सर्गविभागवर्णनम् (Classification of Creation: the Nine Sargas and the Streams of Beings)

Verse 1

पद्भ्यां चाश्वान्समातंगान् शरभान् गवयान्मृगान् । उष्ट्रानश्वतरांश्चैव न्यंकूनन्याश्च जातयः

ಅವರ ಪಾದಗಳಿಂದ ಕುದುರೆಗಳು, ಮಹಾ ಆನೆಗಳು, ಶರಭಗಳು, ಗವಯಗಳು, ಜಿಂಕೆಗಳು, ಒಂಟೆಗಳು, ಖಚ್ಚರಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ನ್ಯಂಕು ಮೊದಲಾದ ಇತರ ಜಾತಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು।

Verse 3

पञ्चधा ऽवस्थितः सर्गो ध्यायतस्त्वभिमानिनः । सर्वतस्तमसातीव बीजकुम्भवदावृतः । बहिरन्तश्चाप्रकाशः स्तब्धो निःसंज्ञ एव च । तस्मात्तेषां वृता बुद्धिर्मुखानि करणानि च

ಅಭಿಮಾನಿಯು ಧ್ಯಾನಮಾತ್ರದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾಗ ಸೃಷ್ಟಿ ಪಂಚವಿಧ ಸ್ಥಿತಿಗಳಾಗಿ ನಿಂತಿತು. ಅದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಘನ ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಬೀಜದ ಹೊಳಪಿನೊಳಗೆ ಮುಚ್ಚಿದಂತೆ ಆವೃತವಾಗಿತ್ತು; ಹೊರಗೂ ಒಳಗೂ ಪ್ರಕಾಶವಿಲ್ಲ, ಎಲ್ಲವೂ ಸ್ಥಬ್ಧವಾಗಿ ಅಚೇತನದಂತೆ ಇತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಬುದ್ಧಿ, ಮುಖಗಳು ಹಾಗೂ ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯ-ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟು ನಿರೋಧಿತವಾಗಿದ್ದವು.

Verse 5

तस्मात्ते संवृतात्मानो नगा मुख्याः प्रकीर्तिताः । तं दृष्ट्वाऽसाधकं ब्रह्मा प्रथमं सर्गमीदृशम् । अप्रसन्नमना भूत्वा द्वितीयं सो ऽभ्यमन्यत । तस्याभिधायतः सर्गं तिर्यक्स्रोतो ऽभ्यवर्तत

ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವಯಂ ಸಂವೃತ ಸ್ವಭಾವದ ಅವರು ‘ನಾಗ’ರೆಂದು ಮುಖ್ಯರೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಈ ಮೊದಲ ಸೃಷ್ಟಿ ಸಾಧನೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲವೆಂದು ಕಂಡ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಎರಡನೇ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದನು. ಆ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತಲೇ ‘ತಿರ್ಯಕ್-ಸ್ರೋತಸ್’ ಎಂಬ ಪ್ರವಾಹ—ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಜೀವಧಾರೆ (ಪಶು ಮೊದಲಾದವು)—ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.

Verse 7

अन्तःप्रकाशास्तिर्यंच आवृताश्च बहिः पुनः । पश्वात्मानस्ततो जाता उत्पथग्राहिणश्च ते । तमप्यसाधकं ज्ञात्वा सर्गमन्यममन्यत । तदोर्ध्वस्रोतसो वृत्तो देवसर्गस्तु सात्त्विकः

ತಿರ್ಯಕ್ ಸ್ವಭಾವದವರು ಒಳಗೆ ಪ್ರಕಾಶಯುತರಾಗಿದ್ದರೂ ಹೊರಗೆ ಮತ್ತೆ ಆವೃತರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಿಂದ ‘ಪಶು’ ಸ್ಥಿತಿಯ ಜೀವಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿ, ಕುಪಥವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವವರಾದರು. ಆ ಸೃಷ್ಟಿಯೂ ಸಾಧನೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿದು ಅವನು ಮತ್ತೊಂದು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದನು. ಆಗ ‘ಊರ್ಧ್ವ-ಸ್ರೋತಸ್’ ಪ್ರವಾಹ ಉದಯಿಸಿತು—ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ದೇವಸೃಷ್ಟಿ.

Verse 9

ते सुखप्रीतिबहुला बहिरन्तश्च नावृताः । प्रकाशा बहिरन्तश्चस्वभावादेव संज्ञिताः । ततो ऽभिध्यायतोव्यक्तादर्वाक्स्रोतस्तु साधकः । मनुष्यनामा सञ्जातः सर्गो दुःखसमुत्कटः

ಅವರು ಸುಖ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು ಹೊರಗೂ ಒಳಗೂ ಆವೃತರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಅವರು ಹೊರಗೂ ಒಳಗೂ ‘ಪ್ರಕಾಶ’ವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು. ನಂತರ ಅವ್ಯಕ್ತದ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ‘ಅರ್ವಾಕ್-ಸ್ರೋತಸ್’ ಎಂಬ ಸಾಧಕ ಪ್ರವಾಹ ಉದಯಿಸಿತು. ‘ಮನುಷ್ಯ’ ಎಂಬ ಸೃಷ್ಟಿ ಹುಟ್ಟಿತು; ಅದು ದುಃಖದಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಮಿಶ್ರಿತವಾಗಿತ್ತು.

Verse 11

प्रकाशाबहिरन्तस्ते तमोद्रिक्ता रजो ऽधिकाः । पञ्चमोनुग्रहः सर्गश्चतुर्धा संव्यवस्थितः । विपर्ययेण शक्त्या च तुष्ट्यासिद्ध्या तथैव च । ते ऽपरिग्राहिणः सर्वे संविभागरताः पुनः

ಅವರು ಹೊರಗೂ ಒಳಗೂ ಪ್ರಕಾಶಮಯರಾದರೂ ತಮಸ್ಸಿನ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ರಜಸ್ಸಿನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಐದನೇ ಸೃಷ್ಟಿ ‘ಅನುಗ್ರಹ’ ನಾಲ್ಕು ವಿಧವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ—ವಿಪರ್ಯಯ, ಶಕ್ತಿ, ತುಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಿ. ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಅಪರಿಗ್ರಾಹಿಗಳು; ಮತ್ತೆ ಸಮ್ಯಕ್ ಸಂವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ (ಯೋಗ್ಯ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ) ನಿರತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

Verse 13

खादनाश्चाप्यशीलाश्च भूताद्याः परिकीर्तिताः । प्रथमो महतः सर्गो ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । तन्मात्राणां द्वितीयस्तु भूतसर्गः स उच्यते । वैकारिकस्तृतीयस्तु सर्ग ऐन्द्रियकः स्मृतः

‘ಖಾದನ’ ಮತ್ತು ‘ಅಶೀಲ’ ಮೊದಲಾದ ವರ್ಗಗಳು ಭೂತಾದಿ ಜೀವಿಗಳೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಮಹತ್ತತ್ತ್ವದ ವಿಕಾಸವೇ ಮೊದಲ ಸರ್ಗ. ತನ್ಮಾತ್ರೆಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ ಎರಡನೆಯದು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಭೂತಸರ್ಗವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮೂರನೆಯ ‘ವೈಕಾರಿಕ’ ಸರ್ಗ ಇಂದ್ರಿಯಶಕ್ತಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯೆಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ.

Verse 15

इत्येष प्रकृतेः सर्गः सम्भृतो ऽबुद्धिपूर्वकः । मुख्यसर्गश्चतुर्थस्तु मुख्या वै स्थावराः स्मृताः । तिर्यक्स्रोतस्तु यः प्रोक्तस्तिर्यग्योनिः स पञ्चमः । तदूर्ध्वस्रोतसः षष्ठो देवसर्गस्तु स स्मृतः

ಹೀಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಈ ಸರ್ಗವು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕವಲ್ಲದೆ ನಡೆಯಿತು. ನಾಲ್ಕನೆಯದು ‘ಮುಖ್ಯಸರ್ಗ’; ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾವರಗಳು (ವೃಕ್ಷಾದಿ) ಪ್ರಧಾನವೆಂದು ಸ್ಮೃತ. ಐದನೆಯದು ‘ತಿರ್ಯಕ್ಸ್ರೋತಸ್’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಅದೇ ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಿ—ಪಶುಜನ್ಮ. ಅದರ ಮೇಲಿನ ಆರನೆಯದು ‘ಊರ್ಧ್ವಸ್ರೋತಸ್’ ದೇವಸರ್ಗವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

Verse 17

ततो ऽर्वाक्स्रोतसां सर्गः सप्तमः स तु मानुषः । अष्टमो ऽनुग्रहः सर्गः कौमारो नवमः स्मृतः । प्राकृताश्च त्रयः पूर्वे सर्गास्ते ऽबुद्धिपूर्वकाः । बुद्धिपूर्वं प्रवर्तन्ते मुख्याद्याः पञ्च वैकृताः

ನಂತರ ‘ಅರ್ವಾಕ್ಸ್ರೋತಸ್’ ಎಂಬ ಏಳನೆಯ ಸರ್ಗ—ಅದೇ ಮಾನವಸೃಷ್ಟಿ. ಎಂಟನೆಯದು ‘ಅನುಗ್ರಹಸರ್ಗ’. ಒಂಬತ್ತನೆಯದು ‘ಕೌಮಾರಸರ್ಗ’ ಎಂದು ಸ್ಮೃತ. ಮೊದಲಿನ ಮೂರು ಸರ್ಗಗಳು ಪ್ರಾಕೃತ; ಅವು ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕವಲ್ಲದೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ‘ಮುಖ್ಯ’ ಮೊದಲಾದ ಐದು ವೈಕೃತ ಸರ್ಗಗಳು ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 19

अग्रे ससर्ज वै ब्रह्मा मानसानात्मनः समान् । सनन्दं सनकञ्चैव विद्वांसञ्च सनातनम् । ऋभुं सनत्कुमारञ्च पूर्वमेव प्रजापतिः । सर्वे ते योगिनो ज्ञेया वीतरागा विमत्सराः

ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ, ತನ್ನಂತೆಯೇ ಇರುವವರಾಗಿ, ಮೊದಲು ಸನಂದ, ಸನಕ, ವಿದ್ಯಾವಂತ ಸನಾತನ, ಋಭು ಮತ್ತು ಸನತ್ಕುಮಾರರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಯೋಗಿಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು—ವೈರಾಗ್ಯಯುತರು, ಅಸೂಯಾರಹಿತರು.

Verse 21

ईश्वरासक्तमनसो न चक्रुः सृष्टये मतिम् । तेषु सृष्ट्यनपेक्षेषु गतेषु सनकादिषु । स्रष्टुकामः पुनर्ब्रह्मा तताप परमं तपः । तस्यैवं तप्यमानस्य न किंचित्समवर्तत

ಈಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳ ಅವರು ಸೃಷ್ಟಿಗಾಗಿ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಸೃಷ್ಟಿಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ನಿರಪೇಕ್ಷರಾದ ಸನಕಾದಿಗಳು ತೆರಳಿದ ಬಳಿಕ, ಸೃಷ್ಟಿಸಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮತ್ತೆ ಪರಮ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು. ಆದರೂ ಹೀಗೆ ತಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೂ ಏನೂ ಪ್ರಕಟವಾಗಲಿಲ್ಲ.

Verse 23

ततो दीर्घेण कालेन दुःखात्क्रोधो व्यजायत । क्रोधाविष्टस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नश्रुबिन्दवः । ततस्तेभ्यो ऽश्रुबिन्दुभ्यो भूताः प्रेतास्तदाभवन् । सर्वांस्तानश्रुजान्दृष्ट्वा ब्रह्मात्मानमनिंदत

ನಂತರ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಬಳಿಕ ದುಃಖದಿಂದ ಕ್ರೋಧ ಉದಯವಾಯಿತು. ಕ್ರೋಧಾವಿಷ್ಟನಾದಾಗ ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಅಶ್ರುಬಿಂದುಗಳು ಬಿದ್ದವು. ಆ ಅಶ್ರುಬಿಂದುಗಳಿಂದಲೇ ತಕ್ಷಣ ಭೂತಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರೇತಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು. ಅಶ್ರುಜನ್ಯರನ್ನೆಲ್ಲ ನೋಡಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ತನ್ನನ್ನೇ ನಿಂದಿಸಿದನು.

Verse 25

तस्य तीव्रा ऽभवन्मूर्छा क्रोधामर्षसमुद्भवा । मूर्छितस्तु जहौ प्राणान्क्रोधाविष्टः प्रजापतिः । ततः प्राणेश्वरो रुद्रो भगवान्नीललोहितः । प्रसादमतुलं कर्तुं प्रादुरासीत्प्रभोर्मुखात्

ಕ್ರೋಧ ಮತ್ತು ಅವಮಾನಿತ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ತೀವ್ರ ಮೂರ್ಚೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಕ್ರೋಧಾವಿಷ್ಟನಾದ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಮೂರ್ಚಿತನಾಗಿ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿದನು. ಆಗ ಪ್ರಾಣೇಶ್ವರನಾದ ರುದ್ರ, ಭಗವಾನ್ ನೀಲಲೋಹಿತ, ಅತುಲ ಪ್ರಸಾದ ನೀಡಲು ಪ್ರಭುವಿನ ಮುಖದಿಂದ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದನು.

Verse 27

दशधा चैकधा चक्रे स्वात्मानं प्रभुरीश्वरः । ते तेनोक्ता महात्मानो दशधा चैकधा कृताः । यूयं सृष्टा मया वत्सा लोकानुग्रहकारणात् । तस्मात्सर्वस्य लोकस्य स्थापनाय हिताय च

ಪ್ರಭು ಪರಮೇಶ್ವರನು ತನ್ನ ಸ್ವಾತ್ಮವನ್ನು ಏಕವಾಗಿಯೂ ದಶರೂಪವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ಅವನ ಉಪದೇಶದಿಂದ ಆ ಮಹಾತ್ಮರೂ ದಶರೂಪವಾಗಿಯೂ ಏಕರೂಪವಾಗಿಯೂ ಆದರು. “ವತ್ಸರೇ, ಲೋಕಗಳ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೂ ಹಿತಕ್ಕೂ ಕಾರ್ಯಮಾಡಿರಿ” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

Verse 29

प्रजासन्तानहेतोश्च प्रयतध्वमतन्द्रिताः । एवमुक्ताश्च रुरुदुर्दुद्रुवुश्च समन्ततः । रोदनाद्द्रावणाच्चैव ते रुद्रा नामतः स्मृताः । ये रुद्रास्ते खलु प्राणा ये प्राणास्ते महात्मकाः

“ಪ್ರಜಾಸಂತಾನಕ್ಕಾಗಿ ಅಲಕ್ಷ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿರಿ” ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅವರು ಅತ್ತರು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಓಡಿದರು. ರೋದನ (ಅಳುವುದು) ಮತ್ತು ದ್ರಾವಣ (ಓಡಿಸುವುದು/ಪಲಾಯನಗೊಳಿಸುವುದು) ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರು ‘ರುದ್ರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಆ ರುದ್ರರೇ ಪ್ರಾಣಗಳು; ಆ ಪ್ರಾಣಗಳೇ ಮಹಾತ್ಮಶಕ್ತಿಗಳು.

Verse 31

ततो मृतस्य देवस्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । घृणी ददौ पुनः प्राणान्ब्रह्मपुत्रो महेश्वरः । प्रहृष्टवदनो रुद्रः प्राणप्रत्यागमाद्विभोः । अभ्यभाषत विश्वेशो ब्रह्माणं परमं वचः

ನಂತರ ಪ್ರಾಣವಿಲ್ಲದೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರನಾದ ಮಹೇಶ್ವರನು ಕರುಣೆಯಿಂದ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಆ ವಿಭುವಿಗೆ ಪ್ರಾಣ ಮರಳಿದುದರಿಂದ ರುದ್ರನು ಹರ್ಷಮುಖನಾದನು. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರನು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಪರಮ ವಚನವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದನು.

Verse 33

माभैर्माभैर्महाभाग विरिंच जगतां गुरो । मया ते प्राणिताः प्राणाः सुखमुत्तिष्ठ सुव्रत । स्वप्नानुभूतमिव तच्छ्रुत्वा वाक्यं मनोहरम् । हरं निरीक्ष्य शनकैर्नेत्रैः फुल्लाम्बुजप्रभैः

ಭಯಪಡಬೇಡ, ಭಯಪಡಬೇಡ, ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ ವಿರಿಂಚ, ಜಗತ್ತಿನ ಗುರು. ನನ್ನಿಂದ ನಿನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ; ಹೇ ಸುವ್ರತ, ಸುಖದಿಂದ ಏಳು. ಆ ಮನೋಹರ ವಚನವನ್ನು ಸ್ವಪ್ನಾನುಭವದಂತೆ ಕೇಳಿ, ಅರಳಿದ ಕಮಲದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ನೇತ್ರಗಳಿಂದ ಅವನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹರನನ್ನು ನೋಡಿದನು.

Verse 35

तथा प्रत्यागतप्राणः स्निग्धगम्भीरया गिरा । उवाच वचनं ब्रह्मा तमुद्दिश्य कृताञ्जलिः । त्वं हि दर्शनमात्रेण चानन्दयसि मे मनः । को भवान् विश्वमूर्त्या वा स्थित एकादशात्मकः

ಆಗ ಪ್ರಾಣ ಮರಳಿ ಬಂದಂತೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸ್ನಿಗ್ಧವೂ ಗಂಭೀರವೂ ಆದ ವಾಣಿಯಿಂದ, ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದನು— “ನಿನ್ನ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಆನಂದದಿಂದ ತುಂಬುತ್ತದೆ. ನೀನು ಯಾರು—ವಿಶ್ವಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ನಿಂತು ಏಕಾದಶಾತ್ಮಕ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವವನು?”

Verse 37

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा व्याजहार महेश्वरः । स्पृशन् काराभ्यां ब्रह्माणं सुसुखाभ्यां सुरेश्वरः । मां विद्धि परमात्मानं तव पुत्रत्वमागतम् । एते चैकादश रुद्रास्त्वां सुरक्षितुमागताः

ಅವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹೇಶ್ವರನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು. ಸುರೇಶ್ವರನು ತನ್ನ ಎರಡು ಸುಖಕರ ಕೈಗಳಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಹೇಳಿದನು— “ನನ್ನನ್ನು ಪರಮಾತ್ಮನೆಂದು ತಿಳಿ; ನಾನು ನಿನಗೆ ಪುತ್ರಭಾವದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಏಕಾದಶ ರುದ್ರರೂ ನಿನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.”

Verse 39

तस्मात्तीव्रामिमाम्मूर्छां विधूय मदनुग्रहात् । प्रबुद्धस्व यथापूर्वं प्रजा वै स्रष्टुमर्हसि । एवं भगवता प्रोक्तो ब्रह्मा प्रीतमना ह्यभूत् । नानाष्टकेन विश्वात्मा तुष्टाव परमेश्वरम्

“ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಈ ತೀವ್ರ ಮೂರ್ಚೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿ ಹಾಕು. ಹಿಂದಿನಂತೆ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳು—ನೀನು ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಯೋಗ್ಯನಾಗಿದ್ದೀಯೆ.” ಎಂದು ಭಗವಂತನು ಹೇಳಿದಾಗ ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೃದಯದಿಂದ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು; ವಿಶ್ವಾತ್ಮನು ನಾನಾ ಅಷ್ಟಕ ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು.

Verse 41

ब्रह्मोवाच । नमस्ते भगवन् रुद्र भास्करामिततेजसे । नमो भवाय देवाय रसायाम्बुमयात्मने । शर्वाय क्षितिरूपाय नन्दीसुरभये नमः

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು: ಹೇ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರ, ಭಾಸ್ಕರನಂತೆ ಅಪಾರ ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳವನೇ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ರಸವೂ ಜಲವೂ ಆಗಿರುವ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪದ ದೇವ ಭವಗೆ ನಮೋ ನಮಃ. ಭೂಮಿರೂಪ ಶರ್ವಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ದೇವರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಭಯನಾದ ನಂದಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

Verse 42

ईशाय वसवे तुभ्यं नमस्स्पर्शमयात्मने । पशूनां पतये चैव पावकायातितेजसे । भीमाय व्योमरूपाय शब्दमात्राय ते नमः । उग्रायोग्रस्वरूपाय यजमानात्मने नमः । महादेवाय सोमाय नमोस्त्वमृतमूर्तये

ಹೇ ಈಶ, ಹೇ ವಸು—ಸ್ಪರ್ಶಮಯ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪನೇ! ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಹೇ ಪಶುಪತಿ, ಅತಿತೇಜಸ್ವಿ ಪಾವಕನೇ! ನಿನಗೆ ನಮಃ. ಹೇ ಭೀಮ, ವ್ಯೋಮರೂಪ, ಶಬ್ದಮಾತ್ರಸ್ವರೂಪನೇ! ನಿನಗೆ ನಮಃ. ಹೇ ಉಗ್ರ, ಉಗ್ರಸ್ವಭಾವ, ಯಜಮಾನನ ಅಂತರಾತ್ಮನೇ! ನಿನಗೆ ನಮಃ. ಹೇ ಮಹಾದೇವ, ಹೇ ಸೋಮ—ಅಮೃತಮೂರ್ತಿಯೇ! ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

Verse 44

एवं स्तुत्वा महादेवं ब्रह्मा लोकपितामहः । प्रार्थयामास विश्वेशं गिरा प्रणतिपूर्वया । भगवन् भूतभव्येश मम पुत्र महेश्वर । सृष्टिहेतोस्त्वमुत्पन्नो ममांगे ऽनंगनाशनः

ಈ ರೀತಿ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಲೋಕಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನು, ಪ್ರಣತಿಯುಳ್ಳ ವಾಕ್ಯಗಳಿಂದ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು—“ಭಗವನ್, ಭೂತ-ಭವ್ಯೇಶ! ಮಹೇಶ್ವರ, ನನ್ನ ಪುತ್ರ! ಅನಂಗನಾಶನ! ಸೃಷ್ಟಿಹೇತುವಾಗಿ ನೀನು ನನ್ನದೇ ಅಂಗದಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾದೆ.”

Verse 46

तस्मान्महति कार्येस्मिन् व्यापृतस्य जगत्प्रभो । सहायं कुरु सर्वत्र स्रष्टुमर्हसि स प्रजाः । तेनैषां पावितो देवो रुद्रस्त्रिपुरमर्दनः । बाढमित्येव तां वाणीं प्रतिजग्राह शंकरः

ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ಜಗತ್ಪ್ರಭೋ! ಈ ಮಹಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ನಿರತನು; ಸರ್ವತ್ರ ಸಹಾಯಕನಾಗು, ಈ ಪ್ರಜைகளை ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ನೀನೇ ಯೋಗ್ಯನು. ಆ ಬೇಡಿಕೆಯಿಂದ ತ್ರಿಪುರಮರ್ದನ ದೇವ ರುದ್ರನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಅವರ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಪಾವನಗೊಳಿಸಿದನು; ಶಂಕರನು ಆ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ “ಬಾಢಮ್—ತಥಾಸ್ತು” ಎಂದನು.

Verse 48

ततस्स भगवान् ब्रह्मा हृष्टं तमभिनंद्य च । स्रष्टुं तेनाभ्यनुज्ञातस्तथान्याश्चासृजत्प्रजाः । मरीचिभृग्वंगिरसः पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् । दक्षमत्रिं वसिष्ठं च सो ऽसृजन्मनसैव च

ನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮನು ಹರ್ಷದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸಿದನು. ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಅವನ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಇನ್ನಿತರ ಪ್ರಜಗಳನ್ನು ಸಹ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಅವನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಮರೀಚಿ, ಭೃಗು, ಅಂಗಿರಸ, ಪುಲಸ್ತ್ಯ, ಪುಲಹ, ಕ್ರತು, ದಕ್ಷ, ಅತ್ರಿ ಮತ್ತು ವಸಿಷ್ಠರನ್ನು ರಚಿಸಿದನು.

Verse 49

पुरस्तादसृजद्ब्रह्मा धर्मं संकल्पमेव च । इत्येते ब्रह्मणः पुत्रा द्वादशादौ प्रकीर्तिताः । सह रुद्रेण संभूताः पुराणा गृहमेधिनः

ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಧರ್ಮವನ್ನೂ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಇವರು ಬ್ರಹ್ಮನ ಹನ್ನೆರಡು ಪ್ರಮುಖ ಪುತ್ರರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯರೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ರುದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಪ್ರಕಟರಾದರು—ಪ್ರಾಚೀನ ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳು, ಗೃಹಸ್ಥಧರ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸುವವರು.

Verse 51

तेषां द्वादश वंशाः स्युर्दिव्या देवगणान्विताः । प्रजावन्तः क्रियावन्तो महर्षिभिरलंकृताः । अथ देवासुरपित्ःन्मनुष्यांश्च चतुष्टयम् । सह रुद्रेण सिसृक्षुरंभस्येतानि वै विधिः

ಅವರಿಂದ ಹನ್ನೆರಡು ದಿವ್ಯ ವಂಶಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು; ದೇವಗಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತ, ಸಂತಾನಸಂಪನ್ನ, ಧರ್ಮಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ, ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತ. ನಂತರ ರುದ್ರನೊಂದಿಗೆ ವಿಧಾತಾ ಬ್ರಹ್ಮನು ಆದ್ಯ ಜಲದಿಂದ ದೇವರು, ಅಸುರರು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವರು ಎಂಬ ಚತುರ್ವರ್ಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬೇಕೆಂದು ಇಚ್ಛಿಸಿದನು.

Verse 53

स सृष्ट्यर्थं समाधाय ब्रह्मात्मानमयूयुजत् । मुखादजनयद्देवान् पित्ःंश्चैवोपपक्षतः । जघनादसुरान् सर्वान् प्रजनादपि मानुषान् । अवस्करे क्षुधाविष्टा राक्षसास्तस्य जज्ञिरे

ಸೃಷ್ಟಿಯ ನಿಮಿತ್ತ ಅವನು ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿ ತನ್ನ ಸ್ವಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಭಾವಕ್ಕೆ ಯುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದನು. ಅವನ ಮುಖದಿಂದ ದೇವರುಗಳು ಜನಿಸಿದರು; ಪಾರ್ಶ್ವದಿಂದ ಪಿತೃಗಳು ಪ್ರಕಟರಾದರು. ಜಘನದಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಅಸುರರು, ಜನನೇಂದ್ರಿಯದಿಂದ ಮಾನವರು ಹುಟ್ಟಿದರು. ಅವನ ಅವಶಿಷ್ಟದಿಂದ, ಹಸಿವಿನಿಂದ ಪೀಡಿತ ರಾಕ್ಷಸರು ಜನಿಸಿದರು.

Verse 55

पुत्रास्तमोरजःप्राया बलिनस्ते निशाचराः । सर्पा यक्षास्तथा भूता गंधर्वाः संप्रजज्ञिरे । वयांसि पक्षतः सृष्टाः पक्षिणो वक्षसो ऽसृजत् । मुखतोजांस्तथा पार्श्वादुरगांश्च विनिर्ममे

ಅವನ ಪುತ್ರರು ತಮಸ್-ರಜಸ್ ಪ್ರಧಾನರು, ಬಲಿಷ್ಠರು ಮತ್ತು ನಿಶಾಚರರು. ಸರ್ಪಗಳು, ಯಕ್ಷರು, ಭೂತಗಳು ಹಾಗೂ ಗಂಧರ್ವರೂ ಸಹ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಂದ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾದವು; ವಕ್ಷಸ್ಥಳದಿಂದ ರೆಕ್ಕೆಳ್ಳ ಜೀವಿಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾದವು. ಮುಖದಿಂದ ಮಾನವರು ರೂಪಿತರಾದರು; ಪಾರ್ಶ್ವದಿಂದ ಉರಗಗಳು (ಸರ್ಪಜಾತಿ) ಕೂಡ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.

Verse 57

औषध्यः फलमूलानि रोमभ्यस्तस्य जज्ञिरे । गायत्रीं च ऋचं चैव त्रिवृत्साम रथंतरम्

ಆ ಪರಮೇಶ್ವರನ ರೋಮಗಳಿಂದ ಔಷಧಿಗಳು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲಾ ಫಲ-ಮೂಲಗಳು ಜನಿಸಿದವು; ಜೊತೆಗೆ ಪವಿತ್ರ ಗಾಯತ್ರಿ, ಋಕ್ ಮಂತ್ರಗಳು, ತ್ರಿವೃತ್ ಸಾಮ ಮತ್ತು ರಥಂತರ ಗಾನವೂ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.

Verse 59

अग्निष्टोमं च यज्ञानां निर्ममे प्रथमान्मुखात् । यजूंषि त्रैष्टुभं छंदःस्तोमं पञ्चदशं तथा । बृहत्साम तथोक्थं च दक्षिणादसृजन्मुखात् । सामानि जगतीछंदः स्तोमं सप्तदशं तथा

ಅವನ ಅಗ್ರಮುಖದಿಂದ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು; ಜೊತೆಗೆ ಯಜುಃ ಮಂತ್ರಗಳು, ತ್ರೈಷ್ಟುಭ ಛಂದಸ್ಸು ಮತ್ತು ಪಂಚದಶ ಸ್ತೋಮವನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ಅವನ ದಕ್ಷಿಣಮುಖದಿಂದ ಬೃಹತ್ ಸಾಮ ಮತ್ತು ಉಕ್ಥವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಹಾಗೆಯೇ ಸಾಮಗಾನಗಳು, ಜಗತೀ ಛಂದಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸಪ್ತದಶ ಸ್ತೋಮವನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡಿದನು.

Verse 61

वैरूप्यमतिरात्रं च पश्चिमादसृजन्मुखात् । एकविंशमथर्वाणमाप्तोर्यामाणमेव च । अनुष्टुभं स वैराजमुत्तरादसृजन्मुखात् । उच्चावचानि भूतानि गात्रेभ्यस्तस्य जज्ञिरे

ಅವನು ತನ್ನ ಪಶ್ಚಿಮಮುಖದಿಂದ ವೈರೂಪ್ಯ ಮತ್ತು ಅತಿರಾತ್ರ ಯಾಗಗಳನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ಏಕವಿಂಶ, ಅಥರ್ವಣ ಪರಂಪರೆಯೊಡನೆ ಆಪ್ತೋರ್ಯಾಮ ಯಜ್ಞವನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಉತ್ತರಮುಖದಿಂದ ವೈರಾಜ ಅನುಷ್ಟುಭ ಛಂದಸ್ಸನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಮಾಡಿದನು; ಅವನ ಅಂಗಗಳಿಂದ ಉಚ್ಚ-ನೀಚ ಭೇದಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾನಾವಿಧ ಭೂತಜಾತಿಗಳು ಜನಿಸಿದವು.

Verse 63

यक्षाः पिशाचा गंधर्वास्तथैवाप्सरसां गणाः । नरकिन्नररक्षांसि वयःपशुमृगोरगाः । अव्ययं चैव यदिदं स्थाणुस्थावरजंगमम् । तेषां वै यानि कर्माणि प्राक्सृष्टानि प्रपेदिरे

ಯಕ್ಷರು, ಪಿಶಾಚರು, ಗಂಧರ್ವರು ಹಾಗೂ ಅಪ್ಸರಾ ಗಣಗಳು; ಮಾನವರು, ಕಿನ್ನರರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು; ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಪಶುಗಳು, ಮೃಗಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಪಗಳು—ಸ್ಥಾಣು-ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮವೆನ್ನುವ ಈ ಅವ್ಯಯ ಸೃಷ್ಟಿಯೆಲ್ಲವೂ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಯಾದ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.

Verse 65

तान्येव ते प्रपद्यंते सृज्यमानाः पुनः पुनः । हिंस्राहिंस्रे मृदुक्रूरे धर्माधर्मावृतानृते । तद्भाविताः प्रपद्यंते तस्मात्तत्तस्य रोचते । महाभूतेषु नानात्वमिंद्रियार्थेषु मुक्तिषु

ಅವರು ಪುನಃ ಪುನಃ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಅದೇ ಅದೇ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾರೆ—ಹಿಂಸ್ರ-ಅಹಿಂಸ್ರ, ಮೃದು-ಕ್ರೂರ, ಧರ್ಮ-ಅಧರ್ಮ ಹಾಗೂ ಸತ್ಯ-ಅಸತ್ಯದಿಂದ ಆವೃತ. ಅಂಥ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡು ಅವರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನಿಗೂ ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವುದೇ ರುಚಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮಹಾಭೂತಗಳಲ್ಲಿ, ಇಂದ್ರಿಯಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವೈವಿಧ್ಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 67

विनियोगं च भूतानां धातैव व्यदधत्स्वयम् । नाम रूपं च भूतानां प्राकृतानां प्रपञ्चनम् । वेदशब्देभ्य एवादौ निर्ममे ऽसौ पितामहः । आर्षाणि चैव नामानि याश्च वेदेषु वृत्तयः

ಧಾತಾ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಸ್ವಯಂ ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಳ ವಿನಿಯೋಗ—ಅವುಗಳ ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು—ನಿಯೋಜಿಸಿದನು; ಪ್ರಾಕೃತ ತತ್ತ್ವಗಳ ನಾಮರೂಪಗಳನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಪ್ರಪಂಚದ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದನು. ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಪಿತಾಮಹನು ವೇದಶಬ್ದಗಳಿಂದಲೇ ಈ ಸಂಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು—ಆರ್ಷ ನಾಮಗಳನ್ನೂ, ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಬಳಕೆ-ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಸಹ.

Verse 69

शर्वर्यंते प्रसूतानां तान्येवैभ्यो ददावजः । यथर्तावृतुलिंगानि नानारूपाणि पर्यये । दृश्यंते तानि तान्येव तथा भावा युगादिषु । इत्येष करणोद्भूतो लोकसर्गस्स्वयंभुवः

ಪ್ರಳಯರಾತ್ರಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಜನು (ಅಜನ್ಮ ಪ್ರಭು) ಈ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಅದೇ ಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ದಾನಮಾಡಿದನು. ಋತುಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಾನಾರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ, ಯುಗಗಳ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಅದೇ ಭಾವಸ್ಥಿತಿಗಳು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಕರಣಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಸ್ವಯಂಭೂ ಲೋಕಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 71

महदाद्योविशेषांतो विकारः प्रकृतेः स्वयम् । चंद्रसूर्यप्रभाजुष्टो ग्रहनक्षत्रमंडितः । नदीभिश्च समुद्रैश्च पर्वतैश्च स मंडितः । परैश्च विविधैरम्यैस्स्फीतैर्जनपदैस्तथा

ಮಹತ್‌ನಿಂದ ವಿಶೇಷಗಳ (ಸ್ಥೂಲ ತತ್ತ್ವಗಳ) ತನಕ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸ್ವಯಂ ಪರಿವರ್ತನೆಯೇ. ಚಂದ್ರ-ಸೂರ್ಯರ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಶೋಭಿತವಾಗಿ, ಗ್ರಹ-ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿ, ನದಿಗಳು, ಸಮುದ್ರಗಳು, ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಸುವಿಭೂಷಿತವಾಗಿ, ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ವಿಧದ ರಮ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಮೃದ್ಧ ಜನಪದಗಳಿಂದ ಮೆರೆಯುತ್ತದೆ।

Verse 73

तस्मिन् ब्रह्मवने ऽव्यक्तो ब्रह्मा चरति सर्ववित् । अव्यक्तबीजप्रभव ईश्वरानुग्रहे स्थितः । बुद्धिस्कंधमहाशाख इन्द्रियांतरकोटरः । महाभूतप्रमाणश्च विशेषामलपल्लवः

ಆ ಬ್ರಹ್ಮವನದಲ್ಲಿ ಸರ್ವಜ್ಞ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವ್ಯಕ್ತರೂಪವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವ್ಯಕ್ತಬೀಜದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿ, ಈಶ್ವರನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದಲೇ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಬುದ್ಧಿ ಅವನ ಕಾಂಡ, ವಿಕಾರಗಳು ಮಹಾಶಾಖೆಗಳು; ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಅಂತರಕೋಟರಗಳು ಅವನ ಒಳಗುಹೆಗಳು. ಮಹಾಭೂತಗಳು ಅವನ ಪ್ರಮಾಣ, ನಿರ್ಮಲ ವಿಶೇಷಗಳು ಅವನ ಪಲ್ಲವಗಳು।

Verse 75

धर्माधर्मसुपुष्पाढ्यः सुखदुःखफलोदयः । आजीव्यः सर्वभूतानां ब्रह्मवृक्षः सनातनः । द्यां मूर्धानं तस्य विप्रा वदंति खं वै नाभिं चंद्रसूर्यौ च नेत्रे । दिशः श्रोत्रे चरणौ च क्षितिं च सो ऽचिन्त्यात्मा सर्वभूतप्रणेता

ಧರ್ಮಾಧರ್ಮದ ಸುಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ, ಸುಖದುಃಖದ ಫಲಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಆ ಸನಾತನ ಬ್ರಹ್ಮವೃಕ್ಷವು ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಳ ಜೀವನಾಧಾರ. ಋಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ದ್ಯುಲೋಕ ಅದರ ಶಿರಸ್ಸು, ಆಕಾಶ ಅದರ ನಾಭಿ; ಚಂದ್ರ-ಸೂರ್ಯ ಅದರ ನೇತ್ರಗಳು; ದಿಕ್ಕುಗಳು ಅದರ ಕಿವಿಗಳು; ಭೂಮಿ ಅದರ ಪಾದಗಳು. ಆ ಅಚಿಂತ್ಯಸ್ವರೂಪನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಗಳ ಪ್ರೇರಕ ಮತ್ತು ನಿಯಂತಾ.

Verse 77

वक्त्रात्तस्य ब्रह्मणास्संप्रसूतास्तद्वक्षसः क्षत्रियाः पूर्वभागात् । वैश्या उरुभ्यां तस्य पद्भ्यां च शूद्राः सर्वे वर्णा गात्रतः संप्रसूताः

ಅವನ ಮುಖದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಜನಿಸಿದರು; ಅವನ ವಕ್ಷಸ್ಥಲದ ಮುಂಭಾಗದಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು. ಅವನ ಊರುಗಳಿಂದ ವೈಶ್ಯರು, ಅವನ ಪಾದಗಳಿಂದ ಶೂದ್ರರು ಪ್ರಕಟರಾದರು. ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲ ವರ್ಣಗಳೂ ಅವನದೇ ದೇಹದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದವು।