शैवधर्मप्रशंसा तथा पञ्चविधसाधनविभागः / Praise of Śaiva Dharma and the Fivefold Classification of Practice

Verse 1

ऋषय ऊचुः । किं तच्छ्रेष्टमनुष्ठानं मोक्षो येनपरोक्षितः । तत्तस्य साधनं चाद्य वक्तुमर्हसि मारुत

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: ಯಾವುದು ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅನುಷ್ಠಾನ, ಅದರಿಂದ ಮೋಕ್ಷವು ಅಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ (ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ) ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ? ಅದನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಾಧನವೇನು? ಹೇ ಮಾರುತ, ಈಗ ಹೇಳು.

Verse 2

वायुरुवाच । शैवो हि परमो धर्मः श्रेष्ठानुष्ठानशब्दितः । यत्रापरोक्षो लक्ष्येत साक्षान्मोक्षप्रदः शिवः

ವಾಯು ಹೇಳಿದರು: ಶೈವಧರ್ಮವೇ ಪರಮ ಧರ್ಮ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅನುಷ್ಠಾನವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ; ಏಕೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಅಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಗ್ರಹಣವಾಗುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಆ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವನೇ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 3

स तु पञ्चविधो ज्ञेयः पञ्चभिः पर्वभिः क्रमात् । क्रियातपोजपध्यानज्ञानात्मभिरनुत्तरैः

ಆ ಸಾಧನೆ ಪಂಚವಿಧವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅದು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಐದು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕಸಿಸುತ್ತದೆ—ಉತ್ತಮ ಕ್ರಿಯಾ, ತಪಸ್ಸು, ಜಪ, ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ವಿಮೋಚಕ ಜ್ಞಾನ.

Verse 4

तैरेव सोत्तरैस्सिद्धो धर्मस्तु परमो मतः । परोक्षमपरोक्षं च ज्ञानं यत्र च मोक्षदम्

ಆ ಉಪದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಉನ್ನತ ತಾತ್ಪರ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಮ ಧರ್ಮ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಪರೋಕ್ಷ (ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ) ಮತ್ತು ಅಪರೋಕ್ಷ (ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ) ಜ್ಞಾನ ಎರಡೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ—ಅದು ಮೋಕ್ಷಪ್ರದ.

Verse 5

परमो ऽपरमश्चोभौ धर्मौ हि श्रुतिचोदितौ । धर्मशब्दाभिधेयेर्थे प्रमाणं श्रुतिरेव नः

ಪರಮ ಮತ್ತು ಅಪರ—ಈ ಎರಡೂ ಧರ್ಮಗಳು ಶ್ರುತಿಯಿಂದ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ‘ಧರ್ಮ’ ಶಬ್ದದ ಅಭಿಪ್ರೇತ ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ಪ್ರಮಾಣ ಶ್ರುತಿಯೇ ಮಾತ್ರ.

Verse 6

परमो योगपर्यन्तो धर्मः श्रुतिशिरोगतः । धर्मस्त्वपरमस्तद्वदधः श्रुतिमुखोत्थितः

ಯೋಗಪರ್ಯಂತವಾದ ಪರಮ ಧರ್ಮವು ಶ್ರುತಿಯ ಶಿರೋಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅದರ ಕೆಳಗಿನ ಗೌಣ ಧರ್ಮಗಳು ಶ್ರುತಿಯ ಮುಖದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

Verse 7

अपश्वात्माधिकारत्वाद्यो धरमः परमो मतः । साधारणस्ततो ऽन्यस्तु सर्वेषामधिकारतः

ಯಾವ ಧರ್ಮವನ್ನು ‘ಪರಮ’ವೆಂದು ಮನ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅದು ಅಪಶುಸ್ವಭಾವದ ನಿಯಮಿತ ಆತ್ಮನಿಗೆ ಅಧಿಕಾರವಿರುವುದರಿಂದ ಪರಮವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ‘ಸಾಧಾರಣ’ ಧರ್ಮವು ಅಧಿಕಾರತಃ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 8

स चायं परमो धर्मः परधर्मस्य साधनम् । धर्मशास्त्रादिभिस्सम्यक्सांग एवोपबृंहितः

ಇದೇ ಪರಮ ಧರ್ಮವು ಪರಧರ್ಮ (ಮೋಕ್ಷಧರ್ಮ) ಸಾಧನೆಗೆ ಉಪಾಯವಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಾದಿ ಪ್ರಮಾಣಗ್ರಂಥಗಳು ಇದನ್ನು ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳೊಡನೆ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಪೋಷಿಸಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 9

शैवो यः परमो धर्मः श्रेष्ठानुष्ठानशब्दितः । इतिहासपुराणाभ्यां कथंचिदुपबृंहितः

‘ಶ್ರೇಷ್ಠಾನುಷ್ಠಾನ’ವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಶೈವ ಪರಮ ಧರ್ಮವು ಇತಿಹಾಸ-ಪುರಾಣಗಳಿಂದ ಕೆಲಮಟ್ಟಿಗೆ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 10

शैवागमैस्तु संपन्नः सहांगोपांविस्तरः । तत्संस्काराधिकारैश्च सम्यगेवोपबृंहितः

ಇದು ಶೈವ ಆಗಮಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನವಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಅಂಗ-ಉಪಾಂಗಗಳ ವಿಶದ ವಿವರಣೆಯೊಡನೆ ಇದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಆ ಪರಂಪರೆಯ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರ ನಿಯಮಗಳಿಂದ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿ ಪೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 11

शैवागमो हि द्विविधः श्रौतो ऽश्रौतश्च संस्कृतः । श्रुतिसारमयः श्रौतस्स्वतंत्र इतरो मतः

ಶೈವ ಆಗಮವು ದ್ವಿವಿಧ—ಶ್ರೌತ (ವೈದಿಕ) ಮತ್ತು ಅಶ್ರೌತ. ಶ್ರೌತವು ಶ್ರುತಿಸಾರಮಯ; ಇನ್ನೊಂದು ಅಧಿಕಾರ ಹಾಗೂ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವೆಂದು ಮತವಾಗಿದೆ।

Verse 12

स्वतंत्रो दशधा पूर्वं तथाष्टादशधा पुनः । कामिकादिसमाख्याभिस्सिद्धः सिद्धान्तसंज्ञितः

ಈ ಶೈವ ಉಪದೇಶ ಸ್ವಪ್ರಮಾಣ—ಮೊದಲು ದಶ ವಿಧವಾಗಿ, ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಅಷ್ಟಾದಶ ವಿಧವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಯಿತು. ಕಾಮಿಕಾದಿ ಹೆಸರಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ‘ಸಿದ್ಧಾಂತ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 13

श्रुतिसारमयो यस्तु शतकोटिप्रविस्तरः । परं पाशुपतं यत्र व्रतं ज्ञानं च कथ्यते

ಶ್ರುತಿಸಾರಮಯವಾಗಿ ಶತಕೋಟಿ ವಿಸ್ತಾರ ಹೊಂದಿರುವ ಆ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಮ ಪಾಶುಪತ ವ್ರತವೂ, ಮುಕ್ತಿದಾಯಕ ಜ್ಞಾನವೂ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।

Verse 14

युगावर्तेषु शिष्येत योगाचार्यस्वरूपिणा । तत्रतत्रावतीर्णेन शिवेनैव प्रवर्त्यते

ಯುಗಸಂಧಿಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಆತನು ಯೋಗಾಚಾರ್ಯಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ತರಬೇತಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಎಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಅವತಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೋ ಅಲ್ಲಿ ಶಿವನೇ ಸಾಧನಾಧರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸಿ ಧಾರಣೆಮಾಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 15

संक्षिप्यास्य प्रवक्तारश्चत्वारः परमर्षय । रुरुर्दधीचो ऽगस्त्यश्च उपमन्युर्महायशाः

ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ, ಈ ಉಪದೇಶಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರವಕ್ತರು ನಾಲ್ವರು ಪರಮರ್ಷಿಗಳು—ರುರು, ದಧೀಚಿ, ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮತ್ತು ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ಉಪಮನ್ಯು।

Verse 16

ते च पाशुपता ज्ञेयास्संहितानां प्रवर्तकाः । तत्संततीया गुरवः शतशो ऽथ सहस्रशः

ಅವರನ್ನು ಪಾಶುಪತರೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು—ಅವರು ಸಂಹಿತೆಗಳ ಪ್ರವರ್ತಕರು. ಅವರ ವಂಶಪರಂಪರೆಯಿಂದ ನೂರಾರು, ಸಹಸ್ರಾರು ಗುರುಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದರು.

Verse 17

तत्रोक्तः परमो धर्मश्चर्याद्यात्मा चतुर्विधः । तेषु पाशुपतो योगः शिवं प्रत्यक्षयेद्दृढम्

ಅಲ್ಲಿ ಪರಮ ಧರ್ಮವು ಚರ್ಯಾದಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಚತುರ್ವಿಧವೆಂದು ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಶುಪತ ಯೋಗವು ದೃಢವಾಗಿ ಶಿವನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

Verse 18

तस्माच्छ्रेष्ठमनुष्ठानं योगः पाशुपतो मतः । तत्राप्युपायको युक्तो ब्रह्मणा स तु कथ्यते

ಆದ್ದರಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅನುಷ್ಠಾನವೆಂದು ಪಾಶುಪತ ಯೋಗವನ್ನು ಮನ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಯುಕ್ತವಾದ ಉಪಾಯವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನೇ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸಿದ್ದಾನೆ.

Verse 19

नामाष्टकमयो योगश्शिवेन परिकल्पितः । तेन योगेन सहसा शैवी प्रज्ञा प्रजायते

ಶಿವನು ಅಷ್ಟನಾಮಮಯ ಯೋಗವನ್ನು ಪರಿಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆ ಯೋಗವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಶೈವೀ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 20

प्रज्ञया परमं ज्ञानमचिराल्लभते स्थिरम् । प्रसीदति शिवस्तस्य यस्य ज्ञानं प्रतिष्ठितम्

ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ಅಚಿರದಲ್ಲೇ ಪರಮ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಿರ ಜ್ಞಾನ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಯಾರಲ್ಲಿ ಆ ಜ್ಞಾನ ದೃಢವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವೋ, ಅವನ ಮೇಲೆ ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 21

प्रसादात्परमो योगो यः शिवं चापरोक्षयेत् । शिवापरोक्षात्संसारकारणेन वियुज्यते

ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಪರಮ ಯೋಗ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಅದರಿಂದ ಶಿವನ ಅಪರೋಕ್ಷ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ। ಶಿವನ ಅಪರೋಕ್ಷ ಅನುಭವದಿಂದ ಜೀವನು ಸಂಸಾರದ ಕಾರಣದಿಂದ ವಿಭಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 22

ततः स्यान्मुक्तसंसारो मुक्तः शिवसमो भवेत् । ब्रह्मप्रोक्त इत्युपायः स एव पृथगुच्यते

ಆನಂತರ ಅವನು ಸಂಸಾರಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಶಿವಸಮನಾಗುತ್ತಾನೆ। ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದ ಇದೇ ಉಪಾಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ।

Verse 23

शिवो महेश्वरश्चैव रुद्रो विष्णुः पितामहः । संसारवैद्यः सर्वज्ञः परमात्मेति मुख्यतः

ಅವನು ಶಿವ, ಮಹೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ರುದ್ರನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಅವನೇ ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಪಿತಾಮಹ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಕೂಡ. ಅವನು ಸಂಸಾರರೋಗದ ವೈದ್ಯ, ಸರ್ವಜ್ಞ, ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪರಮಾತ್ಮನು।

Verse 24

नामाष्टकमिदं मुख्यं शिवस्य प्रतिपादकम् । आद्यन्तु पञ्चकं ज्ञेयं शान्त्यतीताद्यनुक्रमात्

ಇದು ಶಿವನನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಮುಖ್ಯ ನಾಮಾಷ್ಟಕ. ಶಾಂತಿಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಅತೀತವರೆಗೆ ಇರುವ ಕ್ರಮಾನುಸಾರ ಇದರ ಆದ್ಯ ಹಾಗೂ ಅಂತ್ಯ ಪಂಚಕವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

Verse 25

संज्ञा सदाशिवादीनां पञ्चोपाधिपरिग्रहात् । उपाधिविनिवृत्तौ तु यथास्वं विनिवर्तते

‘ಸದಾಶಿವ’ ಮೊದಲಾದ ಸಂಜ್ಞೆಗಳು ಐದು ಉಪಾಧಿಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಉಪಾಧಿಗಳ ನಿವೃತ್ತಿಯಾದಾಗ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತನ್ನ ಸ್ವಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತದೆ.

Verse 26

पदमेव हि तन्नित्यमनित्याः पदिनः स्मृताः । पदानां प्रतिकृत्तौ तु मुच्यन्ते पदिनो यतः

ಆ ಪರಮಪದವೇ ನಿತ್ಯ; ಪಥಿಕರು (ಪದಿನಃ) ಅನಿತ್ಯರೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ‘ಪದಗಳು’—ಸೀಮಿತ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಧಾರಗಳು—ಅವುಗಳ ಬಂಧನವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದಾಗ ಪಥಿಕರು ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಪದಾತೀತತೆಯಲ್ಲೇ ಆ ಪದಪ್ರಾಪ್ತಿ ಇದೆ।

Verse 27

परिवृत्त्यन्तरे भूयस्तत्पदप्राप्तिरुच्यते । आत्मान्तराभिधानं स्याद्यदाद्यं नाम पञ्चकम्

ಮಧ್ಯಂತರ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಆ ಪರಮಪದಪ್ರಾಪ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಅಂತರಾತ್ಮನ ಅಭಿಧಾನವೆಂದರೆ, ಆದ್ಯ ‘ಐದು ನಾಮಗಳ’ ಪಂಚಕ.

Verse 28

अन्यत्तु त्रितयं नाम्नामुपादानादियोगतः । त्रिविधोपाधिवचनाच्छिव एवानुवर्तते

ಆದರೆ ಉಳಿದ ಮೂರು ನಾಮಗಳು ಉಪಾದಾನಕಾರಣಾದಿ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಮೂರು ವಿಧದ ಉಪಾಧಿಗಳ ಮೂಲಕ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ಅಂತರ್ನಿಹಿತ ಸತ್ಯವಾಗಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅನುವರ್ತಿಸುವುದು ಶಿವನೇ.

Verse 29

अनादिमलसंश्लेषः प्रागभावात्स्वभावतः । अत्यंतं परिशुद्धात्मेत्यतो ऽयं शिव उच्यते

ಸ್ವಭಾವತಃ ಅವರಲ್ಲಿ ಅನಾದಿ ಮಲಸಂಯೋಗವೇ ಇಲ್ಲ; ಆದಿಯಿಂದಲೇ ಕಲ್ಮಷದ ಅಭಾವ. ಅವರ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಶುದ್ಧ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರನ್ನು “ಶಿವ” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 30

अथवाशेषकल्याणगुणैकधन ईश्वरः । शिव इत्युच्यते सद्भिश्शिवतत्त्वार्थवादिभिः

ಅಥವಾ, ಸಮಸ್ತ ಕಲ್ಯಾಣಗುಣಗಳ ಏಕೈಕ ನಿಧಿಯಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಸಜ್ಜನರು—ಶಿವತತ್ತ್ವಾರ್ಥವನ್ನು ವಿವರಿಸುವವರು—“ಶಿವ” ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 31

त्रयोविंशतितत्त्वेभ्यः प्रकृतिर्हि परा मता । प्रकृतेस्तु परं प्राहुः पुरुषं पञ्चविंशकम्

ಇಪ್ಪತ್ತ್ಮೂರು ತತ್ತ್ವಗಳಿಗಿಂತ ಪರವಾಗಿ ಪ್ರಕೃತಿಯೇ ಪರಮವೆಂದು ಮನ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಗಿಂತಲೂ ಪರವಾಗಿ ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯ ತತ್ತ್ವವಾದ ಪುರುಷನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 32

यं वेदादौ स्वरं प्राहुर्वाच्यवाचकभावतः । वेदैकवेद्ययाथात्म्याद्वेदान्ते च प्रतिष्ठितः

ವೇದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ವಾಚ್ಯ-ವಾಚಕಭಾವದಿಂದ ‘ಓಂ’ ಎಂಬ ಸ್ವರವೆಂದು ಯಾರನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೋ, ಯಥಾರ್ಥಸ್ವರೂಪವು ವೇದದಿಂದಲೇ ತಿಳಿಯಬಹುದಾದವನು, ಅವನೇ ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿಯೂ ಅಂತಿಮ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 33

तस्य प्रकृतिलीनस्य यः परस्स महेश्वरः । तदधीनप्रवृत्तित्वात्प्रकृतेः पुरुषस्य च

ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುವ ಆ ತತ್ತ್ವಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪರವಾಗಿರುವವನೇ ಮಹೇಶ್ವರನು; ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷ—ಇರಡರ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೂ ಅವನ ಅಧೀನದಲ್ಲೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

Verse 34

अथवा त्रिगुणं तत्त्वमुपेयमिदमव्ययम् । मायान्तु प्रकृतिं विद्यान्मायिनं तु महेश्वरम्

ಅಥವಾ, ಈ ಅವ್ಯಯವಾದ ಉಪೇಯ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತ್ರಿಗುಣಮಯವೆಂದು ತಿಳಿ; ಮಾಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿಯೆಂದು ತಿಳಿದು, ಮಾಯೆಯನ್ನು ಧರಿಸುವವನನ್ನು ಮಹೇಶ್ವರನೆಂದು ಅರಿತುಕೋ.

Verse 35

मायाविक्षोभको ऽनंतो महेश्वरसमन्वयात् । कालात्मा परमात्मादिः स्थूलः सूक्ष्मः प्रकीर्तितः

ಮಹೇಶ್ವರನ ಸಮನ್ವಯದಿಂದ ಅನಂತನೇ ಮಾಯೆಯನ್ನು ವಿಕ್ಷೋಭಿಸುವವನು ಆಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನೇ ಕಾಲಾತ್ಮ, ಪರಮಾತ್ಮ ಮೊದಲಾದವನು, ಹಾಗೂ ಸ್ಥೂಲ-ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಎರಡೂ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 36

रुद्दुःखं दुःखहेतुर्वा तद्रावयति नः प्रभुः । रुद्र इत्युच्यते सद्भिः शिवः परमकारणम्

ದುಃಖವೇ ಆಗಲಿ ದುಃಖದ ಕಾರಣವೇ ಆಗಲಿ, ನಮ್ಮ ಪ್ರಭು ಅದನ್ನು ಅಳಿಸಿ ದೂರ ಓಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಜ್ಜನರು ಅವರನ್ನು “ರುದ್ರ” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಆ ಶಿವನೇ ಪರಮ ಕಾರಣನು.

Verse 37

तत्त्वादिभूतपर्यन्तं शरीरादिष्वतन्द्रितः । व्याप्याधितिष्ठति शिवस्ततो रुद्र इतस्ततः

ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ಸ್ಥೂಲಭೂತಗಳವರೆಗೆ, ಹಾಗೆಯೇ ದೇಹಾದಿ ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ, ಶಿವನು—ಅಕ್ಲಾಂತ—ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಅಧಿಷ್ಠಾನವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂದು ಅಂಶದಲ್ಲಿ “ಶಿವ”, ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಶದಲ್ಲಿ “ರುದ್ರ” ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 38

जगतः पितृभूतानां शिवो मूर्त्यात्मनामपि । पितृभावेन सर्वेषां पितामह उदीरितः

ಜಗತ್ತಿನ ತಂದೆ ಶಿವನೇ—ಮೂರ್ತಿರೂಪ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಅವನೇ ತಂದೆ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪಿತೃಭಾವದಿಂದಿರುವುದರಿಂದ ಅವನು ‘ಪಿತಾಮಹ’ ಎಂದೂ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 39

निदानज्ञो यथा वैद्यो रोगस्य विनिवर्तकः । उपायैर्भेषजैस्तद्वल्लयभोगाधिकारतः

ರೋಗದ ಕಾರಣವನ್ನು ತಿಳಿದ ವೈದ್ಯನು ಯೋಗ್ಯ ಉಪಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಔಷಧಗಳಿಂದ ರೋಗವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವಂತೆ, ಲಯ ಮತ್ತು ಭೋಗದ ಅರ್ಹತೆಯಂತೆ ಯೋಗ್ಯ ಸಾಧನಗಳಿಂದ ಬಂಧನವೂ ನಿವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 40

संसारस्येश्वरो नित्यं समूलस्य निवर्तकः । संसारवैद्य इत्युक्तः सर्वतत्त्वार्थवेदिभिः

ಅವನು ನಿತ್ಯ ಸಂಸಾರದ ಈಶ್ವರನು ಮತ್ತು ಬೇರುಸಹಿತ ಸಂಸಾರವನ್ನು ನಿವರ್ತಿಸುವವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ತತ್ತ್ವಾರ್ಥಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಅವನನ್ನು “ಸಂಸಾರವೈದ್ಯ” ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 41

दशार्थज्ञानसिद्ध्यर्थमिन्द्रियेष्वेषु सत्स्वपि । त्रिकालभाविनो भावान्स्थूलान्सूक्ष्मानशेषतः

ಈ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಇದ್ದರೂ, ದಶ ತತ್ತ್ವಗಳ ಸಿದ್ಧಜ್ಞಾನಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಭೂತ‑ವರ್ತಮಾನ‑ಭವಿಷ್ಯ ಎಂಬ ತ್ರಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಸ್ಥೂಲ ಹಾಗೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭಾವಗಳನ್ನು ಅವಶೇಷವಿಲ್ಲದೆ ಸಮ್ಯಕ್ ತಿಳಿಯಬೇಕು।

Verse 42

अणवो नैव जानन्ति माययैव मलावृताः । असत्स्वपि च सर्वेषु सर्वार्थज्ञानहेतुषु

ಅಣುಗಳು (ಬಂಧಿತ ಜೀವಗಳು) ಮಾಯೆಯಿಂದಲೇ ಮಲದಿಂದ ಆವೃತರಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಯಥಾರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಸರ್ವಾರ್ಥಜ್ಞಾನಹೇತುಗಳೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುವ ಎಲ್ಲ ಸಾಧನಗಳು ಇದ್ದರೂ ಸಹ ಅವರು ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯಲಾರರು।

Verse 43

यद्यथावस्थितं वस्तु तत्तथैव सदाशिवः । अयत्नेनैव जानाति तस्मात्सर्वज्ञ उच्यते

ವಸ್ತು ಯಥಾಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿ ಹೇಗಿದೆಯೋ, ಅದನ್ನು ಸದಾಶಿವನು ಅದೆ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆ ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ; ಆದಕಾರಣ ಅವನು ‘ಸರ್ವಜ್ಞ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 44

सर्वात्मा परमैरेभिर्गुणैर्नित्यसमन्वयात् । स्वस्मात्परात्मविरहात्परमात्मा शिवः स्वयम्

ಪರಮ ಗುಣಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿತ್ಯ ಸಮನ್ವಯ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಎಲ್ಲರ ಅಂತರಾತ್ಮನಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಮತ್ತು ಪರಾತ್ಮನು ತನ್ನ ಸ್ವಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ವಿಭಿನ್ನನಾಗದಿರುವುದರಿಂದ—ಶಿವನೇ ಸ್ವಯಂ ಪರಮಾತ್ಮನು।

Verse 45

नामाष्टकमिदं चैव लब्ध्वाचार्यप्रसादतः । निवृत्त्यादिकलाग्रन्थिं शिवाद्यैः पञ्चनामभिः

ಆಚಾರ್ಯಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಈ ನಾಮಾಷ್ಟಕವನ್ನು ಪಡೆದು, ‘ಶಿವ’ದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಪಂಚನಾಮಗಳಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿ ಮೊದಲಾದ ಕಲೆಗಳ ಗ್ರಂಥಿಯನ್ನು (ಗಂಟನ್ನು) ಛೇದಿಸಬೇಕು।

Verse 46

यथास्वं क्रमशश्छित्वा शोधयित्वा यथागुणम् । गुणितैरेव सोद्धातैरनिरुद्धैरथापि वा

ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಛೇದಿಸಿ, ಯೋಗ್ಯ ಗುಣದಂತೆ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ನಂತರ ಸೂಕ್ತ ಗುಣಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಮ್ಯಕ್ ಭಾಗಕಗಳ ಮೂಲಕ—ನಿಯತವಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಅಗತ್ಯಾನುಸಾರ ಅನಿಯತವಾಗಿರಲಿ—ಸಾರವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

Verse 47

हृत्कण्ठतालुभ्रूमध्यब्रह्मरन्ध्रसमन्विताम् । छित्त्वा पर्यष्टकाकारं स्वात्मानं च सुषुम्णया

ಹೃದಯ, ಕಂಠ, ತಾಲು, ಭ್ರೂಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮರಂಧ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಚೇತನೆಯನ್ನು ಏಕೀಕರಿಸಿ, ನಂತರ ಅಷ್ಟಾವರಣವನ್ನು ಭೇದಿಸಿ, ಸুষುಮ್ಣಾ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಸ್ವಾತ್ಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ನಡೆಸಬೇಕು.

Verse 48

द्वादशांतःस्थितस्येन्दोर्नीत्वोपरि शिवौजसि । संहृत्यं वदनं पश्चाद्यथासंस्करणं लयात्

ದ್ವಾದಶಾಂತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದ ಚಂದ್ರಧಾರೆಯನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಶಿವೌಜಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಏರಿಸಿ, ನಂತರ ವದನ (ಬಹಿರ್ಮುಖ ಪ್ರವಾಹ)ವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಬೇಕು; ಆಮೇಲೆ ಲಯದ ಮೂಲಕ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಅಂತಃಸಂಸ್ಕಾರ-ಶುದ್ಧಿಯ ಕ್ರಮದಂತೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಬೇಕು.

Verse 49

शाक्तेनामृतवर्षेण संसिक्तायां तनौ पुनः । अवतार्य स्वमात्मानममृतात्माकृतिं हृदि

ಶಕ್ತಿಜನ್ಯ ಅಮೃತವರ್ಷದಿಂದ ದೇಹವು ಪುನಃ ಸಿಂಚಿತವಾದಾಗ, ಅವನು ತನ್ನ ಸ್ವಾತ್ಮವನ್ನು ಅವತಾರಗೊಳಿಸಿ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅಮೃತಾತ್ಮಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು।

Verse 50

द्वादशांतःस्थितस्येन्दोः परस्ताच्छ्वेतपंकजे । समासीनं महादेवं शंकरम्भक्तवत्सलम्

ದ್ವಾದಶಾಂತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದ ಚಂದ್ರನ ಪಾರವಾಗಿ, ಶ್ವೇತ ಪದ್ಮದ ಮೇಲೆ ಆಸೀನನಾದ ಮಹಾದೇವ ಶಂಕರ—ಭಕ್ತವತ್ಸಲ—ಅವನನ್ನು ಅವನು ದರ್ಶನಮಾಡಿದನು।

Verse 51

अर्धनारीश्वरं देवं निर्मलं मधुराकृतिम् । शुद्धस्फटिकसंकाशं प्रसन्नं शीतलद्युतिम्

ಅವನು ದಿವ್ಯ ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರನನ್ನು ಕಂಡನು—ನಿರ್ಮಲ, ಮಧುರಾಕೃತಿಯುಳ್ಳವನು; ಶುದ್ಧ ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ, ಪ್ರಸನ್ನ ಮುಖದ, ಶೀತಲ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ದೀಪ್ತನಾದವನು।

Verse 52

ध्यात्वा हि मानसे देवं स्वस्थचित्तो ऽथ मानवः । शिवनामाष्टकेनैव भावपुष्पैस्समर्चयेत्

ಮೊದಲು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೇವನ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಸ್ಥಿರ-ಶಾಂತಚಿತ್ತನಾದ ಮಾನವನು ಶಿವನ ನಾಮಾಷ್ಟಕದಿಂದಲೇ ಭಾವಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಸಮ್ಯಕ್ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು।

Verse 53

अभ्यर्चनान्ते तु पुनः प्राणानायम्य मानवः । सम्यक्चित्तं समाधाय शार्वं नामाष्टकं जपेत्

ಪೂಜೆಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತನು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಮಾಡಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್‌గా ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, ಶಾರ್ವ ನಾಮಾಷ್ಟಕ—ಪ್ರಭು ಶರ್ವ (ಶಿವ)ನ ಎಂಟು ನಾಮಗಳು—ಜಪಿಸಬೇಕು।

Verse 54

नाभौ चाष्टाहुतीर्हुत्वा पूर्णाहुत्या नमस्ततः । अष्टपुष्पप्रदानेन कृत्वाभ्यर्चनमंतिमम्

ನಾಭಿ ಎಂಬ ಅಂತರ್ವೇದಿಯಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ನಂತರ ಪೂರ್ಣಾಹುತಿಯೊಂದಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಎಂಟು ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿ ಅಂತಿಮ ಅಭ್ಯರ್ಚನೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಬೇಕು—ಇದೇ ಶಿವಾರಾಧನೆಯ ಸಮಾಪ್ತಿ।

Verse 55

निवेदयेत्स्वमात्मानं चुलुकोदकवर्त्मना । एवं कृत्वा चिरादेव ज्ञानं पाशुपतं शुभम्

ಚುಲುಕಷ್ಟು ನೀರನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವ ವಿಧಾನದಿಂದ ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ನಿವೇದಿಸಬೇಕು (ಸಮರ್ಪಿಸಬೇಕು)। ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಶುಭ ಪಾಶುಪತ ಜ್ಞಾನ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ।

Verse 56

लभते तत्प्रतिष्ठां च वृत्तं चानुत्तमं तथा । योगं च परमं लब्ध्वा मुच्यते नात्र संशयः

ಅವನು ಆ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಅನುತ್ತಮವಾದ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಪರಮ ಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆದ ಬಳಿಕ ಅವನು ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.