಅಥವಾ ತಿದ್ದುಪಡಿ ದ್ವೇಷದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ತಂದೆ ಮಗನನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಬೋಧಿಸಿ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲು ಮಾತ್ರ ಅವನನ್ನು ನಿಯಮಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 35

माध्यस्थेनापि निग्राह्यान्यो निगृह्णाति मार्गतः । तस्याप्यवश्यं यत्किंचिन्नैर्घृण्यमनुवर्तते

ಮಾಧ್ಯಸ್ಥನಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ನಿಯಂತ್ರಣಾರ್ಹನನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ತಡೆದರೂ, ಅವನಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಠೋರತೆ ಅಥವಾ ನಿರ್ದಯತೆಯ ಛಾಯೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಜೊತೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 36

अन्यथा न हिनस्त्येव सदोषानप्यसौ परान् । हिनस्ति चायमप्यज्ञान्परं माध्यस्थ्यमाचरन्

ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವನು ಯಾರನ್ನೂ—ದೋಷಿಗಳನ್ನಾದರೂ—ಎಂದಿಗೂ ಹಿಂಸಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅತಿಯಾದ ತಟಸ್ಥತೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಿ, ನಿರ್ದೋಷರನ್ನೂ ಅಜ್ಞಾನಿಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಹಾನಿಗೊಳಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 37

तस्माद्दुःखात्मिकां हिंसां कुर्वाणो यः सनिर्घृणः । इति निर्बंधयंत्येके नियमो नेति चापरे

ಆದ್ದರಿಂದ ದುಃಖಸ್ವರೂಪವಾದ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ನಿರ್ದಯವಾಗಿ ಮಾಡುವವನು—ಕೆಲವರು ‘ಅವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಕರ್ಮಬಂಧನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ; ಇದು ನಿಯಮ’ ಎಂದು ಹಠಪಡುತ್ತಾರೆ; ಇತರರು ‘ಇದು ನಿಯಮವಲ್ಲ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

Verse 38

निदानज्ञस्य भिषजो रुग्णो हिंसां प्रयुंजतः । न किंचिदपि नैर्घृण्यं घृणैवात्र प्रयोजिका

ರೋಗದ ಕಾರಣವನ್ನು ತಿಳಿದ ವೈದ್ಯನು ರೋಗಿಗೆ ನೋವುಂಟುಮಾಡುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ, ಅದರಲ್ಲಿ ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಕ್ರೂರತೆ ಇಲ್ಲ; ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರೇರಕ ಕಾರಣ ಕರುಣೆಯೇ ಮಾತ್ರ.

Verse 39

घृणापि न गुणायैव हिंस्रेषु प्रतियोगिषु । तादृशेषु घृणी भ्रान्त्या घृणान्तरितनिर्घृणः

ಹಿಂಸಕ ವಿರೋಧಿಗಳ ಕಡೆಗೆ ಕರುಣೆಯೂ ಗುಣವಲ್ಲ. ಅಂಥವರ ಮೇಲೆ ಭ್ರಮೆಯಿಂದ ದಯೆ ತೋರಿದರೆ, ತಪ್ಪು ಕರುಣೆಯಿಂದ ವಿವೇಕ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟು, ಒಳಗಿನಿಂದ ಕ್ರೂರನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 40

उपेक्षापीह दोषाह रक्ष्येषु प्रतियोगिषु । शक्तौ सत्यामुपेक्षातो रक्ष्यस्सद्यो विपद्यते

ಇಲ್ಲಿಯೂ, ರಕ್ಷಿಸಬೇಕಾದವರ ವಿಷಯದಲ್ಲೂ ಮತ್ತು ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ನಿಲ್ಲುವವರ ವಿಷಯದಲ್ಲೂ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವು ದೋಷವೇ. ಶಕ್ತಿ ಇದ್ದರೂ ಉಪೇಕ್ಷಿಸಿದರೆ ರಕ್ಷಿತನು ಶೀಘ್ರವೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 41

सर्पस्यास्यगतम्पश्यन्यस्तु रक्ष्यमुपेक्षते । दोषाभासान्समुत्प्रेक्ष्य फलतः सो ऽपि निर्घृणः

ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಸರ್ಪವನ್ನು ಕಂಡರೂ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕಾದುದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸದೆ, ಕೇವಲ ‘ದೋಷಾಭಾಸ’ವೆಂದು ಕಲ್ಪಿಸಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವವನು ಫಲತಃ ನಿರ್ದಯನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 42

तस्माद्घृणा गुणायैव सर्वथेति न संमतम् । संमतं प्राप्तकामित्वं सर्वं त्वन्यदसम्मतम्

ಆದ್ದರಿಂದ ಘೃಣಾ/ಕರುಣೆ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಗುಣವೇ ಎಂಬುದು ಸಂಮತವಲ್ಲ. ಸಂಮತವಾದುದು ‘ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಮಿತ್ವ’—ಯಥಾರ್ಥ ಗುರಿ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗುವುದು; ಉಳಿದುದೆಲ್ಲ ಅಸಂಮತ।

Verse 43

अग्नावपि समाविष्टं ताम्रं खलु सकालिकम् । इति नाग्निरसौ दुष्येत्ताम्रसंसर्गकारणात्

ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಇಡಲಾದ ತಾಮ್ರವೂ ನಿಜಕ್ಕೂ ಕಾಳಿಮೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ತಾಮ್ರಸಂಸರ್ಗದಿಂದ ಆ ಅಗ್ನಿ ದೂಷಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಜಗತ್ಸಂಸರ್ಗದಿಂದ ಪರಮೇಶ್ವರ ಪತಿ ಎಂದಿಗೂ ಮಲಿನನಾಗುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 44

नाग्नेरशुचिसंसर्गादशुचित्वमपेक्षते । अशुचेस्त्वग्निसंयोगाच्छुचित्वमपि जायते

ಅಶುಚಿಯ ಸಂಸರ್ಗದಿಂದ ಅಗ್ನಿಗೆ ಅಶುಚಿತ್ವ ಬರುವುದಿಲ್ಲ; ಅಶುಚಿಯೇ ಅಶುಚಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅಶುಚಿ ಪದಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಅಗ್ನಿಸಂಯೋಗವಾದಾಗ ಶುಚಿತ್ವವೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ—ಅದು ಶುದ್ಧಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ।

Verse 45

एवं शोध्यात्मसंसर्गान्न ह्यशुद्धः शिवो भवेत् । शिवसंसर्गतस्त्वेष शोध्यात्मैव हि शुध्यति

ಈ ರೀತಿ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸಬೇಕಾದ ಆತ್ಮದ ಸಂಗದಿಂದ ಶಿವನು ಎಂದಿಗೂ ಅಶುದ್ಧನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಶಿವಸಂಗದಿಂದ ಆ ಶುದ್ಧ್ಯಾತ್ಮನೇ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಶುದ್ಧಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

Verse 46

अयस्यग्नौ समाविष्टे दाहो ऽग्नेरेव नायसः । मूर्तात्मन्येवमैश्वर्यमीश्वरस्यैव नात्मनाम्

ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಾಗ ದಹನವು ಅಗ್ನಿಗೇ ಸೇರಿದೆ, ಕಬ್ಬಿಣಕ್ಕಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ದೇಹಧಾರಿಯಾದ ಆತ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಭುವಿನ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರಕಟವಾದರೂ, ಆ ಐಶ್ವರ್ಯವು ನಿಜವಾಗಿ ಈಶ್ವರನಿಗೇ; ಜೀವಾತ್ಮಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲ.

Verse 47

न हि काष्ठं ज्वलत्यूर्ध्वमग्निरेव ज्वलत्यसौ । काष्ठस्यांगारता नाग्नेरेवमत्रापि योज्यताम्

ನಿಜವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಗೆ ಸುಡುವುದಿಲ್ಲ; ಅಗ್ನಿಯೇ ಜ್ವಲಿಸುತ್ತದೆ. ಕಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಂಡವಾಗುವುದು ಅಗ್ನಿಯ ಪರಿವರ್ತನೆ ಅಲ್ಲ. ಇದೇ ಯುಕ್ತಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಅನ್ವಯಿಸಬೇಕು.

Verse 48

अत एव जगत्यस्मिन्काष्ठपाषाणमृत्स्वपि । शिवावेशवशादेव शिवत्वमुपचर्यते

ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಗೆ, ಕಲ್ಲು, ಮಣ್ಣು ಮೊದಲಾದವುಗಳಲ್ಲಿಯೂ—ಶಿವನ ಆವೇಶಮಯ ಅಂತರ್ನಿವಾಸದ ಬಲದಿಂದಲೇ—‘ಶಿವತ್ವ’ವನ್ನು ಉಪಚಾರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 49

मैत्र्यादयो गुणा गौणास्तस्मात्ते भिन्नवृत्तयः । तैर्गुणैरुपरक्तानां दोषाय च गुणाय च

ಮೈತ್ರಿ ಮೊದಲಾದ ಗುಣಗಳು ಗೌಣ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳ ವೃತ್ತಿಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಆ ಗುಣಗಳಿಂದ ರಂಜಿತವಾದ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವರಿಗೆ ಅವೇ ಗುಣಗಳು ದೋಷವಾಗಿಯೂ ಗುಣವಾಗಿಯೂ ಫಲಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 50

यत्तु गौणमगौणं च तत्सर्वमनुगृह्णतः । न गुणाय न दोषाय शिवस्य गुणवृत्तयः

ಗೌಣವೆಂದಾಗಲಿ ಅಗೌಣವೆಂದಾಗಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಡುವುದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಆತನು ಕೃಪೆಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೂ ಶಿವನ ಗುಣರೂಪ ವೃತ್ತಿಗಳು ಅವನಿಗೆ ನ ಪುಣ್ಯ ನ ದೋಷ; ಅವನು ನಿತ್ಯ ನಿರ್ಲೇಪನು.

Verse 51

न चानुग्रहशब्दार्थं गौणमाहुर्विपश्चितः । संसारमोचनं किं तु शैवमाज्ञामयं हितम्

ವಿಪಶ್ಚಿತರು ‘ಅನುಗ್ರಹ’ ಶಬ್ದಾರ್ಥವನ್ನು ಗೌಣವೆಂದು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ನಿಜವಾಗಿ ಶಿವನ ಮಂಗಳಕರ ಆಜ್ಞೆ—ಹಿತಕರವೂ ಸಂಸಾರಮೋಚಕವೂ ಆಗಿ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವುದು.

Verse 52

हितं तदाज्ञाकरणं यद्धितं तदनुग्रहः । सर्वं हिते नियुञ्जावः सर्वानुग्रहकारकः

ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಹಿತ; ಹಿತವೆನಿಸುವುದೆಲ್ಲವೂ ಸಾರವಾಗಿ ಅವನ ಅನುಗ್ರಹವೇ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಮಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿಯೋಜಿಸೋಣ; ಏಕೆಂದರೆ ಅವನೇ ಸರ್ವರಿಗೆ ಅನುಗ್ರಹಕಾರಕನು.

Verse 53

यस्तूपकारशब्दार्थस्तमप्याहुरनुग्रहम् । तस्यापि हितरूपत्वाच्छिवः सर्वोपकारकः

‘ಉಪಕಾರ’ ಎಂಬ ಪದಾರ್ಥವನ್ನೂ ‘ಅನುಗ್ರಹ’ವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಕೂಡ ಹಿತರೂಪವಾದುದರಿಂದ, ಕಲ್ಯಾಣಸ್ವಭಾವನಾದ ಶಿವನು ಸರ್ವರಿಗೂ ಸರ್ವೋಪಕಾರಕನು.

Verse 54

हिते सदा नियुक्तं तु सर्वं चिदचिदात्मकम् । स्वभावप्रतिबन्धं तत्समं न लभते हितम्

ಚಿತ್ ಮತ್ತು ಅಚಿತ್ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಎಲ್ಲವೂ ಸದಾ ಹಿತದ ಕಡೆಗೆ ನಿಯುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದ ಪ್ರತಿಬಂಧದಿಂದ ಅದು ತನ್ನಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಸಮ್ಯಕ್ ಹಿತವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾರದು.

Verse 55

यथा विकासयत्येव रविः पद्मानि भानुभिः । समं न विकसन्त्येव स्वस्वभावानुरोधतः

ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಪದ್ಮಗಳನ್ನು ಅರಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೂ ಅವೆಲ್ಲವೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಅರಳುವುದಿಲ್ಲ—ಪ್ರತಿಯೊಂದರ ಸ್ವಭಾವಾನುಸಾರ. ಹಾಗೆಯೇ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಅನುಗ್ರಹದ ಫಲವೂ ಅವರವರ ಯೋಗ್ಯತೆಯಂತೆ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 56

स्वभावो ऽपि हि भावानां भाविनो ऽर्थस्य कारणम् । न हि स्वभावो नश्यन्तमर्थं कर्तृषु साधयेत्

ಭಾವಗಳ ಸ್ವಭಾವವೂ ಉಂಟಾಗುವ ಫಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು; ಆದರೆ ನಾಶವಂತ ಹಾಗೂ ಅಸ್ಥಿರವಾದ ಫಲವನ್ನು ಕೇವಲ ‘ಸ್ವಭಾವ’ ಮತ್ತು ಕರ್ತೃತ್ವದಿಂದ ನಿಜಸಿದ್ಧವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗದು।

Verse 57

सुवर्णमेव नांगारं द्रावयत्यग्निसंगमः । एवं पक्वमलानेव मोचयेन्न शिवपरान्

ಅಗ್ನಿಸಂಗಮದಿಂದ ಬಂಗಾರವೇ ಕರಗುತ್ತದೆ, ಅಂಗಾರವಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಭು ಪಕ್ವಮಲ ಹೊಂದಿ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಯೋಗ್ಯರಾದ ಶೈವಪರ ಭಕ್ತರನ್ನೇ ವಿಮೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 58

यद्यथा भवितुं योग्यं तत्तथा न भवेत्स्वयम् । विना भावनया कर्ता स्वतन्त्रस्सन्ततो भवेत्

ಯಾವುದು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವೋ, ಅದು ತಾನಾಗಿಯೇ ಹಾಗೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಭಾವನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕರ್ತನು ಸದಾ ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗಿ ಇರಲಾರ; ಅವನ ಕರ್ತೃತ್ವ ಅಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 59

स्वभावविमलो यद्वत्सर्वानुग्राहकश्शिवः । स्वभावमलिनास्तद्वदात्मनो जीवसंज्ञिताः

ಶಿವನು ಸ್ವಭಾವತಃ ವಿಮಲನು ಮತ್ತು ಸರ್ವಾನುಗ್ರಾಹಕನು. ಹಾಗೆಯೇ ‘ಜೀವ’ವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಆತ್ಮಗಳು ಸ್ವಭಾವತಃ ಮಲಿನ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ವಿಮೋಚಕ ಕೃಪೆ ಅವಶ್ಯಕ.

Verse 60

अन्यथा संसरन्त्येते नियमान्न शिवः कथम् । कर्ममायानुबन्धोस्य संसारः कथ्यते बुधैः

ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಶಿವನು ಪರಮ ನಿಯಂತನಾಗಿರದೆ ಇದ್ದರೆ ಈ ಜೀವಿಗಳು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಅಲೆದಾಡುವರು? ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಮಾಯೆಯ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಬಂಧವೇ ಸಂಸಾರ।

Verse 61

अनुबन्धो ऽयमस्यैव न शिवस्येति हेतुमान् । स हेतुरात्मनामेव निजो नागन्तुको मलः

ಈ ಬಂಧವು ಜೀವಾತ್ಮನಿಗೇ ಸೇರಿದ್ದು, ಶಿವನಿಗಲ್ಲ—ಎಂದು ಕಾರಣಜ್ಞರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಬಂಧನದ ಕಾರಣ ಆತ್ಮನ ಸ್ವಂತ ಮಲವೇ; ಅದು ಸಹಜ, ಹೊರಗಿನಿಂದ ಹೊಸದಾಗಿ ಬಂದದ್ದಲ್ಲ।

Verse 62

आगन्तुकत्वे कस्यापि भाव्यं केनापि हेतुना । यो ऽयं हेतुरसावेकस्त्वविचित्रस्वभावतः

ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ‘ಆಗಂತುಕ’ (ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದದ್ದು) ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ, ಅದು ಯಾವುದೋ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಎಂಬುದು ಒಪ್ಪಲೇಬೇಕು. ಆದರೆ ಆ ಕಾರಣ ಒಂದೇ ಮತ್ತು ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಅದು ಮಾತ್ರದಿಂದ ಆ ಆಗಂತುಕತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗದು.

Verse 63

आत्मतायाः समत्वे ऽपि बद्धा मुक्ताः परे यतः । बद्धेष्वेव पुनः केचिल्लयभोगाधिकारतः

ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪ ಸಮಾನವಾಗಿದ್ದರೂ ಬಂಧನ–ಮುಕ್ತಿಯ ಭೇದವಿದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನೇ ಹಾಗೆ ನಿಯಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತೆ ಬಂಧ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಧಿಕಾರಾನುಸಾರ ಕೆಲವರಿಗೆ ಲಯ (ಶಿವನಲ್ಲಿ ಲೀನತೆ) ಮತ್ತು ಕೆಲವರಿಗೆ ಭೋಗಾಧಿಕಾರ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

Verse 64

ज्ञानैश्वर्यादिवैषम्यं भजन्ते सोत्तराधराः । केचिन्मूर्त्यात्मतां यान्ति केचिदासन्नगोचराः

ಉನ್ನತ–ನಿಮ್ನ ವರ್ಗದ ಸತ್ತ್ವಗಳು ಜ್ಞಾನ, ಐಶ್ವರ್ಯ ಮೊದಲಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ವೈಷಮ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತವೆ. ಕೆಲವರು ಮೂರ್ತಿಮತ್ವ (ಸಗುಣ ಸ್ಥಿತಿ) ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಸಮೀಪದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಗ್ರಹಣಕ್ಕಷ್ಟೇ ಗೋಚರರಾಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 65

मूर्त्यात्मसु शिवाः केचिदध्वनां मूर्धसु स्थिताः । मध्ये महेश्वरा रुद्रास्त्वर्वाचीनपदे स्थिताः

ಮೂರ್ತಿ–ಆತ್ಮ ತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ‘ಶಿವರು’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟು ಅಧ್ವಗಳ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಮಹೇಶ್ವರರು’ ಇರುತ್ತಾರೆ; ‘ರುದ್ರರು’ ಕೆಳಗಿನ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

Verse 66

आसन्ने ऽपि च मायायाः परस्मात्कारणात्त्रयम् । तत्राप्यात्मा स्थितो ऽधस्तादन्तरात्मा च मध्यतः

ಮಾಯೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಪರಮಕಾರಣದಿಂದ ತ್ರಯವು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಜೀವಾತ್ಮನು ಕೆಳಗೆ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ; ಅಂತರಾತ್ಮ (ಅಂತರ್ವ್ಯಾಪಿ ಈಶ್ವರ) ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾಗಿ ಒಳಗಿಂದಲೇ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 67

परस्तात्परमात्मेति ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । वर्तन्ते वसवः केचित्परमात्मपदाश्रयाः

ಸರ್ವಾತೀತ ಪರಮಾತ್ಮಪದದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಮಹೇಶ್ವರರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಕೆಲವು ವಸುಗಳೂ ಪರಮಾತ್ಮಪದವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 68

अन्तरात्मपदे केचित्केचिदात्मपदे तथा । शान्त्यतीतपदे शैवाः शान्ते माहेश्वरे ततः

ಕೆಲವು ಶೈವರು ಅಂತರಾತ್ಮಪದದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವರು ಆತ್ಮಪದದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಿತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಮೀರಿದ ಪದದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತಾರೆ; ನಂತರ ಶಾಂತವಾದ ಮಾಹೇಶ್ವರ ಪದದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 69

विद्यायान्तु यथा रौद्राः प्रतिष्ठायां तु वैष्णवाः । निवृत्तौ च तथात्मानो ब्रह्मा ब्रह्मांगयोनयः

ವಿದ್ಯಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ರೌದ್ರ ತತ್ತ್ವಗಳು ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿವೆ; ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವೈಷ್ಣವ ಶಕ್ತಿಗಳು ಮೇಲುಗೈ. ನಿವೃತ್ತಿ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸ್ಥಿತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ; ಸೃಷ್ಟಿ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ—ಬ್ರಹ್ಮಾಂಗಜನರು (ಬ್ರಹ್ಮನ ಅಂಗಗಳಿಂದ ಜನಿಸಿದವರು).

Verse 70

देवयोन्यष्टकं मुख्यं मानुष्यमथ मध्यमम् । पक्ष्यादयो ऽधमाः पञ्चयोनयस्ताश्चतुर्दश

ಹದಿನಾಲ್ಕು ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟು ದೇವಯೋನಿಗಳು ಮುಖ್ಯ; ಮಾನವಯೋನಿ ಮಧ್ಯಮ; ಪಕ್ಷಿ ಮೊದಲಾದ ಐದು ಯೋನಿಗಳು ಅಧಮವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।

Verse 71

उत्तराधरभावो ऽपि ज्ञेयस्संसारिणो मलः । यथामभावो मुक्तस्य पूर्वं पश्चात्तु पक्वता

ಮೇಲು-ಕೀಳು ಎಂಬ ಭಾವವೂ ಸಂಸಾರಿಯ ಮಲ (ಅಶುದ್ಧಿ) ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಮುಕ್ತನಿಗೆ ಅದು ಇಲ್ಲದಂತೆಯೇ; ಮೊದಲು ಅಪಕ್ವತೆ, ನಂತರ ಪಕ್ವತೆ (ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪರಿಪಕ್ವತೆ) ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 72

मलो ऽप्यामश्च पक्वश्च भवेत्संसारकारणम् । आमे त्वधरता पुंसां पक्वे तूत्तरता क्रमात्

ಮಲ (ಅಶುದ್ಧಿ) ಆಮವಾಗಿರಲಿ ಪಕ್ವವಾಗಿರಲಿ—ಸಂಸಾರಬಂಧನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಮಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಅಧೋಗತಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ; ಪಕ್ವವಾದಾಗ ಕ್ರಮೇಣ ಉತ್ತಮಗತಿಗೆ ನಯಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 73

त्रिमलास्त्वधमा ज्ञेया यथोत्तरमधिष्ठिताः । त्रिमलानधितिष्ठंति द्विमलैकमलाः क्रमात्

ತ್ರಿಮಲಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತರಾದ ಜೀವಿಗಳು ಅಧಮರೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಮಲಾಧಿಷ್ಠಾನ ಯಥೋತ್ತರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಅಧೀನತೆಯೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಕ್ರಮವಾಗಿ ದ್ವಿಮಲರು ಮತ್ತು ಏಕಮಲರು ತ್ರಿಮಲಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅಧೀನರಾಗದೆ ಅದನ್ನು ಮೀರಿ ಮೇಲೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 74

इत्थमौपाधिको भेदो विश्वस्य परिकल्पितः । एकद्वित्रिमलान्सर्वाञ्छिव एको ऽधितिष्ठति

ಹೀಗೆ ಉಪಾಧಿಗಳಿಂದ ವಿಶ್ವದ ಭೇದವು ಕಲ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಏಕ, ದ್ವಿ, ತ್ರಿಮಲಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತರಾದ ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೂ ಏಕೈಕ ಶಿವನೇ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 75

अशिवात्मकमप्येतच्छिवेनाधिष्ठितं यथा । अरुद्रात्मकमित्येवं रुद्रैर्जगदधिष्ठितम्

ಈ ಜಗತ್ತು ಸ್ವತಃ ಶಿವಸ್ವರೂಪವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಶಿವನೇ ಇದನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಅಧಿಷ್ಠಾನ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ‘ಇದು ರುದ್ರಸ್ವರೂಪವಲ್ಲ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೂ, ಜಗತ್ತು ರುದ್ರರಿಂದ ಅಧಿಷ್ಠಿತವಾಗಿ ಧಾರಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 76

अण्डान्ता हि महाभूमिश्शतरुद्राद्यधिष्ठिता । मायान्तमन्तरिक्षं तु ह्यमरेशादिभिः क्रमात्

ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಒಳಗೆ ಮಹಾಪೃಥ್ವಿಯನ್ನು ಶತರುದ್ರಾದಿ ರುದ್ರರು ಅಧಿಷ್ಠಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಾಯಾ-ಮಂಡಲದವರೆಗೆ ಇರುವ ಅಂತರಿಕ್ಷವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವಾಧಿಪತಿಗಳು ಆಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 77

अंगुष्ठमात्रपर्यन्तैस्समंतात्संततं ततम् । महामायावसाना द्यौर्वाय्वाद्यैर्भुवनाधिपैः

ಅದು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹರಡಿದ್ದರೂ, ಅಂಗುಷ್ಟಮಾತ್ರ ಪ್ರಮಾಣದವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಮಹಾಮಾಯೆಯ ಅಂತ್ಯದ ಪಾರ ದ್ಯುಲೋಕವಿದ್ದು, ವಾಯುವಾದಿ ಭುವನಾಧಿಪತಿಗಳು ಅದನ್ನು ಅಧಿಷ್ಠಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 78

अनाश्रितान्तैरध्वान्तर्वर्तिभिस्समधिष्ठिताः । ते हि साक्षाद्दिविषदस्त्वन्तरिक्षसदस्तथा

ಅವರು ಲೋಕಮಾರ್ಗಗಳೊಳಗೆ ಸಂಚರಿಸುವ, ಯಾವುದೊಂದು ಗಡಿ ಅಥವಾ ಸ್ಥಿರಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅವಲಂಬಿತರಲ್ಲದ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃಗಳಿಂದ ಅಧಿಷ್ಠಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ನೇರವಾಗಿ ದಿವ್ಯಲೋಕದ ದೇವರುಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಅಂತರಿಕ್ಷವಾಸಿಗಳೂ ಹೌದು.

Verse 79

पृथिवीपद इत्येवं देवा देवव्रतैः स्तुता । एवन्त्रिभिर्मलैरामैः पक्वैरेव पृथक्पृथक्

ಹೀಗೆ ದೇವವ್ರತಪರ ದೇವರುಗಳು ಅವಳನ್ನು ‘ಪೃಥಿವೀಪದ’ ಎಂದು ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಅದೇ ರೀತಿ ಮೂರು ಮಲಗಳು—ಅಪಕ್ವವೂ ಪಕ್ವವೂ—ಇವುಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಜೀವನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬಂಧಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 80

निदानभूतैस्संसाररोगः पुंसां प्रवर्तते । अस्य रोगस्य भैषज्यं ज्ञानमेव न चापरम्

ನಿದಾನರೂಪ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಸಂಸಾರರೋಗವು ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ರೋಗಕ್ಕೆ ಔಷಧ ಜ್ಞಾನವೇ; ಬೇರೆ ಪರಿಹಾರವಿಲ್ಲ.

Verse 81

भिषगाज्ञापकः शम्भुश्शिवः परमकारणम् । अदुःखेना ऽपि शक्तो ऽसौ पशून्मोचयितुं शिवः

ಶಂಭು—ಪರಮಕಾರಣ ಶಿವನು—ವೈದ್ಯನೂ, ವಿಧಿಸುವವನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಜೀವವು ದುಃಖ ಅನುಭವಿಸದೇ ಇದ್ದರೂ ಆ ಶುಭಸ್ವರೂಪಿ ಪ್ರಭು ಬಂಧಿತ ಪಶುಗಳನ್ನು (ಜೀವಗಳನ್ನು) ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಸಮರ್ಥನು.

Verse 82

कथं दुःखं करोतीति नात्र कार्या विचारणा । दुःखमेव हि सर्वो ऽपि संसार इति निश्चितम्

ಇದು ಹೇಗೆ ದುಃಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಿಚಾರ ಇಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಸಮಸ್ತ ಸಂಸಾರಚಕ್ರವೇ ದುಃಖಮಾತ್ರವೆಂದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿದೆ.

Verse 83

कथं दुःखमदुःखं स्यात्स्वभावो ह्यविपर्ययः । न हि रोगी ह्यरोगी स्याद्भिषग्भैषज्यकारणात्

ನಿಜವಾಗಿಯೂ ದುಃಖವಾದುದು ಅದೂಃಖವಾಗುವುದು ಹೇಗೆ? ಸ್ವಭಾವವು ತಿರುಗುವುದಿಲ್ಲ. ವೈದ್ಯ ಮತ್ತು ಔಷಧ ಕಾರಣಗಳಾಗಿ ಇದ್ದರೆ ಮಾತ್ರದಿಂದ ರೋಗಿ ತಾನಾಗಿಯೇ ಆರೋಗ್ಯವಂತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 84

रोगार्तं तु भिषग्रोगाद्भैषजैस्सुखमुद्धरेत् । एवं स्वभावमलिनान्स्वभावाद्दुःखिनः पशून्

ವೈದ್ಯನು ಔಷಧಗಳಿಂದ ರೋಗಪೀಡಿತನನ್ನು ದುಃಖದಿಂದ ಎತ್ತಿ ಸುಖಕ್ಕೆ ತರುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಭು ಕೃಪೆಯಿಂದ ಸ್ವಭಾವಮಲಿನರೂ ಸ್ವಭಾವಜನ್ಯ ದುಃಖಭೋಗಿಗಳಾದ ಬಂಧಜೀವಿಗಳನ್ನು ದುಃಖದಿಂದ ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 85

स्वाज्ञौषधविधानेन दुःखान्मोचयते शिवः । न भिषक्कारणं रोगे शिवः संसारकारणम्

ತನ್ನ ಆಜ್ಞಾರೂಪ ಔಷಧವಿಧಾನದಿಂದ ಶಿವನು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ದುಃಖದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ವೈದ್ಯನು ರೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣನಲ್ಲ; ಆದರೆ ಶಿವನೇ ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣ—ಆದುದರಿಂದ ಅದರ ನಿವೃತ್ತಿಯನ್ನೂ ಅವನೇ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 86

इत्येतदपि वैषम्यं न दोषायास्य कल्पते । दुःखे स्वभावसंसिद्धे कथन्तत्कारणं शिवः

ಹೀಗೆ ಕಾಣುವ ವೈಷಮ್ಯವೂ ಅವರಲ್ಲಿ ದೋಷವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ದುಃಖವು ಜೀವಿಯ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಶಿವನು ಹೇಗೆ ಆಗುವನು?

Verse 87

स्वाभाविको मलः पुंसां स हि संसारयत्यमून् । संसारकारणं यत्तु मलं मायाद्यचेतनम्

ಜೀವಿಗಳ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ‘ಮಲ’ವೇ ಅವರನ್ನು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ತಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾಯಾದಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ, ಜಡಸ್ವರೂಪವಾದ ಆ ಮಲವೇ ಸಂಸಾರಕಾರಣ.

Verse 88

तत्स्वयं न प्रवर्तेत शिवसान्निध्यमन्तरा । यथा मणिरयस्कांतस्सान्निध्यादुपकारकः

ಅದು (ಸಾಧನಶಕ್ತಿ) ಶಿವಸಾನ್ನಿಧ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವತಃ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಹೇಗೆ ಅಯಸ್ಕಾಂತಮಣಿ (ಚುಂಬಕ) ಸಮೀಪದಿಂದಲೇ ಉಪಕಾರಕವಾಗುತ್ತದೋ ಹಾಗೆ.

Verse 89

अयसश्चलतस्तद्वच्छिवो ऽप्यस्येति सूरयः । न निवर्तयितुं शक्यं सान्निध्यं सदकारणम्

ಸೂರಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—“ಕಬ್ಬಿಣವು (ಚುಂಬಕಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಿತವಾಗಿ) ಚಲಿಸುವಂತೆ, ಈ ಜೀವವೂ ಶಿವನ ಕಡೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ.” ಸತ್ಕಾರಣದಿಂದ ದೊರಕಿದ ಶಿವಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಅಥವಾ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

Verse 90

अधिष्ठाता ततो नित्यमज्ञातो जगतश्शिवः । न शिवेन विना किंचित्प्रवृत्तमिह विद्यते

ಆದ್ದರಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ನಿತ್ಯ ಅಧಿಷ್ಠಾತ, ಅಗೋಚರ ಅಂತర్యಾಮಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನೇ. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶಿವನಿಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೂ ನಡೆಯದು, ಯಾವುದೂ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾಗದು.

Verse 91

तत्प्रेरितमिदं सर्वं तथापि न स मुह्यति । शक्तिराज्ञात्मिका तस्य नियन्त्री विश्वतोमुखी

ಇದೆಲ್ಲವೂ ಅವನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದಲೇ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೂ ಅವನು ಮೋಹಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ। ಅವನ ಶಕ್ತಿ—ಆಜ್ಞಾಸ್ವರೂಪಿಣಿ—ಸರ್ವದಿಕ್ಕುಮುಖಿಯಾಗಿ ವಿಶ್ವವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 92

तया ततमिदं शश्वत्तथापि स न दुष्यति । अनिदं प्रथमं सर्वमीशितव्यं स ईश्वरः

ಅವನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವು ಸದಾ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ; ಆದರೂ ಅವನು ಅದರಿಂದ ದೂಷಿತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ। ಅವನು ಯಾವುದರಿಂದಲೂ ಉತ್ಪನ್ನನಲ್ಲ—ಆದಿ; ಎಲ್ಲವೂ ಅವನ ಅಧೀನ; ಅವನೇ ಈಶ್ವರನು।

Verse 93

ईशनाच्च तदीयाज्ञा तथापि स न दुष्यति । यो ऽन्यथा मन्यते मोहात्स विनष्यति दुर्मतिः

ಇದು ಈಶಾನನಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು ಮತ್ತು ಅವನದೇ ಆಜ್ಞೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಇದರಲ್ಲಿ ದೋಷವಿಲ್ಲ। ಆದರೆ ಮೋಹದಿಂದ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಾಗಿ ಭಾವಿಸುವ ದುರ್ಮತಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 94

तच्छक्तिवैभवादेव तथापि स न दुष्यति । एतस्मिन्नंतरे व्योम्नः श्रुताः वागरीरिणी

ಆ ದಿವ್ಯಶಕ್ತಿಯ ವೈಭವಮಾತ್ರದಿಂದಲೂ ಅವನು ತಥಾಪಿ ಮಲಿನನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದಿಂದ ದೇಹರಹಿತ ವಾಣಿ ಕೇಳಿಬಂತು.

Verse 95

सत्यमोममृतं सौम्यमित्याविरभवत्स्फुटम् । ततो हृष्टतराः सर्वे विनष्टाशेषसंशयाः

ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಈ ವಚನವು ಅವಿರ್ಭವಿಸಿತು—“ಸತ್ಯ—ಓಂ—ಅಮೃತ—ಸೌಮ್ಯ, ಮಂಗಳಕರನು।” ಆಗ ಎಲ್ಲರೂ ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷಿತರಾದರು; ಉಳಿದಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಶಯಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾಶವಾದವು.

Verse 96

मुनयो विस्मयाविष्टाः प्रेणेमुः पवनं प्रभुम् । तथा विगतसन्देहान्कृत्वापि पवनो मुनीन्

ಮುನಿಗಳು ಆಶ್ಚರ್ಯಾವಿಷ್ಟರಾಗಿ ಪ್ರಭು ಪವನನಿಗೆ (ವಾಯುದೇವನಿಗೆ) ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು; ಪವನನೂ ಅವರ ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ ಮುನಿಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದನು।

Verse 97

नैते प्रतिष्ठितज्ञाना इति मत्वैवमब्रवीत् । वायुरुवाच्व । परोक्षमपरोक्षं च द्विविधं ज्ञानमिष्यते

“ಇವರು ಸ್ಥಿರ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತರಲ್ಲ” ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅವನು ಹೀಗೆಂದನು. ವಾಯು ಹೇಳಿದರು—ಜ್ಞಾನವು ಎರಡು ವಿಧ: ಪರೋಕ್ಷ ಮತ್ತು ಅಪರೋಕ್ಷ।

Verse 98

परोक्षमस्थिरं प्राहुरपरोक्षं तु सुस्थिरम् । हेतूपदेशगम्यं यत्तत्परोक्षं प्रचक्षते

ಪರೋಕ್ಷ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಸ್ಥಿರವೆಂದು, ಅಪರೋಕ್ಷವನ್ನು ಸುಸ್ಥಿರವೆಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕಾರಣ-ಉಪದೇಶಗಳಿಂದ ತಲುಪುವುದನ್ನು ‘ಪರೋಕ್ಷ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 99

अपरोक्षं पुनः श्रेष्ठादनुष्ठानाद्भविष्यति । नापरोक्षादृते मोक्ष इति कृत्वा विनिश्चयम्

ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅನುಷ್ಠಾನದಿಂದ ಪುನಃ ಅಪರೋಕ್ಷ ಜ್ಞಾನ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ. ಅಪರೋಕ್ಷ ಅನುಭವವಿಲ್ಲದೆ ಮೋಕ್ಷವಿಲ್ಲ ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ, ಆ ನಿಶ್ಚಯದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರನಾಗಿರಬೇಕು.

Verse 100

श्रेष्ठानुष्ठानसिद्ध्यर्थं प्रयतध्वमतन्द्रिताः

ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ; ಎಚ್ಚರದಿಂದಿದ್ದು ಪ್ರಮಾದವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ.